Wyrok SN z 29 października 2013, sygn. IV KK 348/13
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
oszustwo / art. 286 § 1 k.k.
naprawienie szkody
Role w sprawie
oskarżony
podejrzany
pokrzywdzony
prokurator
skazany
Data orzeczenia
29 października 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Barbara Skoczkowska
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 października 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)
SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)
SSN Michał Laskowski
Protokolant Dorota Szczerbiak
w sprawie J. N.
skazanego z art. 286 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 29 października 2013 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego - na korzyść skazanego,
od wyroku Sądu Okręgowego w T.,
z dnia 23 maja 2013 r.,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w T.,
z dnia 27 lutego 2013 r.
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w T. do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem zaocznym z dnia 27 lutego 2013 roku, Sąd Rejonowy w T. uznał J.
N. za winnego popełnienia czynu z art. 286 § 1 k.k. i za to na podstawie tego
przepisu wymierzył mu karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia,
której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 2 k.k. warunkowo
zawiesił na okres próby wynoszący 5 (pięć) lat; na podstawie art. 73 § 2 k.k. w
okresie próby oddał oskarżonego pod dozór kuratora sądowego; na mocy art. 72 §
2 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia w całości wyrządzonej
przestępstwem szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 300
(trzystu) złotych w terminie 1 (jednego) miesiąca od uprawomocnienia się wyroku;
na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego w całości od ponoszenia
kosztów sądowych.
Apelację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Rejonowy, który
zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1. rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonego J. N. kary poprzez
jej nieprawidłowe ukształtowanie polegające na warunkowym zawieszeniu
na okres próby 5 lat wymierzonej oskarżonemu kary 1 roku i 6 miesięcy
pozbawienia wolności, podczas gdy w stosunku do stopnia winy, jak również
właściwości i warunków osobistych oskarżonego, w szczególności zaś jego
uprzedniej karalności, orzeczona kara została wymierzona z naruszeniem
dyrektyw sądowego wymiaru kary określonych w art. 53 k.k., gdyż nie
zrealizuje ona celów zapobiegawczych i wychowawczych, które powinna
osiągnąć wobec oskarżonego oraz potrzeb w zakresie kształtowania
świadomości prawnej społeczeństwa,
2. obrazę przepisów postępowania tj. art. 424 § 2 k.p.k., mającą wpływ na treść
orzeczenia, poprzez nieprzytoczenie przez Sąd w uzasadnieniu wyroku
okoliczności uzasadniających zastosowanie wobec oskarżonego instytucji
warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Po rozpoznaniu apelacji prokuratora Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 maja
2013 roku, zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że:
3
orzeczoną karę pozbawienia wolności obniżył do 7 (siedmiu) miesięcy; uchylił
rozstrzygnięcia o warunkowym zawieszeniu orzeczonej wobec oskarżonego kary
pozbawienia wolności, oddaniu oskarżonego pod dozór kuratora sądowego i
zobowiązaniu oskarżonego do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody; na
mocy art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego J. N. do naprawienia szkody
wyrządzonej pokrzywdzonemu poprzez zapłatę na jego rzecz kwoty 300 (trzysta)
złotych; w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy i zwolnił
oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.
Kasację od powyższego wyroku, na korzyść J. N., wniósł Prokurator
Generalny. Podniósł w niej zarzuty rażącego i mogącego mieć istotny wpływ na
treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego procesowego tj. art. 450 §
3 k.p.k. w zw. z art. 117 § 1 k.p.k. w zw. z art. 139 § 1 k.p.k. oraz art. 6 k.p.k.
poprzez błędne ustalenie, że nastąpiło prawidłowe doręczenie oskarżonemu
zawiadomienia o terminie rozprawy apelacyjnej, a tym samym, że istniały
warunki do prowadzenia rozprawy odwoławczej pod nieobecność
oskarżonego, który w tym czasie przebywał w areszcie śledczym, co w
konsekwencji doprowadziło do uniemożliwienia oskarżonemu realizacji
przysługującego mu prawa do obrony.
Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu
Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna w rozumieniu art.
535 § 5 k.p.k. i podlega uwzględnieniu.
Na etapie postępowania przygotowawczego podejrzany J. N. podczas
przesłuchania w dniu 19 grudnia 2012 roku jako miejsce swojego zamieszkania i
zameldowania podał P., ul. C. (k. 97–99). Na ten właśnie adres skierowano
najpierw w dniu 31 grudnia 2012 roku zawiadomienie o wniesieniu aktu oskarżenia
do sądu, a następnie w dniu 15 stycznia 2013 roku wezwanie na rozprawę dla
4
oskarżonego, które zostało doręczone dorosłemu domownikowi – ojcu oskarżonego
(k. 138).
Na rozprawie w dniu 27 lutego 2013 roku Sąd Rejonowy stwierdził, że
oskarżony J. N. został prawidłowo wezwany i nie stawił się bez usprawiedliwienia,
w związku z czym na podstawie art. 479 § 1 k.p.k. postanowił prowadzić
postępowanie bez udziału oskarżonego (k. 140).
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd Rejonowy w dniu 27
lutego 2013 roku wydał wyrok zaoczny, którego odpis został wysłany na podany
przez oskarżonego w postępowaniu przygotowawczym adres zamieszkania.
Przesyłka ta – dwukrotnie awizowana – nie została podjęta w terminie i zwrócono ją
do Sądu Rejonowego w T. (k. 161).
Następnie odpis wniesionej przez prokuratora apelacji i zawiadomienie o jej
przyjęciu wysłano J. N. w dniu 23 marca 2013 roku. Korespondencja ta została
odebrana przez ojca oskarżonego – M. N. (k. 163). Z kolei zawiadomienie o
terminie rozprawy apelacyjnej odebrała matka oskarżonego – J. B. N.
Zawiadomienie to Sąd Okręgowy na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 maja 2013
roku uznał za prawidłowo doręczone. Stało się to podstawą do przeprowadzenia
rozprawy odwoławczej pod nieobecność oskarżonego J. N. i wydania tego samego
dnia wyroku.
Tymczasem w sprawie bezsporne jest to, co ustalono w toku dalszych
czynności, że J. N. od dnia 8 marca 2013 r. przebywał w Areszcie Śledczym w P.,
gdzie odbywał karę 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu
Rejonowego w P. z dnia 28 czerwca 2012 roku (k. 175–176). Tym samym w dacie
wysłania zawiadomienia o terminie rozprawy apelacyjnej (w dniu 16 kwietnia 2013
roku, k. 167) J. N. nie przebywał pod podanym adresem miejsca swego
zamieszkania, skoro w dniu 8 marca 2013 r. został on osadzony w Areszcie
Śledczym do odbycia kary pozbawienia wolności w innej sprawie. Sąd Okręgowy w
T. wprawdzie nie dysponował informacją, iż oskarżony został pozbawiony wolności
w innej sprawie, niemniej jednak w jego postępowaniu doszło do rażącej obrazy
przepisu art. 139 § 1 k.p.k., albowiem sąd uznał oskarżonego za prawidłowo
zawiadomionego o terminie rozprawy odwoławczej.
5
W realiach niniejszej sprawy, jak trafnie wskazuje Prokurator w skardze
kasacyjnej, nie sposób uznać faktu osadzenia oskarżonego w areszcie śledczym za
jego własną decyzję o zmianie miejsca zamieszkania czy zaniechania tam pobytu,
o której obowiązany jest zawiadomić organ prowadzący postępowanie.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego konsekwentnie stoi bowiem na stanowisku, że
doręczenie przewidziane w trybie określonym w art. 139 § 1 k.p.k. nie ma
zastosowania do sytuacji, w której oskarżony został pozbawiony wolności i nie
powiadomił o tym sądu, gdyż przebywanie w zakładzie karnym nie może być
traktowane na równi ze zmianą miejsca zamieszkania, które jest następstwem
swobodnie podjętej decyzji strony (zob. np.: uchwała SN z dnia 23 maja 1974 r. VI
KZP 5/74, OSNKW 1974, z. 7-8; wyroki SN: z dnia 20 stycznia 2004 r., IV KK
434/03, R-OSNKW 2004, poz. 130; z dnia 30 sierpnia 2007 r., IV KK 291/07, R-
OSNKW 2007, poz. 1907; z dnia 11 października 2005 r., III KK 111/05, R-OSNKW
2005, poz. 1820).
W tych warunkach należało uznać, że przeprowadzenie przez Sąd
Okręgowy rozprawy apelacyjnej pod nieobecność oskarżonego J. N. w dniu 23
maja 2013 roku i wydanie wyroku naruszyło w sposób rażący przepisy art. 139 § 1
k.p.k., ale również art. 117 § 1 k.p.k. i art. 450 § 3 k.p.k., a konsekwencją tego
uchybienia było ograniczenie przysługującego oskarżonemu z mocy art. 6 k.p.k.
prawa do obrony, skoro jakichkolwiek możliwości w tym zakresie w dacie
rozpoznania apelacji prokuratora oskarżony J. N. został pozbawiony.
Na marginesie wskazać należy, co również trafnie eksponuje Prokurator w
części motywacyjnej skargi kasacyjnej, że w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy uznał
dwukrotnie awizowany i niepodjęty wyrok zaoczny za prawidłowo doręczony
oskarżonemu, chociaż faktycznie w tym czasie J. N. był już pozbawiony wolności,
co w konsekwencji pozbawiło go prawa do wniesienia sprzeciwu od wyroku
zaocznego.
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej
wyroku..
prawa do obrony, skoro jakichkolwiek możliwości w tym zakresie w dacie
rozpoznania apelacji prokuratora oskarżony J. N. został pozbawiony.
Na marginesie wskazać należy, co również trafnie eksponuje Prokurator w
części motywacyjnej skargi kasacyjnej, że w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy uznał
dwukrotnie awizowany i niepodjęty wyrok zaoczny za prawidłowo doręczony
oskarżonemu, chociaż faktycznie w tym czasie J. N. był już pozbawiony wolności,
co w konsekwencji pozbawiło go prawa do wniesienia sprzeciwu od wyroku
zaocznego.
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej
wyroku.