Uzasadnienie z 10 czerwca 2026, sygn. I Ca 115/26
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Sygn. akt: I Ca 115/26
UZASADNIENIE
W dniu 27 lutego 2026 r. (data nadania w Polskiej Placówce Pocztowej koperta k. 26) wnioskodawca F. R. złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Suwałkach I Wydział Cywilny z dnia 21 grudnia 2023 r. w sprawie sygn. akt:
I Ca 417/23. Jako podstawę skargi wskazano oparcie ww. orzeczenia na normie prawnej w rozumieniu uznanym następnie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 02 grudnia 2025 r. w sprawie sygn. akt: P 10/16 za niezgodne z Konstytucją.
W zaistniałej sytuacji wnioskodawca domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w Suwałkach poprzez:
1. ustanowienie na nieruchomości gruntowej stanowiącej przedmiot własności F. R., położonej w miejscowości C., gm. I., oznaczonej jako działka (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...) na rzecz (...) S.A. w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu polegającej na:
a) prawie utrzymywania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej;
b) prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość, w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji;
2. ustanowienie na nieruchomości gruntowej stanowiącej przedmiot własności F. R., położonej w miejscowości C., gm. I., oznaczonej jako działka (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi (...) nr (...) na rzecz (...) S.A. w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu, polegającej na:
a) prawie utrzymywania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i napowietrznej linii elektroenergetycznej SN 15 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej;
b) prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji;
3. ustanowienie na nieruchomości gruntowej stanowiącej przedmiot własności F. R., położonej w miejscowości C., gm. I., oznaczonej jako działka (...), obręb (...), dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...) na rzecz (...) S.A. w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu, polegającej na:
a) prawie utrzymania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej;
b) prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji;
4. zasądzenie od uczestnika postępowania (...) S.A. z siedzibą w P. na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu płatnego corocznie do dnia 31 marca każdego roku w kwocie:
a) 49,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako działka (...) nr (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...);
b) 302,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako działka (...) nr (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...);
c) 65,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako działka (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...)
- wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wymagalności do dnia zapłaty.
Nadto, wnioskodawca wniósł o zasądzenie od uczestnika postępowania na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według nom przepisanych, jak również zwrotu kosztów postępowania wywołanego skargą o wznowienie postępowania.
W odpowiedzi na skargę, uczestnik postępowania (...) S.A. z siedzibą w P. wnosił o jej odrzucenie jako przedwczesnej wobec braku rozpoczęcia biegu terminu po myśli art. 407 § 2 k.p.c., a w wypadku niepodzielenia tego stanowiska – o jej odrzucenie jako nieopartej na ustawowej podstawie. W wypadku zaś nieuwzględnienia żadnego z powyższych wniosków, uczestnik postępowania domagał się oddalenia skargi jako bezzasadnej.
W każdym przypadku uczestnik postępowania wnosił o zasądzenie na jego rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd ustalił, co następuje:
W styczniu 2020 r. F. R. wystąpił do Sądu Rejonowego w Ełku z wnioskiem o:
1.
ustanowienie na stanowiącej jego własność nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości C., gm. I., oznaczonej jako (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku
V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) na rzecz (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu polegającej na:
a) prawie utrzymywania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej;
b) prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji;
2.
ustanowienie na stanowiącej jego własność nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości C., gm. I., oznaczonej jako działka (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku
V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW nr (...) na rzecz (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu polegającej na:
a) prawie utrzymania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i napowietrznej linii elektroenergetycznej SN 15 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej;
b) prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji;
3. ustanowienie na stanowiącej jego własność nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowości C., gm. I., oznaczonej jako (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi (...) na rzecz (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w P. oraz każdego kolejnego właściciela urządzeń służebności przesyłu, polegającej na:
a) prawie utrzymania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej;
b) prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji;
4. zasądzenie od uczestnika postępowania (...) S.A. z siedzibą w P. na jego rzecz wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu płatnego corocznie do dnia 31 marca każdego roku w kwocie:
d) 49,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako działka (...), obręb (...), dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...);
e) 302,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako (...), obręb (...), dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi (...);
f) 65,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako (...), obręb (...), dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...)
- wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wymagalności do dnia zapłaty;
5. zasądzenie od uczestnika postępowania na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sprawie zainicjowanej powyższym wnioskiem nadano sygn. akt: I Ns 336/22 ( dowód: wniosek k. 4-5 akt sprawy Sądu Rejonowego w Ełku I Wydział Cywilny o sygn. I Ns 336/22).
Uczestnik postępowania (...) S.A. w P. wniósł o oddalenie wniosku, wskazując iż korzysta z nieruchomości wnioskodawcy o nr geod. (...), położonej w obrębie (...) w zakresie przysługującego mu prawa służebności przesyłu dotyczącego linii SN 15 kV, które zostało przez niego nabyte w drodze zasiedzenia z dniem 05 grudnia 2010 r. Nadto, uczestnik postępowania podniósł, iż w zakresie kablowej linii nN korzysta z nieruchomości wnioskodawcy o nr (...), położonej w obrębie (...) na podstawie pisemnej zgody I. i T. R. (1) z dnia 26 maja 2011 r., a ewentualna służebność przesyłu powinna zostać ustanowiona na zasadach określonych w pisemnej zgodzie I. i T. R. (1) z dnia 26 maja 2011 r., tj. nieodpłatnie.
Jednocześnie uczestnik postępowania domagał się zasądzenia od wnioskodawcy na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych ( dowód: odpowiedź na wniosek k. 45-50 akt sprawy Sądu Rejonowego w Ełku o sygn. I Ns 336/22).
Postanowieniem z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt: I Ns 32/20, Sąd Rejonowy w Ełku I Wydział Cywilny ustanowił na nieruchomości gruntowej stanowiącej przedmiot własności F. R., położonej w miejscowości C., gmina I., oznaczonej jako (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW
nr (...) na rzecz (...) S.A. w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu, zgodnie z przebiegiem linii określonej na mapie sporządzonej dla celów prawnych przez biegłego geodetę T. I. w opinii sądowej z dnia 31 maja 2021 r.
(k. 304 akt sprawy), stanowiącej integralną część niniejszego postanowienia, polegającej na: prawie utrzymywania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej; prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji (pkt I ppkt a) i b)); ustanowił na nieruchomości gruntowej stanowiącej przedmiot własności F. R., położonej w miejscowości C., gmina I., oznaczonej jako działka (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...) na rzecz (...) S.A. w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu, zgodnie z przebiegiem linii określonej na mapie sporządzonej dla celów prawnych przez biegłego geodetę T. I. w opinii sądowej z dnia 31 maja 2021 r.
(k. 306 akt sprawy), stanowiącej integralną część niniejszego postanowienia polegającej na: prawie utrzymywania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i napowietrznej linii elektroenergetycznej SN 15 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej; prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji (pkt II ppkt a) i b)), ustanowił na nieruchomości gruntowej stanowiącej przedmiot własności F. R., położonej w miejscowości C., gmina I., oznaczonej jako działka (...) nr (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...) na rzecz (...) S.A. w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu, zgodnie z przebiegiem linii określonej na mapie sporządzonej dla celów prawnych przez biegłego geodetę T. I. w opinii sądowej z dnia 31 maja 2021 r. (k. 305 akt sprawy), stanowiącej integralną część niniejszego postanowienia polegającej na: prawie utrzymywania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej; prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji (pkt III ppkt a) i b)); zasądził od uczestnika (...) S.A. w P. na rzecz wnioskodawcy F. R. kwotę 290,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako działka (...) nr (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...), tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu; kwotę 1.111,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...), tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu; kwotę 466,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...), tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu
(pkt IV ppkt a), b) i c)); oddalił wniosek w pozostałym zakresie (pkt V); zasądził od uczestnika (...) S.A. w P. na rzecz wnioskodawcy F. R. kwotę 1.037,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 480,00 zł tytułem zwrotu zastępstwa procesowego (pkt VI.) oraz nakazał pobrać od uczestnika (...) S.A. w P. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Ełku kwotę 5.760,69 zł tytułem wydatków pokrytych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Ełku (pkt VII.).
W uzasadnieniu ww. postanowienia, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia z pkt I., II. i III. wskazano art. 305 1 k.c., art. 305 2 § 2 k.c. i art. 305 4 k.c. i przyjęto jednocześnie, że uczestnik postępowania w zakresie podniesionego zarzutu zasiedzenia prawa służebności przesyłu dotyczącego linii SN 15 kV na (...), nie wykazał, by doszło do spełnienia przesłanek warunkujących takie zasiedzenie.
Jednocześnie, Sąd Rejonowy podzielił argumentację wnioskodawcy dotyczącą charakteru zgody wyrażonej przez I. i T. R. (1) na wybudowanie na należącej do nich nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych: linii kablowej niskiego napięcia, złącza kablowo-pomiarowego, przyłącza kablowego nn do (...) do instalacji budynku zgodnie z projektem budowlanym i trasą Modernizacji elektroenergetycznej sieci 15 kV i 04 kV oraz na dalsze nieodpłatne korzystanie z należącej do nich nieruchomości przez (...) S.A. Oddział w T. celem prowadzenia eksploatacji i dokonania napraw urządzeń. W ocenie Sądu Rejonowego, złożone przez poprzedników prawnych wnioskodawcy oświadczenie skutkowało powstaniem między nimi a przedsiębiorstwem przesyłowym stosunku obligacyjnego zbliżonego charakterem do umowy użyczenia, a za przyjęciem takim przemawiał fakt, że zgodna na korzystanie z nieruchomości udzielona została nieodpłatnie. Sąd Rejonowy podkreślił, iż w ramach umowy z właścicielami nieruchomości uzgodniono, że po wybudowaniu urządzeń ustanowiona zostanie służebność przesyłu na takich samych warunkach, tj. nieodpłatnie, jednak mimo tych ustaleń, po zakończeniu budowy uczestnik nie podjął żadnych działań zmierzających do wywiązania się z tego zobowiązania. Zatem wnioskodawca, jako następca prawny I. i T. R. (1), był uprawniony do wypowiedzenia umowy odpowiadającej treścią użyczeniu i z uprawnienia tego skorzystał wypowiadając zgodę na dalsze nieodpłatne korzystanie z jego nieruchomości. Od tego czasu, w ocenie Sądu Rejonowego, uczestnik postępowania nie dysponuje tytułem – ani obligacyjnym ani rzeczowym – do korzystania z nieruchomości wnioskodawcy w zakresie objętym linią elektroenergetyczną ( dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Ełku z dnia 19 października 2021 r. wraz z uzasadnieniem k. 340-341 i k. 351-359 akt sprawy o sygn. I Ns 32/20).
Na skutek apelacji od powyższego postanowienia wywiedzionej przez uczestnika postępowania (...) S.A. z siedzibą w P., Sąd Okręgowy w Suwałkach na mocy postanowienia z dnia 20 maja 2022 r., sygn. akt: I Ca 489/21, uchylił to postanowienie i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego ( dowód: postanowienie k. 440 akt sprawy Sądu Rejonowego w Ełku o sygn.: I Ns 32/20).
Z uzasadnienia ww. orzeczenia Sądu Okręgowego w Suwałkach wynika, iż Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy gdyż nie ustalił w jakich datach i na podstawie jakich tytułów prawnych nastąpiło skupienie przez Skarb Państwa władztwa nad przedmiotowymi nieruchomościami i nad urządzeniami przesyłowymi. Nadto, Sąd Okręgowy podkreślił, że w sytuacji ustalenia, iż wnioskodawca był posiadaczem w dobrej wierze, nabycie służebności przez zasiedzenie nastąpiło przed datą złożenia oświadczenia (uzgodnienia-zgody na prowadzenie robót i modernizację z 2011 r.), a więc pozostawało irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy ( dowód: uzasadnienie k. 444-451v. akt sprawy Sądu Rejonowego w Ełku o sygn.: I Ns 32/20).
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na mocy postanowienia z dnia 28 sierpnia 2023 r., sygn. akt: I Ns 336/22, Sąd Rejonowy w Ełku I Wydział Cywilny ustanowił na nieruchomości gruntowej stanowiącej przedmiot własności F. R., położonej w miejscowości C., gmina I., oznaczonej jako działka (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...) na rzecz (...) S.A. w P. oraz każdego kolejnego właściciela wskazanych urządzeń służebności przesyłu, zgodnie z przebiegiem linii określonej na mapie sporządzonej dla celów prawnych przez biegłego geodetę T. I. w opinii sądowej z dnia 31 maja 2021 r. (k. 304 akt sprawy), stanowiącej integralną część niniejszego postanowienia, polegającej na: prawie utrzymywania na nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci kablowej linii elektroenergetycznej nN 0,4 kV i wykonywania z jego wykorzystaniem przesyłu energii elektrycznej; prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość w celu dostępu do urządzenia dla jego eksploatacji, konserwacji, usuwania awarii, remontów i modernizacji (pkt I. ppkt a) i b)), zasądził od uczestnika (...) S.A. w P. na rzecz wnioskodawcy F. R. kwotę 290,00 zł dla nieruchomości oznaczonej jako (...), obręb (...) C., dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr (...), tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu (pkt II.), oddalił wniosek w pozostałym zakresie (pkt III.), zasądził od wnioskodawcy F. R. na rzecz uczestnika (...) S.A. w P. kwotę 226,60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym tytułem zwrotu zastępstwa procesowego (pkt IV.), nakazał pobrać od uczestnika (...) S.A. w P. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Ełku kwotę 1.920,23 zł tytułem wydatków pokrytych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Ełku (pkt V.) oraz nakazał pobrać od wnioskodawcy F. R. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Ełku kwotę 3.840,46 zł tytułem wydatków pokrytych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Ełku (pkt VI.).
Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd Rejonowy podniósł, iż część wskazanej we wniosku nieruchomości będącej własnością wnioskodawcy jest zajęta przez urządzenia przesyłowe należące do uczestnika postępowania, zaś strony pomimo żądania skierowanego przez właściciela nieruchomości do przedsiębiorstwa przesyłowego, nie zawarły umowy o ustanowienie służebności przesyłu, zatem zachodziły podstawy do ustanowienia na wskazanej nieruchomości służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego – przy zastrzeżeniu podniesionego przez uczestnika zarzutu zasiedzenia. Ustanawiając służebność przesyłu na działce oznaczonej nr (...). (...) Sąd I instancji ponownie podzielił argumentację wnioskodawcy dotyczącą charakteru zgody wyrażonej przez I. i T. R. (2) na wybudowanie na należącej do nich nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych: linii kablowej niskiego napięcia, złącza kablowo-pomiarowego, przyłącza kablowego nn do (...) do instalacji budynku zgodnie z projektem budowlanym i trasą Modernizacji elektroenergetycznej sieci 15 kV i 04 kV oraz na dalsze nieodpłatne korzystanie z należącej do nich nieruchomości przez (...) S.A. Oddział w T. celem prowadzenia eksploatacji i dokonania napraw urządzeń. Nadto, w ocenie Sądu Rejonowego, w dacie wystąpienia przez przedsiębiorstwo przesyłowe o zgodę na wybudowanie na należącej do poprzedników prawnych wnioskodawcy nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych nie doszło jeszcze do zasiedzenia służebności, nawet przy przyjęciu, że przedsiębiorstwo przesyłowe pozostawało w dobrej wierze, ponieważ do rozpoczęcia biegu terminu zasiedzenia doszło dopiero w dniu 25 września
1998 r., gdy działka o nr (...) przeszła w ręce prywatne i stała się własnością I. Z. i T. małż. R.. W zakresie podnoszonego przez uczestnika zarzutu zasiedzenia prawa służebności przesyłu na działce nr (...), Sąd Rejonowy wskazał, że na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego, stwierdzić należało, iż w odniesieniu do działek nr (...) doszło do spełnienia przesłanek warunkujących takie zasiedzenie. Ocena dobrej wiary winna być dokonywania na moment rozdzielenia prawa własności nieruchomości od prawa własności urządzeń przesyłowych, tj. w odniesieniu do (...) na dzień
13 września 2001 r., a w odniesieniu do (...) na dzień 24 sierpnia 1992 r. Przed tą datą nieruchomość, na której posadowione były urządzenia elektroenergetyczne, stanowiła własność Skarbu Państwa. Natomiast oświadczenia złożone przez poprzedników prawnych F. R. pozostawały irrelewantne dla rozstrzygnięcia, skoro w dacie złożenia tego oświadczenia doszło już do zasiedzenia służebności przesyłu przez posiadacza w dobrej wierze, gdyż termin ten rozpoczął swój bieg w momencie końca jednolitej własności Państwowej i wydzielenia się poprzednika prawnego przedsiębiorstwa przesyłowego ze Skarbu Państwa, jako odrębnej osoby prawnej, tj. w dniu 07 stycznia 1991 r. (
dowód: postanowienie wraz z uzasadnienie k. 644-644v. i k. 653-663 akt sprawy Sądu Rejonowego w Ełku o sygn.: I Ns 336/22).
Na skutek apelacji wnioskodawcy oraz apelacji uczestnika postępowania od opisanego wyżej postanowienia Sądu Rejonowego w Ełku, na mocy postanowienia z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt: I Ca 417/23, Sąd Okręgowy w Suwałkach zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że w pkt I. wniosek oddalił (pkt I. ppkt 1)), w pkt IV. zasądził od wnioskodawcy F. R. na rzecz uczestnika (...) S.A. z siedzibą w P. kwotę 1.057,00 zł tytułem kosztów postępowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia
29 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty (pkt I. ppkt 2)), w pkt VI. nakazał pobrać od wnioskodawcy F. R. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Ełku kwotę 5.760,69 zł tytułem nierozliczonych wydatków (pkt I. ppkt 3)), uchylił pkt II. i V. (pkt I. ppkt 4)), oddalił apelację wnioskodawcy (pkt II.) oraz zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę 340,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego rozstrzygnięcia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem
II instancji (pkt III.).
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, iż zgodził się z uczestnikiem, że bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu na wszystkich nieruchomościach objętych wnioskiem, na rzecz jego poprzednika prawnego rozpoczął się z dniem 07 stycznia 1991 r., ponieważ w tej dacie nastąpiło rozdzielenie prawa własności nieruchomości, która nadal przysługiwała Skarbowi Państwa oraz prawa własności urządzeń przesyłowych, które uzyskał poprzednik uczestnika postępowania. W dniu
07 stycznia 1991 r. nieruchomości o (...) stanowiły własność Skarbu Państwa i taki stan utrzymywał się w stosunku do nieruchomości o nr (...) – do dnia 12 września 2001 r., co do nieruchomości o nr (...)– do dnia 23 sierpnia 1992 r. oraz co do nieruchomość o nr (...) – do dnia 24 września 1998 r. Zatem, skoro do dnia 07 stycznia 1991 r. Skarb Państwa był właścicielem zarówno nieruchomości jak i urządzeń przesyłowych to żaden termin zasiedzenia służebności, zdaniem Sądu Okręgowego, nie mógł się rozpocząć ani biec. W konsekwencji, Sąd Okręgowy nie uwzględnił argumentów wnioskodawcy, iż początek biegu zasiedzenia ustalić należało na dzień 13 września 2001 r. co do nieruchomości o nr (...), 24 sierpnia
1992 r. co do nieruchomości o nr (...) i na dzień 25 września 1998 r. co do nieruchomości o nr (...), tj. na datę przejścia własności ww. nieruchomości Skarbu Państwa na osoby fizyczne. Sąd Okręgowy doszedł do przekonania nadto, że prawidłowo ocenił Sąd Rejonowy, nie naruszając przy tym art. 7 k.c., iż objecie przez Zakład (...) w posiadanie zależne, tj. w zakresie treści służebności przesyłu (...), było posiadaniem w dobrej wierze. Tak więc zgoda poprzedników prawnych wnioskodawcy z dnia 25 maja 2011 r. na nieodpłatne korzystanie przez uczestnika z nieruchomości objętych wnioskiem, zdaniem Sądu Okręgowego, nie miała znaczenia prawnego gdyż przed tą datą, tj. z dniem
07 stycznia 2011 r. uczestnik postępowania nabył przez zasiedzenie służebność przesyłu, ustanowienia której domagał się wnioskodawca (
dowód: postanowienie wraz z uzasadnieniem k. 724 i k. 729-742 akt sprawy Sądu Rejonowego w Ełku sygn. akt: I Ns 336/22).
Wyrokiem z dnia 02 grudnia 2025 r. w sprawie sygn. akt P 10/16 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia
23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm.), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305
1
– 305
4
ustawy Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz
art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten nie został ogłoszony w dzienniku urzędowym w myśl art. 190 ust. 2 Konstytucji RP (bezsporne).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Wstępnie wskazać godzi się, że jako podstawę skargi o wznowienie postępowania wnioskodawca wskazał wprost art. 401
1 k.p.c. oraz fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 02 grudnia 2025 r. w sprawie sygn. akt:
P 10/16, przywołanego w części ustaleniowej uzasadnienia.
Zgodnie z treścią art. 401 1 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Skargę opartą na powyższej podstawie wnieść przy tym należy w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie, o którym mowa w art. 401 1 k.p.c., nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu jawnym - od dnia ogłoszenia tego postanowienia (art. 407 § 2 k.p.c.).
W sprawie niniejszej zasadniczą sporną kwestią pozostawało to, czy wnioskodawcy skargę o wznowienie postępowania wywiedli z zachowaniem terminu wynikającego z art. 407 § 2 k.p.c. Uczestnik postępowania twierdził bowiem, że skarga ta – wobec nieogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia
02 grudnia 2025 r. w sprawie sygn. akt P 10/16 w dzienniku urzędowym w myśl
art. 190 ust. 2 Konstytucji RP – jest przedwczesna. Poglądu tego Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie podziela jednak.
Rozwijając powyższą konstatację wskazać należy w pierwszej kolejności, że powoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oczekuje na jego urzędową promulgację w normalnym trybie, lecz brak jego ogłoszenia wynika z systemowej, niezgodnej z Konstytucją RP, odmowy publikowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na mocy dowolnej decyzji organu wydającego Dziennik Ustaw.
Zgodnie z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, przy czym Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, który nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy w przypadku ustawy i dwunastu miesięcy co do innych aktów normatywnych. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 Konstytucji RP (a do takich niewątpliwie należy wyrok TK z dnia 02 grudnia 2025 r., P 10/16) podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony (art. 190 ust. 2 Konstytucji RP).
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 146), Prezes Rady Ministrów wydaje Dziennik Ustaw i Monitor Polski przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji. Podstawą do ogłoszenia orzeczenia jest jego odpis w formie dokumentu elektronicznego, który w swojej treści zawiera poświadczenie zgodności z oryginałem oraz jest opatrzony przez osobę upoważnioną do sporządzenia odpisu orzeczenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym, a także odpis tego orzeczenia w postaci papierowej (art. 15 ust. 4 ww. ustawy).
Ani przepisy Konstytucji RP, ani przepisy powyższej ustawy nie dają Prezesowi Rady Ministrów uprawnienia do kontroli aktu prawnego przekazanego do publikacji, ani pod względem formy, ani pod względem treści. Uprawnienia, które zostały mu przyznane w odniesieniu do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego mają charakter wyłącznie techniczny, co już kilkakrotnie akcentowano w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego ( np. wyrok TK z dnia 09 marca 2016 r., K 47/15; wyrok TK z dnia 11 sierpnia 2016 r., K 39/16).
W przypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, ustawa z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych nie przyznaje Prezesowi Rady Ministrów nawet prawa zarządzenia jego ogłoszenia w wydawanych przez niego dziennikach urzędowych, gdyż podstawą ogłoszenia orzeczenia nie jest zarządzenie, lecz odpis tego orzeczenia (art. 15 ust. 4 ww. ustawy), zaś wymóg niezwłocznego jego ogłoszenia wynika wprost z Konstytucji RP (art. 190 ust. 2).
Zwrócić też należy uwagę, że – w świetle wyraźnego brzmienia art. 190 ust. 3 Konstytucji RP – to wyłącznie Trybunał Konstytucyjny jest uprawniony do określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stanowisko organu władzy wykonawczej wydającego Dziennik Ustaw w przedmiocie odmowy publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego prowadzi do przyznania tej władzy – sprzecznie z podstawowymi zasadami konstytucyjnego porządku prawnego – praw, które tej władzy nie przysługują. Nie ma bowiem ani przepisów Ustawy Zasadniczej, ani nawet przepisów ustawy zwykłej, które upoważniałyby Prezesa Rady Ministrów do kontroli orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i do określania terminu ich wejścia w życie. Upoważnienia takiego nie można też wywodzić z niestanowiącej przecież źródeł prawa uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 06 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023 w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego (M.P. z 2024 r., poz. 198). Tym samym kontrola prawidłowości orzeczeń organów władzy sądowniczej przez organ władzy wykonawczej czy organ władzy ustawodawczej w sposób oczywisty narusza trójpodział władz i nie jest dopuszczalna w demokratycznym państwie prawa.
Podkreślenia wymaga również okoliczność, że w sytuacji zwłaszcza systemowego braku urzędowej promulgacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego uznanie, iż termin, o którym mowa w art. 407 § 2 k.p.c. nie biegnie, wprost godzi w konstytucyjne prawa obywateli.
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP).
Uznanie, że do momentu ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym, przy czym – jak w analizowanym przypadku – orzeczenia ogłoszonego po rozprawie i od 02 grudnia 2025 r. powszechnie dostępnego na stronach internetowych Trybunału (https://trybunal.gov.pl), nie otwiera się termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, jest bowiem równoznaczne z pozbawieniem obywateli konstytucyjnego prawa do wzruszenia decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny. Prawo do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu (
por. wyrok TK z dnia 02 marca 2004 r., SK 53/03; wyrok TK z dnia 09 czerwca
2003 r., SK 5/03).
Kończąc ten wątek zaznaczyć należy, że praktyka odmowy publikowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego spotkała się także z krytyką Rzecznika Praw Obywatelskich m.in. w przedstawionej 07 października 2025 r. w Sejmie RP informacji o działalności (...) oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w roku 2024 (https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-informacja-roczna-2024-sejm-rp), czy Komisji Weneckiej, która w opinii z dnia 07 grudnia 2024 r. wskazała, że "w przypadku orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w których wydaniu uczestniczył jeden lub więcej nieprawidłowo wybranych sędziów, może być zastrzeżone, że orzeczenia te będą podlegały wzruszeniu w ramach procedury wznowienia postępowania (…), ale niemniej jednak muszą one zostać opublikowane.
Wszystkie inne orzeczenia muszą zostać opublikowane bez jakiejkolwiek ingerencji ze strony rządu . Postąpienie w jakikolwiek inny sposób i przyzwolenie rządowi na weryfikację mocy prawnej orzeczenia „stanowiłoby rażące naruszenie niezależności sądu oraz rządów prawa." (cyt. za: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-tk-wyrok-emeryci-niepublikowanie-kprm-mrpips-kolejna-odpowiedz).
Ponadto przywołać jeszcze można jedno z ostatnich orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, dotyczące powyższej problematyki, gdzie jednoznacznie przyjęto, że ,,Art. 21 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1461) rozumiany w ten sposób, że wystąpienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zaistnienie obowiązku jego stosowania przez wszystkie organy władzy publicznej aktualizuje się dopiero z chwilą dokonania czynności technicznej polegającej na ogłoszeniu tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, w związku z art. 173, w związku z
art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.” (
vide: wyrok TK z dnia 23 września 2025 r., P 3/25).
Uwzględniając treść powyższych regulacji stwierdzić należało, iż skargę o wznowienie postępowania wnioskodawca wywiódł w terminie.
Tym niemniej, zdaniem Sądu Okręgowego, przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu.
Rację bowiem przyznać należało uczestnikowi postępowania, że nie została ona oparta na ustawowej podstawie.
Godzi się w tym miejscu zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że skarga o wznowienie postępowania nie jest oparta na ustawowej podstawie nie tylko wtedy, gdy przytoczona przez skarżącego podstawa nie odpowiada jednej z przewidzianych w kodeksie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia, ale także wtedy, gdy z treści skargi i jej uzasadnienia wynika wprost i niewątpliwie, że podstawa wznowienia w rzeczywistości nie występuje (
por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2021 r. w sprawie sygn. akt I CZ 44/20 i orzecznictwo tam przywołane). Jak wspomniano we wstępie, przywoływaną przez wnioskodawcę podstawą wniesienia skargi o wznowienie postępowania była okoliczność wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 02 grudnia 2025 r. w sprawie sygn. akt P 10/16 o treści:
„art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm.), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305
1
– 305
4
ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z
art. 31 ust. 3 oraz art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Wyrok ten ma charakter tzw. negatywnego orzeczenia interpretacyjnego, tzn. stwierdza niezgodność z Konstytucją przepisów prawa rozumianych inaczej niż w interpretacji ustalonej w sentencji orzeczenia Trybunału, ale nie deroguje tych przepisów z obowiązującego porządku prawnego. Taki zaś wyrok – jak stanowi uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie sygn. akt III PZP 2/09, której nadano moc zasady prawnej – nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania przewidzianej w art. 401
1 k.p.c. Pogląd wyrażony w powyższej uchwale Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela, zwłaszcza że Sąd Najwyższy podtrzymał go także w późniejszych orzeczeniach, nie znajdując podstaw do odstąpienia od poglądu w niej wyrażonego (
patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2011 r. w sprawie I PZ 36/10, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2023 r. w sprawie II PSKP 75/22).
W szczególności, jako zasługujące na aprobatę uznać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu uchwały z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie sygn. akt III PZP 2/09, zasadzające się na twierdzeniu, iż skoro z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z 1997 r. Trybunał Konstytucyjny utracił kompetencję do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, to sprawowanie przez Trybunał Konstytucyjny kontroli konstytucyjności prawa nie powinno odbywać się poprzez przyznanie (przypisanie) mu niemającej konstytucyjnego umocowania prerogatywy do ustalania wykładni ustaw. W ramach konstytucyjnych uprawnień Trybunału Konstytucyjnego do wydawania orzeczeń o zgodności lub niezgodności określonego przepisu z Konstytucją - ustawodawca nie zawsze oczekuje tego typu pomocy, która wkracza w sferę stanowienia lub sanacji prawa. Ustawodawca ma jedynie obowiązek posłuchania wskazówek, rad, propozycji Trybunału zawartych w uzasadnieniach jego orzeczeń. Nie są one wiążące, lecz mają charakter sugestii co do sposobu nowej regulacji prawnej i uwzględnienia w niej zasad (wartości) konstytucyjnych, którym prawo powinno służyć. Organ ustawodawczy może wybrać własną drogę przywrócenia stanu niekonstytucyjności, posłużyć się innymi środkami dostępnymi w prawie, byleby spełnił (wykonał) dokładnie treść wyroku, chociaż uwagi i zalecenia organu prawnego o uznanym autorytecie w prawie nie powinny być jednak łatwo pomijane i w praktyce ułatwić mogą organowi prawodawczemu podjęcie odpowiedniej regulacji prawnej. Oznacza to, że Trybunał Konstytucyjny nie może przez wydawanie tzw. negatywnych orzeczeń interpretacyjnych wyręczać - w konstytucyjnie nieprzewidziany sposób - prawodawcy z obowiązku stanowienia lub sanacji przepisów prawa tak, aby następnie wykładnia tworzonych przez prawodawcę przepisów prawa nie była w praktyce ich stosowania nadmiernie utrudniona lub nie prowadziła do rozbieżności w orzecznictwie. Każdy sposób kreatywnego wpływania na system obowiązującego prawa, w tym proces jego zmian, sanacji lub doprecyzowania w drodze oszczędzającej system prawny techniki tzw. wyroku interpretacyjnego, który pozwala utrzymać w mocy zaskarżony przepis, eliminując z niego tylko te elementy, które prowadzą do niezgodnej z Konstytucją jego wykładni, nie może i nie powinien odbywać się bez udziału, poza, ponad lub obok prawodawcy, który nigdy nie może być pozbawiony lub wyręczony w procesach tworzenia lub sanacji przepisów prawa. Wprawdzie w aktualnym stanie prawnym parlament nie może odrzucić orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzeniu niekonstytucyjności określonych przepisów prawa, ale równocześnie z
art. 190 ust. 3 Konstytucji wynika, że jedynym realnym sposobem oddziaływania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego na ustawodawcę jest orzeczenie o utracie mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny aktu normatywnego w całości lub w części. Zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy tracą ex constitutio moc obowiązującą z dniem ogłoszenia orzeczenia albo z innym dniem określonym przez Trybunał, bez względu na stanowisko ustawodawcy. W innych przypadkach parlament jest suwerennym i wyłącznym prawodawcą, który decyduje o potrzebie, kierunku oraz możliwościach wprowadzenia postulowanych (proponowanych) przez Trybunał Konstytucyjny zmian regulacji prawnych w miejsce niekonstytucyjnych przepisów lub w celu usunięcia stanów niekonstytucyjnej interpretacji przepisów. Przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji nie zawiera normy prawnej, która prowadziłaby do związania wykładnią ustaloną przez Trybunał Konstytucyjny w sentencji orzeczenia interpretacyjnego. Nie powinno być sporu, że mocy wiążącej nie ma uzasadnienie wyroku, które nie jest objęte zakresem orzeczenia w rozumieniu art. 190 ust. 1 Konstytucji, a zawarta w nim norma nie poddaje się wykładni rozszerzającej poza, obok lub ponad prerogatywy do wydawania orzeczeń określonych w art. 188 Konstytucji. Praktyka zamieszczania wykładni prawa w sentencji orzeczenia interpretacyjnego powinna być uznana za niespójną z przepisami prawa i ich sądową wykładnią, zgodnie z którymi moc wiążąca prawomocnego wyroku (art. 365 § 1 k.p.c.) polega na związaniu treścią sentencji, a nie jego uzasadnienia. Taki walor prawny nie przysługuje i nie może być przenoszony na orzeczenia interpretacyjne zawierające w sentencji ustaloną wykładnię Trybunału Konstytucyjnego, jeżeli to nie prowadzi do usunięcia zakwestionowanego przepisu z obowiązującego systemu prawa bądź do zmodyfikowania jego treści normatywnej (w drodze nowelizacji aktu normatywnego). Warto podkreślić, że w przypadkach stosowania przez sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy tzw. kreatywnej lub dynamicznej wykładni przepisów prawa, ustawodawca następnie suwerennie dokonuje odpowiednich korekt stanu prawnego, potwierdzając, zaprzeczając bądź korygując (modyfikując) przepisy objęte tego typu wykładnią sądową. Zmiany utrwalonej wykładni sądowej w drodze orzeczeń interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego nie powinny być dokonywane przede wszystkim dlatego, że taka kreatywna i odmienna od utrwalonej w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wykładnia przepisów częstokroć zmierza do wykreowania w istocie rzeczy nowej treści normatywnej nadal obowiązujących przepisów prawa, które takich nowości nie zawierają. Trybunał Konstytucyjny nie może ustalać wykładni, która polega na wprowadzaniu do porządku prawnego tego rodzaju nowości interpretacyjnych, które miałyby wiążąco oddziaływać na orzecznictwo sądowe tylko ze względu na określoną wykładnię przepisów. Tego rodzaju praktyka orzecznicza Trybunału Konstytucyjnego może prowadzić do bezpodstawnego pominięcia suwerennego ustawodawcy wyłącznie uprawnionego do stanowienia prawa i jest obarczona ryzykiem stanowienia prawa, które nie należy do konstytucyjnych ani ustawowych uprawnień Trybunału Konstytucyjnego. W tym kontekście negatywne orzeczenia interpretacyjne jedynie pod względem formy zawierają wykładnię przepisów, natomiast w aspekcie materialnoprawnym niekiedy stanowią w rzeczywistości akty prawotwórcze wykraczające poza granice konstytucyjnych prerogatyw Trybunału Konstytucyjnego.
W pełni zgodzić należy się też z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu uchwały z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie sygn. akt III PZP 2/09, po myśli którego związanie wykładnią zawartą w sentencji orzeczenia interpretacyjnego może godzić w Konstytucyjną zasadę niezawisłości sędziowskiej, z której wynika, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Sprawowanie nadzoru nad działalnością sądów w zakresie orzekania przez Sąd Najwyższy (art. 183 ust. 1 Konstytucji) wyklucza moc powszechnie obowiązującą i bezwzględnie związanie sądów wykładnią przepisów prawa dokonywaną przez Trybunał Konstytucyjny. Sprawujące władzę sądowniczą sądy podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom i jest to konstytucyjna podległość wyłączna, co sprawia, że sądy nie powinny być związane wykładnią przepisów ustaloną przez Trybunał Konstytucyjny, bo sądy nie mogą podlegać odrębnie Konstytucji i ustawom, a ponadto i niejako odrębnie być wiązane wykładnią Konstytucji oraz ustaw dokonywaną przez Trybunał Konstytucyjny.
Wykładnia przepisów prawa należy przede wszystkim do sądów osądzających konkretne sprawy i dopóki nie istnieją normy wyłączające lub ograniczające korzystanie w tym celu z władzy sędziowskiej, dopóty żaden inny organ nie może narzucać sądom swojej interpretacji jako jedynie wiążącej. Sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy są bezwzględnie związane tylko takim konstytucyjnym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, które w sposób trwały eliminuje zakwestionowane przepisy z obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej systemu prawnego,
tj. orzeczeniem o utracie mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Wszelką analogię z przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją na podstawie art. 190 Konstytucji należy uznać za naruszenie jej art. 178 ust. 1. Trybunał Konstytucyjny nie ma kompetencji do wypełniania luk normatywnych bądź usuwania innych niespójności systemu prawnego, bowiem tego typu wady lub braki (zaniechania legislacyjne) może eliminować wyłącznie ustawodawca, któremu Trybunał zasygnalizował określoną wadliwość legislacyjną. Przyznanie Trybunałowi takich kompetencji oznaczałoby pogwałcenie zasady trójpodziału władz i naruszałoby konstytucyjną równowagę pomiędzy organami władzy ustawodawczej (a niekiedy wykonawczej) oraz sądowniczej. Sądy nie powinny orzekać z poczuciem jurysdykcyjnego dyskomfortu, że ich prawomocne orzeczenia nie są ostateczne i mogą być wzruszone ze względu na późniejszą zmianę wykładni przepisów ustaloną w sentencji negatywnego orzeczenia interpretacyjnego Trybunału Konstytucyjnego. Zmiana wykładni przepisów zastosowanych do osądzenia sprawy jest dopuszczalna jedynie w przypadkach, gdy wynika to z instancyjnej kontroli sprawowanej przez sąd wyższej instancji (art. 386 § 6 zdanie pierwsze k.p.c.) lub weryfikacji kasacyjnej
(art. 398
20 k.p.c.), albo gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego (art. 386 § 6 zdanie drugie k.p.c.).
Wznowienie postępowania jest zatem możliwe i usprawiedliwione tylko wtedy, gdy po prawomocnym osądzeniu sprawy następuje wyeliminowanie z porządku prawnego niezgodnych z Konstytucją w całości lub w części przepisów prawa, na których poprzednio zostało oparte prawomocne orzeczenie. W takich wypadkach, wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania sądowego ma doprowadzić do jego sanacji ze względu na wydanie go na podstawie niekonstytucyjnego aktu normatywnego. Po wznowieniu postępowania toczy się ono z pominięciem uznanych za niekonstytucyjne przepisów prawa. Oznacza to, że jeżeli tzw. negatywne orzeczenia interpretacyjne nie prowadzą do utraty mocy obowiązującej lub sanacji niekonstytucyjnych przepisów prawa, to dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie można wywodzić ani z art. 404
1 k.p.c., ani z
art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji. Przyznanie Trybunałowi Konstytucyjnemu roli organu kontrolującego lub korygującego wymagałoby wskazania konstytucyjnych, materialnoprawnych, kompetencyjnych, kognicyjnych oraz procesowych podstaw prawnych, których de constitutio lata i de lege lata brakuje. Dopóki zatem prawodawca konstytucyjny wyraźnie nie zadecyduje, że wydawanie przez Trybunał Konstytucyjny tzw. negatywnych orzeczeń interpretacyjnych ma podstawy konstytucyjne oraz że tego typu orzeczenia są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą, dopóty nie można oczekiwać, że te orzeczenia, które nie mieszczą się w hipotezach art. 189 pkt 1 w związku z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, będą stanowić podstawę wznawiania prawomocnie zakończonych postępowań sądowych.
Mając wszystko powyższe na uwadze, skargę o wznowienie postępowania wywiedzioną przez wnioskodawcę – jako nieopartą na ustawowej podstawie – odrzucono na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. (pkt 1) postanowienia).
O kosztach postępowania wywołanego skargą o wznowienie postępowania
(pkt 2) postanowienia) orzeczono zgodnie z art. 520 § 2 k.p.c. uznając iż bez wątpienia interesy wnioskodawcy i uczestnika postępowania były sprzeczne, a skoro skarga o wznowienie została odrzucona to zasadne jest żądanie (...) S.A. z siedzibą w P. zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów tego postępowania.
Wysokość zasądzonej kwoty została określona na podstawie § 5 pkt 3) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118).
sędzia Cezary Olszewski