Wyrok z 8 maja 2026, sygn. VII U 1592/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

8 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu 17 kwietnia 2026 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy V. T. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E.

o wysokość kapitału początkowego i wysokości emerytury

na skutek odwołania V. T. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E.

z 17 września 2024 r. nr (...) (...) i z 18 września 2024 r. nr (...)

zmienia zaskarżone decyzje, uwzględniając przy obliczaniu podstawy wymiaru kapitału początkowego wynagrodzenie osiągnięte przez V. T. (1) w (...) Przedsiębiorstwie (...) w E.:

⚫

w 1991 r. w wysokości 5 575 000 zł (pięć milionów pięćset siedemdziesiąt pięć tysięcy),

⚫

w 1992 r. w wysokości 51 318 000 zł (pięćdziesiąt jeden milionów trzysta osiemnaście tysięcy),

⚫

w 1993 r. w wysokości 74 259 300 zł (siedemdziesiąt cztery miliony dwieście pięćdziesiąt dziewięć tysięcy trzysta złotych),

⚫

w 1994 r. w wysokości 60 763 000 zł (sześćdziesiąt milionów siedemset sześćdziesiąt trzy tysiące).

VII U 1592/24

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. decyzją z 17 września 2024 r., nr (...) (...), po rozpatrzeniu wniosku V. T. (1) o ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego odmówił ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r. , wskazują że ubezpieczony nie przedłożył dodatkowo nowych dokumentów, które miałyby wpływ na zmianę wartości kapitału początkowego (k. 72 tomu I akt organu rentowego).

Następnie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. wydał 18 września 2024 r. decyzję znak: (...), w której odmówił prawa do ponownego obliczenia świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że V. T. (1) nie przedłożył nowych dokumentów, które miałyby wpływ na wysokość świadczenia.

W uzasadnieniu wskazano, że zakład pracy w okresie od 1 sierpnia 1992 r. do 30 kwietnia 1994 r. składał deklaracje bezimienne. W związku z tym, że w przedstawionej legitymacji ubezpieczeniowej przy wpisie dotyczącym wynagrodzenia za lata: 1992 - 49 987 000 zł, 1993 - 74 593 300 zł, 1994 - 61 025 000 zł brak jest pieczątki imiennej osoby wpisującej wynagrodzenie. W zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 10 grudnia 2003 r. gdzie podane były kwoty wynagrodzenia: 1992 - 51 318 000 zł, 1993 - 74 259 300 zł, 1994 - 60 763 000 zł brak było drugiej pieczątki osoby odpowiedzialnej za wystawienie dokumentu oraz podano kwoty inne niż w legitymacji. Zatem w decyzji o ponownym ustaleniu kapitału początkowego z 16 sierpnia 2012 r. organ rentowy poinformował ubezpieczonego, że za okres 1 sierpnia 1992 r. do 30 kwietnia 1994 r. przyjął minimalne wynagrodzenie (k. 26, tom IV akt organu rentowego).

Pismem z 10 października 2024 r. V. T. (1) odwołał się od ww. decyzji. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że zakład pracy (...) nie istnieje, zatem nie jest w stanie przedstawić innych dokumentów. Jako pracownik fizyczny nie był świadomy jak powinien wyglądać prawidłowy wpis w legitymacji ubezpieczeniowej - na nim spoczywał obowiązek okazania legitymacji ubezpieczeniowej celem dokonania w niej odpowiednich wpisów przez dział kadr. Ubezpieczony wskazał, że jego brak wiedzy na temat konieczności umieszczenia pieczątki imiennej osoby wpisującej wynagrodzenie w legitymacji, nie powinien eliminować wpisu o wysokości wynagrodzenia jako środka dowodowego, ponieważ wpisy nie budziły zastrzeżeń co do ich autentyczności - zawierały kwotę, datę, pieczątkę firmy, a także podpis osoby dokonującej wpisu. Ze względu na fakt, że w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 10 grudnia 2003 r. podano inne kwoty, niż w legitymacji ubezpieczeniowej, ubezpieczony wniósł o zaliczenie tych, które organ rentowy uważa za wiarygodne (odwołanie z 10 października 2024 r. - k. 3).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że za okres od 1 sierpnia 1992 r. do 30 kwietnia 1994 r. , kiedy to ubezpieczony był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...), przyjął wynagrodzenie minimalne pracowników. Z akt sprawy wynika, że w ww. okresie pracodawca składał deklaracje bezimienne. Na potwierdzenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w tym okresie odwołujący się przedłożył legitymację ubezpieczeniową oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu. Jednakże zarówno legitymacja ubezpieczeniowa jak i zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu nie spełniają wymogów formalnych. W legitymacji brak jest stempla osoby odpowiedzialnej za wpis natomiast w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 10 grudnia 2003 r. brak pieczątki służbowej kierownika komórki finansowej albo upoważnionego pracownika. Należy przy tym zauważyć, że wpisy w tych dokumentach nie pokrywają się (odpowiedź na odwołanie z 22 października 2024 r. - k. 4).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

V. T. (1), ur. (...) , w okresie od 15 października 1991 r. do 5 lipca 1994 r. był zatrudniony w (...) (...) E. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku operatora maszyn spożywczych (świadectwo pracy z 5 lipca 1994 r. - k. 15). Ww. pracodawca składał w spornym okresie deklaracje bezimienne (bezsporne). Ubezpieczony zajmował się obsługiwaniem maszyn. Pracowało tam 10 - 12 osób. Właścicielem przedsiębiorstwa był B. T. (zeznania V. T. (2) - k. 38).

10 grudnia 2003 r. pracodawca wystawił zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, w którym wskazał, że wynagrodzenie ubezpieczonego wyniosło: w 1991 r. - składniki stałe 5.575.000 zł, w 1992 r. składniki stałe 49.987.000 zł, wynagrodzenie chorobowe 1.331.000 zł, łączna kwota wyniosła łącznie 51.318.000 zł; w 1993 r. składniki stałe 72.923.300 zł, wynagrodzenie chorobowe 1.336.000 zł, łączna kwota wyniosła 74.259.300 zł, natomiast w 1994 r. składniki stałe 59.753.400 zł, wynagrodzenie chorobowe 1.009.600 zł, łączna kwota wyniosła 60.763.000 zł. Zaświadczenie podpisali dyrektor B. T. i księgowa I. X., przy czym tylko pierwszy podpis został opatrzony imienną pieczęcią (akta rentowe tom I k. 16).

W legitymacji ubezpieczonej odwołującego się wskazano, że w 1992 r. jego wynagrodzenie wyniosło 49.987.000 zł, w 1993 r. - 74.593.300 zł, natomiast w 1994 r. - 61.025.000 zł (legitymacja ubezpieczeniowa - k. 2, tom 1 akt rentowych).

7 marca 2007 r. ubezpieczony złożył wniosek o ustalenie kapitału początkowego (k. 1, tom I akt rentowych). Decyzją z 25 stycznia 2012 r. organ rentowy ustalił kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. na kwotę 87.999,45 zł (decyzja ZUS z 25 stycznia 2012 r. - k. 42 - 43 akt rentowych).

Następnie, 16 sierpnia 2012 r. organ rentowy wydał decyzję o ponownym ustaleniu kapitału początkowego, który wyniósł 97.333,39 zł (decyzja ZUS z 16 sierpnia 2012 r. - k. 51 - 52 tom I akt rentowych).

Decyzją 16 maja 2024 r. , znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. z urzędu przyznał emeryturę od 21 kwietnia 2024 r. , tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy emerytalnej i wyniosła 3691,96 zł (decyzja ZUS z 16 maja 2024 r. - k. 8, tom IV akt rentowych).

Decyzją z 28 czerwca 2024 r. organ rentowy z urzędu ponownie ustalił wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r. w kwocie 97.642,71 zł (decyzja z 18 czerwca 2024 r. - k. 69 - 70, tom I akt rentowych).

Decyzją z 17 lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych z urzędu w związku z przeliczeniem kapitału początkowego, przeliczył emeryturę V. T. (1) od 21 kwietnia 2024 r. , tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury (decyzja ZUS z 17 lipca 2024 r. , tom IV akt rentowych).

6 sierpnia 2024 r. V. T. (1) wniósł o ponowne obliczenie świadczenia z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego (k. 14, atom IV akt rentowych).

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie wymienionych dokumentów oraz w oparciu o zeznania odwołującego V. T. (2), które uznał za wiarygodne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie V. T. (1) zasługiwało na uwzględnienie.

Z uwagi na przedmiot sporu, tytułem wstępu podkreślania wymaga, że kapitał początkowy, zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. , poz. 1631, dalej: ustawa emerytalna), ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. , którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). Z kolei art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przewiduje, że kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2 - 12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1)  okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2)  okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3)  okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1 - 3 i 6 - 12, w wymiarze

nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. (art. 174 ust. 3). Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 6 ustawy emerytalnej, podstawę wymiaru emerytury (także kapitału początkowego) stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego:

1. w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę, albo

2. w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.

W myśl art. 15 ust. 4 ustawy emerytalnej, w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty:

1.  oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego r. z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych;

2.  oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu;

3.  oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty, oraz

4.  mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19.

Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy (art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej).

Zgodnie z art. 175 ust. 1 ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia kapitału początkowego przebiega według zasad dotyczących ustalenia prawa do świadczeń przewidzianych w tej ustawie, co w szczególności dotyczy katalogu środków dowodowych, jakie służą ubezpieczonemu w postępowaniu przed organem rentowym do wykazania zarówno stażu ubezpieczonego, jak i wysokości przychodów.

Zasady określające sposób postępowania przed organem rentowym oraz dowody wymagane w tym postępowaniu określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe (Dz. U. z 2011 r. , Nr 237, poz. 1412). Zgodnie z § 21 rozporządzenia, środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

W analizowanej sprawie organ rentowy nie uwzględnił ubezpieczonemu do wysokości kapitału początkowego wynagrodzenia za pracę w Przedsiębiorstwie (...) za okres od 1 sierpnia 1992 r. do 30 kwietnia 1994 r. , na podstawie zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu i wpisu do legitymacji ubezpieczeniowej, powołując się na okoliczność, że przedłożone dowody nie spełniają wymogów formalnych, tj. W legitymacji brak jest stempla osoby odpowiedzialnej za wpis natomiast w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 10 grudnia 2003 r. brak pieczątki służbowej kierownika komórki finansowej albo upoważnionego pracownika.

Sąd nie jest związany ograniczeniami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organami rentowymi, co wynika z treści art. 473 KPC i sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe. Według art. 473 § 1 KPC w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 KPC, sprawia, że każdy istotny fakt, może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r. , I UK 111/07). Pogląd wyrażony w cytowanym wyżej orzecznictwie jest uzasadniony tym, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o ustalenie kapitału początkowego lub przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza zna zresztą wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim termin jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo - płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny jednak obciążać wyłącznie ubezpieczonych, przy czym nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, z tym że zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno - rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998 r. , II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r. , I UK 36/07, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013 r. , III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca 2006 r. , III AUa 1096/05).

W analizowanej sprawie Sąd Okręgowy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego uznał za zasadne uwzględnienie informacji wynikających z zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 10 grudnia 2003 r. sporządzonego przez Przedsiębiorstwo (...). Zdaniem Sądu przyjęte przez organ rentowy stanowisko i zakwestionowanie tych dokumentów jest niezasadne i zdecydowanie zbyt formalistyczne. Co prawda, w legitymacji brak jest stempla osoby odpowiedzialnej za wpis natomiast w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 10 grudnia 2003 r. brak pieczątki służbowej kierownika komórki finansowej albo upoważnionego pracownika.

Analizując treść spornego zaświadczenia z 10 grudnia 2003 r. Sąd ustalił, że faktycznie zostało wystawione przez osoby kierujące zakładem pracy i że dokument ten przedstawia realne zarobki osiągane w kolejnych latach przez odwołującego.

	zaświadczenie Rp-7			legitymacja ubezpieczeniowa
rok	składniki stałe	wyn. chorobowe	razem	zarobek brutto
1991	5 575 000 zł		5 575 000 zł
1992	49 987 000 zł	1 331 000 zł	51 318 000 zł	49 987 000 zł
1993	72 923 300 zł	1 336 000 zł	74 259 300 zł	74 593 300 zł
1994	59 753 400 zł	1 009 600 zł	60 763 000 zł	61 025 000 zł

Porównując kwoty wpisane w zaświadczeniu do kwot wykazanych w legitymacji ubezpieczeniowej, Sąd stwierdził, że określają one przychody dochody odwołującego na podobnym poziomie, a różnice prawdopodobnie wynikają z uwzględnienia poszczególnych świadczeń wypłacanych odwołującemu. Nadto wskazane kwoty pozostają w stałym stosunku do płac innych pracowników z tych okresów i wynoszą około czterokrotność minimalnego wynagrodzenia i około półtorakrotność średniego wynagrodzenia.

Rozstrzygnięcie powyższej okoliczności pozwalało zatem na uwzględnienie spornego wynagrodzenia odwołującego przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego. Sąd uwzględnił przy obliczaniu podstawy wymiaru kapitału początkowego wynagrodzenie osiągnięte przez V. T. (1) w (...) Przedsiębiorstwie (...) w E. w 1991 r. w wysokości 5.575.000 zł, w 1992 r. w wysokości 51.318.00 zł, w 1993 r. w wysokości 74.259.300 zł oraz w 1994 r. w kwocie 60.763.00 zł.

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy uznając odwołanie V. T. (1) za zasadne zmienił zaskarżone decyzje na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 KPC zgodnie z sentencją wyroku.

SSR (del.) Magdalena Pytel