Wyrok z 7 kwietnia 2026, sygn. VII Ua 65/24
VII Ua 65/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
24 lutego 2026 r.
Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel
Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska
po rozpoznaniu 30 stycznia 2026 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy N. I.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F.
o prawo do zasiłku macierzyńskiego
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie
z 10 września 2024 r. w sprawie VI U 373/23
I) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
1) przyznaje N. I. prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego od 29 do 30 kwietnia 2023 r.,
2) oddala odwołanie w pozostałym zakresie,
3) nie obciąża odwołującej obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,
II) nie obciąża odwołującej obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
VII Ua 65/24
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 10 września 2024 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie wydanym w sprawie VI U 373/23 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w F. z 12 czerwca 2023 r., znak (...) przyznając N. I. prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego od 29 kwietnia do 8 grudnia 2023 r. W punkcie drugim wyroku Sąd zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w F. na rzecz odwołującej 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (k. 67).
Sąd I instancji ustalił, że 30 października 2020 r. N. I. urodziła dziecko. Wówczas nie była nigdzie zatrudniona i nie podlegała pod ubezpieczenie chorobowe z innego tytułu, więc złożyła wniosek o wypłatę tzw. kosiniakowego. Odwołująca przerwała pobieranie tego zasiłku w momencie, gdy podjęła zatrudnienie w ramach umowy o pracę w Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej w O.. Umowę z ww. podmiotem podpisała 8 marca 2021 r. Na początku była zatrudniona na czas określony do 7 czerwca 2021 r. Kolejną umowę podpisała do 7 czerwca 2022 r. Przed zakończeniem umowy na czas określony ubezpieczona 21 marca 2023 r. zawarła z pracodawcą umowę na czas nieokreślony. Porozumieniem 27 lutego 2023 r. ubezpieczona i pracodawca rozwiązali umowę o pracę z dniem 30 kwietnia 2023 r. z powodu likwidacji stanowiska pracy odwołującej.
7 kwietnia 2023 r. ubezpieczona złożyła wniosek o udzielenie jej urlopu rodzicielskiego w wymiarze 32 tygodni w okresie od 29 kwietnia do 8 grudnia 2023r., którego pracodawca jej udzielił. Stosunek pracy wygasł na mocy porozumienia stron z datą 30 kwietnia 2023 r. W pkt. 4 świadectwa pracy pracodawca zaznaczył, że ubezpieczona wykorzystała urlop rodzicielski w wymiarze 2 dni, tj. w okresie od 29 kwietnia do 30 kwietnia 2023 r. na podstawie wniosku o udzielenie urlopu w wymiarze 32 tygodni.
10 maja 2023 r. odwołująca złożyła w organie rentowym wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego, ale otrzymała odmowę wypłaty tego świadczenia.
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dokumentów dołączonych do akt sprawy w toku postępowania. Nie był kwestią sporną pomiędzy stronami.
Przechodząc do rozważań, Sąd Rejonowy zauważył, że zostały wprowadzone do polskiego porządku prawnego ustawą z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw zmiany, które dostosowywały przepisy do prawa UE. Rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy sprowadzało się zatem do interpretacji przepisów prawa. Szczególną uwagę należało zwrócić na to, czy świetle prawa UE - art. 29 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jest zgodny z dyrektywą (...) i ma zastosowanie w niniejszej sprawie.
Art. 182 la kodeksu pracy w brzmieniu przed 26 kwietnia 2023 r. stanowił, że po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego pracownik ma prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 32 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. Zgodnie z Art. 182 la w brzmieniu od 26 kwietnia 2023 r., pracownicy - rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do 41 tygodni, w przypadku urodzenia jednego dziecka podczas jednego porodu.
W ocenie Sądu I instancji odwołująca, która w okresie od 29 do 30 kwietnia 2023 r. miała prawo do części urlopu rodzicielskiego na podstawie przepisów ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - w brzmieniu obowiązującym po 26 kwietnia 2023 r., ma prawo do skorzystania z urlopu rodzicielskiego, w wymiarze określonym w art. 182 la i art. 183 KP w brzmieniu obowiązującym od 26 kwietnia 2023 r. bez względu na to czy nabyła prawo do urlopu macierzyńskiego, a nawet od tego czy podlegała ubezpieczeniu w momencie urodzenia dziecka. Sąd Rejonowy wskazał ponadto, że treść art. 29 ustawy zasiłkowej stanowi, że zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko to stwierdzić należy, iż przepis ten jest niezgodny z Dyrektywą, (...) która odwołuje się do pracownika a nieubezpieczonego. W takiej sytuacji w ocenie sądu należy stosować w pierwszej kolejności przepisy UE, co znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału UE z 26 września 2024 r. (C-792/22) zgodnie, z którym, zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy powszechne interpretować w ten sposób, ze stoi ona na przeszkodzie przepisom prawa członkowskiego, zgodnie z którymi krajowe sądy powszechne nie mogą, pod rygorem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec ich członków, odstąpić z urzędu od stosowania orzeczeń sądu konstytucyjnego danego państwa członkowskiego, jeżeli uznają w świetle wykładni dokonanej przez Trybunał, że orzeczenia te naruszają prawa jednostki wywodzone przez jednostki z dyrektywy (...)/391. Sąd I instancji zważył, że jeśli przepis art. 29 ustawy zasiłkowej stoi w sprzeczności z art. 182 la która weszła z dniem 26 kwietnia 2023 r. na skutek implementacji dyrektywy (...) to przepis ten nie powinien być stosowany w obecnym brzmieniu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Rejonowy zmienił, zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującej prawo do zasiłku macierzyńskiego (uzasadnienie - k. 73).
24 października 2024 r. pełnomocnik organu rentowego złożył apelację od powyższego orzeczenia, wskazując wartość przedmiotu zaskarżenia na 58 183 zł. Podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 29 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa poprzez jego pominięcie prowadzące do przyznania ubezpieczonej prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 29 kwietnia 2023 r. do 8 grudnia 2023 r. Ponadto, pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 182 la kodeksu pracy w brzmieniu nadanym ustawą z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że przepis ten stanowi odrębną podstawę do przyznania zasiłku macierzyńskiego, uniezależniającą prawo do niego od regulacji zawartych w przepisach ustawy zasiłkowej, co w rezultacie doprowadziło Sąd I instancji do błędnego przekonania, że odwołująca ma prawo do zasiłku macierzyńskiego za sporny okres, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do jednoznacznej konkluzji, że zakres jego stosowania nie obejmuje przesłanek uzyskania prawa do zasiłku macierzyńskiego ani też ich nie modyfikuje w jakimkolwiek stopniu, a dotyczy jedynie uprawnień do urlopu rodzicielskiego.
Pełnomocnik organu rentowego wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania N. I. z 11 lipca 2023r., względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia sądowi rejonowemu oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wg norm przepisanych.
Uzasadniając swoje stanowisko, pełnomocnik organu rentowego wskazał, że odwołująca nie podlegała ubezpieczeniu w dniu urodzenia dziecka, co stanowi podstawę do odmówienia jej prawa do zasiłku w myśl art. 29 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W ocenie organu rentowego, Sad Rejonowy nietrafnie wskazał, iż przepis ten nie może mieć zastosowania z uwagi na jego niezgodność z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/(...) z 20 czerwca 2019 r. Ponadto apelujący zaznaczył, że norma art. 182 1a KP nie odnosi się do regulacji związanej z nabyciem prawa do zasiłku macierzyńskiego. Przesłanki nabycia zasiłku za jakikolwiek okres pozostały bez zmian. Pełnomocnik organu rentowego zaznaczył również, że urodzenia dziecka odwołująca nie pozostawała ubezpieczona (k. 77).
Odpowiedzią na apelację z 23 grudnia 2024 r. pełnomocnik odwołującej, adwokat M. U. wniosła o oddalenie apelacji jako całkowicie bezzasadnej, zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazała, że główna argumentacja organu rentowego polegała dotychczas na braku możliwości zastosowania przepisów Kodeksu pracy po zmianie przepisów 26 kwietnia 2023 r. w sytuacji, gdy dziecko odwołującej urodziło się (...) r. Pełnomocnik ponadto stwierdził, że nie jest prawidłowa interpretacja przepisów organu rentowego mówiąca o tym, że nie można zastosować m.in. art. 182 la Kodeksu pracy w brzmieniu obowiązującym po dniu 25 kwietnia 2023 r. w sytuacji gdy dziecko urodziło się 30 (...) 2020 r. Przepisy przejściowe, na które powoływał się organ rentowy wcale nie wskazują, że do dzieci urodzonych przed 2 sierpnia 2022 r. nie stosuje się art. 182 1a Kodeksu pracy w brzmieniu nadanym zmianami po dniu 25 kwietnia 2023 r. W przepisach ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw z 9 marca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 641) wskazano jedynie, że pracownik, który w okresie od 2 sierpnia 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r. miał prawo do urlopu rodzicielskiego albo jego części lub korzystał z urlopu rodzicielskiego albo jego części udzielonego na podstawie dotychczasowych przepisów, ma prawo do skorzystania z urlopu rodzicielskiego w nowym wyższym wymiarze. W kontekście toczącego się pomiędzy stronami sporu pełnomocnik odwołującej się wskazała, że w przedstawionych zarzutach organ rentowy w żaden sposób nie odnosi się do tego, że Sąd I instancji uznał, że treść art. 29 ustawy zasiłkowej jest niezgody z Dyrektywą 2019/1158, która odwołuje się do pracownika a nie ubezpieczonego (k. 87).
W toku postępowania przed Sądem II instancji organ rentowy wskazał, że uprzednio podana kwota wartości przedmiotu sporu została błędnie wyliczona i wynosi 87 278 zł. Podał, że obliczył dla odwołującej stawkę dzienną zasiłku 393,14 zł, która jest inna niż wypłacona przez płatnika stawka za okres od 29 do 30 kwietnia 2023 r. Organ rentowy nie był w stanie na podstawie posiadanych dokumentów ustalić skąd ww. rozbieżność pochodzi (k. 96).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego w przeważającej części zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 378 § 1 KPC sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. Sąd drugiej instancji rozpoznaje w postępowaniu apelacyjnym „sprawę”, a nie „apelację”, co stanowi wyraźne odróżnienie postępowania apelacyjnego od kasacyjnego. Obowiązkiem sądu drugiej instancji jest rozpoznanie sprawy w granicach apelacji, wydanie orzeczenia na podstawie materiału procesowego zgromadzonego w całym dotychczasowym postępowaniu oraz danie temu wyrazu w treści uzasadnienia wyroku (wyrok Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2015 r. II PK 65/14). Sąd odwoławczy ma więc nie tylko uprawnienie, ale obowiązek rozważenia na nowo całego zabranego w sprawie materiału oraz jego własnej oceny, przy uwzględnieniu zasad wynikających z art. 233 § 1 KPC (wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006r., I PK 169/05). Oznacza to, że sąd drugiej instancji ma z jednej strony pełną swobodę jurysdykcyjną (bo rozpoznaje „sprawę”), z drugiej natomiast ciąży na nim obowiązek rozważenia wszystkich zarzutów i wniosków podniesionych w apelacji oraz zgłoszonych w pismach procesowych składanych w toku postępowania apelacyjnego. Rozpoznanie apelacji sprowadza się więc do ponownego rozpatrzenia przez sąd drugiej instancji sprawy, w sposób potencjalnie nieograniczony, co oznacza, że sąd ten jeszcze raz bada pod kątem merytorycznym i faktycznym sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji. W konsekwencji może, a jeżeli je dostrzeże - powinien, naprawić wszystkie naruszenia prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia (treść uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008r., III CZP 49/07). Jedynymi ograniczeniami rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym są więc granice zaskarżenia, każdorazowo wytyczane w poszczególnych przypadkach przez sformułowanie konkretnych zarzutów podniesionych w treści wniesionej apelacji.
Stan faktyczny ustalony przez Sąd Rejonowy był co do zasady niesporny. Strony nie kwestionowały wzajemnie kwestii niepozostawania odwołującej w zatrudnieniu w momencie urodzenia dziecka, jak i wniosku N. I. o udzielenie urlopu rodzicielskiego w okresie po zmianach w Kodeksie pracy wynikających z implementacji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/(...) z 20 czerwca 2019r.
Na gruncie niniejszej sprawy należy rozważyć zmiany, jakie zaszły w polskim ustawodawstwie w związku z implementacją ww. Dyrektywy. Przed jej wprowadzeniem, od 2016 r., zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 182 1a § 1 po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego pracownik miał prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 32 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka podczas jednego porodu oraz do 34 tygodni w przypadku urodzenia dwojga lub większej ilości dzieci przy jednym porodzie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666). Ustawa o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw z 9 marca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 641) w art. 26 ust. 1 stanowi natomiast, że do pracownika, który wystąpił z wnioskiem o udzielenie części urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego albo jego części oraz urlopu rodzicielskiego albo jego części przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy art. 177 § 1, 1 1 i 4 1 Kodeksu pracy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Z kolei ust. 3 przytoczonego artykułu stanowi, że do pracownicy w ciąży oraz pracownika korzystającego wejścia w życie niniejszej ustawy z urlopu macierzyńskiego w okresie próbnym nieprzekraczającym 1 miesiąca stosuje się przepisy art. 177 § 1, 1 1 i 4 1 Kodeksu pracy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Od 26 kwietnia 2023 r. obowiązuje jednak zapis art. 182 1a Kodeksu pracy, który w § 1 stanowi, że pracownicy - rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do 41 tygodni w przypadku narodzin jednego dziecka przy jednym porodzie, oraz do 43 tygodni w przypadku narodzin dwóch lub większej liczby dzieci przy jednym porodzie (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 z późn. zm.). Z kolei w § 4 przepis stanowi, że każdemu z pracowników - rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z wymiaru urlopu określonego w § 1 i 2. A. tego nie można przenieść na drugiego z pracowników - rodziców dziecka.
W ocenie Sądu Okręgowego należało przyjąć, że wobec wniosku N. I. o udzielenie jej urlopu rodzicielskiego zastosowanie miały przepisy wprowadzone do Kodeksu pracy 26 kwietnia 2023 r. zgodnie z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019(...) z 20 czerwca 2019 r.
Dyrektywa ta ma na celu poprawę równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów, w szczególności poprzez wzmocnienie uprawnień do urlopów związanych z opieką nad dzieckiem. Nie ma ona jednak charakteru bezpośrednio skutecznego w zakresie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w sposób sprzeczny z jednoznacznymi regulacjami prawa krajowego. Implementacja dyrektywy do polskiego porządku prawnego doprowadziła do zmian w zakresie długości i zasad korzystania z urlopu rodzicielskiego, jednakże nie uchyliła podstawowej zasady, zgodnie z którą prawo do zasiłku macierzyńskiego pozostaje związane z istnieniem tytułu ubezpieczenia chorobowego albo z wyraźnie przewidzianą w ustawie możliwością jego kontynuowania po ustaniu tego tytułu. Dyrektywa nie nakłada bowiem na państwa członkowskie obowiązku przyznawania świadczeń pieniężnych niezależnie od systemu ubezpieczeniowego ani poza jego ramami.
Zgodnie bowiem z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości, Klauzule 1.1, 1.2 i 2.1 oraz klauzulę 3.1 lit. b) Porozumienia ramowego dotyczącego urlopu rodzicielskiego (zmienionego) z 18 czerwca 2009 r., które stanowi załącznik do dyrektywy Rady 2010/18/UE z 8 marca 2010 r. w sprawie wdrożenia zmienionego Porozumienia ramowego dotyczącego urlopu rodzicielskiego zawartego przez (...), (...), (...) i (...) oraz uchylającej dyrektywę 96/34/WE (Dz.Urz.UE L z 1996 r., Nr 145, s. 4) należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które uzależnia przyznanie prawa do urlopu rodzicielskiego od nieprzerwanego zatrudnienia danego rodzica przez okres co najmniej dwunastu miesięcy bezpośrednio przed rozpoczęciem urlopu rodzicielskiego. Klauzule te stoją natomiast na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które uzależnia przyznanie prawa do urlopu rodzicielskiego od posiadania przez rodzica statusu pracownika w chwili narodzin lub przysposobienia dziecka (orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z 25 lutego 2021r., C - 129/20, (...) (...)'(...), LEX nr (...)).
Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że pracodawca słusznie udzielił N. I. urlopu rodzicielskiego na czas pozostały do zakończenia zatrudnienia mimo niewykorzystania przez nią uprzednio urlopu macierzyńskiego. Jednocześnie mimo wniosku pracownicy, prawidłowo nie udzielono jej urlopu rodzicielskiego za okres po ustaniu stosunku pracy.
Odrębnego rozważenia wymaga kwestia prawa N. I. do zasiłku macierzyńskiego.
Problematykę tę reguluje ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025r., poz. 501 z późn. zm.), której art. 29 ust. 1 stanowi, że zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego 1) urodziła dziecko; 2) przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 14 roku życia i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia; 3) przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10 roku życia.
Ust. 8 tego przepisu stanowi, że wcześniejsze przepisy stosuje się odpowiednio w przypadku gdy matka albo ojciec dziecka korzysta z prawa do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego na podstawie przepisów odrębnych.
Art. 29a ust. 1 ustawy stanowi, że zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży wskutek śmierci, ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy; z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.
Z powyższych przepisów można wywieść normę, że prawo do zasiłku przysługuje rodzicom przede wszystkim za okres korzystania z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, ale przewiduje się także szczególne przypadki wypłaty zasiłku mimo ustania podstawowego stosunku będącego podstawą ubezpieczenia.
W niniejszej sprawie odwołująca niewątpliwie korzystała z urlopu rodzicielskiego w dniach 29 - 30 kwietnia 2023 r. i za ten okres przysługiwało jej prawo do zasiłku macierzyńskiego na podstawie art. 29 ust. 8 ustawy zasiłkowej. W tym zakresie wyrok Sądu Rejonowego jest prawidłowy, a apelacja organu rentowego podlegała oddaleniu.
Odrębnego rozważenia wymaga jednak kwestia prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 1 maja do 8 grudnia 2023 r., kiedy odwołująca nie miała prawa do urlopu rodzicielskiego. W tym zakresie organ rentowy słusznie podniósł, że takiej sytuacji nie obejmuje żaden ze szczególnych przepisów ustawy zasiłkowej, uwzględniający np. świadczenia dla osoby, której stosunek pracy rozwiązał się w wyniku śmierci pracodawcy. Sytuacji odwołującej nie obejmuje także wskazana wyżej dyrektywa ani orzecznictwo sądów europejskich.
Ostatecznie zatem Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok, przyznając N. I. prawo do zasiłku macierzyńskiego jedynie za okres urlopu rodzicielskiego od 29 do 30 kwietnia 2023 r., a oddalając odwołanie w pozostałym zakresie.
Sąd Okręgowy nie obciążył odwołującej obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zarówno w zakresie postępowania przed Sądem Rejonowym, jak i w postępowaniu apelacyjnym, stosując dyspozycję art. 102 KPC, który stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 102 KPC wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, że w rozpoznawanym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, czy wręcz niesprawiedliwe.
W ocenie Sądu odwołująca wygrała sprawę co do zasady mimo skomplikowanej sytuacji prawnej i braku jasnych przepisów intertemporalnych. Jednocześnie organ rentowy nie zróżnicował w swojej decyzji prawa do zasiłku za okres udzielonego urlopu rodzicielskiego i za okres po ustaniu zatrudnienia. Nie byłoby zatem słuszne obciążenie ubezpieczonej stosunkowo rozliczonymi kosztami zastępstwa procesowego.
SSR (del.) Magdalena Pytel