Wyrok z 10 kwietnia 2026, sygn. I C 954/22
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Sygn. akt I C 954/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 4 lutego 2026 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący sędzia Marcin Polit
Protokolant Aleksandra Suchodolska
po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2026 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa V. I., D. I., M. J., R. J., Z. I. i B. I.
przeciwko Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad
o ochronę dóbr osobistych
I. oddala powództwo;
II. zasądza od powodów V. I., D. I., M. J., R. J., Z. I. i B. I. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 10 800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu – zastępstwa procesowego;
III. nakazuje pobranie od powodów V. I., D. I., M. J., R. J., Z. I. i B. I. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 14 201,83 zł (czternaście tysięcy dwieście jeden złotych i osiemdziesiąt trzy grosze) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Sygn. akt I C 954/22
UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym w dniu 30 stycznia 2019 roku (data stempla pocztowego – k. 69) przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad (dalej: GDDKiA) powodowie V. I., D. I., M. J., R. J., Z. I. i B. I. wnieśli o:
1. zasądzenie od pozwanego na rzecz V. I. kwoty 20 000 z tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 stycznia 2019 roku do dnia zapłaty;
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz D. I. kwoty 20 000 z tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 stycznia 2019 roku do dnia zapłaty;
3. zasądzenie od pozwanego na rzecz M. J. kwoty 20 000 z tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 stycznia 2019 roku do dnia zapłaty;
4. zasądzenie od pozwanego na rzecz R. J. kwoty 20 000 z tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 stycznia 2019 roku do dnia zapłaty;
5. zasądzenie od pozwanego na rzecz Z. I. kwoty 20 000 z tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 stycznia 2019 roku do dnia zapłaty;
6. zasądzenie od pozwanego na rzecz B. I. kwoty 20 000 z tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 stycznia 2019 roku do dnia zapłaty;
7. nakazanie zaprzestania naruszeń dóbr osobistych poprzez zobowiązanie strony pozwanej do budowy – w terminie 3 miesięcy – od daty uprawomocnienia się wyroku – ekranów akustycznych o wysokości 8m oraz poprzez zamontowanie na górnych krawędziach ekranów reduktorów oktagonalnych przy nieruchomości powodów,
a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (pozew – kk. 5v.-6).
W odpowiedzi na pozew wniesionej w dniu 22 grudnia 2020 roku (data stempla pocztowego – k. 118v.) Skarb Państwa – GDDKiA zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym od każdego z powodów z osobna na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Wniósł także o sprawdzenie i ustalenie wartości przedmiotu sporu w zakresie żądania wskazanego w pkt 7 petitum pozwu oraz o zobowiązanie powodów do precyzyjnego oznaczenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, a w szczególności odpowiedzialności Skarbu Państwa GDDKiA (odpowiedź na pozew – kk. 96-113).
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2023 roku tut. Sąd ustalił wartość przedmiotu sporu na kwotę 240 000 zł (postanowienie – k. 131).
W piśmie procesowym z dnia 27 lutego 2023 roku powodowie wskazali, że nie wywodzą swojego roszczenia z okoliczności związanych z procesem budowy, a z naruszeń wynikających z oddziaływania wybudowanej już trasy. Podnosili także, że bezprawność działania pozwanego wynika z przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu, określonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego (pismo procesowe strony powodowej z 27.02.2023 – kk. 157-159).
Strony podtrzymały swoje stanowiska do dnia zamknięcia rozprawy.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
V. i D. I. są właścicielami nieruchomości w zabudowie bliźniaczej stanowiącej lokal mieszkalny położony przy (...) w L., wraz z prawami związanymi, na mocy umowy sprzedaży z dnia 29 maja 2009 roku sporządzonej w formie aktu notarialnego (...) nr (...) (umowa sprzedaży – kk. 12-23; wypis z rejestru gruntów – kk. 24-25, k. 27; zawiadomienie o zmianach w danych ewidencji gruntów i budynków – k. 28; wykaz zmian w danych osobowych – k. 28v.; wyrys z mapy ewidencyjnej – k. 26). Z. I. i B. I. są dziećmi V. i D. I., zaś M. J. i R. J. są dziećmi V. I. z poprzedniego małżeństwa (odpis skrócony aktu urodzenia Z. I. – k. 76: odpis skrócony aktu urodzenia B. I. – k. 78; odpis skrócony aktu urodzenia R. J. – k. 77; zeznania powódki M. J. – protokół kk. 168-168v.; badanie psychologiczne D. I. w ramach opinii biegłego – k. 304).
V. I. w 2022 roku wyprowadziła się z nieruchomości w L. i obecnie mieszka w X., gdzie prowadzi działalność gospodarczą – cukiernię (zeznania powódki V. I. – protokół kk. 167v.-168; badanie psychologiczne D. I. w ramach opinii biegłego – kk. 304-305).
Ww. nieruchomość jest położona w bliskim sąsiedztwie drogi ekspresowej (...), w odległości 60 m (bezsporne, ponadto fotografie – opinia biegłego kk. 231v.-232, kk. 234-236).
Zgodnie z §6.3 uchwały Rady Miasta L. Nr (...) z dnia 12 września 2002 roku, w bezpośredniej bliskości ul. (...) w L. planowana była trasa ekspresowa (...) i jej lokalizacja miała przebiegać min. 40 m od krawędzi jezdni do linii zabudowy od strony trasy ekspresowej (uchwała Nr (...) z 12.09.2002 – kk. 31-34; wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego – k. 35).
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie w dniu 2 grudnia 2011 roku wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, określającą środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie północnego wylotu z E. drogi ekspresowej (...) w kierunku J. na odcinku od projektowanej Wschodniej W. (droga (...)) do obwodnicy D. wg wariantu III (decyzja z 2.12.2011 – płyta CD, k. 117; uzasadnienie wyroku (...) – k. 55v.).
W 2012 roku organizowane były spotkania dla ludności zamieszkującej tereny objęte oddziaływaniem projektowanej inwestycji celem zapoznania mieszkańców z rozwiązaniami technicznymi i umożliwienia zgłaszania wniosków i uwag dotyczących projektowanej inwestycji (protokół ze spotkania informacyjnego z 30.10.2012 – płyta CD, k. 117).
W dniu 3 kwietnia 2013 roku zostało opublikowane ogłoszenie o zamówieniu publicznym, którego przedmiotem był projekt i budowa drogi ekspresowej (...) od węzła (...) (bez węzła) do węzła (...) w podziale na zadania:
- Zadanie I – Projekt i budowa drogi ekspresowej (...) na odcinku od węzła (...) (bez węzła) – węzeł (...),
- Zadanie II – Projekt i budowa drogi ekspresowej (...) na odcinku od węzła „(...)” (bez węzła) – węzeł (...) (ogłoszenie o zamówieniu – płyta CD, k. 117).
W dniu 28 listopada 2014 roku w wyniku przeprowadzonego postępowania przetargowego Skarb Państwa – GDDKiA zawarł z konsorcjum firm: (...) Sp. z o.o., (...) S.p.A, (...) S.p.A. oraz Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. umowę nr (...), której przedmiotem było zaprojektowanie i wykonanie zadania pod nazwą „Projekt i budowa drogi ekspresowej (...) od węzła (...) (bez węzła) do węzła (...) w podziale na zadania: Zadanie I – Projekt i budowa drogi ekspresowej (...) na odcinku od węzła (...) (bez węzła) – węzeł (...). Wykonawca powierzył wykonanie prac projektowych (...) Sp. z o.o. (umowa nr (...) – płyta CD, k. 117).
Pismem z dnia 13 sierpnia 2015 roku Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie, w odpowiedzi na pisma mieszkańców, wskazał że w celu minimalizacji oddziaływania hałasu na budynki wymagające ochrony akustycznej, konieczna jest realizacja ekranów akustycznych o wysokości 8m, zaś w sytuacji gdy pomimo zastosowania ekranów prognozuje się wystąpienie przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu, konieczne będzie zamontowanie na górnych ekranów reduktorów oktagonalnych, które powodują modyfikację ugięcia fal dźwiękowych i tym samym obniżenie poziomu hałasu za ekranem o ok. 3 dB (pismo z 13.08.2015 – kk. 43-43v.).
Postanowieniem z dnia 23 listopada 2015 roku o nr (...) (...) (...) uzgodnił realizację przedsięwzięcia i określił warunki, m.in. wykonanie ekranów akustycznych pochłaniających o wysokości do 3 m (pkt 3.5 postanowienia). W uzasadnieniu wskazano, że wyniki przeprowadzonych analiz (uwzględniających aktualny stan prawny w zakresie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku) potwierdzają, że po zastosowaniu ekranów akustycznych zostaną dotrzymane dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku (postanowienie z 23.11.2015 – płyta CD, k. 117).
Dla odcinka drogi ekspresowej najbliższego względem nieruchomości V. i D. I. przewidziano ekran o nazwie E2, którego koszt podwyższenia wynosi 590 625 zł, a także ekran o nazwie E3, którego koszt podwyższenia wynosi 431 075 zł (mapa – k. 120; analiza akustyczna – płyta CD, k. 117).
W dniu 11 stycznia 2016 roku E. (...) (2) wydał decyzję nr (...), znak: (...) o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. „Budowa drogi ekspresowej (...) na odcinku od km 0+521,66 do km 6+450,26” Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności (decyzja z 11.01.2016 – płyta CD, k. 117).
Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia 6 lipca 2016 roku uchylił w części decyzję z dnia 11 stycznia 2016 roku i orzekł we wskazanym zakresie co do istoty sprawy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie przeprowadzonego postępowania odwoławczego rozpatrzył ponownie wniosek inwestora o wydanie przedmiotowej decyzji, przeanalizował materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji, w tym zbadał prawidłowość przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania i wydanej decyzji Wojewody (...), jak również rozpatrzył zarzuty zawarte w odwołaniach i w pismach je uzupełniających. Minister stwierdził, że wydana decyzja wymaga dokonania korekty merytoryczno-reformacyjnej, jednak brak było podstaw do zakwestionowania decyzji poza częścią uchyloną i ustaloną w pkt I-IV (decyzja z 6.07.2016 – płyta CD, k. 117; uzasadnienie wyroku (...) – kk. 53-57v.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 marca 2017 roku sygn. VII SA/Wa 2194/16 w wyniku skargi Ogólnopolskiego Towarzystwa (...) z siedzibą w Ł. uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 6 lipca 2016 roku znak (...) (...) w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (kopia wyroku z 10.03.2017 sygn. VII SA/Wa 2194/16 – k. 52). WSA uznał, że decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 6 lipca 2016 roku, w konsekwencji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2016 roku, na skutek którego została skutecznie uchylona decyzja Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 19 września 2012 roku w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia (inwestycji drogowej), z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja środowiskowa stanowiąca podstawę i warunek skuteczności zaskarżonej decyzji w przedmiocie realizacji inwestycji drogowej. Wskazana decyzja środowiskowa z dnia 19 września 2012 roku miała charakter decyzji reformatoryjnej, tj. uchyliła ona w części wcześniejszą decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach i orzekła w tym zakresie co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymała w mocy decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 2 grudnia 2011 roku (uzasadnienie wyroku (...) – kk. 53-57v.).
Decyzją (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 27 grudnia 2017 roku nr (...) zostało wydane pozwolenie na użytkowanie drogi ekspresowej (...) (decyzja z 27.12.2017 – płyta CD, k. 117).
Decyzją z dnia 11 kwietnia 2019 roku Marszałek Województwa (...) zobligował GDDKiA do podjęcia działań w celu dotrzymania dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku na terenach chronionych akustycznie w terminie do 31 maja 2021 roku (decyzja z 11.04.2019 – płyta CD, k. 117)
Sam proces budowy drogi ekspresowej (...) na ww. odcinku rozpoczął się w 2014 roku. Okres budowy był dla V. i D. I., jak i również pozostałych mieszkańców mieszkających nieopodal, uciążliwy: droga dojazdowa do nieruchomości była rozjeżdżona i nieprzejezdna, zdarzały się przerwy w dostawie wody i prądu, w domu odczuwane było drganie mebli i naczyń, podczas wycinki drzew i burzenia sąsiednich domów był duży hałas od maszyn, zaś od emitowanego pyłu (od substancji używanej na placu budowy – (...)) ściany i elewacja w budynku zmieniły kolor. Ruch ciężkiego sprzętu, palowanie betonowych słupów spowodowało zarysowania i pęknięcia ścian, odpadanie tynku, popękanie płytek podłogowych.
Dochodzący od strony drogi ekspresowej hałas jeżdżących pojazdów w dalszym ciągu jest odczuwalny w domu V. i D. I. i do innych pobliskich domów. Do nieruchomości dochodzi także kurz i zapach spalin, choć intensywność drgań się zmniejszyła w stosunku do tego, co było w trakcie budowy. Niemożliwe stało się prowadzenie przydomowego ogródka. Hałas zaburza codzienne funkcjonowanie rodziny – powoduje trudności w skupieniu się na nauce u dzieci, zaburzenia snu, co wpływa na ogólne rozdrażnienie i zmęczenie. Obecność drogi ekspresowej wpływa negatywnie na potencjalną możliwość sprzedaży nieruchomości (protokół oględzin – kk. 36-42; zeznania świadek J. M. – protokół kk. 163v.-164v.; zeznania świadek Ł. Ł. – protokół kk. 164v.-166; zeznania świadek E. J. – protokół kk. 166-166v.; zeznania powódki V. I. – protokół kk. 166v.-168; zeznania powódki M. J. – protokół 168-168v.; zeznania powoda D. I. – protokół kk. 168v.-170).
V. I. od 5 grudnia 2018 roku leczy się psychiatrycznie z uwagi na zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane – wymaga stosowania farmakoterapii i psychoterapii (zaświadczenie od psychiatry z 9.01.2019 – k. 44; zeznania powódki V. I. – protokół k. 167).
Pismem z dnia 21 grudnia 2018 roku stanowiącym przedsądowe wezwanie do zapłaty V. I., D. I. i M. J. wezwali GDDKiA do zapłaty kwoty 20 000 zł na rzecz V. I., 20 000 zł na rzecz D. I. oraz 20 000 zł na rzecz M. J. tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci zdrowia, poczucia bezpieczeństwa, prawa do wypoczynku oraz niezakłóconego korzystania z nieruchomości, a także wnieśli o zaniechanie naruszania dóbr osobistych – w terminie 3 dni od dnia otrzymania pisma (wezwanie do zapłaty z 21.12.2018 – kk. 45-45v.). Zostało ono odebrane w dniu 3 stycznia 2019 roku (wydruk ze strony Poczty Polskiej – k. 46).
Przed zakupem nieruchomości przy ul. (...) w L. D. I. zapoznał się z planem zagospodarowania terenu i widział, że w sąsiedztwie nieruchomości jest miejsce przeznaczone na budowę trasy szybkiego ruchu. Miał on świadomość, że inwestycja będzie realizowana, choć wówczas nie było jeszcze wiadome, kiedy się rozpocznie. Mógł zakładać, że natężenie ruchu na potencjalnie wybudowanym odcinku trasy będzie znaczne. Małżeństwo (...), podobnie jak inni mieszkańcy sąsiednich lokali, otrzymało odszkodowanie od ubezpieczyciela wykonawcy trasy w 2018 roku, które pozwoliło na pokrycie kosztów odmalowania i remontu rozszczelnionych ścian mieszkania (zeznania powoda D. I. – protokół k. 169v.; zeznania powódki V. I. – protokół k. 168; zeznania świadek Ł. Ł. – protokół k. 165v. akta szkody, płyta CD – k. 147).
Istniejący na nieruchomości przy ul. (...) w L. hałas (którego źródłem jest droga ekspresowa nr (...)) nie przekracza wartości dopuszczalnych poziomów hałasu komunikacyjnego określonych przez przepisy prawa. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 roku w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. nr 120, poz. 826), dla działki przy ul. (...) w L. (jako dla terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej) wartości dopuszczalnego poziomu dźwięku A wynoszą 61 dB w porze dziennej oraz 56 dB w porze nocnej (Załącznik nr 1 do Rozporządzenia, Tabela 1). Wyniki bieżące pomiarów hałasu komunikacyjnego z roku 2023 roku na podstawie badań terenowych wyniosły od 56 do 59,4 dB w porze dziennej oraz od 52 do 54 w porze nocnej. Hałasy o poziomie A 35-70 dB wpływają jednak ujemnie na organizm ludzki, powodując zmęczenie układu nerwowego, obniżenie czułości wzroku, utrudniają zrozumienie mowy, porozumiewanie się, niekorzystnie wpływają na sen i wypoczynek (opinia biegłego – kk. 233-239).
Bezpośrednie sąsiedztwo drogi ekspresowej skutkowało u R. J. rozwojem przejściowych zaburzeń adaptacyjnych o lekkim nasileniu, przejawiających się w szczególności dyskomfortem psychicznym wynikającym z nasilonego hałasu, zapachu i drgań dochodzących z autostrady, skutkujących okresowymi zaburzeniami rytmów dobowych i trudnościami z koncentracją uwagi, które niekorzystnie wpływały na jej dobrostan. Występujące zaburzenia adaptacyjne są naturalną, fizjologiczną reakcją obronno-naprawczą organizmu po zdarzeniach stresogennych, z tendencją do samoistnego wycofywania się wraz z upływem czasu. Proces adaptacji do nowej sytuacji przebiegł w sposób niepowikłany, tzn. nasilenie objawów z czasem zmniejszało się i obecnie pozostają one bez istotnego wpływu na funkcjonowanie R. J. w podstawowych obszarach życia i na jej podstawowy rozwój. Objawy zaburzeń adaptacyjnych nie pogłębiały się z czasem i nie konwertowały do poziomu poważniejszych zaburzeń psychicznych. R. J. podejmowała terapie, leczenie psychiatryczne oraz hospitalizacje z innych powodów (diagnozowano chorobę afektywną dwubiegunową, depresję, borderline, była w szpitalu psychiatrycznym po próbie samobójczej), nie z konsekwencji budowy i eksploatacji drogi szybkiego ruchu. Okoliczności te nie mają wpływu na stan psychiczny R. J., a jej obecne funkcjonowanie odpowiada funkcjonowaniu osoby z rozpoznaniem zaburzeń osobowości chwiejnej emocjonalnie (opinia biegłego – kk. 278-288).
Podobnie jak u R. J., u Z. I. także stwierdzono przejściowe zaburzenia adaptacyjne o niewielkim nasileniu (dyskomfort psychiczny wynikający z nasilonego hałasu, zapachu i drgań, skutkujące okresowymi zaburzeniami rytmów dobowych i trudnościami z koncentracją uwagi), które z czasem zmniejszyły się i obecnie pozostają bez wpływu na codzienne funkcjonowanie. Podejmowane przez niego terapie i leczenie psychiatryczne wynikają z zaburzeń psychicznych niezwiązanych z konsekwencjami budowy i eksploatacji drogi szybkiego ruchu (rozpoznano u niego (...), spektrum autyzmu i depresję). Konflikty rodzinne mają złożony charakter, a sąsiedztwo drogi szybkiego ruchu nie jest ich źródłem (opinia biegłego – kk. 289-298). Jego trudne relacje z ojcem są typowymi objawami „buntu młodzieńczego”, który w psychologii jest opisywany jako normatywny etap rozwoju psychospołecznego, a jego natężenie, forma i konsekwencje mogą być bardzo zróżnicowane. Nie jest to jednak konsekwencja bliskości drogi ekspresowej (uzupełniająca opinia biegłego – kk. 332-334).
D. I. także doznał zaburzeń adaptacyjnych o lekkim nasileniu, przejawiających się ww. objawami, natomiast objawy te nie pogłębiały się z czasem, nie konwertowały do poważniejszych zaburzeń psychicznych, nie ma podstaw do stwierdzenia cech zaburzeń stresowych pourazowych, zaburzeń nastroju o typie depresyjnym, lękowym czy mieszanym, ani zaburzeń nerwicowych. D. I. realizuje przypisane mu role społeczne, osiąga sukcesy, ma własne zainteresowania. Konflikty rodzinne mają złożony charakter, a bliska obecność trasy szybkiego ruchu nie jest ich źródłem. D. I. zaadoptował się do nowej sytuacji (opinia biegłego – kk. 299-308).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów w postaci przedłożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd uznał je za wiarygodne i nie budzące wątpliwości co do ich autentyczności, której zresztą strony nie kwestionowały.
Sąd dopuścił w sprawie dowód z opinii biegłego z zakresu akustyki na okoliczność poziomu natężenia hałasu na nieruchomości powodów wywołanego inwestycją drogową, przekroczenia dopuszczalnych norm natężenia hałasu wobec istnienia inwestycji, wpływu hałasu na zdrowie powodów, na utratę prawa do wypoczynku i niezakłócone korzystanie z nieruchomości, na stan budynku, sposoby zminimalizowania oddziaływania hałasu, zastosowanej przez pozwanego ochrony akustycznej i jej niezgodności z rzeczywistymi potrzebami i na okoliczność norm, jakie powinna spełniać ochrona akustyczna przy natężeniu hałasu oddziaływującym na nieruchomość powodów.
Sąd dopuścił też dowód z opinii biegłego z zakresu psychologii na okoliczność ustalenia krzywdy doznanej przez powodów R. J., Z. I. i D. I. z uwagi na bezpośrednie sąsiedztwo drogi ekspresowej i utraty prawa do wypoczynku oraz niezakłóconego korzystania z nieruchomości.
Wszystkie ww. opinie, wraz z opinią uzupełniającą biegłego z zakresu psychologii, Sąd uznał za w pełni prawidłowe i brak było jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania kompetencji ww. biegłych.
Zeznania powodów, a także wymienionych świadków Sąd uznał za wiarygodne i stanowiące cenne uzupełnienie okoliczności faktycznych wynikających z dokumentów. Sąd nie uwzględnił pozostałych, niewymienionych dokumentów przedłożonych do akt sprawy, uznając je jako nieprzydatne w świetle rozstrzygnięcia (art. 227 k.p.c.).
Sąd zważył, co następuje.
Powództwo podlegało oddaleniu w całości jako niezasadne.
Strona powodowa domagała się zapłaty żądanych kwot od pozwanego (którego legitymacja procesowa bierna nie budziła wątpliwości Sądu z uwagi na umowę nr (...) z 28.11.2014) na rzecz każdego z powodów tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, a także nakazania zaprzestania naruszeń dóbr osobistych poprzez zobowiązanie strony pozwanej do budowy – w terminie 3 miesięcy – od daty uprawomocnienia się wyroku – ekranów akustycznych o wysokości 8m oraz poprzez zamontowanie na górnych krawędziach ekranów reduktorów oktagonalnych przy nieruchomości powodów. Swoje roszczenie wywodziła z naruszeń wynikających z oddziaływania wybudowanej już drogi ekspresowej (...) w bliskim sąsiedztwie nieruchomości powodów. Podnosili także, że bezprawność działania pozwanego wynika z przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu, określonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Podstawę prawną dochodzonych przez powodów roszczeń stanowiły art. 24 k.c. oraz 448 k.c.
W myśl art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, takie jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Przepis art. 24§1 k.c. przewiduje, że ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Stosownie zaś do art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Powodowie podnosili również naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz swojego mieszkania, wynikającego z art. 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), a także prawa do niezakłóconego korzystania z domu w oparciu o art. 47 ust. 1 oraz 75 ust. 1 i 76 Konstytucji RP.
Rzeczą oczywistą jest, że natężenie ruchu drogowego na drodze szybkiego ruchu wiąże się z hałasami, które w piśmiennictwie – w kontekście art. 144 k.c. – zaliczane są do tzw. immisji materialnych, tj. takich zakłóceń, oddziaływań, które polegają na przenikaniu na sąsiednie nieruchomości cząsteczek materii, fal i sił. Granicą służącą ocenie dopuszczalności immisji jest natomiast przeciętna miara, ustalana przy pomocy dwóch kryteriów: społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości oraz stosunków miejscowych. Immisje, które tej miary nie przekraczają, są dopuszczalne, jako że nie byłoby możliwe korzystanie z nieruchomości w sposób niedostrzegalny i nieodczuwalny na nieruchomościach sąsiednich. Przeciętny charakter miary wskazuje, że punktem odniesienia powinny być odczucia przeciętnego człowieka, a osobista wrażliwość konkretnej osoby nie ma znaczenia, bez względu na to, co jest przyczyną tej wrażliwości. Ponadto przyjmuje się, że właściciel nieruchomości dotkniętej immisją, który występuje z roszczeniem chroniącym jego prawo, powinien powołać jako podstawę prawną swego żądania art. 222§2 w zw. z art. 144 k.c., zaś art. 24 k.c. może być podstawą żądania ochrony w przypadku immisji niematerialnych (A. Sylwestrzak [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, LEX/el. 2025, art. 144; wyrok SN z 5.05.2021 r., I NSNc 156/20, OSNKN 2021/4, poz. 29) – choć co do hałasów w doktrynie wyrażony został również pogląd, że należy zaliczyć je do immisji niematerialnych (G. Domański, Glosa do uchwały SN z 4.03.1975 r., III CZP 89/74, OSP 1976/4, poz. 86).
Niezależnie od powyższych rozważań dotyczących immisji należało uznać, że na podstawie okoliczności faktycznych przedstawionych w pozwie powództwo dotyczyło dóbr osobistych w postaci zdrowia oraz nietykalności mieszkania, a ściślej rzecz ujmując prawa do spokojnego korzystania z mieszkania, które również stanowi dobro osobiste podlegające ochronie (P. Nazaruk [w:] B. Bajor, D. Bierecki, J. Bocianowska, J. Ciszewski, M. Ciszewski, G. Karaszewski, J. Knabe, J. Mucha-Kujawa, G. Sikorski, B. Sitek, R. Tanajewska, P. Nazaruk, Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 23).
Jak już wskazano wyżej, w myśl art. 24§1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Bezprawność należy zaś rozumieć jako zachowanie (działanie bądź zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym lub zasadami współżycia społecznego. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c., natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne. Wynika to z ogólnej reguły rozkładu ciężaru dowodu statuowanej przepisem art. 6 k.c., zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; 2) wykonywanie prawa podmiotowego; 3) zgodę pokrzywdzonego; 4) działanie w celu ochrony społecznie uzasadnionego interesu (P. Księżak [w:] P. Księżak [red.], M. Pyziak-Szafnicka [red.] Kodeks cywilny. Komentarz, Lex 2014, komentarz do art. 24).
W świetle powyższego, mimo że w ocenie Sądu istotnie doszło do naruszenia dóbr osobistych powodów w postaci zdrowia i nietykalności mieszkania (poprzez narażenie na hałas, zapylenie kurzem, co niewątpliwie wpływa negatywnie na codzienne funkcjonowanie – Sąd zarówno dał wiarę w tym zakresie twierdzeniom i zeznaniom strony powodowej, jak i wziął pod uwagę treść opinii biegłego z zakresu akustyki, zgodnie z którą występujące na nieruchomości powodów hałasy wpływają ujemnie na organizm ludzki, powodując zmęczenie układu nerwowego, obniżenie czułości wzroku, utrudniają zrozumienie mowy, porozumiewanie się, niekorzystnie wpływają na sen i wypoczynek), to w sprawie ewidentnie zachodzi przesłanka wyłączająca bezprawność naruszenia dóbr osobistych w postaci działania w ramach porządku prawnego, tj. w ramach inwestycji prowadzonej na podstawie decyzji Wojewody (...) z dnia 11 stycznia 2016 roku o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. „Budowa drogi ekspresowej (...) na odcinku od km 0+521,66 do km 6+450,26”. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Następnie ww. odcinek drogi ekspresowej został dopuszczony do użytkowania decyzją (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 27 grudnia 2017 roku nr (...). Tym samym przedmiotowa droga ekspresowa została wybudowana i funkcjonuje zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym, w myśl wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności, tj. działania na podstawie przepisów prawa, a także wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Jednocześnie wszelkie zarzuty i twierdzenia strony powodowej dotyczące poszczególnych decyzji i wyroków wydawanych w toku postępowania administracyjnego odnoszących się do przedmiotowej inwestycji nie zasługiwały na uwzględnienie, albowiem dotyczyły one kwestii nieistotnych dla przedmiotu sporu.
Nadto brak jest jakichkolwiek dowodów na to, by dochodziło do przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu, określonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Przeciwnie – jak wykazała opinia biegłego z zakresu akustyki, istniejący na nieruchomości hałas nie przekracza wartości dopuszczalnych poziomów hałasu komunikacyjnego określonych przez rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 roku w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku na nieruchomości powodów. Dla działki przy ul(...) w L. wartości dopuszczalnego poziomu dźwięku A wynoszą 61 dB w porze dziennej oraz 56 dB w porze nocnej. Wyniki bieżące pomiarów hałasu komunikacyjnego z roku 2023 roku na podstawie badań terenowych wyniosły od 56 do 59,4 dB w porze dziennej oraz od 52 do 54 w porze nocnej. Tym samym nawet jeżeli występujący na nieruchomości poziom hałasu rzeczywiście może być źródłem pewnych utrudnień w codziennym funkcjonowaniu, powodując zmęczenie układu nerwowego, niekorzystnie wpływać na sen i wypoczynek, to wciąż jest to hałas na poziomie prawnie dopuszczalnym. Ponadto jak wynika choćby z decyzji Marszałka Województwa (...) z dnia 11 kwietnia 2019 roku, mimo wszystko podejmowane są pewne czynności zmierzające do możliwego obniżenia poziomu hałasu drogą administracyjną.
Dodatkowo nie mógł umknąć uwadze Sądu fakt, że już w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego wprowadzonego mocą uchwały Rady Miasta L. Nr (...) z dnia 12 września 2002 roku wiadomym było, że w bezpośredniej bliskości ul. (...) planowana jest droga ekspresowa i jej lokalizacja miała przebiegać min. 40 m od krawędzi jezdni do linii zabudowy od strony trasy ekspresowej (obecnie jest to 60 m). Zgodzić się należy ze stroną pozwaną, że skoro V. i D. I. zakupili przedmiotową nieruchomość w 2009 roku, to musieli oni liczyć się z tym, że w bezpośrednim sąsiedztwie ich nieruchomości zostanie wybudowana trasa szybkiego ruchu – sam D. I. przyznał, że miał wówczas tego świadomość i nie może zasługiwać na uwzględnienie argumentacja, iż powodowie, decydując się na zamieszkanie w L., liczyli na to, że inwestycja „być może” jednak nie zostanie wybudowana.
Również w odniesieniu do rozważań dotyczących immisji w świetle art. 144 k.c. nie sposób stwierdzić, by owa przeciętna miara została w jakikolwiek sposób przekroczona – inwestycja była prowadzona zgodnie z prawem, na podstawie ważnej decyzji w przedmiocie wydania pozwolenia na budowę, zaś poziom hałasu nie przekracza norm prawnie dopuszczalnych. Nie ulega wątpliwości, że każda taka inwestycja wiąże się z hałasem wynikającym z użytkowania drogi i poruszania się po niej pojazdów, natomiast mimo wszystko służy ona zaspokojeniu potrzeb komunikacyjnych społeczeństwa. Sąd ma świadomość wszystkich opisanych uciążliwości wynikających z mieszkania w tak bliskim sąsiedztwie drogi ekspresowej – z tego też względu choćby powódka V. I. wyprowadziła się z L. do X. – jednak nie może stanowić to wystarczającej podstawy do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej. Jak wykazano w opiniach biegłego z zakresu psychologii, wszelkie schorzenia natury psychicznej u poszczególnych powodów nie są konsekwencją bliskiej obecności trasy szybkiego ruchu, zaś objawy zaburzeń adaptacyjnych nie konwertowały do poziomu patologicznego, z czasem zmniejszały się i obecnie pozostają bez istotnego wpływu na funkcjonowanie powodów.
Mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania, powództwo jako niezasadne nie mogło podlegać uwzględnieniu, w konsekwencji należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach procesu (punkt II sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 98§1 i 99 k.p.c. uznając, że strona powodowa przegrała proces w całości, w związku z czym powinna ponieść koszty procesu w całości, a stanowią one koszty zastępstwa procesowego w postaci wynagrodzenia Prokuratorii Generalnej RP, na mocy przepisów stosowanego odpowiednio Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, w wysokości jednej stawki minimalnej – 10 800 zł (§2 pkt 7). Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c., zgodnie z wynikającą z tego przepisu zasadą słuszności – raz jeszcze należy podkreślić, że powodowie w momencie zakupienia nieruchomości na cele mieszkaniowe winni liczyć się z tym, że inwestycja drogowa zostanie zrealizowana zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego uwzględniającego powstanie drogi ekspresowej już w 2002 roku.
W przedmiocie kosztów sądowych (punkt III sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c. Na koszty sądowe stanowiące wynagrodzenie biegłych za sporządzenie opinii pokryte tymczasowo przez Skarb Państwa w wysokości łącznej 14 201,83 zł złożyły się kwoty: 10 451,36 zł (postanowienie z 16.11.2023 – k. 247), 3 205,09 zł (postanowienie z 23.10.2024 – k. 312) oraz 545,38 zł (postanowienie z 17.07.2025 – k. 337).