Uchwalenie: Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki
Wejscie w życie: 1 października 2010
Ostatnia Zmiana: 1 kwietnia 2019
Ustawa o Narodowym Centrum Nauki
Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1) badaniach podstawowych – należy przez to rozumieć badania podstawowe
w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668, z późn. zm.);
2) projektach badawczych – należy przez to rozumieć przedsięwzięcia mające na
celu wykonanie w ustalonym okresie badań podstawowych o tematyce określonej przez wnioskodawcę, realizowane na podstawie umowy
o realizację i finansowanie projektu;
3) (uchylony)
4) doświadczonym naukowcu – należy przez to rozumieć osobę posiadającą
stopień naukowy doktora, która w okresie 10 lat przed rokiem wystąpienia
z wnioskiem o przyznanie środków finansowych na badania naukowe lub
prace rozwojowe:
a) opublikowała co najmniej pięć publikacji w renomowanych
czasopismach naukowych polskich lub zagranicznych,
b) kierowała realizacją projektów badawczych,
c) spełnia co najmniej trzy z poniższych kryteriów:
– była w komitecie naukowym przynajmniej jednej uznanej
konferencji międzynarodowej,
– opublikowała co najmniej jedną monografię,
– wygłosiła prezentacje na uznanych konferencjach
międzynarodowych,
– zdobyła międzynarodową nagrodę albo wyróżnienie,
– jest lub była członkiem uznanych stowarzyszeń, międzynarodowych
organizacji naukowych lub akademii,
– ma inne istotne osiągnięcia w nauce,
a w przypadku działalności naukowej w zakresie twórczości i sztuki – osobę,
która jest autorem dzieł artystycznych o międzynarodowym znaczeniu lub
istotnych dla kultury polskiej oraz brała aktywny udział w międzynarodowych
wystawach, festiwalach, wydarzeniach artystycznych, plastycznych,
muzycznych, teatralnych i filmowych;
5) Koordynatorze Dyscyplin – należy przez to rozumieć pracownika Centrum
odpowiadającego za organizację prac Zespołów Ekspertów i przeprowadzanie
konkursów na realizację projektów badawczych w jednej dyscyplinie
naukowej lub w grupie kilku dyscyplin naukowych, w tym w szczególności
za zapewnienie ich właściwego, bezstronnego i rzetelnego przebiegu.
Art. 11. 1. Dyrektor kieruje działalnością Centrum, jest odpowiedzialny za
prawidłowe i sprawne realizowanie zadań Centrum i reprezentuje je na zewnątrz.
2. Dyrektor jest odpowiedzialny za gospodarkę finansową Centrum oraz za
zarządzanie i gospodarowanie majątkiem Centrum.
3. Dyrektor jest uprawniony do samodzielnego dokonywania czynności
prawnych w imieniu Centrum.
4. Dyrektor zatwierdza przedłożone przez Koordynatora Dyscyplin listy
rankingowe, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 oraz ust. 2, i zawiera umowy
o realizację i finansowanie projektów badawczych oraz umowy, o których mowa
w art. 35 ust. 1.
5. Dyrektor przygotowuje i, po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady,
przedstawia Ministrowi do zatwierdzenia projekt rocznego planu finansowego
Centrum i planu finansowego w układzie zadaniowym na dany rok budżetowy oraz
na 2 kolejne lata, z uwzględnieniem terminów określanych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych dla przedłożenia materiałów do
projektu ustawy budżetowej.
6. Dyrektor przygotowuje i, po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady,
przedstawia Ministrowi do zatwierdzenia roczne sprawozdanie finansowe Centrum
wraz ze sprawozdaniem z badania sporządzonym przez firmę audytorską, o której
mowa w art. 42, w terminie do dnia 31 marca każdego roku.
7. Dyrektor przygotowuje i, w terminie do dnia 31 marca każdego roku,
przedstawia Ministrowi zatwierdzony przez Radę projekt rocznego planu
działalności Centrum oraz roczne sprawozdanie z realizacji zadań Centrum
obejmujące informacje o stopniu realizacji poszczególnych zadań Centrum wraz
z ewaluacją realizowanych zadań oraz oceną ich wpływu na rozwój nauki.
8. W terminie 14 dni od dnia zatwierdzenia przez Ministra projektu rocznego
planu finansowego Centrum Dyrektor zamieszcza ten plan na stronie podmiotowej
Centrum w Biuletynie Informacji Publicznej.
9. W terminie 14 dni od dnia zatwierdzenia przez Radę projektu rocznego
planu działalności Centrum Dyrektor zamieszcza ten plan na stronie podmiotowej
Centrum w Biuletynie Informacji Publicznej.
10. Dyrektor przedstawia Radzie kwartalne informacje o zakresie
wykonanych zadań i wydatkowanych na ten cel środkach.
11. Dyrektor może zasięgnąć opinii wyspecjalizowanych instytucji lub
ekspertów, w tym ekspertów zagranicznych.
Art. 15. 1. W skład Rady wchodzi dwudziestu czterech członków
powoływanych przez Ministra spośród kandydatów wskazanych przez Zespół
Identyfikujący.
2. Kadencja Rady trwa 4 lata, przy czym co 2 lata następuje wymiana połowy
składu Rady.
3. Ta sama osoba może pełnić funkcję członka Rady nie dłużej niż przez
dwie kolejne kadencje.
4. Członkiem Rady może być osoba, która:
1) posiada co najmniej stopień naukowy doktora;
2) korzysta z pełni praw publicznych;
3) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub
przestępstwo skarbowe;
4) nie pozostaje w związku małżeńskim, pokrewieństwie lub powinowactwie do
drugiego stopnia włącznie z członkami Rady, Zespołów Ekspertów,
Dyrektorem lub Koordynatorami Dyscyplin;
5) nie pozostaje z członkami Rady, Zespołów Ekspertów, Dyrektorem lub
Koordynatorami Dyscyplin w takim stosunku prawnym, który może mieć
wpływ na jej prawa i obowiązki.
5. Członkostwa w Radzie nie można łączyć z członkostwem w Zespole
Identyfikującym, Komisji Ewaluacji Nauki i Komitecie Polityki Naukowej,
o których mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym
i nauce, oraz w organach Narodowego Centrum Badań i Rozwoju i Narodowej
Agencji Wymiany Akademickiej.
6. Członkiem Rady nie może być również osoba pełniąca funkcję:
1) rektora lub funkcję kierowniczą w uczelni;
2) dyrektora:
a) instytutu naukowego Polskiej Akademii Nauk,
b) pomocniczej jednostki naukowej Polskiej Akademii Nauk,
c) instytutu badawczego,
d) instytutu działającego w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz;
3) Prezesa lub wiceprezesa:
a) Polskiej Akademii Nauk,
b) Polskiej Akademii Umiejętności,
c) Centrum Łukasiewicz;
4) przewodniczącego Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego albo Rady
Głównej Instytutów Badawczych;
5) członka Polskiej Komisji Akredytacyjnej.
7. Członkostwo w Radzie wygasa z dniem:
1) powołania w skład organów, o których mowa w ust. 5;
2) objęcia funkcji, o których mowa w ust. 6.
Art. 18. Do zadań Rady należy:
1) określanie maksymalnie trzydziestu dyscyplin lub grup dyscyplin, w ramach
których będą ogłaszane i przeprowadzane konkursy na realizację projektów
badawczych;
2) określanie priorytetowych obszarów badań podstawowych zgodnych ze
strategią rozwoju kraju;
3) ustalanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na realizację
projektów badawczych w ramach poszczególnych dyscyplin lub grup
dyscyplin;
4) określanie tematyki projektów badawczych i warunków przeprowadzania
konkursów na ich realizację;
5) ogłaszanie konkursów na finansowanie stypendiów doktorskich i staży po
uzyskaniu stopnia naukowego doktora;
6) ocena merytoryczna wykonania zadań realizowanych przez Dyrektora, jego
zastępców oraz Koordynatorów Dyscyplin;
7) wybór spośród wybitnych naukowców polskich i zagranicznych Zespołów
Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę wniosków złożonych w konkursach
oraz wybór Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę merytoryczną
związaną z rozliczeniem przyznanych środków;
8) powołanie Komisji Odwoławczej, złożonej z członków Rady, w celu
rozpatrywania odwołań od decyzji Dyrektora w sprawach określonych
w art. 33 ust. 2;
9) powoływanie, na wniosek Dyrektora, zewnętrznego audytora do oceny pracy
Zespołów Ekspertów lub Koordynatorów Dyscyplin;
10) opiniowanie rocznych planów i sprawozdań, o których mowa w art. 11 ust. 5
i 6;
11) zatwierdzanie rocznych planów i sprawozdań, o których mowa w art. 11
ust. 7;
12) wyrażanie zgody na rozporządzanie przez Dyrektora majątkiem Centrum
powyżej wartości określonej w statucie;
13) wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów ustawy.
Art. 20. 1. Do zadań Centrum należy:
1) finansowanie badań podstawowych realizowanych w formie:
a) projektów badawczych, w tym finansowanie zakupu lub wytworzenia
aparatury naukowo-badawczej niezbędnej do realizacji tych projektów,
b) niepodlegających współfinansowaniu z zagranicznych środków finansowych projektów badawczych realizowanych w ramach programów lub
inicjatyw międzynarodowych ogłaszanych we współpracy dwu- lub
wielostronnej albo projektów badawczych realizowanych przy
wykorzystaniu przez polskie zespoły badawcze wielkich międzynarodowych urządzeń badawczych,
c) projektów badawczych realizowanych przez młodych naukowców
w rozumieniu art. 360 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce, w tym mających na celu stworzenie
unikatowego warsztatu naukowego lub powołanie nowego zespołu
naukowego,
d) stypendiów doktorskich i staży po uzyskaniu stopnia naukowego
doktora,
e) projektów badawczych dla doświadczonych naukowców mających na
celu realizację pionierskich badań naukowych, w tym
interdyscyplinarnych, ważnych dla rozwoju nauki, wykraczających poza
dotychczasowy stan wiedzy, i których efektem mogą być odkrycia
naukowe;
2) finansowanie badań naukowych innych niż wymienione w pkt 1,
nienależących do zakresu badań finansowanych przez Narodowe Centrum
Badań i Rozwoju;
3) nadzór nad realizacją badań naukowych, o których mowa w pkt 1 i 2;
4) współpraca międzynarodowa w ramach finansowania działalności w zakresie
badań podstawowych, w tym określonej w pkt 1 lit. b;
5) upowszechnianie w środowisku naukowym informacji o ogłaszanych przez
Centrum konkursach, o których mowa w ust. 2;
6) inspirowanie i monitorowanie finansowania badań podstawowych ze środków
pochodzących spoza budżetu państwa;
7) wykonywanie innych zadań zleconych przez Ministra, ważnych dla rozwoju
badań podstawowych, w tym opracowywanie programów badawczych
ważnych dla kultury narodowej, przy zapewnieniu środków finansowych na
realizację tych zadań;
8) finansowanie nagrody Narodowego Centrum Nauki przyznawanej zgodnie
z regulaminem określonym przez Radę i zatwierdzonym przez Ministra.
2. Badania, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, są kwalifikowane do
finansowania w drodze konkursów.
3. Przy realizacji zadań, o których mowa w ust. 1, Centrum może
współpracować z podmiotami krajowymi i zagranicznymi.
4. Centrum przeznacza nie mniej niż 20% środków pozostających w jego
dyspozycji na wsparcie rozwoju młodych naukowców w rozumieniu art. 360 ust. 2
ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
5. Centrum, za zgodą Ministra, może zlecać wykonywanie zadań w zakresie
wspierania badań podstawowych jednostkom organizacyjnym działającym na rzecz
upowszechniania nauki.
6. Centrum może uczestniczyć w realizacji programów operacyjnych,
o których mowa w ustawie z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów
w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014
2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1431 i 1544 oraz z 2019 r. poz. 60 i 730).
7. W zakresie realizacji programów, o których mowa w ustawie z dnia
11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności
finansowanych w perspektywie finansowej 20142020, Centrum może
wykonywać również inne zadania niż wskazane w ust. 1.
Art. 27. 1. W konkursie na realizację projektu badawczego mogą brać udział:
1) podmioty, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 48 ustawy z dnia 20 lipca
2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;
2) grupy podmiotów, w skład których wchodzą co najmniej dwa podmioty,
o których mowa w pkt 1, albo co najmniej jeden z tych podmiotów oraz co
najmniej jeden przedsiębiorca;
3) centra naukowo-przemysłowe w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia
2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 736 i 1669 oraz z
2019 r. poz. 534);
4) centra Polskiej Akademii Nauk w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia
2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2019 r. poz. 1183);
5) biblioteki naukowe;
6) przedsiębiorcy mający status centrum badawczo-rozwojowego w rozumieniu
ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności
innowacyjnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 141 i 1669 oraz z 2019 r. poz. 534);
7) jednostki organizacyjne posiadające osobowość prawną i siedzibę na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
8) osoby fizyczne;
9) przedsiębiorcy prowadzący badania naukowe w innej formie organizacyjnej
niż określone w pkt 17.
2. Podmioty, o których mowa w ust. 1, przystępując do konkursu,
przedstawiają oświadczenie o niefinansowaniu zadań objętych wnioskiem ze
środków pochodzących z innych źródeł.
3. W przypadku skierowania do finansowania projektu badawczego
zgłoszonego przez osobę fizyczną Dyrektor wydaje decyzję o przyznaniu środków
finansowych podmiotowi, o którym mowa w ust. 1 pkt 17 i 9, wskazanemu we
wniosku jako podmiot realizujący, który zobowiązany jest zatrudnić
wnioskodawcę.
4. Dyrektor, na wniosek kierownika projektu badawczego, może wyrazić
zgodę na zmianę podmiotu realizującego projekt po pozytywnym zaopiniowaniu
wniosku przez podmiot, o którym mowa w ust. 1 pkt 17 i 9, realizujący projekt
i podmiot przejmujący realizację projektu.
Art. 34. 1. Dyrektor zawiera z podmiotem, o którym mowa
w art. 27 ust. 1 pkt 17 i 9, w którym projekt badawczy ma być realizowany,
i z kierownikiem projektu badawczego umowę o realizację i finansowanie tego
projektu.
2. W umowie określa się w szczególności:
1) zakres tematyczny projektu badawczego, termin i warunki jego realizacji;
2) wysokość środków finansowych przyznanych na realizację projektu
badawczego i tryb ich przekazania przez Centrum;
3) sposób zagospodarowania, po zakończeniu realizacji projektu badawczego,
zakupionej lub wytworzonej aparatury naukowo-badawczej;
4) wymierne i spodziewane efekty realizacji projektu badawczego, w tym
zobowiązanie wykonawcy do ewaluacji i publikacji wyników badań
w wydawnictwie o zasięgu międzynarodowym;
5) sposób i tryb wykonywania przez Centrum nadzoru nad realizacją projektu
badawczego;
6) sposób finansowego rozliczenia projektu badawczego;
7) sposób i zakres końcowej oceny merytorycznej projektu badawczego;
8) warunki rozwiązania umowy.
3. Nadzór nad realizacją projektów badawczych obejmuje:
1) ocenę raportów okresowych z realizacji projektów badawczych;
2) kontrolę w siedzibie podmiotu, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 17 i 9,
przez wyznaczony przez Dyrektora zespół kontrolujący;
3) uprawnienia Dyrektora do wstrzymania finansowania projektu badawczego,
w przypadku wydatkowania przez wykonawcę środków finansowych niezgodnie z umową lub nieosiągnięcia wyników zaplanowanych na danym etapie realizacji projektu badawczego do czasu wyjaśnienia nieprawidłowości;
4) uprawnienia Dyrektora do przerwania finansowania projektu badawczego
w przypadku wydatkowania przez wykonawcę środków finansowych
niezgodnie z umową lub nieterminowego albo nienależytego wykonywania
umowy, w tym w szczególności stwierdzenia, na podstawie opinii Rady,
zmniejszenia zakresu rzeczowego realizowanego projektu badawczego.
4. Dyrektor dokonuje rozliczenia umowy o realizację i finansowanie projektu
badawczego finansowanego przez Centrum po przyjęciu sprawozdania
finansowego przedłożonego przez podmiot, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 1
7 i 9, oraz po uzyskaniu pozytywnej oceny merytorycznej projektu dokonanej przez
Zespół Ekspertów oraz Radę.
5. Dla projektów badawczych o całkowitej wartości przekraczającej kwotę
określoną przez Radę, odpowiednio do przedmiotu i kosztochłonności badań
Dyrektor zleca przeprowadzenie zewnętrznego audytu ich wykonania.
Art. 35. 1. Dyrektor zawiera umowę z podmiotem, o którym mowa
w art. 27 ust. 1 pkt 17 i 9, w którym prowadzi działalność naukową osoba, której
przyznano stypendium doktorskie lub środki na staż po uzyskaniu stopnia
naukowego doktora.
2. W umowie, o której mowa w ust. 1, określa się termin i warunki jej
wykonania, wysokość przyznanych środków finansowych oraz warunki ich
przekazywania i rozliczania przez Centrum.
3. W przypadku zaprzestania prowadzenia działalności naukowej przez
osobę, o której mowa w ust. 1, w okresie objętym umową, Dyrektor wstrzymuje
dalsze finansowanie.

Art. 35a. 1. Należności finansowe wynikające z rozliczenia środków
finansowych przyznanych na podstawie art. 33 ust. 1 Dyrektor może umorzyć
z urzędu albo na wniosek dłużnika, jeżeli:
1) dłużnik został wykreślony z właściwego rejestru, a odpowiedzialność za długi
nie przeszła na osoby trzecie;
2) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie
uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych albo postępowanie
egzekucyjne okazało się nieskuteczne;
3) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika z przyczyn, o których
mowa w art. 13 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe
(Dz. U. z 2019 r. poz. 498 i 912), albo umorzył postępowanie upadłościowe
z przyczyn, o których mowa w art. 361 ust. 1 tej ustawy.
2. Dyrektor, na uzasadniony wniosek dłużnika albo z urzędu, może umorzyć,
w całości albo w części, należność finansową wynikającą z rozliczenia środków
finansowych przyznanych na podstawie art. 33 ust. 1, odroczyć termin spłaty tej
należności lub rozłożyć ją na raty, o ile nie będzie to stanowiło pomocy publicznej
lub pomocy de minimis, jeżeli:
1) wystąpiła nadzwyczajna zmiana stosunków gospodarczych, której strony nie
mogły przewidzieć w dniu otrzymania środków finansowych, z powodu
której zapłata należności przez dłużnika groziłaby znacznym pogorszeniem
jego sytuacji ekonomicznej;
2) wystąpiły ważne zdarzenia losowe niezależne od dłużnika;
3) jest to uzasadnione ryzykiem naukowym wynikającym z charakteru
wykonywanego projektu;
4) jest to uzasadnione ważnymi względami społecznymi lub gospodarczymi oraz
uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.
3. Umorzenie należności finansowej wynikającej z rozliczenia środków
finansowych przyznanych na podstawie art. 33 ust. 1 wymaga zgody Ministra
w przypadku, o którym mowa:
1) w ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 13, jeżeli wartość należności finansowej przekracza
150 000 zł;
2) w ust. 2 pkt 4.
4. Spłata należności finansowej odroczonej albo rozłożonej na raty następuje
na podstawie umowy zawartej z dłużnikiem.
5. Do umorzenia należności finansowych wynikających z rozliczenia środków
finansowych przyznanych na podstawie art. 33 ust. 1, w przypadkach, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy o pomocy publicznej lub pomocy de minimis.
6. Dyrektor zamieszcza, na stronie podmiotowej Centrum w Biuletynie
Informacji Publicznej, kwartalną informację o umorzeniach należności
finansowych wynikających z rozliczenia środków finansowych przyznanych na
podstawie art. 33 ust. 1, zawierającą wykaz podmiotów wraz ze wskazaniem
wysokości umorzonych kwot i przyczyn umorzenia, do końca miesiąca
następującego po zakończeniu kwartału.
Art. 36. 1. W przypadku wyników:
1) badań naukowych będących wynalazkiem, wzorem użytkowym, wzorem
przemysłowym lub topografią układu scalonego, wyhodowaną albo odkrytą
i wyprowadzoną odmianą rośliny,
2) prac rozwojowych
– powstałych w ramach prac lub zadań finansowanych przez Centrum oraz know-
-how związanego z tymi wynikami, prawo do uzyskania patentu na wynalazek albo
prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego
lub układu scalonego oraz prawa do ochrony wyhodowanej albo odkrytej
i wyprowadzonej przez hodowcę odmiany rośliny przysługuje podmiotowi,
któremu Dyrektor przyznał środki finansowe, chyba że umowa między Centrum
a podmiotem otrzymującym środki finansowe albo decyzja o przyznaniu środków
stanowi inaczej.
2. Do własności majątkowych praw autorskich powstałych w wyniku
realizacji zadań finansowanych przez Centrum stosuje się przepisy ustawy z dnia
4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r.
poz. 1231).
3. Do wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych lub
topografii układu scalonego, wyhodowanej albo odkrytej i wyprowadzonej
odmiany rośliny, uzyskanych przez pracownika uczelni publicznej w ramach
wykonywania obowiązków ze stosunku pracy w tej uczelni stosuje się przepisy
ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
4. Do wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych lub
topografii układu scalonego, wyhodowanej albo odkrytej i wyprowadzonej
odmiany rośliny, uzyskanych przez pracownika instytutu naukowego Polskiej Akademii Nauk w ramach wykonywania obowiązków ze stosunku pracy w tym
instytucie stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej
Akademii Nauk.