Ustawa o znoszeniu ordynacyj rodowych

Art. 1

1. Ordynacje rodowe będą znoszone Att. 4. 1. Wniosek Ó IIttłe!liehie orlłynaC)1 według przep;isów usŁawy niniejszej. składa sit~w sl\:dźi(! ap~lat:Yi1iylni W przypadku, 2. Przez ordynacje rodowe, nazywane na- określonym w ust. 2 artykułu póptz~dZlljącego, dal ordynacjami, rozumie się wszelkie rtJzpo- do Wtlio~ku należy dółą~~ć odpi~ uchwa,ły Ra- rządzenia, mocą których określony majątek sta- dy Ministrów; wyrłżl1ją()~1 żgod~tia *t1h~sienie nowi niezbywalną własność rodu i ma być za- ordynacji. . chowań)" dla w8żystkich ·lub prz)"hajtnniej dla 2. 'WIłaściwym według Ustawy niniejszej większej.il~ści przyszłych pokoleń, c~y to przez I jest ten sąd apelacyjny, który wykonyWał do- tychczas nadz6r nad ordyfiaoJĄ . hE!~pUl§rednio ustanoWleme na rzecz rodu własnolicn zwierzch- nig:aej tego majątku t czy td przez ograniozehie lub w trybie instancji. właśolciela w prawie rozpotzi\d:zania tym ma- 3. Na obSzarte moty tJbowiątując~i kodek.. jątkiam (ordynacje,

Art. 2

L Majątek ordynacji gtaje się Sąd Najwyższy. z c)hwil" j~j zniesienia włas,nościl\ ostatniego po· . siadilot3. ordynacji. Art. 5. L Jeieli wniosek składa pt)i;iadae:e 2. Osoba, która byłahy powołana na tndey ordynacji t winien dołącżyć ptojektorzC!cztłnil1, . statutl!- ordynacji' do jej o~jęcia w razie, ,gdyby zttOszĄcegó órdyna.cję oraz uwiet~ytcelni()ny od- ostatm pO!lladllcz ordynaojt .zmarł WChWlli zło pis sta tu.tti ordynaaji w j~~ykti polskim. żahia wniosku O ~niesienl~ ordynacji (następca 2. Jezeli wniosek składa wbjewbda, sąd po~ia.dacta) otrzyma. tytuh~m · odszkodowania wzywa posiadacża ordyttacji do prtedłof0nia iN r()wnowarto~ć 1/3 ezęgci czystego tnajątku ordy- terminie trzymiesięcznym projektu orzeczenia, naell w got6wt'lt lub .w nattttze. znos1:ącę~o otdynacjęwl'az z tJ.wierzyłelnłofiym 3. U]:>raWfiiehia członk6w rodu co do pra- odpisem statutu ordynacji wjęzy~u polskim.. wa nMt~pstwa, opart~ na sta.tucie ordynacii, WY1!uaLą prz~z !niesłenie ordynacji. . . Art. 6. 1. Jeżeli posiadacź ordynacji nło 4. POda.nowienitl!itatutu otd~acfł, wpro- przedłoży w ozhaczonyfii terminie pr{)j~ktu wadzaJĄce porządek dzłethle~enia na ptlypa~ orzeczenia wraz z odpisem sta.tutu ordyna.eU, dek łnie!łlenia ordynaeJi, pOM!ltają be! skutku. sEld ustanowi kuratora, który w zakrelliliif po- stępowania, dotyczącego zniesienia ordynagji, Att. 3. 1. Ztlł~!iłenie ordytll1cjl następuje ' wchodzi w' prawa i obowiązki posiadacza ordy- na wniosek: nat!ji. . a.) posiadaeza ordynacjit b4d~ 2. Sl\d ustaMwi równId kutdOi'lI. t za·
b) wojewody tego województwa. lia które- kresem Łych umych praw i obOwiątków w 10. o~IIJ~rge ltnAjd1.1j~ Idę ordYńllcja. pr~yplldku, gdy posittdacż otdyna.eJi, 2lltfnit!Śż· 2. Zh1IJSlenUJ ordyna.OYlI . kały za granlc4, nie ustarttlwił pełnt>i:hot1iikłl; aj uhvQrzonych aktami Ultawodawczym1 ml.jące~o stał~ miejsce taruieszkania w kraju. PaństwaPólskiego Iprfled -1795 r., 'bądt
b) II którymi S" liwiątane .inQtytucj" o lina- Att. 1. 1. Projekt ot:teczehill. fila. W'Skllży· Cleniu dla kultury narodowej albo ~hió· Wać o~ob~ następcy posiadatttl Otll.! za.wit!taó ry arohiwalhe t biblioteczne lub triu.teaI .. postanoWienia, normujące: ner a wyliczonych w zał~'Clnikuł h4dt a) spłatę ' bądź zabezpieczenie należności
c) których' obszar leśny przekracza 2500 :t tytułu poda.Łk6w l danin publit:2nych ha,- oraz innych świadczeń pubHct:nopraw-. wymal!a uprzed~i~J zgody Rady Ministr6:w. nych, nal~tnyehz majątku orclyna.cfł, h' I. Poz. 417 - 970 Dziennik Ustaw Nr 63
b) roszczenia osób, zatrudnionych w ordy- . Art. 13. ;: VSądogłosi przez publiczne ob- nacji z tytułu umów służbowych, jeżeli wieszczenie vi 'gaZeCie rządGwei, ~ dzienniku ' wo'~ dla ich zabezpieczenia istnieją osobne jewódzkim oraz w czasopiśmie 'poczytnym ' Vi fundusze (fundusze pensyjne, kasy sie- da:pym wojew.ód~.twie, a także na tablicach roce, brackie itp.), . urzędowych :tYGh zarządów ;gmin"w ohrę'bie
c) roszczenia osób, uprawniony~h w ' myśl których znajdują się dobra orą.ynacji, termin postanowień statutu do , zaopatrzenia posiedzenia, na którym ma być powzięte orze,~ (utrzymania, mieszkania, apanazow, czenie o zniellieniu ordynacji . . oprawy, wyprawy, pensji wdowiej,Kosz- 2. W .ogłos:zeniu należy , wezwać osoby,' tów wychowania, kształcenia itp.), podpadające pod przepisy art. 7 lit. hl i c), do
d) ustalenie odrębnych funduszów, mas zgłos:z;enia w ~ądzie swych rOSZCzeń do órdyna~ majątkowych i instytucyj, mających ze cji w ciągumi_esiąoa od dnia obwieszczenia. względu na cele, którym służą, cha-I rakter użyteczności publicznej, zbiorów Art. 14. 1. 'Sąd wezwie ' na posieifzenie, 'na archiwalnych, bibliotecznych imuzeal- którym ma być rozpoZnawana sprawaznie~'ie~ nia ordynacji: ' " ' .', . nych, zakładów naukowych i dobro- czynnych oraz świadCzeń łożonych na te a) posiitdlich ordynacji, cele, ustalenie podstaw prawriych dal- b) wtaściweg<,> wojewodę, szego ich istnienia oraz ustale_nie zahez- c) następdid;osiadacża, " . ' . pieczenia świadczeń, potrz~bnych na ich d) osoby', 'którym służą roszcżenia,wyinie- utrzymanie i udostępnienie, nione wart. 7 lit. c),' ' .
e) ustalenie zmian w aktach fun'dacyjnych e) osoby, "które w oznaczonYm terminie zgłosiły,Js\vojeroszczenia: "do ohłyńacji w przypadku, gdy instytucje, wymienio- ne pod lit. d), sąfuncla,cjami, na podSfawie 'att. 7 lit bl . . ' .~
f) sposób spłaty lub wydzielenia równowar- 2. Ponadto sąd zawiadomi o terminie po- tości 1/5 części czystego majątku ordy- siedzenia Ministra Wyznań Religijnych i Oświe nacji, przypadłej następcy posiadacza. cenia Public2ill,ego, który . może delegować ,:{la posiedzenie , przędstawicie~i , wła$ciwych insty- 2. Do projektu orzeczenia należy dołączyć tucyj naukowych, jako biegłych 'w , zakresie za- s;;o;czegółowy wykaz nieruchomości ' i ruchomo- dań kul turalnych. ści, wchodzących w skład ordynacji, oraz dłu gów na niej ciążących. Art. 15~ L Po wysłuchaniu 'o só'b, przyby- łych na posiedzenie, sąd orzeknie o zniesieniu

Art. 8

Czysty majątek ordynacji (art. "2 ordynacji oraz, gdy zajdzie tego potrzeba, u~taJi ust. 2) ustala się po potrąceniu długów, obcią sposób zabezpieczenia roszczeń, kUn ycn słusz- żających ordynację, należności i roszczeń,wy nośc uznał. " ' liczonych wart. 7. lit. a) - c), odrębnych fun- 2. Sąd orzeknie jednocześnie na podstawie duszów, mas majątkowych i instytucyj, wyli- szacunku i opinii biegłych (art. ' 12) i czy ma 'na - . \ czonych wart. 7 lit. d), wraz z funduszami, po- stąpić wydzielenie w naturze 1/5 części czyste- trzebnymi dla dalszego ich istnienia. go majątku dla następcy posiadacza i w jakich przedmiotach mąjątkoWY9h, albo ustali równo-

Art. 9

Wola założyciela ordynacji . oraz wartość 1/5 czę,$ci czystego majątku według późniejSZych jej pomnożycieli" odnosząca się do stanu w chwili,żniesienia ordynacji k w tym zadań kulturalnych lub dobroczynnych ordyna- wypadku ustanowi odpowiedn~e bezprocento- cyj oraz do przeznaczenia, poszczególnych zbio- we zabezpieczenie tej równowartości na części, rów i zabytków, winna być uWZiględniona przy prźypadłej ostafniemu posiadaczowi ordynacji. zniesieniu ordynacji. ' Zabezpieczona hipotecznie r_ównowartość , . bę

Art. 10

Sąd ustali osobę następcy , posia dzie płatna w terminie, ustalonym przez sąd. dacza. 3. Orzeczenie sądu należy . doręczyć oso· bom, wymieni,Onym w artykule poprzedzającym

Art. 11

1. Sąd prześle projekt orzecze- pod lit. a)- dl; ' . . . nia właściwemu wojewodzie oraz następcy po- 4. Odorzecz,e nia służy środek odwoławczy siadaczai wojewoda ma prawo zgłoszenia w ter- do Sądu NajWY'żśzego. ' . minie trzymiesięcznym wniosków, mających na Art. ·16.i"O"r zeczenie, .znoszące ordynację, celu zabezpieczenie interesu publiczne'~o. uzyskuje, z cb-Wl1ą uprawomocnienia się skutecz- ~. Sąd zażąda nadto 'od właściwych urzę , ność prawną, ,: chociażby nawet nie dopełniono dów i instytucyj zgłoszenia w terminie trzymie- w1ilrun~ów, pr~episanych w usta~ie niniejszej. sięcznym wniosków, dotyczących 'sposobu spła 2. Dochodz~nie roszczeń, wytpieniony~hw ty, bądź zabezpieczenia należności" wymienio- art. 7 lit. bl i ,el"w trybiezwycząjnego postępo nych wart. 7 lit. a). wania sądowego,. nie .jest wyłączone .przez po- wyższe orzecze~ie. . ,

Art. 12

Sąd przeprowadzi szacunek ma- jątku ordynacji przez wyznaczonych biegłych i Art. 17. f : Majątek ordynać)i 'staje się wol- do szacunku należy wezwać posiadacza ordy- ny z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, nacji oraz następcę posiadacza. znoszącego ordynację. , Dziennik Ustaw Nr 63 -971 ,Poz. 417 2. Dokonanie wpisów w księgach hipotecz- powiada za długi ordynacji po Jej znies,i eniu nych , Vi myśl orzeczenia, znoszącego ordynację, tylko w takim stosunku, w jakim pozostaje od- , następuje na" podstawie poswja,d<;zenia, wypa- rębna masa majątkowa do majątku ordynacji, 'nego przez sąd. , ' przy tym tylko jako poręczyciel. Zbiory nauko- we, archiwalne, biblioteczne i muzealne nie od-

Art. 18

1. Sąd wyda poświadczenie po wy- powiadają za długi ordynacji. kazaniu, że ustalony przez niego sposób zabez- pieczenia wszelkich należności ' został wyko- Art. 22. Z chwilą zniesienia ordynacji, ma- 'nany. . ' , jątek znies';onej ordynacji odpowiada za długi, 2. Jeżeli zabezpieczenie ma nastąpić przez zahipotekowane na jej dochodach, także swą ustanowienie hipoteki lub innego/ prawa rzeczo- substancją z zastrzeżeniem przepisu art. 21 ' wego, w po~wiadczeniu winno być zastrzeżone, ust. 3. - ' że wykreślenie ogranitzeń 'prawa własności, Art. 23. Wierzyciele zniesionej ordynacji wynikających z właściwości ordynacji, może na- mogą w ' ciągu 6 tygodni od dnia· wykreślenia , stąpić tylko przy równoczesnym wpisaniu tego ograniczeń, wynikających z właściwości ordy- , zabezpieczenia. , '' nacji, żądać zabezpieczenia hipotecznego: 3. ~ąd, gdy zajdz'ie tego potrzeba,' określi a) roszczeń z tytułu długów ordynacji na również porządek, w jakim żabezpieczenia hi- całym majątku zniesionej ordynacji w poteczne mają być wpisarie, a , to według kolej- porządku daty powstania roszczenia, ności kategoryj roszczeń, wymienionych wart. b) roszczeń z tytułu długów osobistych 7; należno~c,iom ' w . qbrębie kaidej kategorii ostatniego posiadacza ordynacji na czę służy równy stopień zabezpieczenia. ści majątku jemu przypadłej z równym , 4 .. Roszcz,eniu o równowar~ość liS części między sdbą prawe~ pierwszeństwa. czystego majątku ordynacji (art. 15 'uąt. 2) słu ży stopień hipQtec?ny bezpośrędni9 po roszcze- Art. 24. Grunty zniesionej ordynacj,i wraz niach, wymienioIwch wart. 7 ~ z gruntami, będącymi własnością ostatniego po- siadacza ordynacji, stanowią jednostkę w rozu-

Art. 19

1 > JeŻeli us~awa niniejsza inaczej mieniu art. 4,i 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. nie stanowi, Vi postępowaniu o': zniesienie ordy- o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. nacji stosuje ' się przepisy postępowania niespor- z 19Q6 r. Nr 1. poz. 1). nego(incydenfalne,go). 2. Na obszarze mocy obowiązującej pru- Art. 25. 1. Na obszarze Il).Ocy obowiązują skiej ustawy. o sądownictwie niespornym (Zbiór cej kodeksu cywilnego niemieckiego ustaje ust. pr, str. 249) mŁ, uchwałę sądu apelacyjnego z dniem wejścia w życie ustawy niniejszej wła słąiy natychrp.iaątowe żażalenię ' do Sądu Nąj- ściwość Ministra Sprawiedliwości, jako instan- wyższego. ' " ; cji sądowej, w sprawach ' fideikomisów familij- " 3. WI raz,ie śmierci posiadacza ordynacji w nych. toku postępowania o zniesienie ,órdynacji, po- 2. Z dniem wejścia w życie ustawy niniej- stępOwanie to umarza się; wzno,wienie postępo szej do rozstrzygania środków odwołaWczych ,wania nie wymaga ponownej ,zgody Rady Mi- od orzeczeń sądów apelacyjnych w tych spra- Iuistrów. ' , , wach właściwy jest Sąd Najwyższy. '

Art. 20

' W -' przypadku, gdy, z : :ordynacją Art. 26. 1. Z dniem wejścia w życie usta- związana jest "statutowo fundacja,orzeczenie, v.-y niniejszej tracą moc przepisy art. l, 2, 3 ust. znósząc, e ordynację, stanowi podstawę do odpo- 1 oraz 4 - 7 ustawy z dnia 18 listopada 1921 r. wiedniej zmiany ' treści aktu ··fundacyjnego. o dobrach rodzinnych w byłej dzielnicy pruskiej Zmianę treści aktu fundacyjnegffprzeprowadza (Dz; U. R P. Nr 100, poz. 715). właściwa władza furidacyjna po wysłuchaniu ' 2. Postępowanie o zniesieniu ordynacji, po's iadacza ordynacj,i. , ,' wszczęte przed dniem wejścia wżycie ustawy

Art. 21

" LIP? zniesieniu .Qrdynacji do- niniej,s zej na ,podstawie przepisów dotychczaso- ~ychczasowyposiaaacz, w którego ręku majątek wych, będzie umorzone, jeżeli 'riie ' zostanie ukończone w ciągu roku od tej daty. ordynacji staje się majątkiem~ :wolnym, odpo- wiada za dług~ordynacji orazza.wszel~ie swo- Art. 27. Koszty sądowe w sprawach, prze- je długi osobiste całym majątkiem, który w je- widzianych ustawą niniejszą, określi rOZParzą- go ręku stał się majątkiem w~l~tm. " , dzenie ' Miriistra Sprawiedliwości. , 2. Za długi- osobiste swego poprzednika do- tychczasowy posiadacz odpowia'dcr tylko o tyle, Art. 28. Wykonanie ustawy ninie1szej po- '0 ,ile wyraziY 'swą zgodę na' " zaciągnięcie tych rucza się Ministrowi Sprawiedliwości. dhi'gów, ' chybiC'że w myśl ' prżeplsów ogólnych : "Art. 29. Ustawa niniejsza wchodzi w życie ponosi odpowie'dzialność szerszą;" ; ': z ,d niem ogłoszenia. " 3. Majątek fundacyj, zakładów użyteczno- ści ptfplicznejli ihstytucyjj utwotzónyćh z istnie- Prezydent Rzeczypospolitej: l. Mościcki jących w majątku ordynacji mas 'majątkowych, c~loIl}..tymsłużących, zbioró,w naukowych, aro , Prezes Rady Ministrów: Sławoj Składkowski !;:hiwalnych, "bibliotecznych i "..m;t,lzealnych, od- Minister Sprawiedliwości: ,W . Grczbowski ł. •. /
- 9'72 ~ Dziennik U.tąw Nr ()~ . Zaląc.Dik do art. .3 \lstawy z dnia 13 lipoa 1939 r. (poz. 4.7). ~YJCAZ ordynacyj, z kt6rymi są związane instytucje Q szęrS~yQ1 znaczeniu dla kmt1U'Y Daroclow~j. ~ cd N N'a .. Z Nazwa ordynacji Wojewóclztwo Ną~wisko riałQiyeiela Z~ i·~ ~..9 .. 1. Goluchów Pożnańskie 1893 Izabella Elżbieta Maria Teresa Ordynacja. ro~iny Emanuela Anna Zofia ' z kś. ks. Czartoryskich - Czartoryskich hr-. Kośe!elec-
- . Działy4ska 2. Op'i nogóra Warszawskie 1844 hr. Wincenty Krasiński OrcłYJlIłcja domu hr. Krasińskich / 3. poinrzYQe-Zarzecze Lwowskie 1894 Włodzimierz Ksawery Ta- Ordynacja fa~Hiina deusz hr. Dzłeduszycki hr. Dzieduszyckich 4. Przęworąk Lwowskie 1866 Jel'zy Henryk na ' Wiśniezu i Ordynacja ks. Lubomirskich Jarosławhl ks. Lubomirski 5. Sieniawa . Lwowskie 1897 Władysła.w ks. Czartoryski Powiernictwo familijne - ks. Czartoryskich ~. Zamość Lybelsk,ie 1589 Jan · Zamoyski Kanclęr~ i łl~t- .Ordynacja rod~iny hr. Zamdy- man Wielki Koronny. s'k ich . . 7. Nieśwież- Kleck Nowogródzkie lSę6 Mikołaj :Krzys~tof ks. ~ad~i- Ordynacja ks. Radziwiłłów wiU Marszałel< Wielk, Ks. Litewskie~Q 8. Chroberz KieleckiQ 1691 Zygmunt Gonzaga Myszkowski ,- .. Ordynacja rodziny kaut. WojnłQki m,ugr. W ielopolskich- / Gonzaga Myszkowskich , 9. Roś ijiałQstocki!il 1906 Stefan hr. PQtocld Ordynacja rodziny hr. Branickich 1O. Łańcut Lwowlikie. ~638 Alfred hr. Potocki Ordynacja rodziny hr. Potockich 11. Czerniejewó Poznańskie 185S Marłann~ BaJbłna Sęwer}'1la Majorat rodzinny .' hr. Sk6rzewlika z dotJlu 'Lip~ hr. Skórzęwskich ska 12. Ołyka V/ołyńskię 1586 Stan.isław ks. Rad:dwlłł OrdYlłacja ks. Radziwiłłów .