Uzasadnienie z 26 maja 2026, sygn. I Cz 60/26
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Sygn. akt I Cz 60/26 p-II
UZASADNIENIE
postanowienia Sądu Okręgowego w Suwałkach I Wydział Cywilny
z dnia 7 maja 2026 roku (k. 242)
Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2025 roku Sąd Okręgowy w (...)w sprawie(...) na skutek apelacji wnioskodawcy i uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w (...)z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt (...)
1) zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:
a) w pkt I. 1 wartość nieruchomości ustalił na kwotę 166.300,00 zł,
b) w pkt I. 2 wartość nieruchomości ustalił na kwotę 187.700,00 zł,
c) w pkt I. 3 wartość prawa odrębnej własności lokalu ustalił na kwotę 413.678,00 zł,
d) z pkt I. 4 wyeliminował ppkt a-b oraz e-l,
e) w pkt I. 5 w miejsce sumy 376.590,55 zł wpisał sumę 1.634.041,20 zł,
f) pkt II nadał następującą treść: tytułem dopłaty zasądzić od wnioskodawcy M. A. na rzecz uczestniczki postępowania Z. A. (1) kwotę 786.531,60 zł, płatną w terminie 1-go roku od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, wraz z odsetkami ustawowymi, o jakich mowa w art. 359 § 2 k.c. (tj. odsetkami ustawowymi w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych) poczynając od dnia 28 kwietnia 2025 r. do dnia wymagalności oraz wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności wskazanemu w niniejszym postanowieniu;
2) po pkt VII dodał pkt VIII w brzmieniu: ustanawia na nieruchomości położonej w województwie (...), powiecie (...), gminie O., oznaczonej numerem geodezyjnym (...), objętej (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w (...)hipotekę przymusową do kwoty 386.531,60 zł oraz pkt IX w brzmieniu: ustanawia na nieruchomości położonej w województwie (...), powiecie (...), gminie O., oznaczonej numerem geodezyjnym (...), objętej (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w S.hipotekę przymusową do kwoty 400.000,00 zł, a także pkt X w brzmieniu: wartość przedmiotu postępowania ustalić na kwotę 2.403.019,20 zł;
3) oddalił apelację uczestniczki postępowania w pozostałym zakresie;
4) oddalił apelację wnioskodawcy w całości;
5) tytułem brakujących kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym nakazał pobrać od wnioskodawcy i od uczestnika postępowania, na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w (...), kwoty po 3.320,94 zł;
6) przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w (...)adw. Z. J. kwotę 8.100,00 zł powiększoną o należny podatek VAT tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu w postępowaniu apelacyjnym;
7) orzekł, że w pozostałym zakresie zainteresowani ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Wnioskodawca M. A. wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie(...), w której domagał się m.in.:
1. wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w (...)I Wydziału Cywilnego z dnia 30 kwietnia 2025 w sprawie o sygn. akt (...)
2. zmiany powyższego postanowienia w ten sposób, że:
a) pkt. le nadać brzmienie: w pkt. I. 5 w miejsce sumy 376.590,55 zł wpisać sumę 329.958,61 zł,
b) pkt. If nadać brzmienie: pkt. II nadać następującą treść: tytułem dopłaty zasądzić od M. A. na rzecz Z. A. (1) kwotę 134.490,30 zł, płatną w terminie jednego roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, oraz uchylenie pkt. 2 postanowienia,
c) ustalić, że wnioskodawca poczynił nakład z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 57.428,60 zł stanowiący wpłatę własną na zakup nieruchomości pod adresem 940 V. R., C. P., A.,
d) zasądzić od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwoty 28.714,30 zł.
W uzasadnieniu skargi wnioskodawca powołał natomiast jako podstawę skargi art. 403 § 2 kpc podnosząc, że nieruchomości położone w Stanach Zjednoczonych zostały nabyte z wykorzystaniem kredytów bankowych, które w chwili sprzedaży domów nie były w pełni spłacone. Środki uzyskane ze sprzedaży zostały więc przeznaczone w pierwszej kolejności na spłatę zobowiązań kredytowych wraz z należnymi kosztami, a pozostała część została wykorzystana m.in. na remont drugiej nieruchomości oraz utrzymanie rodziny w okresie kryzysu finansowego w USA. Wnioskodawca wskazał, że nie dysponował dokumentacją potwierdzającą powyższe okoliczności, gdyż znajdowała się ona poza jego posiadaniem. Dokumenty te przetrzymywała uczestniczka postępowania Z. A. (2) i zostały one odnalezione przez wnioskodawcę dopiero w dniu 24.10.2025 r. Nadto, wskazane zostało przez wnioskodawcę, że w styczniu 2026 roku uzyskał zaświadczenie z Urzędu Miejskiego w V. dotyczące pojazdu marki A. (...) sprowadzonego ze Stanów Zjednoczonych jako mienie przesiedleńcze. Uzyskane dokumenty w ocenie wnioskodawcy miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż podważały ustalenia faktyczne przyjęte w poprzednim postępowaniu, w tym oparte na zeznaniach uczestniczki postępowania. Wnioskodawca wskazał, że pomimo starań nie mógł pozyskać ww. dokumentów wcześniej.
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2026 roku w sprawie o sygn. akt (...) Sąd Okręgowy w (...)I Wydział Cywilny odrzucił skargę wnioskodawcy o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w (...)z dnia 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt (...)( k. 162), wskazując iż jest ona nieoparta na ustawowej podstawie.
Podkreślone zostało przez Sąd Okręgowy, iż w przepisie art. 403 § 2 kpc chodzi o późniejsze wykrycie faktów i dowodów dla strony nie tylko nieznanych w toku poprzedniego postępowania, lecz których także nie mogła znać, choć istniały już w toku tego postępowania, ale nie były objęte materiałem sprawy. Sąd wskazał, że "wykrycie" odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i wtedy nieujawnialnych, bo nieznanych stronom. Fakty natomiast ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich, nie są objęte hipotezą tego przepisu.
Stąd, Sąd stanął na stanowisku, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki z art. 403 § 2 kpc, albowiem nie wykazał, by w toku poprzedniego postępowania zachodziła obiektywna niemożność uzyskania i przedstawiania dokumentów dołączonych do skargi. Zaakcentowane zostało, że na etapie poprzedniego postępowania podnoszona była przez wnioskodawcę zarówno kwestia wydatkowania środków uzyskanych ze sprzedaży dwóch nieruchomości (domów) w USA jak i kwestia dotycząca samochodu marki A. (...), który jak twierdził wnioskodawca, stanowił jego majątek odrębny.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu skarżący w nie zdołał wykazać, aby wskazane w skardze dokumenty były mu obiektywnie niedostępne w toku poprzedniego postępowania oraz że zachodziły przeszkody uniemożliwiające ich wcześniejsze uzyskanie, a tym samym nie zdołał on wykazać aby zachodziły podstawy do wznowienia postępowania.
Od powyższego postanowienia zażalenie wniósł wnioskodawca, zaskarżając je w całości. ( k. 195-198) Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 410 § 1 kpc polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, w sytuacji gdy zostały wykryte środki dowodowe mające istotny wpływ na wynik sprawy, z których wnioskodawca nie mógł skorzystać wcześniej z uwagi na ukrycie ich przez uczestniczkę postępowania, w związku z czym wnioskodawca nie wiedział, gdzie się dokumenty załączone do skargi znajdowały, a odkrył miejsce ich przechowywania dopiero w październiku 2025 roku,
2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 kpc polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego, i uznanie, że wnioskodawca miał realną możliwość pozyskania dokumentów dołączonych do skargi, w sytuacji gdy wnioskodawca nie wiedział, gdzie dokumenty te się znajdowały, przetrzymywała je uczestniczka postępowania.
Wnioskodawca wniósł o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w (...)I Wydziału Cywilnego z dnia 30 kwietnia 2025 w sprawie o sygn. akt (...)i zmianę powyższego postanowienia w ten sposób, że:
a) pkt. le nadać brzmienie: w pkt. I. 5 w miejsce sumy 376.590,55 zł wpisać sumę 329.958,61 zł,
b) pkt. lf nadać brzmienie: pkt. II nadać następującą treść: tytułem dopłaty zasądzić od M. A. na rzecz Z. A. (1) kwotę 134.490,30 zł płatną w terminie jednego roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, oraz uchylenie pkt. 2 postanowienia,
c) ustalić, że wnioskodawca poczynił nakład z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 57.428,60 zł stanowiący wpłatę własną na zakup nieruchomości pod adresem (...) (...) R., C. P., A.,
d) zasądzić od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwoty 28.714,30 zł.
Pismami z dnia 23 marca 2026 r. ( k. 202-205), 14 kwietnia 2026 r. ( k. 213) i 22 kwietnia 2026 r. ( k. 218-219) wnioskodawca podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w ww. zażaleniu złożonym przez jego profesjonalnego pełnomocnika i przedstawił argumentację na poparcie swojego stanowiska.
W odpowiedzi na zażalenie wnioskodawcy, uczestniczka postępowania Z. A. (1) wniosła o oddalenie zażalenia w całości i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kosztów procesu według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wstępnie wskazać godzi się, iż w świetle art. 399 i art. 403 § 2 kpc w wypadkach przewidzianych w dziale VI można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem, w razie wykrycia takich faktów lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Instytucja wznowienia postępowania pozwala na podważenie prawomocnego orzeczenia, stąd też przyczyny usprawiedliwiające jej zastosowanie muszą mieć charakter wyjątkowy oraz odpowiednio dużą wagę. Skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i aby mogło dojść do jej merytorycznego rozpoznania, musi ona przede wszystkim opierać się na jednej z ustawowych podstaw wznowienia. Podstawy te zostały przez ustawodawcę enumeratywnie wymienione w art. 401 kpc, art. 4011 kpc, art. 403 kpc oraz art. 404 kpc.
Zgodnie natomiast z dyspozycją art. 410 § 1 kpc sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie. W świetle utrwalonej linii orzeczniczej uznaje się, że w wypadku, gdy już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, oznacza to, że skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia i podlega odrzuceniu stosownie do art. 410 § 1 kpc (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 roku, sygn. akt (...), J. nr (...); postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2007 roku, sygn. akt (...) J. nr (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 06 listopada 2009 roku, sygn. akt (...), J. nr (...); postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2009 roku, sygn. akt (...), J. nr (...); postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2008 roku, sygn. akt (...), J. nr (...)).
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca domagał się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt (...), powołując jako podstawę skargi art. 403 § 2 kpc.
Odnotować w tym miejscu należy, że w judykaturze i doktrynie prawa cywilnego dominuje pogląd, iż przez późniejsze wykrycie okoliczności faktycznych lub środków dowodowych należy rozumieć dowiedzenie się o nich w czasie, w których powołanie ich w zakończonym postępowaniu było już niemożliwe. Jednocześnie przyjmuje się, że możliwość powołania nowych faktów lub dowodów jest ograniczona tylko do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które istniały w trakcie zakończonego postępowania, ale poza tym postępowaniem, a więc nie były objęte materiałem sprawy. Kolejną przesłanką jest ustalenie, że mogły one mieć wpływ na wynik sprawy.
W ramach postępowania wznowieniowego do nowości w rozumieniu art. 403 § 2 kpc nie zalicza się dowodów nieistniejących w czasie, gdy zakończone postępowanie toczyło się, jak również tych dowodów, które nie zostały przez stronę powołane na skutek opieszałości, zaniedbania, zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby ich powołania, bowiem skarga o wznowienie nie służy do naprawiania błędów stron popełnionych przez nie przy przygotowaniu lub prowadzeniu prawomocnie zakończonego postępowania, lecz ma na celu stworzenie im możliwości skorzystania z takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, których powołanie w tym postępowaniu nie było możliwe. Wskazane w skardze okoliczności faktyczne – jak zasadnie wskazał Sąd Okręgowy – nie noszą natomiast waloru nowości.
Trzeba nadto podkreślić, że nowy środek dowodowy to dowód wykryty, a więc taki, który istniał już w czasie trwania prawomocnie zakończonego postępowania, z którego strona nie mogła jednak skorzystać, gdyż był dla niej nieznany i wówczas nieujawniony (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1968 r., (...), J. nr (...)). Niewiedza strony o środkach dowodowych musi wynikać z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niej, a nie z zaniechania działania w trakcie postępowania (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2007 r., (...), J. nr (...)). Przesłanka obiektywności oznacza przy tym, że chodzi o dowody, których na etapie wcześniejszego postępowania strona nie znała i nie mogła z nich skorzystać. Innymi słowy, strona nie wiedziała o ich istnieniu i nie mogła o tym wiedzieć przy uwzględnieniu staranności przeciętnego uczestnika postępowania, należycie dbającego o swoje interesy. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2018 r., (...), Legalis nr (...))
Oceniając zatem zarzuty skarżącego zauważyć trzeba, że prawidłowo zostało wskazane przez Sąd Okręgowy, iż wnioskodawca miał realną możliwość pozyskania dokumentów na poparcie swoich twierdzeń już w trakcie poprzedniego postępowania – a to wobec faktu, że był on stroną umów o kredyt, jak również właścicielem rachunków bankowych w USA.
Niewątpliwie zatem wnioskodawca mógł pozyskać stosowne dokumenty potwierdzające przepływ środków finansowych, w tym spłatę kredytów ze środków uzyskanych ze sprzedaży domów. Zasadnie również podkreślił Sąd, że do apelacji wnioskodawca dołączył dokumenty pochodzące z USA i dokumentujące jego dochody, co także potwierdza, że miał on możliwość pozyskiwania dokumentów zagranicznych w toku postępowania. Co również istotne, powyższe świadczy o tym, iż wskazywane przez wnioskodawcę dokumenty nie stanowiły dla jego osoby nieujawnionego środka dowodowego w trakcie postępowania, o istnieniu którego wnioskodawca nie wiedziałby.
Skoro zatem wnioskodawca M. A. miał możliwość pozyskania wskazywanych przez siebie dokumentów w trakcie poprzedniego postępowania, lecz nie uczynił tego, zaakcentowania wymaga, iż okoliczność ta świadczy jedynie o braku ze strony wnioskodawcy inicjatywy dowodowej w powyższym zakresie, a nie świadczy o braku świadomości istnienia środków dowodowych i następczego braku możliwości skorzystania z tychże dowodów.
Sąd Okręgowy za słuszne również uznał podkreślenie, że skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i wykazywał aktywność dowodową zarówno na etapie postępowania przed sądem pierwszej jak i drugiej instancji.
Odnotować w tym miejscu należy, że wymóg braku możliwości uprzedniego powołania określonych faktów lub skorzystania z pewnych środków dowodowych, z oczywistych względów odnosi się zarówno do zainteresowanego jak i jego pełnomocnika. Jak zostało wskazane już uprzednio, możliwość powołania nowych faktów lub dowodów jest ograniczona tylko do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które istniały w trakcie zakończonego postępowania, ale poza tym postępowaniem, a więc nie były objęte materiałem sprawy. Nie bez znaczenia zatem pozostaje fakt, że M. A. na etapie poprzedniego postępowania podnosił już zarówno kwestię wydatkowania środków uzyskanych ze sprzedaży dwóch nieruchomości w USA jak i kwestię dotyczącą samochodu marki A. (...). Powyższe okoliczności był już zatem przedmiotem rozważań Sądu Rejonowego jak i Sądu odwoławczego, a zatem nie mogły stanowić nowych środków dowodowych.
Sąd Okręgowy dostrzega końcowo, że zarzuty skarżącego dotyczące naruszeń proceduralnych, a to naruszenia art. 410 § 1 kpc i art. 233 § 1 kpc, stanowią w istocie próbę obejścia zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż wnioskodawca był stroną apelującą w sprawie – mógł on zatem przedstawić w apelacji podnoszone przez siebie zarzuty i zgodnie z art. 368 § 1 kpc miał również możliwość powołać w apelacji w razie potrzeby nowe fakty lub dowody.
Mając na uwadze powyższe rozważania należało dojść do przekonania, że Sąd Okręgowy prawidłowo odrzucił przedmiotową skargę o wznowienie postępowania.
Stąd, Sąd oddalił zażalenie wnioskodawcy jako nieuzasadnione na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 397 § 3 kpc.
sędzia Beata Sieczkowska sędzia Mirosław Krzysztof Derda sędzia Joanna Walczuk