Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 14 lutego 2024 r. w sprawie stanowisk oraz wymagań kwalifikacyjnych, jakie powinni spełniać pracownicy zatrudnieni na poszczególnych stanowiskach w Służbach Parków Narodowych

Określa się następujące stanowiska pracowników Służb Parków Narodowych:
1) dyrektor parku;
2) zastępca dyrektora parku;
3) główny księgowy;
4) główny specjalista do spraw ochrony przyrody;
5) główny specjalista do spraw udostępniania parku;
6) główny specjalista do spraw edukacji;
7) nadleśniczy;
8) konserwator obrębu ochronnego;
9) kierownik działu do spraw ochrony przyrody;
10) kierownik działu do spraw udostępniania parku;
11) kierownik działu do spraw edukacji;
12) kierownik ośrodka edukacyjno-muzealnego;
13) kierownik pracowni naukowo-edukacyjnej;
14) starszy specjalista do spraw ochrony przyrody;
15) starszy specjalista do spraw udostępniania parku;
16) starszy specjalista do spraw edukacji;
17) kierownik zespołu do spraw ochrony przyrody;
18) kierownik zespołu do spraw udostępniania parku;
1) Minister Klimatu i Środowiska kieruje działem administracji rządowej – środowisko, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U. poz. 2726).  Dziennik Ustaw – 2 – Poz. 229
19) kierownik zespołu do spraw edukacji;
20) kierownik ośrodka hodowli zwierząt;
21) kierownik szkółki leśnej;
22) komendant Straży Parku;
23) zastępca komendanta Straży Parku;
24) dowódca grupy terenowej Straży Parku;
25) specjalista do spraw ochrony przyrody;
26) specjalista do spraw udostępniania parku;
27) specjalista do spraw edukacji;
28) leśniczy;
29) konserwator obwodu ochronnego;
30) starszy strażnik Straży Parku;
31) podleśniczy;
32) strażnik Straży Parku;
33) starszy strażnik;
34) referent techniczny;
35) przewodnik turystyczny;
36) strażnik.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 7 dni od dnia ogłoszenia. Minister Klimatu i Środowiska: P. Hennig-Kloska z dnia 14 lutego 2024 r. (Dz. U. poz. …)  DziennikWYMAGANIA Ustaw KWALIFIKACYJNE, JAKIE
– 3 – POWINNI SPEŁNIAĆ PRACOWNICY Poz. 229 ZATRUDNIENI NA POSZCZEGÓLNYCH STANOWISKACH Wrozporządzenia Załącznik do SŁUŻBACH PARKÓW Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 14 lutego 2024 r. (Dz. U. poz. 229) NARODOWYCH WYMAGANIA KWALIFIKACYJNE, JAKIE POWINNI SPEŁNIAĆ PRACOWNICY ZATRUDNIENI NA POSZCZEGÓLNYCH STANOWISKACH W SŁUŻBACH PARKÓW NARODOWYCH Wymagania kwalifikacyjne Lp. Stanowisko staż pracy wykształcenie 1 dyrektor parku według odrębnych według odrębnych przepisów przepisów 2 zastępca dyrektora 6 lat pracy, w tym 2 lata wyższe: parku pracy na stanowisku 1) studia ukończone po dniu kierowniczym 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) archeologia, 
–3– Dziennik Ustaw – 4 – Poz. 229
k) nauki prawne,
l) ekonomia i finanse,
m) nauki o kulturze fizycznej lub
n) nauki o polityce i administracji lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) prawo,
m) administracja,
n) ekonomia,
o) turystyka i rekreacja,
p) wychowanie fizyczne,
q) politologia,
r) górnictwo i geologia lub
s) energetyka 3 główny księgowy według odrębnych według odrębnych przepisów przepisów 
–4– Dziennik Ustaw – 5 – Poz. 229 4 główny specjalista 6 lat pracy na stanowisku wyższe: do spraw: o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu
– ochrony przyrody, z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na
– udostępniania narodowego kierunku przyporządkowanym parku, do dyscypliny naukowej albo
– edukacji dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) archeologia,
k) historia,
l) nauki o kulturze fizycznej,
m) nauki o kulturze i religii,
n) pedagogika,
o) nauki o bezpieczeństwie,
p) ekonomia i finanse,
q) nauki o zarządzaniu i jakości,
r) nauki o polityce i administracji lub
s) nauki o komunikacji społecznej i mediach lub 
–5– Dziennik Ustaw – 6 – Poz. 229
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) administracja,
m) historia,
n) turystyka i rekreacja,
o) wychowanie fizyczne,
p) kulturoznawstwo,
q) religioznawstwo,
r) pedagogika,
s) bezpieczeństwo wewnętrzne,
t) ekonomia,
u) zarządzanie,
v) politologia,
w) dziennikarstwo,
x) górnictwo i geologia lub
y) energetyka 5 nadleśniczy 5 lat pracy na stanowisku wyższe: o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na narodowego kierunku przyporządkowanym 
–6– Dziennik Ustaw – 7 – Poz. 229 do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej nauki leśne lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku leśnictwo 6 konserwator obrębu 5 lat pracy na stanowisku wyższe: ochronnego o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na narodowego kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna lub
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska, 
–7– Dziennik Ustaw – 8 – Poz. 229
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) prawo,
m) administracja,
n) ekonomia,
o) wychowanie fizyczne,
p) politologia,
q) górnictwo i geologia lub
r) energetyka 7 kierownik działu do 4 lata pracy na stanowisku wyższe: spraw: o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu
– ochrony przyrody, z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na
– udostępniania narodowego kierunku przyporządkowanym parku, do dyscypliny naukowej albo
– edukacji dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) archeologia, 
–8– Dziennik Ustaw – 9 – Poz. 229
k) historia,
l) nauki o kulturze fizycznej,
m) nauki o kulturze i religii lub
n) pedagogika lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) historia,
m) turystyka i rekreacja,
n) wychowanie fizyczne,
o) kulturoznawstwo,
p) religioznawstwo,
q) pedagogika,
r) górnictwo i geologia lub
s) energetyka 8 kierownik ośrodka 4 lata pracy na stanowisku wyższe: edukacyjno- o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu
-muzealnego z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na narodowego kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo 
–9– Dziennik Ustaw – 10 – Poz. 229 dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) archeologia,
k) historia,
l) nauki o kulturze fizycznej,
m) nauki o kulturze i religii lub
n) pedagogika lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura, 
– 10 – Dziennik Ustaw – 11 – Poz. 229
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) historia,
m) turystyka i rekreacja,
n) wychowanie fizyczne,
o) kulturoznawstwo,
p) religioznawstwo,
q) pedagogika,
r) górnictwo i geologia lub
s) energetyka 9 kierownik pracowni 4 lata pracy na stanowisku wyższe: naukowo- o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu
-edukacyjnej z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na narodowego kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) archeologia,
k) historia,
l) nauki o kulturze fizycznej,
m) nauki o kulturze i religii 
– 11 – Dziennik Ustaw – 12 – Poz. 229 lub
n) pedagogika lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) historia,
m) turystyka i rekreacja,
n) wychowanie fizyczne,
o) kulturoznawstwo,
p) religioznawstwo,
q) pedagogika,
r) górnictwo i geologia lub
s) energetyka 10 starszy specjalista 3 lata pracy na stanowisku wyższe: do spraw: o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu
– ochrony przyrody, z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na
– udostępniania narodowego kierunku przyporządkowanym parku, do dyscypliny naukowej albo
– edukacji dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne, 
– 12 – Dziennik Ustaw – 13 – Poz. 229
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) archeologia,
k) historia,
l) nauki o kulturze fizycznej,
m) nauki o kulturze i religii,
n) pedagogika,
o) nauki o bezpieczeństwie,
p) ekonomia i finanse,
q) nauki o zarządzaniu i jakości,
r) nauki o polityce i administracji lub
s) nauki o komunikacji społecznej i mediach lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska, 
– 13 – Dziennik Ustaw – 14 – Poz. 229
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) administracja,
m) ekonomia,
n) historia,
o) turystyka i rekreacja,
p) wychowanie fizyczne,
q) kulturoznawstwo,
r) religioznawstwo,
s) pedagogika,
t) bezpieczeństwo wewnętrzne,
u) ekonomia,
v) zarządzanie,
w) politologia,
x) dziennikarstwo,
y) górnictwo i geologia lub
z) energetyka 11 kierownik zespołu 3 lata pracy na stanowisku wyższe: do spraw: o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu
– ochrony przyrody, z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na
– udostępniania narodowego kierunku przyporządkowanym parku, do dyscypliny naukowej albo
– edukacji dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) weterynaria, 
– 14 – Dziennik Ustaw – 15 – Poz. 229
e) zootechnika i rybactwo,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) archeologia,
k) historia,
l) nauki o kulturze fizycznej,
m) nauki o kulturze i religii lub
n) pedagogika lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) historia,
m) turystyka i rekreacja,
n) wychowanie fizyczne,
o) kulturoznawstwo, 
– 15 – Dziennik Ustaw – 16 – Poz. 229
p) religioznawstwo,
q) pedagogika,
r) górnictwo i geologia lub
s) energetyka 12 kierownik ośrodka 3 lata pracy na stanowisku wyższe: hodowli zwierząt o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na narodowego kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) nauki o Ziemi i środowisku,
f) technologia żywności i żywienia lub
g) weterynaria lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) zootechnika,
c) weterynaria,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska lub
f) rolnictwo 13 kierownik szkółki 3 lata pracy na stanowisku wyższe: leśnej o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na narodowego kierunku przyporządkowanym 
– 16 – Dziennik Ustaw – 17 – Poz. 229 do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki leśne lub
b) rolnictwo i ogrodnictwo lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) leśnictwo lub
b) ogrodnictwo 5 lat pracy na stanowisku średnie albo średnie branżowe, o specjalności zgodnej a także kwalifikacje z zakresem działania parku zawodowe w zawodzie na narodowego poziomie technika dającym przygotowanie do pracy w leśnictwie lub ogrodnictwie 14 komendant Straży 3 lata pracy w Służbie wyższe Parku Parku Narodowego 5 lat pracy w Służbie Parku średnie albo średnie branżowe Narodowego 15 zastępca 2 lata pracy w Służbie wyższe komendanta Straży Parku Narodowego Parku 3 lata pracy w Służbie średnie albo średnie branżowe Parku Narodowego 16 dowódca grupy rok pracy w Służbie Parku wyższe terenowej Straży Narodowego Parku 2 lata pracy w Służbie średnie albo średnie branżowe Parku Narodowego 17 specjalista do spraw: – wyższe:
– ochrony przyrody, 1) studia ukończone po dniu
– udostępniania 30 września 2019 r. na parku, kierunku przyporządkowanym 
– 17 – Dziennik Ustaw – 18 – Poz. 229
– edukacji do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) archeologia,
k) historia,
l) nauki o kulturze fizycznej,
m) nauki o kulturze i religii,
n) pedagogika,
o) nauki o bezpieczeństwie,
p) ekonomia i finanse,
q) nauki o zarządzaniu i jakości,
r) nauki o polityce i administracji lub
s) nauki o komunikacji społecznej i mediach lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia, 
– 18 – Dziennik Ustaw – 19 – Poz. 229
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) administracja,
m) historia,
n) turystyka i rekreacja,
o) wychowanie fizyczne,
p) kulturoznawstwo,
q) religioznawstwo,
r) pedagogika,
s) bezpieczeństwo wewnętrzne,
t) ekonomia,
u) zarządzanie,
v) politologia,
w) dziennikarstwo,
x) górnictwo i geologia lub
y) energetyka 18 leśniczy 2 lata pracy na stanowisku wyższe: o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na narodowego kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej nauki leśne lub 
– 19 – Dziennik Ustaw – 20 – Poz. 229
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku leśnictwo 3 lata pracy na stanowisku średnie albo średnie branżowe, o specjalności zgodnej a także kwalifikacje z zakresem działania parku zawodowe w zawodzie na narodowego poziomie technika dającym przygotowanie do pracy w leśnictwie 19 konserwator 2 lata pracy na stanowisku wyższe: obwodu ochronnego o specjalności zgodnej 1) studia ukończone po dniu z zakresem działania parku 30 września 2019 r. na narodowego kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) nauki o kulturze fizycznej lub
k) nauki o kulturze i religii lub 
– 20 – Dziennik Ustaw – 21 – Poz. 229
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) wychowanie fizyczne,
l) kulturoznawstwo,
m) religioznawstwo,
n) górnictwo i geologia lub
o) energetyka 3 lata pracy na stanowisku średnie albo średnie branżowe o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego 20 starszy strażnik rok pracy w Służbie Parku wyższe Straży Parku Narodowego 2 lata pracy w Służbie średnie albo średnie branżowe Parku Narodowego 21 podleśniczy – wyższe:
1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo 
– 21 – Dziennik Ustaw – 22 – Poz. 229 dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) nauki o kulturze fizycznej lub
k) nauki o kulturze i religii lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia,
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) archeologia,
l) wychowanie fizyczne, 
– 22 – Dziennik Ustaw – 23 – Poz. 229
m) kulturoznawstwo,
n) religioznawstwo,
o) górnictwo i geologia lub
p) energetyka rok pracy średnie albo średnie branżowe 22 strażnik Straży – średnie albo średnie branżowe Parku 23 starszy strażnik – wyższe:
1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej:
a) nauki biologiczne,
b) nauki leśne,
c) rolnictwo i ogrodnictwo,
d) zootechnika i rybactwo,
e) weterynaria,
f) nauki o Ziemi i środowisku,
g) geografia społeczno-
-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna,
h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka,
i) architektura i urbanistyka,
j) nauki o kulturze fizycznej lub
k) nauki o bezpieczeństwie lub
2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku:
a) biologia, 
– 23 – Dziennik Ustaw – 24 – Poz. 229
b) geografia,
c) geologia,
d) leśnictwo,
e) ochrona środowiska,
f) rolnictwo,
g) zootechnika,
h) weterynaria,
i) architektura,
j) architektura i urbanistyka,
k) wychowanie fizyczne,
l) bezpieczeństwo wewnętrzne,
m) górnictwo i geologia lub
n) energetyka rok pracy średnie albo średnie branżowe 24 referent techniczny – średnie albo średnie branżowe 25 przewodnik według odrębnych według odrębnych przepisów turystyczny przepisów 26 strażnik – średnie albo średnie branżowe