Wyrok SN z 24 września 2014, sygn. IV KK 278/14
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Przedmiot
niealimentacja / uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego / art. 209 § 1a k.k.
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
ne bis in idem / podwójne skazanie za ten sam czyn
Role w sprawie
oskarżony
pokrzywdzony
osoba uprawniona do alimentów
prokurator
skazany
Data orzeczenia
24 września 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Jacek Sobczak
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 września 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jacek Sobczak (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Krzysztof Cesarz
SSN Roman Sądej
Protokolant Dorota Szczerbiak
w sprawie A. G.
skazanego za czyn z art. 209 § 1 kk przy zastosowaniu art. 91 § 1 kk
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w trybie art. 535 § 5 kpk
w dniu 24 września 2014 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od wyroku Sądu Rejonowego w G.
z dnia 25 września 2013 r.
1) uchyla wyrok Sądu Rejonowego w G. i przekazuje temu
Sądowi sprawę A. G. do ponownego rozpoznania;
2) kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
2
A. G. został oskarżony (k.151) o to, że: pkt 1. w okresach od 1.09.2000 r. do
27.03.2007 r., od 28.06.2007 r. do 25.05.2008 r. od 9.07.2008 r. do 25.03.2009 r.,
od 25.06.2009 r. do 19.10.2009 r. i 15.12.2009 r. do 1.02.2012 r. w G. uporczywie
uchylał się od obowiązku płacenia alimentów na utrzymanie syna K.G. w wysokości
po 150 zł, a od lipca 2003 r. po 200 zł miesięcznie wynikającego z ugód zawartych
przed Sądem Rejonowym w G. przez co naraził go na niemożność zaspokojenia
podstawowych potrzeb życiowych, tj. o czyn z art. 209 § 1 k.k.; oraz pkt 2. w
okresie od 3.08.2010 r. do 1.04.2011 r. w G. uporczywie uchylał się od ciążącego
na nim obowiązku płacenia alimentów w łącznej kwocie 550 zł na utrzymanie
synów P. i R. J. przez co naraził ich na niemożność zaspokojenia podstawowych
potrzeb życiowych, tj. o czyn z art. 209 § 1 k.k. Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z
dnia 25 września 2013 r., A. G. został uznany winnym popełniania zarzucanych mu
w pkt 1 i 2 części wstępnej wyczerpujących znamiona przestępstw z art. 209 § 1 k.k.
przy czym przyjęto, że oskarżony czyny te popełnił w krótkich odstępach czasu, w
sposób podobny, działając w warunkach ciągu przestępstw – i za to na zasadzie
art. 209 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. skazano oskarżonego na karę 6
miesięcy pozbawienia wolności. Wyrokiem tym rozstrzygnięto także o zaliczeniu na
poczet orzeczonej wobec skazanego kary pozbawienia wolności okresu
pozbawienia wolności w sprawie (pkt 2 wyroku). Zobowiązano oskarżonego na
zasadzie art. 72 § 1 pkt 3 k.k. do wykonywania ciążącego na nim obowiązku
łożenia na utrzymanie K. G., P. J. i R. J. Rozstrzygnięto o kosztach sądowych.
Wyrok Sądu Rejonowego w G., nie został zaskarżony przez strony, zyskując
prawomocność 8 października 2013 r. (k. 181).
Kasację od tego orzeczenia, na korzyść oskarżonego, wywiódł Prokurator
Generalny, zarzucając: rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 387 § 2 k.p.k., art. 413 § 2 pkt 1
k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu przez Sąd wniosku
oskarżonego, któremu nie sprzeciwił się prokurator i pokrzywdzeni, o wydanie
wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, mimo
istnienia szeregu istotnych wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa,
związanych z jego wcześniejszą karalnością, w wyniku czego doszło do wadliwego
określenia granic czasowych zarzucanego w pkt 2 aktu oskarżenia i przypisanego
3
oskarżonemu czynu z art. 209 § 1 k.k., co doprowadziło do skazania go za
uporczywe uchylanie się od obowiązku łożenia na utrzymanie synów P. i R. J. w
okresie od dnia 3 sierpnia 2010 r. do 1 kwietnia 2011 r., pomimo tego, że
wcześniejszym prawomocnym wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w G. z dnia
13 lipca 2012 r., został on skazany za niealimentację na rzecz synów P. G. i R. J. w
okresie od 3 sierpnia 2010 r do maja 2011 r.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w G.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja Prokuratora Generalnego oraz zawarty w niej wniosek końcowy
zasługują na uwzględnienie.
Analiza akt przedmiotowej sprawy dokonana w kontekście wywiedzionego w
kasacji zarzutu bezspornie dowodzi, że wyrok Sądu Rejonowego w G. dotknięty
został rażącą i mającą istotny wpływ na jego treść obrazą wskazanych w petitum
skargi przepisów postępowania karnego. To zaś skutkowało koniecznością
uchylenia wadliwego orzeczenia i przekazaniem sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
A. G. w postępowaniu będącym przedmiotem niniejszego osądu postawiono
m. in. zarzut niealimentacji (pkt 2 aktu oskarżenia) w okresie od 3.08.2010 r. do
1.04.2011 r. na szkodę synów P. i R. J. Przypomnieć należy, że podstawą
rozstrzygnięcia Sądu meriti w odniesieniu do tego oskarżonego stał się,
zaakceptowany przez strony, wniosek złożony w trybie art. 387 k.p.k. o dobrowolne
poddanie się odpowiedzialności karnej. Brzmienie § 2 tego przepisu nie pozostawia
żadnej wątpliwości co do tego, że z tej instytucji można korzystać wówczas gdy
okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, cele postępowania
zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości, a strony
postępowania nie sprzeciwią się temu wnioskowi. Zauważyć przy tym wypada, że
owy brak wątpliwości dotyczy wszystkich istotnych okoliczności w sprawie.
Dociekaniu – w kontekście sprawdzenia istotnych okoliczności w sprawie - podlega
nie tylko kwestia sprawstwa czynu przez określoną osobę, ale wszelkie te
okoliczności, które są istotne dla ustaleń o odpowiedzialności karnej sprawcy.
Niewątpliwie do takich właśnie okoliczności popełnienia przestępstwa należy
4
ustalenie, czy oskarżony popełnił (czy też nie) zarzucany czyn, jaki i to kiedy bądź
w jakim przedziale czasowym czyn popełniono. Konieczność dociekania w
przedmiocie ewentualnego wystąpienia ujemnych przesłanek procesowych (art.
439 k.p.k.) dotyczy wszystkich postępowań w tym i postępowania prowadzonego w
jednym z trybów konsensualnch. Tylko tak szeroko pojmowana dodatnia synteza
„istotnych okoliczności sprawy” może prowadzić do uwzględnienia wniosku o
dobrowolne poddanie się odpowiedzialności.
Tymczasem, jak wynika z rozpoznawanego judykatu, brak skrupulatnej
oceny przez Sąd Rejonowy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, stał się
przyczyną wydania wadliwego rozstrzygnięcia. W aktach sprawy o sygn. akt III K
…/13 znajduje się co najmniej kilka informacji z Krajowego Rejestru Karnego o
dotychczasowej karalności A. G. Z ostatniej informacji zawartej na k. 129 wynika,
że oskarżony został m. in. skazany z czyn z art. 209 § 1 k.k. w sprawie o sygn. akt
IX K …/11 przez Sąd Rejonowy w G. Ta okoliczność bezspornie winna skłonić
procedujący Sąd do pozyskania informacji dotyczących tego skazania.
Niezapoznanie się z treścią akt sprawy IX K …/11 a przynajmniej treścią wyroku
wydanego w tej sprawie, w sposób istotny zaburzyło czynności kontrolne
prowadzone w ramach przedmiotowego postępowania. Niemożliwym stało się
bowiem nie tylko – jak zauważa skarżący - poprawne zweryfikowanie czasu
popełniania przez oskarżonego zarzucanego mu w pkt 2 czynu ale także
upośledziło – pierwszorzędne dla tego postępowania - czynności sprawdzające co
do ewentualnego wystąpienia ujemnej przesłanki procesowej określonej w art. 439
§ 1 pkt 8 k.p.k. Z akt sprawy o sygn. akt IX K …/11 (k.82) i wydanego w tej sprawie
wyroku zaocznego z dnia 13 lipca 2012 r. wynika, że A. G. został prawomocnie
skazany za czyn niealimentacji popełniony w okresie od 3 sierpnia 2010 r do maja
2011 r. na szkodę synów R. J. i P. J. (przyp. SN - poprzednio .). Sąd Najwyższy
podziela co do zasady wywody kasacyjne jednakże dostrzega także potrzebę
weryfikacji skazań i okresów popełnienia czynów z art. 209 § 1 k.k. przez A. G. w
sprawach IX K …/11 i III K …/13 (pkt 2) pod kątem wystąpienia w przedmiotowej
sprawie res iudicatae. W ocenie Sądu Najwyższego przesądzenie w omawianej
kwestii na etapie postępowania kasacyjnego byłoby jednak nietrafne z uwagi na
przyjętą przez Sąd Rejonowy konstrukcję ciągu przestępstw wobec oskarżonego.
5
Zauważyć także należy, że wyjaśnienie wątpliwości zasygnalizowanej przez
skarżącego z uzasadnieniu kasacji co do tego, czy P. G. i P. J. to ta sama osoba
pokrzywdzona, na rzecz której oskarżony zobowiązany był do realizacji obowiązku
alimentacyjnego, będzie możliwe na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy
materiału, w tym załączonych do akt odpisów orzeczeń Sądu Rejonowego w G.,
Wydział Rodzinny i Nieletnich (k. 49-53) oraz skróconego aktu urodzenia P. G. (k.
32v-wzmianka dodatkowa).
W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy w G. uwzględni
wytknięte powyżej uwagi i na podstawie poczynionych ustaleń wyda wolne od wad
rozstrzygnięcie.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
wyroku.. przez A. G. w
sprawach IX K …/11 i III K …/13 (pkt 2) pod kątem wystąpienia w przedmiotowej
sprawie res iudicatae. W ocenie Sądu Najwyższego przesądzenie w omawianej
kwestii na etapie postępowania kasacyjnego byłoby jednak nietrafne z uwagi na
przyjętą przez Sąd Rejonowy konstrukcję ciągu przestępstw wobec oskarżonego.
5
Zauważyć także należy, że wyjaśnienie wątpliwości zasygnalizowanej przez
skarżącego z uzasadnieniu kasacji co do tego, czy P. G. i P. J. to ta sama osoba
pokrzywdzona, na rzecz której oskarżony zobowiązany był do realizacji obowiązku
alimentacyjnego, będzie możliwe na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy
materiału, w tym załączonych do akt odpisów orzeczeń Sądu Rejonowego w G.,
Wydział Rodzinny i Nieletnich (k. 49-53) oraz skróconego aktu urodzenia P. G. (k.
32v-wzmianka dodatkowa).
W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy w G. uwzględni
wytknięte powyżej uwagi i na podstawie poczynionych ustaleń wyda wolne od wad
rozstrzygnięcie.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
wyroku.