Wyrok z 23 marca 2026, sygn. I C 513/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Sygn. akt I C 513/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 marca 2026 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:
|
Przewodniczący: |
Sędzia Sądu Okręgowego Katarzyna Banko |
|
Protokolant: |
protokolant sądowy Karolina Kot |
po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2026 roku w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwa J. B.
przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w Ł.
o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu,
ewentualnie
o ustalenie bezskuteczności niektórych postanowień umowy kredytu
1. oddala powództwo główne;
2. oddala powództwo ewentualne;
3. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 10.817,00 (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono tytułem zwrotu kosztów procesu.
SSO Katarzyna Banko
Sygn. akt I C 513/24
UZASADNIENIE
Powódka J. B. wniosła o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 10 kwietnia 2017r. zawartej pomiędzy powódka a bankiem – Bankiem (...) Spółka Akcyjną z siedzibą we Ł. (obecnie(...) Spółką Akcyjną z siedzibą w Ł.) z uwagi na nieważność umowy.
Zgłosiła także żądanie ewentualne domagając się ustalenia, że nie jest związana postanowieniami umowy kredytu nr (...) z dnia 10 kwietnia 2017r. zawartej pomiędzy powódka a bankiem – Bankiem (...) Spółka Akcyjną z siedzibą we Ł. (obecnie (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w Ł.) w zakresie art. 3.05.ust. 1 – 4 w zw. z art. 1.01 pkt 12, tj. w zakresie, w jakim umowa przewiduje uwzględnienie przy oprocentowaniu spłaty kredytu odniesienie do wskaźnika WIBOR.
Nadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Uzasadniając żądanie powódka wskazała, że bank nie udzielił rzetelnej i precyzyjnej informacji o ekonomicznych konsekwencjach zastosowania w umowie zmiennej stopy procentowej oraz o faktycznej skali ryzyka związanego ze zmienną stopą procentową. W konsekwencji całe ryzyko związane z ewentualnym wzrostem wskaźnika referencyjnego WIBOR zostało przerzucone na powódkę, co nie zostało z nią uzgodnione, a nawet nie została o tym poinformowana. Powódka wskazała, że wprowadzenie do umowy niedozwolonych postanowień dotyczących wskaźnika referencyjnego WIBOR nie wiąże jej i winny one zostać wyeliminowane z umowy, a sama umowa nadal może obowiązywać w obrocie prawnym.
Pozwany (...)Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. wniósł o oddalenie powództwa głównego i ewentualnego.
Nadto pozwany wniósł o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według z norm prawem przepisanych.
Strona pozwana zaprzeczyła by wpływała lub miała możliwość wpływania na wysokość zobowiązania powódki poprzez manipulowanie wskaźnikiem WIBOR; oprocentowanie zmienne oparte o indeks WIBOR stanowiło źródło ukrytych dochodów pozwanego. Pozwany bank podkreślił, że powódka została prawidłowo poinformowana o ryzykach związanych ze zmienną stopą procentową kredytu i je zaakceptowała; miała możliwość negocjacji warunków umowy, jak również miała możliwość wyboru kredytu spośród różnych ofert mu zaproponowanych.
Sąd ustalił, co następuje:
Powódka zwróciła się do poprzednika prawnego pozwanego z wnioskiem o udzielenie kredytu hipotecznego. Składając wniosek powódka wskazała, że wnosi o udzielenie kredytu w wysokości 1.500.000,00 zł oprocentowanego zmienną stawką WIBOR + marża. Z dokumentu tego wynika, że powódka miała możliwość zawnioskowania o oprocentowanie stałe. dowód: wniosek kredytowy k. 224 – 226
W dniu 10 kwietnia 2017r. powódka podpisała oświadczenie z którego wynika, że:
1) przed zawarciem umowy otrzymała od banku informacje niezbędne do podjęcia decyzji w zakresie zobowiązania kredytowego zaciągniętego na podstawie umowy, informacje istotne dla oceny ryzyka i kosztów związanych z zawarciem umowy oraz zapoznała się z projektem umowy; nadto oświadczyła, że przed zawarciem umowy uzyskała od banku wyjaśnienia do zgłaszanych wątpliwości i ma świadomość ryzyka związanego z zaciągniętym zobowiązaniem kredytowym,
2) została poinformowana przez bank o tym, że długi okres spłaty zobowiązania wpływa na konieczność zachowania odpowiedniej nadwyżki dochodów nad wydatkami związanymi z obsługą zobowiązań, na wypadek pogorszenia się jej sytuacji dochodowej lub realizacji większych wydatków. dowód: oświadczenie k. 226 verte
W dniu 10 kwietnia 2017r. pomiędzy powódką J. B. a Bankiem (...) S.A. we Ł. została zawarta umowa o kredyt nr (...). Na mocy umowy pozwany zobowiązał się do postawienia do dyspozycji powódki kwoty 1.530.000,00 zł na budowę domu systemem gospodarczym położonego na nieruchomości w H. przy ulicy (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadzi (...) oraz na zapłatę prowizji w kwocie 30.000 zł.
Okres kredytowania zaczynał się w dniu uruchomienia kredytu i wynosił 360 miesięcy. Termin całkowitej spłaty kredytu został określony w harmonogramie.
Wykorzystana kwota kredytu oprocentowana jest w stosunku rocznym według zmiennej stopy oprocentowania – obliczonej jako suma stawki WIBOR dla trzymiesięcznych depozytów między bankowych w PLN i marży banku w wysokości 1,8900 punktu procentowego oraz 1,00 punktu procentowego do czasu uprawomocnienia się wpisu hipoteki.
W art. 1.01 wskazano definicję stawki WIBOR, która oznaczała stawkę oprocentowania depozytów międzybankowych w Ł. dostępną w serwisie Reutersa na stronie WIBO o lub około godziny 11.00. Jeśli z jakiekolwiek przyczyny strona WIBO Reutersa przestanie być dostępna np. w związku z zaniechaniem takiej usługi, bank powiadomi niezwłocznie o tym kredytobiorcę i będzie stosował stawki oprocentowania depozytów międzybankowych oferowane przez trzy główne banki prowadzące aktywne działania na rynku międzybankowym w Ł., wybrane przez bank. Nowy wskaźnik będzie obowiązywał od dnia likwidacji stawki WIBOR.
Wysokość zmiennej stopy oprocentowania wykorzystanej kwoty kredytu ustalana jest jeden raz dla każdego trzymiesięcznego okresu kredytowania. Stopa oprocentowania dla kolejnych okresów zmiennego oprocentowania zostaje ustalona z zastosowaniem stawki WIBOR określonej na dwa dni robocze przed dniem zmiany oprocentowania. W przypadku, gdy oprocentowanie określone w ust. 1 – 4 art. 3.05. przekroczy oprocentowanie wskazane w art. 359 § 2 1k.c., bank zastosuje oprocentowanie równe oprocentowaniu wskazanemu w art. 359 § 2 1k.c. (odsetki maksymalne). Po zmianie oprocentowania bank przesyła kredytobiorcy nowy harmonogram. Warunki stosowania marży określonej w ust. 1 art. 3.05. zostały określone w pkt 12 art. 3.05. Bank ma prawo jednorazowo podwyższyć wskazaną w ust. 1 marżę o 0,5 p.p. w okresie 84 miesięcy od dnia uruchomienia kredytu, przy czym nie wcześniej niż przed upływem 60 dni począwszy od ostatniego dnia miesiąca, w którym nie zostały spełnione warunki zastosowania marży wskazanej w ust.1 a niespełnieniu warunków polega na rozwiązaniu umowy konta osobistego/rachunku oszczędnościowo/rozliczeniowego lub braku wymaganych wpływów na konto osobiste/ rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy. Po podwyższeniu marża ma charakter stały.
Kredyt został uruchomiony w 6 transzach.
Prowizja z tytułu udzielenia kredytu wynosi 2,00% kwoty kredytu. W art. 3.08 wskazano całkowitą kwotę do zapłaty, do której jest zobowiązany kredytobiorca w wysokości 2.587.118,58 zł, która na dzień zawarcia umowy obejmowała prowizję, odsetki, opłaty sądowe, koszt ubezpieczenia nieruchomości.
Zabezpieczeniem roszczeń banku była m. in. hipoteka na kredytowanej nieruchomości do kwoty 2.295.000,00 zł.
W artykule 8.03. kredytobiorca oświadczył, że przed zawarciem umowy otrzymał pełną treść „Regulaminu udzielania przez Bank (...) S.A. kredytów hipotecznych dla ludności” oraz Wyciąg z Taryfy oraz, że z treścią otrzymanych dokumentów zapoznał się przed zawarciem umowy, akceptuje i potwierdza, że jest ich treścią związany.
Z artykułu 8.05. wynika, że kredytobiorca został poinformowani przez bank o istnieniu ryzyka zmiany stóp procentowych oraz o tym, że zmiana stopy oprocentowania ma wpływ na wysokość należności banku z tytułu umowy oraz na wysokość rat kapitałowo – odsetkowych. Kredytobiorca oświadczył, że otrzymał pisemną informację wyjaśniająca znaczenie i konsekwencje ryzyka zmiany stóp procentowych wraz z przykładami. Nadto kredytobiorca oświadczył, że bank poinformował kredytobiorcę o istnieniu ryzyka walutowego związanego z niedostosowaniem w trakcie umowy waluty kredytu do waluty w jakiej kredytobiorca osiąga dochody. Nadto kredytobiorca oświadczył, że rozumie, akceptuje i przyjmuje ryzyko zmiany stóp procentowych, a także ryzyko walutowe (kursowe), a także możliwe skutki, jakie mogą wyniknąć z tych ryzyk. dowód: umowa nr (...) k. 90 – 105
Ustaleń w zakresie przedstawionego powyżej stanu faktycznego, przyjętego za podstawę do przeprowadzonych w dalszej części rozważań prawnych, Sąd dokonał w oparciu o wszechstronną analizę całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w zakresie w pełni realizującym inicjatywę dowodową stron, kierując się przy tym dyrektywami określonymi w art. 233 § 1 k.p.c.
Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane wyżej wskazane dokumenty.
Wszelkie wykorzystane przez Sąd dokumenty mogły stanowić podstawę do dokonywania ustaleń, albowiem nie były kwestionowane ani w zakresie autentyczności, ani treści.
Na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z zeznań świadków C. X. i F. F., gdyż ich zeznania miałyby drugorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zawnioskowani świadkowie nie mieli kontaktu z powódką, nie brali udziału przy sporządzaniu umowy. Ich zeznania miały dotyczyć min. procesu wyznaczania wskaźnika WIBOR, zależności tego wskaźnika od wysokości stóp procentowych NBP, zasad przekazywania przez bank danych wejściowych do administratora wskaźnika WIBOR, mechanizmów zapobiegających manipulacjom wskaźnikiem WIBOR, okoliczności związanych z zawarciem umowy kredytu, informacji przekazywanych w toku procedury udzielania kredytu, zasad funkcjonowania kredytów hipotecznych, procedur informowania kredytobiorców przez pozwanego o ryzyku zmiany stopy procentowej w okresie gdy zawierana była umowa, w oderwaniu od konkretnej sytuacji powódki, sposobu przedstawienia jej oferty i okoliczności zawarcia umowy.
Świadek F. B. zeznała, że co prawda podpisywała umowy kredytowe, jednakże jej podpis był drugim podpisem pod umową (na tzw. „drugą rękę”), zatem nie brała udziału w samej procedurze zawierania umowy z powódką, nie miała z nią kontaktu, stąd też nie miała wiedzy na ten temat.
Zeznania świadka X. M. Sąd uznał za całkowicie wiarygodne, choć oczywistym jest, że na skutek upływu czasu pewne szczegóły zatarły się już w jego pamięci. Niemniej zeznania te korespondują z przedstawionymi w sprawie dokumentami. Świadek jest zatrudniony w firmie (...) jako pośrednik finansowy. W zawodzie pracuje 15 lat. Zeznał, że wyjaśnił powódce zasady zmiennego oprocentowania. Przekazał informacje na temat ryzyka związanego z oprocentowanie stałym i zmiennym.
Zeznania powódki posłużyły ustaleniu sfery motywacyjnej i okoliczności w jakich znajdowała się zamierzając uzyskać kredyt, a także sposobu wykonywania umowy. Powódka zeznała, że przeczytała umowę, jednakże część zapisów umowy nie była dla niej zrozumiała. Nie rozumiała co to jest oprocentowanie zmienne. Nie wyjaśniono jej z jakim wiąże się ono ryzykiem.
W konsekwencji Sąd rozstrzygając sprawę oparł się na dokumentach. Dodać należy, że obowiązek informacyjny jaki spoczywa na bankach w ramach zawierania umów z konsumentami nie zwalnia tych ostatnich z obowiązku działania z należytą starannością.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo główne i ewentualnie nie zasługiwały na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu strona powodowa posiada interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu treści stosunku prawnego łączącego ją z pozwanym bankiem w zakresie w jakim domaga się ustalenia bezskuteczności części klauzul umownych. Wprawdzie kredytobiorca jest uprawniony do wystąpienia przeciwko bankowi z roszczeniem o zapłatę kwoty z tytułu nienależnego świadczenia spełnionego w wykonaniu bezskutecznej czynności prawnej, jednakże brak ustalenia na przyszłość faktu niezwiązania kredytobiorcy poszczególnymi postanowieniami umowy spowoduje, że w świetle stanowiska banku istnieje bardzo znaczne ryzyko, że musiałby w dalszym ciągu ponosić koszt kredytu wskazany w umowie. Dopiero stwierdzenie w wyroku, że postanowienia umowne kredytu są nieważne lub bezskuteczne, gwarantuje zwolnienie strony powodowej od obowiązku regulowania rat kredytu w przyszłości w wysokości zawyżonej. Na dzień dzisiejszy nie jest możliwe ze strony konsumenta wytoczenie żadnego innego powództwa, które zwalniałoby go z obowiązku dalszego płacenia rat kredytu w zawyżonej jego zdaniem wysokości. Zatem po stronie powodowej występuje obecnie obiektywnie stan niepewności, co do kształtu stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, zaś wydanie rozstrzygnięcia o ustaleniu zgodnie z wnioskiem kredytobiorców, doprowadziłoby do usunięcia tej niepewności i zapewniło im ochronę prawnie uzasadnionych interesów.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy pomiędzy powódką a pozwanym, przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:
1) strony umowy,
2) kwotę i walutę kredytu,
3) cel, na który kredyt został udzielony,
4) zasady i termin spłaty kredytu,
5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,
6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,
7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,
8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,
9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,
10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Przepis art. 58 k.c. stanowi, że nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Nieważna jest również czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Nieważność czynności prawnej może wynikać nie tylko z wyraźnej dyspozycji przepisu, ale także z natury zobowiązania. W takim przypadku czynność prawna jest nieważna od początku (ab initio) i z mocy prawa (ipso iure) - bez konieczności powoływania się na ten fakt, a orzeczenie sądu stwierdzające nieważność czynności prawnej ma charakter deklaratywny. Ponadto, nieważna czynność prawna nie wywołuje żadnych skutków prawnych, które miały się z nią wiązać.
Zarówno fakt zawarcia umowy, jak i zakres praw i obowiązków umownych, w sposób jednoznaczny wynikają z dokumentów zaoferowanych jako dowody w sprawie. Podpisana przez strony umowa kredytu spełnia wszystkie ustawowe wymogi wynikające z treści art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, w szczególności spełniała wymogi z art. 69 ust. 2 pkt 2 i 5 Prawa bankowego. Strony określiły w umowie kredytu kwotę kredytu, walutę kredytu, jego przeznaczenie, okres kredytowania, terminy i zasady jego zwrotu przez powódkę, a także wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany.
Nie sposób również wywodzić, aby będąca przedmiotem sporu umowa kredytu była niezgodna z zasadami współżycia społecznego. W świetle okoliczności sprawy, tj. pozyskania przez stronę powodową kredytu w celu zaspokojenia jej potrzeb mieszkaniowych, Sąd nie doszukał się żadnych okoliczności wskazujących na to, że pozwany bank wykorzystał w jakikolwiek sposób swoją pozycję w celu związania strony powodowej długoletnim zobowiązaniem mającym przynosić tylko jemu korzyści i aby zamieszczenie w umowie klauzuli zmiennego oprocentowania naruszało jakiekolwiek zasady współżycia społecznego. Świadczenia stron nie pozostają w żadnej rażącej dysproporcji, a oprocentowanie kredytu - zmienne w czasie - może przynosić korzyści również kredytobiorcom, np. w okresie wyższej inflacji, kiedy jej stopa przekracza wysokość oprocentowania kredytu, czy ujemnych stóp WIBOR, które jeszcze w jego historii nie miały miejsca, ale nie jest to wykluczone.
Powódka powoływała się na abuzywność postanowień umownych, odnoszących się do zmiennej stopy procentowej ustalanej w oparciu o wskaźnik WIBOR, które jako naruszające art. 385 1 i 385 3 k.c. (nieuzgodnione indywidualnie, niejednoznaczne, nieprecyzyjne i nieprzejrzyste, kształtujące prawa konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes kredytobiorcy) winny zostać wyeliminowane z umowy. Ponadto powoływała się na wadliwość wskaźnika WIBOR oraz brak rzetelnej i precyzyjnej informacji o konsekwencjach i skali ryzyka zmiennej stopy procentowej.
Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2 - Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3 - Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4 - Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Klauzulą niedozwoloną jest postanowienie umowy zawartej z konsumentem (lub wzorca umownego), które spełnia (łącznie) wszystkie przesłanki określone w przepisie art. 385 1 k.c.:
1) nie jest postanowieniem uzgodnionym indywidualnie,
2) nie jest postanowieniem w określającym główne świadczenia stron;
3) kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
Zgodnie z art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że powódka zawarła umowę jako konsument, a postanowienia umowy w zakresie oprocentowania oparte były na wzorcu i nie były indywidualnie uzgadniane. Samo to jednak nie przesądza o bezskuteczności tych postanowień.
W pierwszym rzędzie podnieść należy, że postanowienie umowne dotyczące zmiennej stopy procentowej opisanej jako suma wysokości wskaźnika referencyjnego WIBOR 3M oraz wysokości marży wskazanej w umowie kredytu reguluje wynagrodzenie banku - zarzuty powódki dotyczą zatem postanowień określających główne świadczenia stron w rozumieniu art. 358 1 § 1 k.c.
Trybunał Sprawiedliwości w licznych orzeczeniach stwierdził, że za główny przedmiot umowy należy uznawać postanowienia określające podstawowe świadczenia stron w ramach danego stosunku prawnego, które charakteryzują tę umowę. Test ten należy przeprowadzać nie tylko z perspektywy ogólnej charakterystyki całości umowy i jej poszczególnych postanowień, lecz także z uwzględnieniem kontekstu prawnego i faktycznego danego stosunku prawnego (por. wyrok C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 51–52, i wyrok C-143/13, Matei, pkt 54). Mając na względzie powyższe wskazówki wynikające z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, wydaje się, że klauzula zmiennego oprocentowania stanowi główny przedmiot umowy stron w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG. Klauzula zmiennego oprocentowania odnosi się wprost do podstawowego świadczenia kredytobiorcy, ponieważ umowa kredytu jest zawsze czynnością prawną odpłatną. Zgodnie bowiem z art. 69 ust. 1 pr. bank. kredytobiorca ma obowiązek zwrotu sumy wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji za udzielony kredyt. Analizowana klauzula kształtuje bowiem wysokość poszczególnych rat odsetkowych, wpływając bezpośrednio na wynagrodzenie dla banku za korzystanie z kapitału. Uzależnienie wysokości odsetek od wahań wskaźnika referencyjnego WIBOR w oczywisty sposób charakteryzuje również umowę kredytu o zmiennej stopie procentowej, wyznaczając jej specyfikę. Za pomocą klauzuli odwołującej się do wskaźnika WIBOR wprowadza się rynkowy element ryzyka zmiany stopy procentowej, które oddziałuje na prawa i obowiązki kredytobiorcy.
Z uwagi na charakter normatywny klauzuli zmiennego oprocentowania może ona podlegać kontroli pod kątem jej niedozwolonego charakteru wyłącznie w bardzo ograniczonym zakresie. Dzieje się tak niezależnie od tego, czy wskaźnik referencyjny WIBOR stanowi jedynie kryterium zmiany oprocentowania, czy jest on elementem większej całości (np. WIBOR + dodatkowy wskaźnik korygujący). Niemniej w sytuacji, gdy na zmienną stopę procentową składa się kilka elementów, wówczas każdy z nich podlega odrębnemu badaniu pod kątem niedozwolonego charakteru, ponieważ pełni w umowie samodzielną funkcję, z uwzględnieniem jednak art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG. Tego rodzaju elementy dodatkowe niezależne od kryteriów obiektywnych uznaje się bowiem za formę dodatkowego wynagrodzenia dla banku.
Problem zakresu badania hipotetycznej abuzywności klauzuli zmiennego oprocentowania opartej na WIBOR ma również drugi aspekt, niezwiązany bezpośrednio ze stosowaniem konsumenckiej dyrektywy 93/13/EWG. Kwestia ta obejmuje również zakres związania sądu cywilnego wydaną uprzednio ostateczną decyzją administracyjną. Wskaźnik WIBOR podlega bowiem obecnie restrykcyjnym regulacjom rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z 8.06.2016r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 (Dz.Urz. UE L 171, s. 1, ze zm.) – dalej rozporządzenie BMR, które w przeważającej części weszło w życie 1 stycznia 2018r. Odtąd udzielenie zezwolenia na administrowanie określonymi wskaźnikami referencyjnymi, które będą następnie stosowane w instrumentach i umowach finansowych, wymaga uzyskania decyzji administracyjnej wydanej przez właściwy do tego organ w odpowiedniej procedurze (art. 34 i n. rozporządzenia BMR).
WIBOR od wielu lat jest powszechnie dostępnym, uznanym i stosowanym wskaźnikiem referencyjnym stanowiącym podstawę wyznaczania oprocentowania dla większości kredytów o zmiennym oprocentowaniu udzielanych przez polskie banki, a także stawką bazową dla obligacji i instrumentów pochodnych. Wyznaczany jest jako średnia arytmetyczna wielkości oprocentowania podawanych przez największe banki działające w Polsce, które są uczestnikami panelu WIBOR, po odrzuceniu wielkości skrajnych. WIBOR nie jest oparty na rzeczywistych transakcjach pomiędzy bankami, ale na przybliżeniach które wynikają z modeli matematycznych, które jednak nie mają charakteru abstrakcyjnego. WIBOR 3M odpowiada na pytanie jaka jest możliwa cena po jakiej jeden bank mógłby zaoferować drugiemu bankowi założenie depozytu na określony termin 3 miesięcy. Jest też ściśle powiązany ze stopą procentową NBP. Proces wyznaczania WIBOR-u jest szczegółowo regulowany przez Regulamin I.. Do 29 czerwca 2017r. Administratorem stawek WIBID i WIBOR było Stowarzyszenie (...), obecnie - (...) S.A. Ten ostatni podmiot działa na podstawie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego wydanego w oparciu o art. 34 Rozporządzenia o Wskaźnikach Referencyjnych i jest wpisany do rejestru ESMA. Działalność (...) S.A. jest działalnością reglamentowaną, tj. wykonywaną na podstawie zezwolenia udzielonego przez KNF wydanego w oparciu o art. 34 rozporządzenia BMR, art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1i 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym. (...) S.A. jest wpisany do rejestru administratorów i wskaźników referencyjnych Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (Dziennik Urzędowy Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 17 grudnia 2020r. poz. 32 – decyzja KNF). Jak zostało wyjaśnione w stanowisku UKNF, w toku postępowania w przedmiocie udzielenia (...) S.A. zezwolenia na prowadzenie działalności jako administrator wskaźników referencyjnych KNF dokonała weryfikacji i oceny metody opracowania wskaźnika referencyjnego WIBOR i uznała, że jest ona zgodna z przepisami BMR, co było przesłanką udzielenia zezwolenia.
Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, że z chwilą, gdy decyzja administracyjna staje się ostateczna (art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego), wiąże ona każdy sąd w postępowaniu cywilnym, co zasadniczo wyłącza dopuszczalność badania prawidłowości wydania decyzji o udzieleniu (...) S.A. zezwolenia na prowadzenie działalności jako administrator wskaźników referencyjnych stóp procentowych (por. wyroki SN z 3.03.2004 r., III CK 256/02, LEX nr 599782; z 27.09.2012 r., III CSK 149/12, LEX nr 1250569). W ocenie Sądu Najwyższego, nawet jeśli ostateczna decyzja administracyjna ma wpływ na stosunki cywilnoprawne, ewentualna jej sądowa weryfikacja ma charakter wyjątkowy i ogranicza się wyłącznie do ustalenia tak dalece idących wad proceduralnych, które dyskwalifikują decyzję jako akt administracyjny (por. wyrok SN z 16.02.2017 r., I CSK 679/15, LEX nr 2281276).
Jeśli zatem Komisja Nadzoru Finansowego w ramach swojej właściwości wydała ostateczną decyzję w przedmiocie udzielenia zezwolenia na administrowanie wskaźnikiem referencyjnym WIBOR, ponieważ w toku postępowania administracyjnego przesądziła, że spełnia on wszystkie wymogi wynikające z rozporządzenia BMR, wówczas sąd nie może, także stosując przesłanki z art. 385 1 k.c., podejmować własnych ustaleń faktycznych prowadzących do badania, w jakim stopniu wartość wskaźnika referencyjnego WIBOR oparto na rzeczywistych transakcjach, a w jakim stopniu na innym typie danych wejściowych.
Związanie ostateczną decyzją administracyjną polega tutaj na faktycznym wyłączeniu spod sądowej kontroli przesłanek wyliczania wskaźnika referencyjnego, ponieważ rozstrzygnięcie organu administracji przesądza o zgodności metodologii tego wskaźnika z powszechnie obowiązującymi normami prawnymi (rozporządzeniem BMR).
W dniu 17 grudnia 2020r. Komisja Nadzoru Finansowego wydała decyzję w sprawie udzielenia spółce (...) zezwolenia na prowadzenie działalności jako administrator wskaźników referencyjnych stóp procentowych, w tym kluczowych wskaźników referencyjnych (sygn. DAS-DASZ2.4000.2.2019) (Dz.Urz. KNF, poz. 32). W konsekwencji ex lege dla umów kredytu ze zmienną stopą procentową opartą na wskaźniku WIBOR zawartych po 17 grudnia 2020r. test abuzywności może zostać ograniczony wyłącznie do okoliczności towarzyszących zawarciu konkretnej umowy między konsumentem a bankiem. W indywidualnej sprawie test ten nie obejmuje więc faktu zastosowania przez bank określonego wskaźnika referencyjnego i sposobu kształtowania jego wysokości, jeśli została wydana ostateczna decyzja w przedmiocie zezwolenia na jego administrowanie.
Umowa łącząca strony została zawarta w dniu 10 kwietnia 2017r.
Z godnie z art. 385 1 k.c. niedozwolonymi postanowieniami umownymi nie są postanowienia umowy, które określają wynagrodzenie, jeśli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny – a to wyłączenie zachodzi w niniejszej sprawie.
Przez pojęcie jednoznaczności należy rozumieć brak wątpliwości co do znaczenia postanowień umowy, a stan taki jest osiągnięty, gdy interpretacja nie umożliwia nadaniu postanowieniu różnych znaczeń.
Oprocentowanie kredytu może być stałe lub zmienne. Zastrzeżenie przez bank zmiennej stopy procentowej kredytu nie jest obwarowane koniecznością jednoczesnego przedstawienia oferty obejmującej oprocentowanie stałe - mieści się w granicach swobody umów i samo w sobie nie stanowi niedozwolonej klauzuli umownej w rozumieniu art. 385 1 k.c., natomiast ocenie z punktu widzenia konsumenta podlega sposób określenia przez bank podstaw wysokości oprocentowania i warunków jego zmiany.
W spornej umowie jednoznacznie wskazano oprocentowanie zmienne oraz równie jednoznacznie podano podstawę ustalania zmiennej stopy procentowej (art.3.05) jako sumę stawki indeksu 3M WIBOR oraz marży banku. Ustawowy wymóg określenia w umowie warunków oprocentowania zgodnie z utrwalonym stanowiskiem w przypadku przyjęcia zmiennej stopy oprocentowania kredytu hipotecznego jest spełniony, jeżeli w umowie oznaczono wskaźnik referencyjny, który zastosowano. Może być on określony powszechnie rozpoznawanym, jednoznacznym skrótem. Nie ma potrzeby, aby szczegółowo opisywać warunki, na jakich zmienia się ten wskaźnik.
Zauważyć wypada, że takie postanowienie w pełni wyczerpuje normę aktualnie obowiązującego art. 29 ust. 2 ustawy o kredycie hipotecznym oraz nadzorze na pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami - jeśli strony nie uzgodniły stałej stopy oprocentowania to sposób ustalania stopy procentowej określa się jako wartość wskaźnika referencyjnego oraz wysokość marży ustalonej w umowie. wskaźnikiem referencyjnym Zgodnie z art. 4 pkt 28 tej ustawy wskaźnikiem referencyjnym jest wskaźnik opisany w art. 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne (…) - tj. dowolny indeks stanowiący odniesienie do określenia kwoty przypadającej do zapłaty z tytułu instrumentu finansowego lub umowy finansowej lub do określenia wartości instrumentu finansowego bądź indeks stosowany do pomiaru wyników funduszu inwestycyjnego w celu śledzenia stopy zwrotu takiego indeksu lub określenia alokacji aktywów z portfela, lub obliczania opłat za wyniki. Parametry takiego wskaźnika spełnia właśnie wskaźnik WIBOR 3M/6M. Co więcej został on wskazany wprost jako kluczowy wskaźnik referencyjny w załączniku do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2016/1368 z dnia 11.08.2016r. ustanawiającego wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych stosowanych na rynkach finansowych.
Tak określona wysokość oprocentowania nie może zatem być uznana za niejednoznaczną, nietransparentną i niejasną, co wyłącza zastosowanie art. 385ˡ k.c. Także postanowienia dotyczące zmian wysokości oprocentowania – zostały precyzyjnie i kategorycznie określone zarówno co do zasady i sposobu, jak i terminów.
Podsumowując - skoro kwestionowane postanowienia dotyczą świadczeń głównych stron i zostały one sformułowane jednoznacznie, tym samym nie mogą być uznane za klauzule niedozwolone (art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c., art. 4 ust 2 dyrektywy ).
Niezależnie od powyższego nie można podzielić poglądu, iż postanowienie umowne dotyczące zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR 3M jest nieuczciwe, sprzeczne z prawem czy też rażąco narusza interes konsumenta.
Brak też podstaw do stwierdzenia naruszenia (i to rażącego) interesów konsumenta. Rażące naruszenie oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem. Uzależnienie zmiany oprocentowania od referencyjnej wysokości oprocentowania pożyczek udzielanych na rynku międzybankowym w Polsce, który w założeniu miał charakter obiektywnego odzwierciedlenia średnich cen udzielania kredytów przez największe banki w Polsce, niezależnego od żadnej ze stron umowy za takie nie może być uznane.
Dotyczy to także rozkładu ryzyka zmiany stopy procentowej pomiędzy stronami. Zmiany takie, niezależnie od woli i działań stron mogły mieć charakter dwukierunkowy, powódka zgłaszając taki zarzut nie bierze pod uwagę ryzyka spadku stopy procentowej. Zresztą przy tego rodzaju umowach oczywiste i naturalne jest, że każda ze stron obarczona jest różnymi ryzykami, a ryzyko wzrostu kosztów kredytu jest immanentnie wpisane w charakter umów o kredyt. Ponadto o takim ryzyku i skutkach zmian oprocentowania powódka została poinformowana. To, że informacji tych nie przyswoiła, nie może obciążać banku.
Bank wypełnił w całości obowiązki informacyjne wobec powódki. Powódka uzyskała informacje dotyczące zmiennego oprocentowania, ryzyka z nim związanego, wpływu zmian na koszty kredytu oraz zasad zmiany oprocentowania. Powyższa okoliczność wynika z zeznań świadka X. M., nadto znajdują potwierdzenie w treści umowy podpisanej przez powódkę (art.8.05.).
Obowiązek informacyjny jaki spoczywa na bankach w ramach zawierania umów z konsumentami nie zwalnia tych ostatnich z obowiązku działania z należytą starannością. Jednocześnie obowiązkowi informacyjnemu banku odpowiada istniejący po stronie konsumenta obowiązek zapoznania się z udzielonymi informacjami i przyjęcia ich do wiadomości, a następnie rozważenia własnego interesu w kontekście posiadanej wiedzy. Bank natomiast nie ma żadnej możliwość sprawdzenia, czy informacje zostały przez konsumenta przyjęte do świadomości i zrozumiane. Brak inicjatywy konsumenta w razie niezrozumienia otrzymanych informacji nie może obciążać banku, który dodatkowo nie ma możliwości przymusić klienta do wysłuchania i przyjęcia niechcianych pouczeń. Odwoływanie się do braku informacji w sytuacji, gdy informacje te zarówno ustnie, jak i pisemnie zostały przekazane, tyle że na skutek braku staranności wymaganej od przeciętnego konsumenta nie zostały odebrane nie może skutkować uznaniem niedopełnienia obowiązku informacyjnego.
Stawki WIBOR publikowane są i były w serwisach internetowych takich jak N., G., (...), czy samej (...), a więc są ogólnodostępne. Ogólnodostępną jest i była również informacja o tym, jak jest wyliczany. Ogólnodostępność tych informacji oznacza, że każdy kredytobiorca ma możliwość z łatwością zapoznania się z nimi przed zawarciem umowy kredytu, w tym o jego historycznych poziomach, które mogą dać konsumentowi wyobrażenie o możliwym wzroście raty na skutek wzrostu tego wskaźnika (por. tezę 58 i 60 wyroku TSUE C-265/22).
W tym miejscu wskazać należy na wyrok TSUE z dnia 12 lutego 2026r. C-471/24 (LEX nr 4022392) w którym wskazano, że:
„1) Artykuł 1ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: przewidziany w nim wyjątek nie obejmuje warunku umowy o kredyt hipoteczny przewidującego zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8czerwca 2016r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniającego dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr596/2014, ina stałej marży, jeżeli przepisy ustawowe lub wykonawcze mające zastosowanie do takiego warunku ustanawiają jedynie ogólne ramy dla ustalania stopy oprocentowania takich umów, pozostawiając jednocześnie przedsiębiorcy możliwość określenia umownego wskaźnika referencyjnego lub stałej marży, która może zostać dodana do wartości tego wskaźnika.
2) Artykuł 4 ust.2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że: w przypadku gdy umowa o kredyt hipoteczny dotyczący nieruchomości mieszkalnej zawiera warunek przewidujący zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia 2016/1011, wynikający z tego przepisu wymóg przejrzystości nie nakłada na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych w odniesieniu do metodologii tego wskaźnika. Okoliczność, że kredytodawca spełnił wszystkie obowiązki informacyjne nałożone na niego przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/17/UE z dnia 4lutego 2014r. w sprawie konsumenckich umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi i zmieniającą dyrektywy 2008/48/WE i 2013/36/UE oraz rozporządzenie (UE) nr1093/2010, zmienioną rozporządzeniem 2016/1011, w odniesieniu do takiego warunku, a w przypadku udzielenia dodatkowych informacji nie przedstawił wskazówek, które dawałyby zniekształcony obraz wspomnianego wskaźnika, może świadczyć o tym, że kredytodawca spełnił ten wymóg przejrzystości w odniesieniu do tego warunku.
3) Artykuł 3 ust.1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że: w przypadku gdy warunek umowy o kredyt hipoteczny określa zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia 2016/1011, nie mogą nadawać temu warunkowi nieuczciwego charakteru: po pierwsze, brak poinformowania konsumenta o pewnych szczególnych cechach umownego wskaźnika referencyjnego, w szczególności o tym, że metodologia tego wskaźnika przewiduje wykorzystanie danych wejściowych niekoniecznie odpowiadających rzeczywistym transakcjom, oraz, że kredytodawca jest jednym z banków przekazujących dane służące do ustalenia tego wskaźnika, a po drugie, same te szczególne cechy, o ile wspomniany wskaźnik można było uznać za zgodny z tym rozporządzeniem w chwili zawarcia tej umowy.”
Mając powyższe ustalenia i rozważania na względzie Sąd oddalił powództwo główne i ewentualne.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie zasądzając na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego. Pozwany nie złożył wniosku o zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.
.
Gliwice, dnia 30 marca 2026r.
SSO Katarzyna Banko
.