Wyrok z 31 marca 2026, sygn. V Ua 31/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 marca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Leżańska

po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2026 roku w Piotrkowie Trybunalskim

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z odwołania J. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia (...), znak: (...)

o prawo do zasiłku chorobowego

na skutek apelacji wniesionej przez J. M. od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 sierpnia 2025 roku, sygn. akt IV U 286/24

oddala apelację.

Sygn. akt V Ua 31/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., w sprawie sygn. (...), ustalił podstawę zasiłku chorobowego wnioskodawczyni J. M. za okres od dnia 20 sierpnia 2024 roku do w kwocie 3.066,06 PLN.

W dniu (...) odwołanie od powyższej decyzji złożyła wnioskodawczyni J. M. podnosząc, iż przy ustalaniu podstawy wymiaru składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę, iż podstawa zasiłku chorobowego winna być ustalona, jako kontynuacja uprzedniej podstawy bowiem, od ostatniego wypłaconego świadczenia nie upłynął jeden miesiąc kalendarzowy. Zdaniem wnioskodawczyni winien być więc zastosowany art. 49 ust. 2 ustawy zasiłkowej, którego ZUS nie zastosował.

W odpowiedzi na odwołanie z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Zaskarżonym wyrokiemz dnia 14 sierpnia 2025 r., Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie o sygn. IVU 286/24 oddalił odwołanie wnioskodawczyni J. M..

Podstawą wyroku były następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Rejonowego:

wnioskodawczyni J. M. od 1 czerwca 2020 roku prowadzi działalność gospodarczą.

W okresie od dnia 1 czerwca 2020 roku do dnia 31 maja 2022 roku podlegała ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zatrudnienia u płatnika składek J. M..

Z dniem 1 czerwca 2022 roku wnioskodawczyni zgłosiła się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i opłaciła składkę na ubezpieczenie chorobowe w wysokości 987,00 złotych za okres 1-2 czerwca 2022 roku.

W dniu 3 czerwca 2022 roku wnioskodawczyni stała się niezdolną do pracy.

J. M. korzystała z zasiłku chorobowego w okresie od dnia 3 czerwca 2022 roku do dnia 14 grudnia 2022 roku, następnie z zasiłku macierzyńskiego od dnia 15 grudnia 2022 roku do dnia 13 grudnia 2023 roku, z kolejnego zasiłku chorobowego za okres od dnia 14 grudnia 2023 roku do dnia 12 czerwca 2024 roku oraz z zasiłku opiekuńczego od dnia 1 lipca 2024 roku do dnia 14 lipca 2024 roku.

W dniu 15 lipca 2024 roku wnioskodawczyni stała się niezdolną do pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 15 lipca 2024 roku do dnia 28 lipca 2024 roku.

W dniu 20 sierpnia 2024 roku wnioskodawczyni stała się ponownie niezdolną do pracy.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że odwołanie ubezpieczonej jest niezasadne.

Sąd I instancji podniósł, że w niniejszej sprawie ZUS ustalił, iż wnioskodawczyni ma prawo do zasiłku chorobowego za okres od 20 sierpnia 2024 roku liczonego od podstawy wymiaru w wysokości 3.066,06 PLN.

Na wstępie Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 48 ust. 1 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Natomiast zgodnie z art. 48a. ust. 1. ustawy zasiłkowej w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, podlegającego ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż okres, o którym mowa w art. 48 ust. 1 podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi suma:

1) przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

2) kwoty stanowiącej iloczyn jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy.

Sąd Rejonowy wskazał również, że zgodnie z ust. 2 ww. normy jeżeli okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia z poprzedniego tytułu. Liczba pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia uwzględnionych z poprzedniego i aktualnego tytułu nie może przekraczać 12. Natomiast ust. 3 ww. normy w przypadku, o którym mowa w ust. 2, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się przeciętną miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz przeciętną kwotę zadeklarowaną jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, o których mowa w ust. 1, za okres pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia z aktualnego tytułu.

Sąd Rejonowy powołał przepis art. 49 ust. 3. zgodnie, z którym w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres tego ubezpieczenia rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, stosuje się odpowiednio przepisy art. 48a. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego:

1) przyjmuje się miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwotę zadeklarowaną, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4;

2) w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w art. 48a ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy.

Sąd I instancji dokonując oceny argumentacji wnioskodawczyni wskazał, iż pominęła ona w swojej argumentacji regulację ww. art. 49 ust. 3 ustawy zasiłkowej. Regulacja ta odsyłając do art. 48a ustawy zasiłkowej nakazywała wzięcie pod uwagę miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwoty zadeklarowanej, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił podstawę wymiaru zasiłku w oparciu o powyższe normy biorąc pod uwagę treść uchwały Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 roku w sprawie III UZP 1/19. Wbrew stanowisku wnioskodawczyni uchwała ta dotycząca podstawy wymiaru składek ma zastosowanie w niniejszej sprawie bowiem art. 48a i 49 ustawy zasiłkowej przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia wskazują na konieczność zastosowania podstawy wymiaru składek.

Mając powyższe na uwadze należało Sąd Rejonowy uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową a tym samym odwołanie za niezasadne i podlegające oddaleniu.

Powyższy wyrok zaskarżyła w całości apelacją J. M. wnosząc o jego zmianę zgodnie ze złożonym odwołaniem.

Wnioskodawczyni zarzuca Sądowi I instancji zastosowanie niewłaściwych przepisów prawa przy wydawaniu wyroku. W złożonej apelacji skarżąca wskazała własny sposób dokonania obliczenia podstawy wymiaru należnego jej zasiłku, który jej zdaniem obliczony na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy zasiłkowej winien wynosić 12 775,23 zł.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył, co następuje:

apelacja jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji wydał trafne orzeczenie, znajdujące oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym i obowiązujących przepisach prawa. Poczynionej przez ten Sąd ustalenia faktyczne są pełne i wystarczające do merytorycznego rozpoznania apelacji, a Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego podziela i przyjmuje za własne.

Przechodząc do oceny zarzutów zawartych w apelacji należy stwierdzić, że całkowicie niezasadny jest zarzut J. M., że Sąd meriti zastosował nieprawidłowe przepisy prawa przy wydawaniu wyroku.

Na wstępie Sąd Okręgowy wskazuje, że przepis art. 43 ustawy zasiłkowej jest usytuowany w Rozdziale 8 ustawy zasiłkowej, zawierającym przepisy określające zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłków przysługujących ubezpieczonym będącym pracownikami. To w odniesieniu do tych osób wspomniany przepis znajduje zatem zastosowanie wprost, uzasadniając tezę, że w przypadku pracowników, a więc osób posiadających tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, w tym obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zastosowanie art. 43 ustawy zasiłkowej nie jest uzależnione od spełnienia innych warunków niż przewidziane w tym przepisie, to znaczy, że kryterium jego zastosowania i w konsekwencji tego nieustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego na nowo jest nieistnienie przerwy między okresami pobierania zasiłków lub wystąpienie przerwy nie dłuższej niż 3 miesiące. Przepis ten, na podstawie art. 48 ust. 2 ustawy zasiłkowej, znajduje odpowiednie zastosowanie również w odniesieniu do ubezpieczonych niebędących pracownikami, w tym do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą i osób z nimi współpracujących, dla których regulacje dotyczące ustalania podstawy wymiaru zasiłków co do zasady zostały zawarte w Rozdziale 9 ustawy zasiłkowej, odmiennie określając sposoby ustalania podstawy wymiaru zasiłków, zwłaszcza w przypadku podlegania ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż 12 miesięcy. Wspomniane zastrzeżenie zawarte w art. 48 ust. 2 ustawy zasiłkowej oznacza zatem, że sytuacja prawna osoby ubezpieczonej niebędącej pracownikiem powinna być w pierwszej kolejności rozpatrywana przez pryzmat regulacji art. 48a-50 ustawy zasiłkowej. W przypadku, w którym jest ona uregulowana w tych przepisach, art. 43 tej ustawy (a także pozostałe przepisy wymienione w art. 48 ust. 2 ustawy zasiłkowej) nie będzie mógł znaleźć odpowiedniego zastosowania. Innymi słowy, tylko wówczas, gdy sytuacja takiej osoby nie wypełni hipotezy art. 48a-50 ustawy zasiłkowej, art. 43 znajdzie zastosowanie jako przepis formułujący ogólną zasadę nieustalania na nowo podstawy wymiaru zasiłku, którą należy jednak stosować odpowiedni.

Sąd Okręgowy wskazuje, że prawo do zasiłku chorobowego z pracowniczego tytułu ubezpieczenia ustało dla J. M. z dniem 1 czerwca 2022 r., z uwagi na wyłączenie zawarte w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej tj. zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. Odwołująca się po ustaniu umowy o pracę kontynuowała działalność gospodarczą, która dawała jej tytuł do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (do którego zresztą została zgłoszona od następnego dnia po zakończeniu umowy o pracę). Znaczy to tyle, że od dnia 1 czerwca 2022 r. nie ma możliwości wyliczenia podstawy wymiaru zasiłku od „pracowniczej” podstawy wymiaru. Skoro z tej podstawy ubezpieczenia nie przysługuje prawo do zasiłku, to zrozumiałe staje się, że od towarzyszącej jej podstawy wymiaru nie można obliczać przysługującego świadczenia. Objęcie jej ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oznaczało więc objęcie jej ubezpieczeniem chorobowym z nowego tytułu, a jej choroba powodująca niezdolność do pracy pozostawała w związku z tym nowym tytułem ubezpieczenia. Podstawa wymiaru zasiłku musiała być ponownie ustalona z uwzględnieniem przepisów Rozdziału 9 ustawy zasiłkowej określających zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłków przysługujących ubezpieczonym niebędącym pracownikami, przy czym w przypadku skarżącej znajdował zastosowanie w pierwszej kolejności art. 49, który odnosi się do przypadków, gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, co należy rozumieć w ten sposób, że przepis ten dotyczy takich przypadków, w których niezdolność do pracy powstała w okresie między pierwszym dniem ubezpieczenia chorobowego a dniem wyznaczonym przez „upływ pełnego miesiąca kalendarzowego”. O ile przy tym art. 49 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej odnoszą się do ubezpieczonych niebędących pracownikami, dla których tytułem ubezpieczenia chorobowego jest umowa cywilnoprawna, członkostwo w spółdzielni oraz umowa o pracę nakładczą, o tyle w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, a więc przede wszystkim osoby podlegającej ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności (art. 18 ust. 8 w związku z art. 20 ust. 1 i 3 ustawy systemowej), znajdzie zastosowanie art. 49 ust. 3 ustawy zasiłkowej, który w zakresie ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego odsyła do odpowiedniego stosowania art. 48a tej ustawy, zakładając równocześnie, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego: 1) przyjmuje się miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwotę zadeklarowaną, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4; 2) w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w art. 48a ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy. W tej sytuacji uznać należy, iż poczynione przez organ rentowy ustalenia w zakresie należnej skarżącej kwoty zasiłku chorobowego są prawidłowe, zaś przedstawione przez apelująca wyliczenia są oderwane od realiów niniejszej sprawy.

Nadto, Sąd Okręgowy pragnie podkreślić, że celem zasiłku chorobowego jest zrekompensowanie dochodu utraconego wskutek niezdolności do pracy z powodu choroby. Już tylko z tego względu wysokość zasiłku chorobowego nie może być zdecydowanie wyższa lub niższa niż dochód, jaki ubezpieczony otrzymałby, gdyby nie chorował. Jak bowiem trafnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 2006 r., I UK 291/05 (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2015 r., I UK 223/14), dotyczącym co prawda pracownika, ale w pełni adekwatnym również w stosunku do ubezpieczonych niebędących pracownikami, kompensowane z ubezpieczenia społecznego może być to wynagrodzenie, którego pracownik faktycznie nie uzyskuje w związku z chorobą, czyli należne od aktualnego pracodawcy, a nie takie, które ubezpieczony osiągał w przeszłości, przed zajściem zdarzenia chronionego ubezpieczeniem chorobowym. Zasiłek chorobowy zastępuje bowiem zarobek utracony w czasie, w którym ów zasiłek jest wypłacany.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że nie doszło - wbrew twierdzeniom skarżącej - do naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisów prawa materialnego, jak i procesowego i dlatego też, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną.