Postanowienie SN z 4 grudnia 2014, sygn. III KO 46/14
Data orzeczenia
4 grudnia 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Tomasz Artymiuk
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
POSTANOWIENIE
Dnia 4 grudnia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jacek Sobczak
SSN Włodzimierz Wróbel
w sprawie P. K.
w przedmiocie wyroku łącznego,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 4 grudnia 2014 r.,
wniosku obrońcy skazanego
o wznowienie postępowania karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu
Apelacyjnego
z dnia 16 grudnia 2010 r.,
zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w L.
z dnia 9 sierpnia 2010 r.
postanowił:
1. oddalić wniosek;
2. zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania o
wznowienie postępowania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego w L. z dnia 9 sierpnia 2010 r. (…
78/10), zmienionym (w części dotyczącej kosztów obrony z urzędu) wyrokiem Sądu
Apelacyjnego z dnia 16 grudnia 2010 r. (… 314/10), połączono P. K. kary grzywny i
pozbawienia wolności orzeczone prawomocnymi wyrokami różnych sądów za
pozostające w zbiegu realnym przestępstwa i wymierzono mu m.in. trzy kary łączne
pozbawienia wolności w wymiarach 5 lat i 6 miesięcy (pkt IV wyroku łącznego), 3 lat
2
(pkt VI wyroku łącznego) i 4 lat (pkt VII wyroku łącznego). Wymierzoną w pkt VI
karą łączną pozbawienia wolności połączono kary jednostkowe pozbawienia
wolności orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w P.: z dnia 24 kwietnia 2007
r., …62/07, z dnia 18 października 2007 r., … 289/07 i z dnia 17 stycznia 2008
r., … 834/07. Z kolei pierwszy z powołanych wyżej wyroków wydany pod sygn. …
62/07 obejmował skazane za:
1. ciąg przestępstw z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 270 §
1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., popełnionych w dniach
7 i 9 sierpnia 2006 r., na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz
karę grzywny w ilości 60 stawek dziennych w wysokości 10 zł każda,
2. przestępstwo z art. 278 § 1 k.k., popełnione w dniu 2 września 2006 r.
(wartości przywłaszczonego mienia 400 zł), na karę roku pozbawienia
wolności oraz grzywnę w ilości 50 stawek dziennych w wysokości 10 zł
każda.
Wniosek o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania w
sprawie o sygn. … 78/10 Sądu Okręgowego w L., złożył – w oparciu o art. 540 § 1
pkt 2 lit. a k.p.k. – obrońca skazanego, wnosząc o uchylenie wyroków Sądu
Apelacyjnego oraz Sądu Okręgowego w L. i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania.
Jako okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania obrońca wskazał
fakt uchwalenia, a następnie ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z dnia 25 października
2013 r., poz. 1247, ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którą (art. 50 ust.
1), „jeżeli według tej ustawy czyn objęty prawomocnym wyrokiem skazującym za
przestępstwo na karę pozbawienia wolności stanowi wykroczenie, orzeczona kara
podlegająca wykonaniu ulega zamianie na karę aresztu w wysokości równej górnej
granicy ustawowego zagrożenia za ten czyn, a jeżeli ustawa nie przewiduje za ten
czyn kary aresztu, na karę ograniczenia wolności lub grzywny, przyjmując jeden
dzień pozbawienia wolności za równoważny grzywnie w kwocie 10 do 250 zł i nie
przekraczając górnej granicy tego rodzaju kary przewidzianej za ten czyn”.
Zdaniem autora wniosku, wejście w życie powołanego wyżej przepisu po
upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy stanowi nowy fakt nie znany sądowi
3
wydającemu wyrok łączny. Skutkuje to – jego zdaniem – koniecznością wznowienia
postępowania, bowiem jedna z kar jednostkowych objęta, w ramach wyroku
łącznego, karą łączną wymierzoną w pkt VI tego wyroku (kara roku pozbawienia
wolności orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 24 kwietnia 2007 r.,
…62/07, za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k., popełnione w dniu 2 września 2006
r.), z uwagi na wartość przywłaszczonego mienia, powinna zostać objęta – na
podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 2013 r. – kontrawencjonalizacją.
W odpowiedzi na wniosek obrońcy prokurator Prokuratury Generalnej wniósł
o jego oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Złożony przez obrońcę skazanego P. K. wniosek o wznowienie
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia
16 grudnia 2010 r., sygn. akt … 314/10, jest niezasadny.
Przed przystąpieniem do merytorycznego ustosunkowania się do
argumentacji powołanej w jego uzasadnieniu na wstępie poczynić należy uwagę
dotyczącą samego zakresu zaskarżenia. Z petitum wniosku wynika, że jego autor
domaga się uchylenia w całości orzeczeń sądów obu instancji, a więc zarówno
wskazanego wyżej wyroku Sądu Apelacyjnego, jak i utrzymanego nim w mocy, co
do zasady (zmiana dotyczyła wyłącznie rozstrzygnięcia o kosztach obrony z
urzędu), wyroku łącznego Sądu Okręgowego w L. z dnia 9 sierpnia 2010 r., sygn.
akt … 78/10. Przypomnieć w związku z tym trzeba, że to ostatnie orzeczenie
rozstrzygało o połączeniu węzłem kary łącznej – w ramach wyroku łącznego – kar
jednostkowych grzywny i pozbawienia wolności orzeczonych kilkunastoma
prawomocnymi wyrokami, co w efekcie, wobec spełnienia w określonym zakresie
warunków do orzeczenia kary łącznej, skutkowało wymierzeniem skazanemu P. K.
trzech kar łącznych grzywny (pkt II, pkt III i pkt VI in fine wyroku) oraz trzech kar
łącznych pozbawienia wolności (pkt IV, pkt VI in principio i VII wyroku). Z uwagi na
podniesioną we wniosku okoliczność, która stanowi w ocenie obrońcy przesłankę
de novis wyłącznie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt VI wyroku, a to w
związku ze skazaniem P. K. za czyn z art. 278 § 1 k.k. (wyrok Sądu Rejonowego w
P. z dnia 24 kwietnia 2007 r., … 62/07) oczywiste jest, że uznanie twierdzenia
skarżącego za trafne mogłoby skutkować wznowieniem – w oparciu o przepisy
4
rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego – postępowania i wzruszeniem
prawomocnych wyroków jedynie w tej części, której dotyczy sygnalizowana
okoliczność. Nie ma ona natomiast jakiegokolwiek znaczenia dla innych
rozstrzygnięć objętych przedmiotowym wyrokiem, wobec czego nawet podzielenie
stanowiska obrońcy i wznowienie postępowania nie mogłoby doprowadzić do
uchylenia zapadłych w toku merytorycznego postępowania w przedmiocie wyroku
łącznego orzeczeń w całości.
Rzecz w tym, że i ta – podniesiona we wniosku okoliczność – na wydanie
postulowanego przez obrońcę rozstrzygnięcia, również w zakresie pkt VI wyroku
Sądu Okręgowego w L., nie pozwala.
Rację przyznać należy prokuratorowi Prokuratury Generalnej, który w
pisemnym stanowisku trafnie zauważył, że nowe fakty i dowody w rozumieniu art.
540 § 1 pkt 2 lit. a k.p.k. nie odnoszą się do norm prawnych lub do ich interpretacji.
Ten ugruntowany w orzecznictwie pogląd (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 3 grudnia 1982 r., III KZ 172/82, OSNKW 1983, z. 7-8, poz. 63 z aprobującymi
uwagi M. Cieślaka i Z. Dody, Kier. Pal. 1984, nr 10, s. 151)), który zyskał pełną
akceptację wśród komentatorów (zob. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania
karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1140; P. Hofmański, E. Sadzik, K.
Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2012, tom III, s.
380; J. Grajewski, L.K. Paprzycki, S. Steinborn: Kodeks postępowania karnego.
Komentarz, Warszawa 2013, tom II, s. 378), zachował aktualność na gruncie
obecnie obowiązujących regulacji.
Nie ulega także wątpliwości, na co również zasadnie zwrócił uwagę
prokurator, że utrata mocy obowiązującej wyroku łącznego, będąca konsekwencją
uchylenia lub zmiany choćby jednego z wyroków stanowiących podstawę tego
wyroku łącznego, znajduje swoją autonomiczną podstawę w przepisie art. 575 § 2
k.p.k. Zmiana wyroku jednostkowego, o którym mowa w art. 575 § 2 k.p.k., w
zakresie orzeczonej nim kary, wchodzącej w skład kary łącznej, może być
wprawdzie również wynikiem kotrawencjonalizacji polegającej na zamianie kary
orzeczonej za przestępstwo na karę przewidzianą za wykroczenie (zob. uchwała
Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 2014 r., I KZP 3/14, OSNKW 2014, z. 6, poz.
44), takiej kontrwencjonalizacji dokonuje jednak wyłącznie sąd pierwszej instancji,
5
który wydał prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo na karę pozbawienia
wolości w sytuacji, gdy czyn objęty tym wyrokiem stał się według ustawy z dnia 27
września 2013 r. wykroczeniem. Kompetencja taka nie przysługuje natomiast
sądowi orzekającemu w przedmiocie wyroku łącznego nawet, jeżeli wymierzona w
ramach tego wyroku kara łączna obejmuje skazanie za czyn, co do którego ma
zastosowanie kotrawencjonalizacja.
W tym stanie rzeczy jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia w
przedmiocie wniosku o wznowienie nie może mieć zarówno wydane – na podstawie
art. 13 § 1 k.k.w. – postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 5 grudnia 2013 r.,
sygn. akt … 1158/13, jak i utrzymujące je w mocy postanowienie Sądu
Apelacyjnego z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt … 28/14.
Kwestia istnienia przesłanek do zastosowania w tym konkretnym wypadku
art. 50 ust. 1 powoływanej wielokrotnie ustawy jest natomiast osobnym
zagadnieniem. Problematyka ta pozostaje wszelako poza zakresem niniejszego
postępowania, które dotyczy wyłącznie rozpoznania wniosku o wznowienie
postępowania w sprawie o wydanie wyroku łącznego. W związku z tym, już tylko na
marginesie zauważyć należy, że zmiana, o której mowa w art. 50 ust. 1 ustawy z
dnia 27 września 2013 r., jest uzależniona od spełnienia wszystkich określonych w
tym przepisie warunków. Kontrawencjonalizację stosuje się więc wyłącznie do kar
podlegających wykonaniu, co w przypadku skazanego P. K., wobec kolejności
wprowadzonych do wykonania kar łącznych pozbawienia wolności objętych
wyrokiem łącznym, uniemożliwia skorzystanie z regulacji art. 50 ust. 1 ustawy (kara
łączna 3 lat pozbawienia wolności wymierzona w pkt VI wyroku łącznego i
obejmująca karę jednostkową pozbawienia wolności orzeczoną przez Sąd
Rejonowy w P. w sprawie … 62/07 za czyn z art. 278 § 1 k.k. została wykonana w
okresie od dnia 29 października 2010 r. do dnia 29 października 2013 r. - zob.
obliczenie kary dokonane przez Zakład Karny w C. – k. 319 oraz zawiadomienie o
zwolnieniu ze sprawy Aresztu Śledczego w K. – k. 385). Kwestia zmiany kolejności
kar to z kolei prerogatywa sędziego penitencjarnego (art. 80 § 2 k.k.w.), zaś
decyzje tego sędziego (także w przypadku nieuwzględnienia wniosku o zmianę
kolejności wykonania kar), w wypadku ich niezgodności z prawem podlegają
kontroli sądu penitencjarnego w razie złożenia przez skazanego skargi, o której
6
mowa w art. 7 § 1 k.k.w. (zob. K. Postulski: Komentarz do art. 80 Kodeksu karnego
wykonawczego, LEX/el. 2012).
Brak w niniejszej sprawie przesłanek wznowienia postępowania określonych
w art. 540 § 1 pkt 2 lit. a k.p.k., implikował oddalenie wniosku obrońcy.
Zwalniając skazanego od kosztów sądowych postępowania wznowieniowego
kierowano się treścią art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 639 k.p.k., uwzględniając
okoliczności, które skutkowały przyznaniem mu w tym postępowaniu obrońcy z
urzędu oraz zwolnieniem od opłaty od wniosku o wznowienie.