Wyrok SN z 18 lipca 2013, sygn. III KK 93/13
Data orzeczenia
18 lipca 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Józef Dołhy
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (10)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 lipca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Dołhy (przewodniczący)
SSN Michał Laskowski
SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)
Protokolant Jolanta Włostowska
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy,
w sprawie J. W. M.
skazanego z art. 63 ust. 1 i 3 ustawy z 29.05.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii
w zw. z art. 64 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 18 lipca 2013 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w S.
z dnia 6 listopada 2012 r.,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S.
z dnia 29 maja 2012 r.,
1.uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S. w
postępowaniu odwoławczym;
2.zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. K. Kancelaria
Adwokacka kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa i 80/100), w
2
tym 23% należnego podatku VAT za sporządzenie i wniesienie
kasacji.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 29 maja 2012 r., uznał oskarżonego J.
W. M. za winnego tego, że w okresie od dnia 29 marca 2008 r. do dnia 19
czerwca 2008 r. w miejscowości Z., będąc uprzednio skazanym wyrokiem Sądu
Okręgowego w P. z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt
III K …/00, za przestępstwo podobne z art. 42 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 24
lipca 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. na karę 4 lat
pozbawienia wolności i po odbyciu tej kary w części, w okresie od 2 października
2003 r. do dnia 23 maja 2005 r., działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną w
sprawie osobą, zorganizował uprawę konopi indyjskich, innych niż włókniste w ten
sposób, iż nabył sprzęt i urządzenia służące do uprawy, nasiona konopi indyjskich
innych niż włókniste, po czym je uprawiał, przy czym uprawa ta miała dostarczyć
znacznej ilości ziela konopi innych niż włókniste, tj. przestępstwa z art. 63 ust. 3 w
zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii
oraz art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 63 ust. 3 cyt. ustawy wymierzył mu
karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, na poczet której w oparciu o art. 63 §
1 k.k. zaliczył oskarżonemu okres jego rzeczywistego pozbawienia wolności w
sprawie od dnia 2 lutego 2009 r. do dnia 2 marca 2009 r. Jednocześnie na
podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów
sądowych w sprawie, obciążając nimi w całości Skarb Państwa.
Od powyższego wyroku apelację osobistą wniósł oskarżony J. W. M., który
zaskarżył wyrok w całości zarzucając orzeczeniu Sądu I instancji:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, który mógł
mieć wpływ na jego treść przez niesłuszne uznanie, że oskarżony jest
winny przypisanego mu przestępstwa w oparciu o zeznania świadka L. Z.,
w sytuacji gdy jego pomówienia nie były konsekwentne;
2. obrazę przepisów postępowania, która mogła ona mieć wpływ na treść
wyroku, a to art. 5 § 2 i 7 k.p.k., przy ocenie sprzecznych zeznań świadka
3
L. Z., którego wiarygodność w części w której obciążył on oskarżonego,
winna być negatywnie zweryfikowania zeznaniami świadków P. Z. i W. F.
oraz wynikami oględzin pomieszczenia gospodarczego usytuowanego na
nieruchomości w Z. w trakcie których nie stwierdzono żadnych śladów
łączących oskarżonego z przypisanym mu przestępstwem, a w
szczególności jego odzieży, odcisków palców czy, śladów DNA,
3. obrazy art. 391 § 1 k.p.k. poprzez odczytanie zeznań świadka L. Z.
przebywającego za granicą, bez dostatecznego ustalenia miejsca pobytu
świadka oraz przy braku zgody oskarżonego.
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i
uniewinnienie go od popełnienia zarzucanego mu czynu.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 5 listopada 2012 r., utrzymał w mocy
zaskarżony wyrok, uznając apelację oskarżonego za oczywiście bezzasadną.
Od tego wyroku kasację wniósł obrońca oskarżonego, który na podstawie
art. 523 § 1 k.p.k., zarzucił:
1. rażące naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na
treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3
k.p.k. przez zaniechanie rozważenia zarzutu apelacyjnego naruszenia art.
391 § 1 k.p.k. wskazanego w apelacji sporządzonej przez oskarżonego,
polegającego na nie wykorzystaniu przez Sąd I instancji wszystkich
możliwości mających na celu bezpośrednie przesłuchanie na rozprawie
świadka L. Z. oraz poprzestaniu na odczytaniu protokołów zeznań złożonych
przez tego świadka w trybie powołanego przepisu (por. wywody apelującego
na k. 1136 verte), podczas gdy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
obligowały Sąd odwoławczy do rozważenia wszystkich zarzutów
wskazanych w apelacji oraz do wyjaśnienia, dlaczego dany zarzut został
uznany za zasadny albo niezasadny;
2. rażące naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 63 ust. 3 w zw. z
art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii,
poprzez błędna ich subsumpcję, polegające na uznaniu J. M. za winnego
przestępstwa określonego w powołanych przepisach przy jednoczesnym
pominięciu wskazania w opisie przypisanego mu przestępstwa, iż
4
zachowanie skazanego podjęte zostało „wbrew przepisom ustawy”, podczas
gdy określenie to stanowi jedno ze znamion strony przedmiotowej tegoż
przestępstwa.
Stawiając powyższe zarzuty, na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k., autor
kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego oraz
utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w z dnia 29 maja 2012 r.,
oraz przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Prokurator Okręgowy w odpowiedzi na kasację wnosił o jej oddalenie,
podobnie jak występujący na rozprawie kasacyjnej Prokurator Prokuratury
Generalnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy skazanego okazała się częściowo zasadna.
W pierwszej kolejności należało się odnieść do zarzutu rażącego
naruszenia prawa materialnego - art. 63 ust. 3 w zw. z art. 63 ust.1 ustawy z dnia
29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz.124, j. t.),
albowiem jego uwzględnienie, przy kierunku wywiedzionej kasacji, czyniłoby
zbędnym rozpoznanie podniesionego w pkt. 1 petitum kasacji zarzutu rażącego
naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).
Obrońca podnosząc zarzut obrazy przepisu prawa materialnego wyraził
pogląd, iż opis przypisanego J. W. M. przestępstwa z art. 63 ust. 3 w zw. z art.
63 ust.1cyt. ustawy nie zawiera wszystkich jego znamion, ponieważ pominięto w
nim, że zachowanie oskarżonego zostało podjęte „wbrew przepisom ustawy”. W
istocie treść tego zarzutu oraz jego uzasadnienie sugeruje, że autor kasacji
dopatruje się wad redakcji wyroku Sądu I instancji w zakresie opisu czynu, a
zatem naruszenia art. 413 § 1 pkt. 2 k.p.k., które to uchybienie miało zdaniem
skarżącego wpływ na treść wyroku Sądu odwoławczego, ponieważ przy braku
apelacji na niekorzyść oskarżonego, skutkującym obowiązywaniem zakazu
reformationis in peius, winno doprowadzić do jego uniewinnienia.
Sądy obu instancji w opisie czynu przypisanego oskarżonemu przyjęły, iż w
określonym przedziale czasowym, działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną
osobą, zorganizował on uprawę konopi indyjskich innych niż włókniste w ten
sposób, że nabył sprzęt i urządzenia służące do uprawy nasion konopi indyjskich
5
innych niż włókniste, po czym je uprawiał z perspektywą uzyskania znacznej ilości
ziela konopi innych niż włókniste.
Warto podkreślić, że użyte w art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.
o przeciwdziałaniu narkomanii znamię „wbrew przepisom ustawy” oznacza, iż
uprawa lub zbiór prowadzone są z naruszeniem warunków określonych w art. 36,
45 i 46 cyt. ustawy (zob. Katarzyna Łucarz, Anna Muszyńska - Ustawa o
przeciwdziałaniu narkomanii. Komentarz. Oficyna 2008, str. 549). Należy
podkreślić, że art. 45 ust. 4 cyt. ustawy przewiduje generalny zakaz uprawy
konopi innych niż włókniste. Jedynie zbiór żywicy konopi innych niż włókniste jest
dozwolony w celu prowadzenia badań naukowych za zezwoleniem Głównego
Inspektora Farmaceutycznego w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra
Zdrowia z dnia 28 października 2008 r. w sprawie wydawania i cofania zezwoleń
na zbiór mleczka makowego i opium z maku oraz ziela lub żywicy konopi innych
niż włókniste w celu prowadzenia badań naukowych oraz na sporządzanie
wyciągów ze słomy makowej (Dz. U. z 2008 r. Nr 197, poz. 1225). Jednocześnie z
treści tego rozporządzenia wynika, że do ubiegania się o tego rodzaju zezwolenie
uprawniona jest jedynie szkoła wyższa, jednostka badawczo-rozwojowa lub inna
placówka prowadząca badania naukowe (§ 2 i 3 cyt. rozporządzenia).
W związku z tym użyte w opisie czynu sformułowanie, że oskarżony
zorganizował uprawę konopi indyjskich innych niż włókniste jednoznacznie
wskazuje, że w ten sposób postąpił on wbrew art. 45 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca
2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Przytoczony fragment opisu czynu
przyjętego przez Sąd I instancji, zaakceptowany przez Sąd odwoławczy, jest
zatem równoważny znaczeniowo z zawartym w art. 63 ust.1 ustawy z dnia 29
lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii znamieniem strony przedmiotowej
tego przestępstwa – prowadzenia uprawy „wbrew przepisom ustawy”. W związku
z tym, nie można uznać, że opis przypisanego oskarżonemu przestępstwa jest
zdekompletowany i narusza dyspozycję art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. Wprawdzie
przepis ten nakazuje przy wydaniu wyroku skazującego dokładne określenie
czynu przypisanego, co oznacza, że redakcja tego rodzaju wyroku we wskazanej
części powinna obejmować wskazanie czasu i miejsca popełnienia czynu
zabronionego oraz uwzględniać wszystkie elementy zachowania sprawcy
6
wypełniające ustawowe znamiona tego czynu (zob. wyroki SN: z dnia 26 stycznia
2012 r., IV KK 326/11, Prok.i Pr.-wkł. 2012/7-8/11; z dnia 23 czerwca 2010 r., III
KK 373/09, LEX nr 598844; postanowienie SN z dnia 4 lutego 2008 r., V KK
245/07, Biul.PK 2008/7/32,) jednak jak słusznie zauważa Sąd Najwyższy „…przy
orzekaniu Sąd korzysta z pewnej swobody w redagowaniu opisu przestępstwa,
pozwalającej na zastąpienie słów ustawy określających znamię przestępstwa
ustaleniami faktycznymi, które swą treścią adekwatnie wypełniają znaczenie tego
znamienia…” (zob. wyrok SN z dnia 22 października 2009 r., IV KK 111/09, LEX
nr 559462).
W konsekwencji należy uznać, że przyjęty przez Sądy obu instancji opis
czynu przypisanego J. W. M. w pełni odzwierciedla znamiona przedmiotowe i
podmiotowe przestępstwa z art. art. 63 ust.1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o
przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz.124, j. t.), o czym przekonuje
uzasadnienie Sądu I instancji, który dostrzega wskazane wyżej uwarunkowania
prawne (str. 25 – 26 uzasadnienia Sądu I instancji). Dlatego też odmienne
stanowisko skarżącego należy uznać za oczywiście bezzasadne.
Natomiast zgodzić się trzeba z autorem kasacji, że Sąd I instancji w sposób
rażący naruszył art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.
Osobistą apelację w tej sprawie wywiódł oskarżony. Apelacja ta spełnia
wymogi środka odwoławczego przewidziane w art. 427 § 1 k.p.k., bowiem
wskazuje zaskarżone rozstrzygnięcie oraz zawiera wniosek odwoławczy o
zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego. Niezależnie od tego
skarżący w formie opisowej, przedstawia swoje zastrzeżenia co do wyroku Sądu I
instancji. Wprawdzie uzasadnienie apelacji jest chaotyczne, a wynikające z niego
zarzuty odwoławcze nie są sformułowane we właściwym porządku logicznym,
jednak te mankamenty środka odwoławczego, które są pochodną braku
wykształcenia prawniczego autora skargi , nie uniemożliwiały Sądowi
odwoławczemu analizy całości apelacji w celu odtworzenia rzeczywistego zakresu
zaskarżenia wyroku przez oskarżonego i treści poszczególnych zarzutów, a tym
samym realizacji obowiązku, który nakłada na każdy organ procesowy dyspozycja
art. 118 § 1 i 2 k.p.k. Przepis ten dotyczy oceny znaczenia każdej czynności
7
procesowej, obejmując swoim zakresem także apelację strony (zob.
postanowienie SN z dnia 23 kwietnia 2009 r., II KZ 17/09, LEX nr 507952).
Należy podkreślić, że odkodowanie zarzutów apelacji oskarżonego nie
nastręcza większych trudności. W tym kontekście treść uzasadnienia Sądu
odwoławczego pozwala twierdzić, że Sąd ten nie rozpoznał podniesionego w
środku odwoławczym zarzutu obrazy art. 391 § 1 k.p.k., na co wskazuje całkowity
brak argumentacji tyczącej tego zagadnienia, a przecież zastosowanie przez Sąd
I instancji wskazanego przepisu doprowadziło do ujawnienia na rozprawie głównej
najważniejszego dowodu obciążającego oskarżonego jakim były wyjaśnienia i
zeznania świadka L. Z. Wprawdzie Sąd I instancji starał się wykazać, że istniały
podstawy faktyczne i prawne do odczytania zeznania tego świadka (str. 12
uzasadnienia Sądu I instancji), jednak nie zwalniało to Sądu odwoławczego od
analizy czynności procesowych, które doprowadziły do zastosowania art. 391 § 1
k.p.k., w tym prawidłowości doręczenia świadkowi kolejnych wezwań na rozprawę
(k.1095), skoro bezwzględny obowiązek rozpoznania tego zarzutu wynika wprost
z dyspozycji art. 433 § 2 k.p.k.
Natomiast pozostałe wywody uzasadnienia Sądu odwoławczego
odnoszące się głównie do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych oraz obrazy
art. 7 k.p.k. sprowadzają się jedynie do akceptacji stanowiska Sądu I instancji i są
tak lakoniczne, że praktycznie nie dopowiadają na żaden z konkretnych
argumentów podniesionych w apelacji oskarżonego, w tym na zarzut braku
pozytywnej weryfikacji prawdziwości tej części relacji świadka . Formułując ten
zarzut skarżący wyraźnie nawiązywał do wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia
11 marca 2010 r., rozpoznającego tę sprawę po raz pierwszy na etapie
postępowania odwoławczego, którym uchylono poprzedni wyrok skazujący J. M.
za przestępstwo z art. 63 ust. 3 w zw. z art. 63 ust.1 ustawy z dnia 29 lipca 2005
r. o przeciwdziałaniu narkomanii m. innymi z powodu niepełnej oceny wyjaśnień i
zeznań świadka L. Z., a w szczególności faktu, że te relacje w których obciążył
on oskarżonego nie zostały zweryfikowane innymi dowodami.
Treść uzasadnienia Sądu odwoławczego determinowana jest wieloma
czynnikami, w tym rodzajem czynności procesowych przeprowadzonych na
rozprawie apelacyjnej w trybie art. 452 § 2 k.p.k., poziomem uzasadnienia Sądu I
8
instancji, stopniem jego szczegółowości oraz zakresem zaskarżenia i treścią
zarzutów podniesionych w środku odwoławczym. Nie oznacza to jednak, że
sporządzenie przez Sąd I instancji uzasadnienia realizującego standardy
określone w art. 424 k.p.k. zwalnia Sąd odwoławczy od wynikającego z
dyspozycji art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. obowiązku rzetelnego
ustosunkowania się do wszystkich zarzutów podniesionych w środku
odwoławczym, który może być ograniczony jedynie w wypadkach wskazanych w
art. 436 k.p.k. Oczywiście nie chodzi tu o powtarzanie tej samej argumentacji,
którą przedstawił Sąd I instancji, ponieważ ta jest stronom znana, lecz o
syntetyczne ustosunkowanie się do zarzutów apelacji, chociażby przez odwołanie
się do konkretnych fragmentów uzasadnienia Sądu meriti, ewentualnie treści
niektórych dowodów, lub przeprowadzenie analizy prawnej zagadnień z zakresu
prawa karnego materialnego i procesowego podanych pod rozwagę sądu
odwoławczego. Odnosząc te ogólne spostrzeżenia do sprawy niniejszej trzeba
przyznać, że Sąd I instancji miał na uwadze problematykę poruszaną w apelacji
oskarżonego. Mimo tego Sąd odwoławczy w ramach zarzutu błędu w ustaleniach
faktycznych nie mógł poprzestać na bezrefleksyjnej akceptacji ustaleń Sądu meriti
, lecz przez użycie konkretnych argumentów odwołujących się do podstawy
dowodowej tych ustaleń, czy też racji natury logicznej, powinien wykazać
słuszność stanowiska Sądu I instancji (por. wyrok SN z dnia3 kwietnia 2007 r., II
KK 81/06, OSNwSK 2007/1/758). Natomiast przy rozpoznaniu zarzutu naruszenia
zasady swobodnej oceny dowodów obowiązany był przeanalizować poprawność
sposobu oceny materiału dowodowego w kontekście kryteriów przewidzianych w
art. 7 k.p.k., zaś odnosząc się do zarzutu naruszenie zasady in dubio pro reo
powinien wykazać dlaczego w tej sprawie nie doszło do obrazy art. 5 § 2 k.p.k.
przez wskazanie jak w sposób poprawny należy interpretować ten przepis i do
kogo jest on adresowany. Z pewnością tych standardów nie realizują lakoniczne
uwagi zamieszczone w uzasadnieniu Sądu Okręgowego. Poziom tej argumentacji
w sposób rażący narusza dyspozycję art. 457 § 3 k.p.k. albowiem nie pozwala on
na odtworzenie czym kierował się Sąd odwoławczy uznając apelację oskarżonego
za oczywiście bezzasadną oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za
niezasadne. Dlatego też należało uznać że w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k.
9
kontrola odwoławcza wyroku Sądu I instancji była niepełna i została dokonana z
rażącym uchybieniem art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. To uchybienie
mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, skoro poza obszarem
zainteresowania Sądu odwoławczego znalazło się szereg zagadnień, istotnych
dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok SN z dnia 6 grudnia 2012 r., IV KK 153/12,
LEX nr 1232839).
Należy podkreślić, że uzasadnienie orzeczenia ma również charakter
gwarancyjny, ponieważ pozwala wykazać stronie skarżącej, że doszło do
merytorycznej kontroli orzeczenia Sądu I instancji w kontekście wszystkich
zarzutów podniesionych w środku odwoławczym, przy właściwym poziomie
znajomości akt sprawy przez członków składu orzekającego, a tym samym pełnej
realizacji konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności i standardów rzetelnego
procesu (art. 45 ust. 1, art 176 Konstytucji RP, art. 6 Europejskiej Konwencji o
Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności). Uzasadnienie Sądu
Okręgowego w S. nie daje pewności czy te gwarancje zostały w sprawie niniejszej
zrealizowane.
Z tych względów należało uwzględnić kasację i uchylić zaskarżony wyrok z
przekazaniem sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd odwoławczy w
sposób rzetelny rozpozna wszystkie zarzuty podniesione w apelacji oskarżonego.
Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
skazanemu z urzędu w zakresie sporządzenia i wniesienia kasacji oparto na
podstawie art. 16 ust. 2 i 3 w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. –
Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) w zw. z § 2 ust.
3 i § 14 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września
2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb
Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013
r., poz. 461, j. t.).
10