Uchwalenie: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
Wejscie w życie: 1 stycznia 2009
Ostatnia Zmiana: 1 luty 2018
Ustawa o emeryturach pomostowych
Art. 3. 1. Prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami
ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować
trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska
pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które
mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej
stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości,
ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku
emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku;
wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.
2. Czynniki ryzyka, o których mowa w ust. 1, są związane z następującymi
rodzajami prac:
1) w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury:
a) prace pod ziemią,
b) prace na wodzie,
c) prace pod wodą,
d) prace w powietrzu;
2) w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi:
a) prace w warunkach gorącego mikroklimatu – prace wykonywane
w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia
termicznego WBGT wynosi 28°C i powyżej, przy wartości tempa
metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2
,
b) prace w warunkach zimnego mikroklimatu – prace wykonywane
w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0°C,
c) bardzo ciężkie prace fizyczne – prace powodujące w ciągu zmiany
roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn – powyżej
8400 kJ, a u kobiet – powyżej 4600 kJ,
d) prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,
e) ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem
statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej,
niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace
powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny
u mężczyzn – powyżej 6300 kJ, a u kobiet – powyżej 4200 kJ, a prace
w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia
i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej
10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja
kategorii 4) przez co najmniej 50% zmiany roboczej.
3. Prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej
odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których
możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu
publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed
osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności
psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym
charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
4. Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa
się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym
wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 1.
5. Za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa
się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym
wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3.
6. Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa
się także ubezpieczonych z tytułu działalności twórczej lub artystycznej tancerzy
zawodowych, wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy prace związane
z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym.
7. Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem
wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy
o emeryturach i rentach z FUS.
Art. 14. 1. Emerytura pomostowa stanowi równowartość kwoty będącej
wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury, ustalonej w sposób
określony w art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przez średnie dalsze
trwanie życia dla osób w wieku 60 lat, ustalone według obowiązujących w dniu
zgłoszenia wniosku o przyznanie emerytury pomostowej tablic średniego trwania
życia, o których mowa w art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
2. Jeżeli pracownik jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, przy
ustalaniu podstawy obliczenia emerytury, składki na ubezpieczenie emerytalne,
zaewidencjonowane na jego koncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych,
zwanym dalej „Zakładem”, zwiększa się przez pomnożenie wskaźnikiem
korygującym 19,52/12,22, stanowiącym stosunek pełnej wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne do wysokości zaewidencjonowanej na koncie ubezpieczonego w Zakładzie.
3. Kwota emerytury pomostowej nie może być niższa niż kwota najniższej
emerytury, o której mowa w art. 85 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
4. Jeżeli po dniu, od którego przyznano emeryturę pomostową, uprawniony
podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, wysokość emerytury
pomostowej ulega ponownemu ustaleniu na zasadach określonych
w art. 108 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
5. Emerytura pomostowa podlega waloryzacji na zasadach i w terminach
przewidzianych dla waloryzacji świadczeń w art. 88, art. 89 i art. 93 ustawy
o emeryturach i rentach z FUS.
Art. 38. 1. Płatnik składek przekazuje informację o pracowniku, za którego
był obowiązany opłacać składkę na FEP, zawierającą następujące dane:
1) nazwisko i imię,
2) datę urodzenia,
3) numer PESEL, a w razie gdy pracownikowi nie nadano numeru PESEL –
serię i numer dowodu osobistego lub paszportu,
4) okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze,
5) kod pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
o którym mowa w przepisach art. 33 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych
– zwaną dalej „zgłoszeniem danych o pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze”.
2. Zgłoszenie danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze płatnik składek przekazuje do Zakładu do dnia 31 marca danego roku
kalendarzowego za poprzedni rok kalendarzowy.
3. W przypadku wystąpienia pracownika z wnioskiem o przyznanie
emerytury pomostowej, zgłoszenie danych o pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze w danym roku kalendarzowym, płatnik składek
przekazuje do Zakładu w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia wniosku.
4. Jeżeli z wnioskiem o przyznanie emerytury pomostowej pracownik
wystąpi przed przekazaniem zgłoszenia danych o pracy w szczególnych warunkach
lub o szczególnym charakterze za poprzedni rok kalendarzowy, w terminie,
o którym mowa w ust. 3, płatnik składek przekazuje do Zakładu także zgłoszenie
za poprzedni rok kalendarzowy.
5. W przypadku upadłości lub likwidacji płatnika składek zgłoszenia danych
o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w danym roku kalendarzowym płatnik składek przekazuje do Zakładu nie później niż w dniu przekazania dokumentu wyrejestrowania płatnika składek.
6. W przypadku upadłości lub likwidacji płatnika składek przed przekazaniem
zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze za poprzedni rok kalendarzowy, w terminie, o którym mowa w ust. 3,
płatnik składek przekazuje do Zakładu także zgłoszenia za poprzedni rok
kalendarzowy.
Art. 39. 1. Płatnik składek jest obowiązany przekazać do Zakładu korygujące
zgłoszenie danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, w formie nowego zgłoszenia zawierającego wszystkie prawidłowe
dane, o których mowa w art. 38 ust. 1, zwane dalej „korygującym zgłoszeniem”,
jeżeli zachodzi konieczność korekty danych podanych w zgłoszeniu w przypadku
stwierdzenia nieprawidłowości przez:
1) płatnika składek we własnym zakresie;
2) Zakład;
3) właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy.
2. Płatnik składek jest obowiązany przekazać korygujące zgłoszenie
w terminie 7 dni od dnia stwierdzenia nieprawidłowości we własnym zakresie lub
otrzymania zawiadomienia o stwierdzeniu nieprawidłowości przez Zakład lub
właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy.
3. Jeżeli konieczność korekty podanych w zgłoszeniu danych o pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest wynikiem
stwierdzenia nieprawidłowości przez Zakład w drodze:
1) decyzji – korygujące zgłoszenie powinno być złożone nie później niż
w terminie 7 dni od uprawomocnienia się decyzji;
2) kontroli – korygujące zgłoszenie powinno być złożone nie później niż
w terminie 30 dni od dnia otrzymania protokołu kontroli.
4. Zgłoszenie danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze i korygujące zgłoszenie przekazuje się w takiej samej formie, jaka
obowiązuje płatnika składek w odniesieniu do dokumentów ubezpieczeniowych
określonych w art. 3436, art. 41, art. 43, art. 44 i art. 4648b ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych.
5. Zakład sporządza z urzędu zgłoszenie danych o pracy w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze oraz koryguje błędy w nim stwierdzone,
w razie braku możliwości uzyskania zgłoszenia lub korygującego zgłoszenia od
płatnika składek, jeżeli posiada dane umożliwiające sporządzenie tego zgłoszenia.
6. Kopie zgłoszenia danych o pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze oraz korygującego zgłoszenia płatnik składek
zobowiązany jest przechowywać przez okres 5 lat od dnia ich przekazania do
Zakładu, w formie dokumentu pisemnego lub elektronicznego.
Art. 40. 1. Od nieopłaconych w terminie składek na FEP należne są od
płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych
w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz.
800, z późn. zm.), jeżeli ich wysokość przekracza 6,60 zł.
2. W razie nieopłacenia składek na FEP lub opłacenia ich w zaniżonej
wysokości Zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do
wysokości 100% nieopłaconych składek.
3. Od decyzji w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty przysługuje
odwołanie do sądu, na zasadach określonych w art. 83 ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych.
4. Składki na FEP oraz odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkowa
opłata, nieopłacone w terminie:
1) podlegają ściągnięciu,
2) ulegają przedawnieniu,
3) umarza się w całości lub w części
– na zasadach określonych w art. 2428 i art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych.
5. Na wniosek dłużnika Zakład może odroczyć termin płatności należności
wymienionych w ust. 4 lub rozłożyć je na raty, uwzględniając możliwości płatnicze
dłużnika, a także stan finansów FEP, na zasadach określonych w art. 29 ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych.
6. Nienależnie opłacone składki na FEP podlegają zwrotowi na zasadach
określonych w art. 24 ust. 6a–6e, ust. 7 i ust. 8d ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych.
7. W sprawach nieuregulowanych w ustawie dotyczących składek na FEP
stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych.
Art. 41. 1. Zakład prowadzi:
1) centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;
2) centralny rejestr pracowników wykonujących prace w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany
obowiązek opłacania składek na FEP.
2. Centralny rejestr stanowisk pracy, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, zawiera:
1) dane płatnika składek;
2) liczbę stanowisk pracy, na których jest wykonywana praca w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze.
3. Centralny rejestr pracowników, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, zawiera:
1) dane płatnika składek;
2) dane dotyczące pracownika, za którego jest przewidziany obowiązek
opłacania składek na FEP:
a) nazwisko i imię,
b) datę urodzenia,
c) numer PESEL,
d) serię i numer dowodu osobistego lub paszportu;
3) kod pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;
4) okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze.
4. Płatnik składek jest obowiązany prowadzić:
1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze;
2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek
opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.
5. Płatnik składek obowiązany jest powiadomić pracowników o dokonaniu
wpisu do ewidencji, o której mowa w ust. 4.
6. W przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących
prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest
przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje
skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.
7. Informacje dotyczące liczby stanowisk pracy w szczególnych warunkach
i o szczególnym charakterze płatnik składek przekazuje do Zakładu w deklaracji
rozliczeniowej, o której mowa w art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych w terminie przekazywania tej deklaracji.
8. Informacje dotyczące pracowników umieszczonych w ewidencji, o której
mowa w ust. 4 pkt 2, płatnik składek przekazuje do Zakładu w zgłoszeniu danych
o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze za dany rok
kalendarzowy w terminie do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego.