Uzasadnienie z 7 kwietnia 2026, sygn. VIII U 2109/25

​  Sygn. akt VIII U 2109/25

​  Uzasadnienie

Decyzją z 19 września 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w C., na podstawie przepisów ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024r., poz. 1696 ze zm.), odmówił ubezpieczonemu W. F. prawa do emerytury pomostowej, gdyż nie udokumentował on 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3,
w tym wykonywania takiej pracy po 31 grudnia 2008r. W uzasadnieniu ZUS wskazał, że do okresów pracy w warunkach szczególnych nie zaliczył ubezpieczonemu okresu zatrudnienia od 19 listopada 1985r. do 31 marca 2004r. w (...) Zakładzie (...) Sp. z o.o. z uwagi na rozbieżności w nazewnictwie stanowiska pracy wskazanego
w świadectwach wykonywania pracy w warunkach szczególnych z zarządzeniem resortowym. Do okresów takich ZUS nie zaliczył również zatrudnienia po 31 grudnia 2008r., z uwagi na niezgłoszenie ubezpieczonego jako pracownika zatrudnionego w warunkach szczególnych.

Ubezpieczony wniósł odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do świadczenia. Podniósł, że wykonywał pracę w warunkach szczególnych.

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie z przyczyn jak
w zaskarżonej decyzji. Nadto wskazał, że po 31.12.2008 roku odwołujący nie został zgłoszony jako osoba wykonująca prace o których mowa w art. 3 ust 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (brak zgłoszenia na druku (...)).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Ubezpieczony urodził się (...) W dniu 21 sierpnia 2025r. złożył wniosek o emeryturę pomostową.

Organ rentowy uznał za udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe w łącznym wymiarze 25 lat, 6 miesięcy i 5 dni.

Do stażu pracy w warunkach szczególnych ZUS nie zaliczył ubezpieczonemu żadnego okresu zatrudnienia.

Organ rentowy do stażu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze nie zaliczył okresu od 19 listopada 1985r. do 31 marca 2004r., w (...) Zakładzie (...) Sp. z o.o., na stanowisku formierza ręcznego wyrobów ogniotrwałych, wobec rozbieżności w nazewnictwie stanowiska pracy wskazanego w świadectwach wykonywania pracy w warunkach szczególnych z zarządzeniem resortowym. ZUS nie zaliczył do takiej pracy również zatrudnienia w Instytucie (...) w G. od 24 kwietnia 2004r. do nadal z uwagi na niezgłoszenie ubezpieczonego przez tego pracodawcę jako pracownika zatrudnionego w warunkach szczególnych.

Ubezpieczony (...) został zatrudniony w (...) Zakładzie (...), który następnie został przekształcony w (...) Zakład (...) Sp. z o.o. Przez cały okres zatrudnienia u tego pracodawcy pracował jako ręczny formierz wyrobów ogniotrwałych. Ubezpieczony pracował w dziale gdzie na jednej hali produkcyjnej znajdowały się stanowiska do ręcznego formowania różnego rodzaju elementów ogniotrwałych do budowy pieców, suszarnie tych elementów i piece, w których w temperaturze powyżej 1000 stopni Celsjusza, elementy te były wypalane. Do obowiązków ubezpieczonego należało ręczne formowanie tzw. kształtek do budowy przyszłych pieców, były to elementy ogniotrwałe. Kształtki formowane były z surowców mineralnych takich jak korund, boksyd, andaluzyt, węgliki krzemu. W praktyce jego praca polegała na przygotowaniu formy, poprzez naniesienie na nią powłoki zapobiegającej przyleganiu surowca do produkcji tych elementów, złożenie formy w całość. Następnie ręcznie zasypywał tak przygotowaną formę masą formierską i na bieżąco ubijał zasyp przy użyciu młota pneumatycznego, po zapełnieniu formy usuwał nadmiar masy i wyrównywał powierzchnię, na koniec rozbierał formę i wyjmował uformowany element, dokonywał wypełnienie ewentualnych ubytków i układał go na miejsce z którego był przejmowany przez suszarnię.

Ubezpieczony w całym okresie zatrudnienia w (...) Zakładzie (...) Sp. z o.o., przez pełne dniówki robocze zajmował się wyłącznie opisanymi wyżej pracami. Do warunków szkodliwych jego środowiska pracy należały wysoka temperatura pochodząca z suszarni i pieców do wypalania, hałas i drgania od urządzeń do ubijania masy formierskiej, a także opary pochodzące od samych mas formierskich, w skład których wchodziły węgliki krzemu, boksytu, andaluzytu.

Następnie od 24 kwietnia 2004r. ubezpieczony został zatrudniony w Instytucie (...) w G.. W tym czasie codziennie, w zależności od potrzeb pracodawcy, pracował przez pełne dniówki robocze podobnie jak u poprzedniego pracodawcy przy ręcznym formowaniu materiałów ogniotrwałych jak również przy formowaniu kształtek poprzez zalewanie form specjalną mieszanką betonową, która również była wypalana
i stanowiła materiał ogniotrwały. Zagęszczanie mieszanki betonowej następowało przy mniejszych elementach poprzez ułożenie form na stole wibracyjnym i ręczne zasypywanie mieszanką, bądź też w wypadku form wielkogabarytowych poprzez ich ręczne zasypywanie mieszanką betonową i w dalszej kolejności zagęszczanie ręcznymi sondami wibracyjnymi. Po zastygnięciu mieszanki i uzyskaniu przez nią odpowiedniego stopnia trwałości forma była rozbierana i element był przekazywany do suszarni oraz do wypalania.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: akt organu rentowego, zeznań świadków G. S. i M. W. (k.37v-39), zeznań ubezpieczonego (k.39-39v), a także jego akt osobowych dołączonych do akt niniejszej sprawy.

Zgromadzony materiał dowodowy Sąd uznał za przekonywujący, kompletny, spójny
i logiczny, przez co mogący stanowić podstawę rozstrzygnięcia.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 4 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024r., poz. 1696 ze zm.) prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5 – 12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

- urodził się po dniu 31 grudnia 1948r.;

- ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

- osiągnął wiek wynoszący co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

- udowodnił okres składkowy i nieskładkowy w łącznym wymiarze co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

- po dniu 31 grudnia 2008r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

W myśl art. 49 ustawy, prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1) po dniu 31 grudnia 2008r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-4 i art. 5-12;

3) w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009r.) miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Natomiast po myśli art. 3 ust. 1 ustawy prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Natomiast prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy (art. 3 ust. 3).

Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009r. ), w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 1, a za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3. (art. 3 ust. 4 i 5).

Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace (do 31 grudnia 2008r.) w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. (art. 3 ust. 7)

W niniejszej sprawie spór sprowadzał się wyłącznie do ustalenia, czy ubezpieczony legitymuje się 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, czy po 31 grudnia 2008 roku wykonywał pracę wymienioną w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych, a jeśli po 31 grudnia 2008 roku nie wykonywał takiej pracy, to czy do 31 grudnia 2008 roku legitymuje się 15 letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Zdaniem Sądu wynik przeprowadzonego postępowania dowodowego wskazuje jednoznacznie, iż ubezpieczony w okresie od 19 listopada 1985r. do 31 marca 2004r.
w (...) Zakładzie (...) Sp. z o.o., na stanowisku formierza ręcznego wyrobów ogniotrwałych, faktycznie wykonywał prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych określoną pod pozycją 11, dział V, wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. Jest to również praca wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych pod poz. 19 - Prace przy ręcznym formowaniu, odlewaniu, czyszczeniu lub szkliwieniu wyrobów ceramicznych.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że w wymienionym wyżej okresie ubezpieczony, będąc zatrudnionym w (...) Zakładzie (...) Sp. z o.o., codziennie bez względu na nazwę stanowiska pracy, faktycznie wykonywał pracę związaną, z ręcznym formowaniem wyrobów ogniotrwałych, które ze względu na technikę utrwalania i użyte materiały, były również wyrobami ceramicznymi. Wyroby ceramiczne to bowiem przedmioty powstające w procesie suszenia i wypalania w bardzo wysokich temperaturach surowców mineralnych charakteryzujących się wysoka trwałością, odpornością na wysokie temperatury. Odwołujący w tym okresie formował kształtki (z których składały się piece), które ten wymóg spełniały albowiem formowane były z surowców mineralnych takich jak korund, boksyd, andaluzyt, węgliki krzemu i powstawały w procesie suszenia i wypalania w bardzo wysokich temperaturach. Bez wątpienia zatem odwołujący już tylko w okresie zatrudnienia w (...) Zakładzie (...) Sp zo.o. tj łącznie przez 18 lat 4 miesiące i 12 dni wykonywał pracę wymienioną pod poz. 19 w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, a co się z tym wiąże odwołujący spełnił warunki pozwalające na przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 49 ustawy.

Niezależnie od powyższego, odwołujący także w okresie zatrudnienia w Instytucie (...) w G. od 24 kwietnia 2004 roku ( w tym po 31 grudnia 2008 roku) wykonywał prace w warunkach szczególnych wymienione w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Praca odwołującego w Instytucie (...) w G., faktycznie była pracą bezpośrednio przy formowaniu wyrobów ogniotrwałych wielkogabarytowych przy użyciu ręcznych narzędzi wibracyjnych określoną (poz 18). Odwołujący w tym okresie wykonywał także prace wymienione pod poz. 19 opisane powyżej.

Bez znaczenia pozostaje, że organ rentowy kwestionował zapisy wydanych ubezpieczonemu świadectw pracy w zakresie potwierdzenia pracy w szczególnych warunkach, w stosunku do pierwszego spornego okresu, podobnie jak i fakt niezgłoszenia ubezpieczonego przez pracodawcę jako pracownika w szczególnych warunkach w stosunku do drugiego spornego okresu. Fakt wykonywania takiej pracy w obu tych okresach został bowiem wykazany w postępowaniu sądowym za pomocą innych dowodów. W postępowaniu odwoławczym przed Sądem nie obowiązują bowiem ograniczenia dowodowe jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a Sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia - w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006r., I UK 179/06, LEX nr 342283).

Mając na uwadze ustalone okoliczności Sąd uznał, że ubezpieczony, składając wniosek o przedmiotowe świadczenie, spełniał wszystkie przesłanki z art. 49 i 4 ustawy o emeryturach pomostowych, pozwalające na przyznanie prawa do tego świadczenia.

W konsekwencji powyższego Sąd, na podstawie powołanych przepisów, z mocy
art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję przyznając ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej począwszy od 1 sierpnia 2025r., tj. od pierwszego dnia miesiąca
w którym wystąpił on o przyznanie tego świadczenia. O kosztach orzeczono po myśli art. 98 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026r. poz. 215, ze zm.)
w punkcie drugim orzeczenia.

(-) Sędzia (del) Magdalena Kimel