Wyrok SN z 2 lutego 2015, sygn. III KK 238/14
Data orzeczenia
2 lutego 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Tomasz Artymiuk
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 lutego 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)
SSN Józef Dołhy (sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gierszon
Protokolant Jolanta Włostowska
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zdzisława Brodzisza
w sprawie M. K.
uniewinnionego od popełnienia czynu z art. 157 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 2 lutego 2015 r.,
kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu Okręgowego w O.
z dnia 2 kwietnia 2014 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w O.
z dnia 18 grudnia 2013 r.,
1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi
Okręgowemu w O.;
2. zarządza zwrot na rzecz oskarżyciela posiłkowego M. L.
kwoty 450,00 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt złotych)
uiszczonej tytułem opłaty od kasacji.
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w O. , wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r., uznał M. K. za
winnego tego, iż w dniu 27 listopada 2011 roku w miejscowości B. dokonał
uszkodzenia ciała M. L. w ten sposób, że uderzył go głową w twarz., wskutek czego
doznał on złamania kości nosa z przemieszczeniem odłamków kostnych i krwiaków
okularowych wokół prawego i lewego oka, powodujących naruszenie czynności
narządów na okres powyżej 7 dni , tj. przestępstwa z art. 157 § 144 i za to na
podstawie tego przepisu wymierzył oskarżonemu karę 1 roku pozbawienia wolności
, na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 2 k.k. wykonanie orzeczonej kary
pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 3 lat próby, na podstawie art.
73 § 2 k.k. oddał oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora sądowego, na
podstawie art. 71 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego karę grzywny w wysokości 75
stawek dziennych, przyjmując wysokość jednej stawki w kwocie 20 zł, na zasadzie
art. 46 § 1 k.k. zasądził od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonego kwotę 10 000 zł
tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego podnosząc zarzuty
błędu w ustaleniach faktycznych i obrazy prawa procesowego - art. 5 § 2 k.p.k.
Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r., zmienił zaskarżony
wyrok w ten sposób, że M. K. uniewinnił od popełnienia zarzucanego mu czynu.
Od powyższego wyroku kasacji wniósł pełnomocnik oskarżyciela
posiłkowego M. L., zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa procesowego
mające wpływ na treść skarżonego orzeczenia:
art. 4 k.p.k. art. 5 § 2 k.p.k. art. 7 k.p.k., art. 437 § 2 k.p.k., w zw. z art. 424 § 1 i 2
k.p.k., art. 433 k.p.k. art. 457 § 3 k.p.k. i art. 410 k.p.k.
• poprzez niedokonanie przez sąd drugiej instancji wszechstronnej kontroli
odwoławczej z jednoczesnym uznaniem, że brak było dowodów uzasadniających
przypisanie winy i sprawstwa oskarżonemu, a ich ocena przeprowadzona przez
Sąd Rejonowy była błędna co w konsekwencji doprowadziło do reformacji wyroku
sądu pierwszej instancji, poprzez dowolną i sprzeczną z zasadami wiedzy i
doświadczenia życiowego ocenę zgromadzonego materiału dowodowego bez
podania przekonywujących przesłanek orzeczenia, a także bez odniesienia się do
wszystkich istotnych faktów i dowodów zgromadzonych w sprawie, które miały
znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia i skoncentrowanie się jedynie na
3
opinii biegłego lekarza i pojedynczych oderwanych od całokształtu materiału
dowodowego okolicznościach, mogących świadczyć o tym, że M. K. nie dopuścił
się czynu opisanego w art. 157 § 1 k.k.,
• poprzez dokonanie stwierdzenia, że M. K. nie dopuścił się zarzucanego mu czynu
jedynie w oparciu o treść opinii lekarskich, która w swej treści nie jest w stanie
przesądzić o mechanizmie powstania obrażeń (nie potwierdza i nie wyklucza
sprawstwa oskarżonego) z jednoczesnym całkowitym zaniechaniem oceny
dowodów w postaci zeznań świadków,
• poprzez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku reformacyjnego wymaganych
ustaleń faktycznych, wskazania dowodów, z których one wynikają, oceny tych
dowodów lub rozważań prawnych co prowadzi do domniemania, że wyrok został
błędnie wydany,
• poprzez zastosowanie art. 5 § 2 k.p.k. bez dokonania pełnej i poprawnej
swobodnej oceny dowodów, zwłaszcza, w sytuacji gdy jest to nieuprawnione, gdyż
w realiach niniejszej sprawy nie może być mowy o niedających się usunąć
wątpliwościach co do okoliczności w jakich doszło do uszkodzenia nosa
pokrzywdzonego, gdyż mamy do czynienia z dwoma konkurującymi ze sobą
wersjami wydarzeń tj. wersją pokrzywdzonego i wersją oskarżonego,
• poprzez brak jakiegokolwiek rozważenia zarzutów apelacyjnych oskarżonego o
charakterze procesowym dotyczącym oceny dowodów, czy też oceny rzekomych
wątpliwości jakich miał się dopuścić Sąd Rejonowy na niekorzyść oskarżonego
(Sąd Rejonowy nie powziął żadnych wątpliwości).
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Kasacja jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k., Sąd odwoławczy – jeżeli pozwalają na
to zebrane dowody – może zmienić zaskarżone orzeczenie, orzekając odmiennie
co do istoty. Dotyczy to wszakże tylko tych sytuacji, gdy dowody te mają
jednoznaczną wymowę, zaś ich ocena dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest
oczywiście wadliwa. Może zatem to uczynić tylko wówczas, jeżeli ocena dowodów
nie jest oparta na całokształcie materiału dowodowego lub narusza zasady
4
prawidłowego rozumowania albo wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego.
Odmienna ocena dowodów dokonana przez Sąd odwoławczy winna realizować
zasadę określoną w art. 7 k.p.k., zaś uzasadnienie wydanego orzeczenia o
charakterze reformatoryjnym, poza wypełnieniem kryteriów określonych w art. 457
§ 3 k.p.k. spełniać musi również wymagania stawiane uzasadnieniu wyroku sądu
pierwszej instancji, przewidziane w art. 424 § 1 k.p.k.
Tym wymogom nie sprostał Sąd Okręgowy, zaś wydanie w niniejszej
sprawie orzeczenia odmiennego co do istoty, uznane być musi co najmniej za
przedwczesne.
Przeprowadzona przez Sąd odwoławczy ocena zasadności zarzutów
apelacji obrońcy nie uzasadnia odwołania się do reguły określonej w art. 5 § 2
k.p.k. W szczególności nie daje ku temu podstaw treść opinii biegłego specjalisty
medycyny sądowej (k. 228 – 231). Biegły w opinii wskazał, że „teoretycznie do
złamania kości nosa może dojść zarówno w wyniku uderzenia (pięścią czy też
głową), w nos, jak i na skutek niekontrolowanego upadku i uderzenia twarzą w
twarde podłoże, gdy staną się niewydolne lub nieefektywne zachowania obronne w
postaci odruchowego podparcia”. Stwierdził również, iż „z chwilą złamania kości
nosa, występuje krwawienie z przewodów nosowych, widoczne dla otoczenia”. Co
najistotniejsze, odnosząc się do realiów sprawy, wskazał, że „który z powyższych
mechanizmów w rzeczywistości miał miejsce, … można ustalić wyłącznie w oparciu
o dowody osobowe”. Sąd Okręgowy uznał, że skoro opinia nie jest w stanie określić
mechanizmu powstania obrażeń u pokrzywdzonego, zatem nie można ustalić, w
jakich okolicznościach do tego doszło. Odnosząc się do oceny dowodów o
charakterze osobowym zawartej w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego, Sąd
odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że w sprawie „znajdują się zeznania
świadków – dwóch stron konfliktu – które w zasadniczy sposób nie usuwają
wątpliwości w zakresie przedmiotowych obrażeń oraz momentu w którym mogły
powstać i kto mógł je spowodować”.
Powyższa argumentacja Sądu odwoławczego nie daje podstaw do
zastosowania zasady in dubio pro reo. Oczywiste jest przecież, że zasada ta nie
ogranicza utrzymanej w granicach racjonalności swobody oceny dowodów. Jeżeli z
materiału dowodowego wynikają różne wersje zdarzenia, to nie jest to jeszcze
5
równoznaczne z zaistnieniem niedających się usunąć wątpliwości w rozumieniu art.
5 § 2 k.p.k. Sąd orzekający zobowiązany jest do dokonania ustaleń na podstawie
swobodnej oceny dowodów i dopiero wówczas, gdy wątpliwości nie zostaną
usunięte, to należy tłumaczyć je na korzyść oskarżonego.
Brak wskazania przez Sąd odwoławczy błędów w ocenie dowodów
dokonanej przez sąd pierwszej instancji, nieodniesienie się do wszystkich faktów i
okoliczności, mających znaczenie w sprawie, stanowi rażące naruszenie art. 457 §
3 k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k., które to naruszenie miało niewątpliwie istotny wpływ na
treść zaskarżonego orzeczenia.
Z tych powodów należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.