Wyrok SN z 7 października 2014, sygn. V KK 85/14
Data orzeczenia
7 października 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Józef Dołhy
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (16)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 października 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Dołhy (przewodniczący)
SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)
SSN Eugeniusz Wildowicz
Protokolant Katarzyna Wełpa
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika,
w sprawie A. N.
skazanego z art. 59 ust. 1 ustawy z dn. 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii
w zw. z art. 12 kk i inne
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 7 października 2014 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w O.
z dnia 19 listopada 2013 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w O.
z dnia 21 maja 2013 r.,
I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym,
II. zarządza zwrot opłaty od kasacji w kwocie 450 zł na rzecz
oskarżonego A. N.
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 21 maja 2013 r., w sprawie VII K
540/12, uznał oskarżonego A. N. za winnego:
- przestępstwa z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu
narkomanii w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 59 ust. 1 w/w ustawy i art.
33 § 2 k.k. wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz
grzywnę w wymiarze 100 stawek dziennych, ustalając wysokość dziennej stawki na
kwotę 10 złotych;
- ciągu dwóch przestępstw z art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o
przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 91 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę 3
miesięcy pozbawienia wolności;
- w miejsce zbiegających się jednostkowych kar pozbawienia wolności wymierzył
na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 91 § 2 k.k., łączną
karę
1 roku i 7 miesięcy pozbawienia wolności, zaliczając na jej poczet na mocy art. 63 §
1 k.k. okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 25
października 2011 r. do dnia 27 października 2011 r.;
- na podstawie art. 45 § 1 k.k. orzekł Sąd przepadek na rzecz Skarbu Państwa
korzyści majątkowej wynikającej z popełnienia przez oskarżonego A. N.
przestępstwa z art. 59 ust. 1 w/w ustawy w zw. z art. 12 k.k., w postaci pieniędzy w
kwocie 3.900 złotych;
- na podstawie art. 627 k.p.k. zasądzono od oskarżonego N. na rzecz Skarbu
Państwa tytułem kosztów sądowych kwotę 1.115,05 złotych.
Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, który powołując się
na przepis art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. zarzucił obrazę przepisów postępowania oraz
wynikający z niej błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę
orzeczenia, które to uchybienia mogły mieć wpływ na jego treść. Podkreślenia
wymaga, że w pkt 1 tej apelacji obrońca podniósł wystąpienie bezwzględnej
podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., wobec przeprowadzenia dwóch
rozpraw pod nieobecność współoskarżonego D. M. w sytuacji, gdy jego obecność
była obowiązkowa, a także przeprowadzenia jednej z nich mimo braku osobistego
zawiadomienia tego współoskarżonego o jej terminie.
3
Z kolei w pkt 2 apelacji podniesiono zarzut obrazy art. 392 § 1 k.p.k. wobec
odczytania wyjaśnień współoskarżonego M. mimo, iż nie został on przesłuchany
przed sądem. Pozostałe zarzuty dotyczyły obrazy art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 366
§ 1 k.p.k., art. 410 k.p.k. oraz art. 424 § 1 k.p.k. (pkt 3 i 7 apelacji) i były ściśle
związane z przeprowadzoną przez Sąd I instancji oceną materiału dowodowego.
Podniesiono także zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę
orzeczenia (pkt 4 – 6).
Podnosząc te zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie
zmianę tego orzeczenia poprzez uniewinnienie oskarżonego A. N. od popełnienia
przestępstw zarzuconych w pkt. III i IV aktu oskarżenia, zaś w odniesieniu do
przestępstwa z pkt. V, poprzez wymierzenie kary pozbawienia wolności z
warunkowym zawieszeniem jej wykonania, po przyjęciu przez Sąd, że czyn ten
stanowi wypadek mniejszej wagi.
Po rozpoznaniu tego środka odwoławczego, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia
19 listopada 2013 r., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, uznając apelację za
oczywiście bezzasadną.
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego, który na
podstawie art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 526 § 1 k.p.k. zarzucił zaskarżonemu
wyrokowi rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na
treść orzeczenia, a to:
1/ art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na nienależytym rozważeniu i
ustosunkowaniu się do zarzutów określonych w apelacji obrońcy w pkt. 3-7, a nadto
polegające na całkowitym pominięciu rozpoznania zarzutów określonych w pkt. 1 i
2 apelacji oraz sporządzeniu uzasadnienia wyroku w sposób nieodpowiadający
wymogom określonym w wymienionym wyżej przepisie, co w konsekwencji
uniemożliwiło merytoryczną ocenę przeprowadzonej przez Sąd odwoławczy kontroli
instancyjnej, akceptującej bezkrytycznie wyrok Sądu I instancji;
2/ art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 376 § 2 k.p.k., art. 377 § 3 k.p.k. oraz art.
374 § 1 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu przez Sąd Rejonowy w dniach 11
grudnia 2012 r. i 12 lutego 2013 r. rozprawy pod nieobecność drugiego
współoskarżonego D. M., którego obecność była obowiązkowa i niezbędna wobec
4
błędnego przyjęcia, iż składał już w sprawie wyjaśnienia, podczas gdy skazany
składał wyjaśnienia jedynie w postępowaniu przygotowawczym, a także wobec
przeprowadzenia rozprawy w dniu 12 lutego 2013 r. mimo niepowiadomienia
osobiście skazanego D. M. o jej terminie, co stanowi bezwzględną przyczynę
odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.;
3/ art. 392 § 1 k.p.k. poprzez odczytanie na rozprawie głównej protokołów
przesłuchania skazanego D.M., sporządzonych w postępowaniu
przygotowawczym, podczas gdy bezpośrednie przeprowadzenie tego dowodu było
niezbędne dla rozstrzygnięcia winy skazanego A. N. odnośnie do zarzutu
określonego w pkt. III części wstępnej wyroku, tym bardziej, że wyjaśnienia tego
skazanego miały służyć ustaleniu okoliczności zasadniczych oraz pozostawały one
w sprzeczności z innymi dowodami, w tym z treścią wyjaśnień złożonych przez tego
skazanego podczas konfrontacji przeprowadzonej w dniu 9 grudnia 2011 r. ze
skazanym N., a także zeznaniami świadków, co naruszyło zasadę ustności i
bezpośredniości procesu.
W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu
Okręgowego oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego i
przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Okręgowej w O.
wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Na rozprawie kasacyjnej Prokurator Prokuratury Generalnej również wniósł o
oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja częściowo okazała się zasadna i w konsekwencji doprowadziła do
uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi odwoławczemu do
ponownego rozpoznania. Potwierdzenie znalazł zarzut naruszenia art. 433 § 2
k.p.k. wobec faktu, iż Sąd Okręgowy w ogóle nie rozpoznał kwestii podniesionych
przez obrońcę w pkt. 1 - 2 apelacji. Ponieważ zaistnienie tego uchybienia
wystarczyło do wydania rozstrzygnięcia, Sąd Najwyższy ograniczył rozpoznanie
kasacji wyłącznie do niego uznając, że analiza pozostałych zarzutów tej skargi
5
byłaby przedwczesna. A zatem rozpoznaniu podlegał zarzut z pkt 1 kasacji w
części dotyczącej rażącego naruszenia art. 433 § 2 k.p.k., z wyłączeniem zarzutu
naruszenia art. 457 § 3 k.p.k., w zakresie wiążącym się z kwestią niewłaściwej
kontroli odwoławczej zagadnień z pkt 3 – 7 apelacji. Ponieważ zarzut naruszenia
art. 433 § 2 k.p.k. (pkt 1 kasacji) dotyczył wprost okoliczności wymienionych także
w pkt 2 i 3 skargi nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy nie badał merytorycznie
ewentualnego wystąpienia wskazywanej przez obrońcę bezwzględnej przyczyny
odwoławczej, czy też możliwej obrazy przez Sąd I instancji art. 392 § 1 k.p.k. i
wpływu tego uchybienia na treść wyroku.
Przystępując do oceny zarzutu z pkt 1 kasacji należy w pierwszej kolejności
stwierdzić, że przepisy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., rozpatrywane łącznie,
kształtują wymagania, jakim odpowiadać powinno uzasadnienie wyroku sądu
odwoławczego. Uzasadnienie to stanowi bowiem sprawozdanie z przebiegu narady
i relację rozumowania sądu odwoławczego, którego wynikiem jest jedno z
rozstrzygnięć przewidzianych w art. 437 k.p.k. Niedostatki uzasadnienia wyroku
sądu odwoławczego świadczą zatem nie tylko o przykładaniu przez ten sąd zbyt
małej wagi do staranności redagowania uzasadnienia wyroku, a więc dokumentu o
charakterze sprawozdawczym, ale mogą także być odbierane jako dowód
nieprawidłowej kontroli odwoławczej, która była niepełna lub pobieżna.
Zgodnie z brzmieniem art. 433 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy ma obowiązek
rozważyć każdy zarzut apelacji i w razie jej nieuwzględnienia podać, dlaczego
argumenty autora apelacji uznał za niezasadne. Nakaz zawarty w tym przepisie ma
przy tym charakter bezwzględny i dotyczy wszystkich zarzutów i wniosków
wskazanych w środku odwoławczym. Obraza art. 433 § 2 k.p.k. zachodzi więc
wtedy, gdy sąd w ogóle nie rozważy wniosków i zarzutów wskazanych w środku
odwoławczym, a zatem, w ogóle się do nich nie odniesie. Sąd Najwyższy w
licznych orzeczeniach podkreślał takie rozumienie omawianego przepisu (zob.
wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 lutego 2013 r., II KK 127/12, LEX nr 1277698;
z dnia 10 października 2013 r., V KK 237/13, Lex nr 1396496; z dnia 10 grudnia
2013 r., V KK 278/13, Lex nr 1422129; z dnia 8 marca 2011 r., II KK 254/10, Lex nr
794015; z dnia 6 czerwca 2006 r., V KK 413/05, OSNKW 2006, z. 7-8, poz. 76).
Zauważyć przy tym trzeba, że stopień szczegółowości uzasadnienia wyroku sądu
6
odwoławczego jest determinowany szczegółowością rozpoznawanych zarzutów.
Tylko zatem zarzuty o bardzo ogólnikowym charakterze traktowane być mogą mniej
szczegółowo, te zaś które wskazują, często w nazbyt rozbudowanej formie, szereg
skomplikowanych okoliczności, powinny być omawiane w szerszym zakresie, z
wyczerpującym ustosunkowaniem się do tych okoliczności (por. P. Hofmański, S.
Zabłocki, Elementy metodyki pracy sędziego w sprawach karnych, Warszawa 2006,
s. 310 - 311).
Przepis art. 457 § 3 k.p.k. obliguje z kolei sąd odwoławczy do
wyczerpującego przedstawienia toku swego rozumowania w uzasadnieniu wyroku.
Sąd odwoławczy zobowiązany jest do podania, czym kierował się wydając wyrok
oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne.
Ponadto w przypadku utrzymania w mocy wyroku zaskarżonego na korzyść
oskarżonego należy, chociażby w ograniczonym zakresie wykazać, że sąd
odwoławczy poddał zaskarżone orzeczenie odpowiedniej merytorycznej kontroli.
Podkreślić przy tym trzeba, że powyższe stwierdzenia nie odnoszą się do
zasadności sformułowanych zarzutów. Nie można wykluczyć, iż konkluzje sądu
odwoławczego są trafne, jak i trafny jest wyrok wydany przez ten sąd. Prawo strony
do rzetelnego procesu obejmuje jednak także prawo do tego, aby sąd odwoławczy
odniósł się w rzetelny sposób do przedstawionych w środku odwoławczym
zarzutów, przedstawiając argumentację, która spowodowała, że konkretny zarzut
został uznany za niezasadny i to także wtedy, gdy zarzut ten w ocenie sądu
odwoławczego jest całkowicie chybiony, czy wręcz irracjonalny. Takie uchybienie
sądu odwoławczego powoduje, że przeprowadzona kontrola odwoławcza
zaskarżonego wyroku uznana być musi za niekompletną i wadliwą. To naruszenie
przepisu art. 433 § 2 k.p.k. ma zatem charakter rażący w rozumieniu art. 523 § 1
k.p.k., a potencjalny wpływ omawianego uchybienia na treść wyroku jest istotny.
(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 lipca 2006 r., WK 9/06, R - OSNKW 2006,
nr 1, poz. 1375; z dnia 27 sierpnia 2008 r., IV KK 64/08, LEX nr 447296; z dnia 24
listopada 2005 r., IV KK 307/05, R – OSNKW 2005, nr 1, poz. 2208). Nie może
ulegać wątpliwości, że dopiero prawidłowa, to jest kompletna ocena zarzutów i
argumentacji zawartych w apelacji obrońcy, pozwoli sądowi odwoławczemu na
prawidłowe, być może przy tym identyczne, rozstrzygnięcie.
7
W tej sytuacji koniecznym stało się uwzględnienie kasacji, uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Rzeczą Sądu odwoławczego będzie ustalenie, czy w przedmiotowej sprawie
rzeczywiście wystąpiło uchybienie mające charakter bezwzględnej przyczyny
odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.
Należy jedynie zwrócić uwagę, że w procesie złożonym podmiotowo
większość uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. dotyczy całego wyroku, a
więc także wszystkich oskarżonych, wobec czego ich wystąpienie musi
spowodować uchylenie orzeczenia także na korzyść współoskarżonych, którzy nie
wnieśli środka odwoławczego (art. 435 k.p.k.). Są jednak wśród nich także takie,
które mogą dotyczyć, w konkretnej sprawie, tylko niektórych oskarżonych. W tych
ostatnich wypadkach orzeczenie należy uchylić tylko na korzyść tego oskarżonego,
którego takie uchybienie dotyczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17
listopada 2004 r., V KK 158/04, OSNKW 2004, z. 11 – 12, poz. 107). Analizując
podniesiony w tym zakresie zarzut apelacji, Sąd Okręgowy ustali w pierwszej
kolejności, czy rzeczywiście wystąpiła wskazana w apelacji bezwzględna przyczyna
odwoławcza, zaś w przypadku ewentualnego jej stwierdzenia dokona oceny, która
z powyższych sytuacji ma miejsce.
Z kolei przystępując do oceny zarzutu obrazy art. 392 § 1 k.p.k., Sąd
odwoławczy będzie mieć na uwadze, iż w apelacji obrońca prawdopodobnie
błędnie wskazał ten przepis. Na rozprawie w dniu 11 grudnia 2012 r. Sąd I instancji
ujawnił wyjaśnienia współoskarżonego M. w trybie art. 377 § 4 k.p.k., a nie na
podstawie art. 392 § 1 k.p.k., na co zwrócił także uwagę prokurator w pisemnej
odpowiedzi na kasację.