Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

1. Bez odszkodowania przechodzą niu z zainteresowanymi ministrami ustali na własność Państwa przedsiębiorstwa: prze- w rozporządzeniu, jakie osoby i spółki oraz mysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, w ja kim trybie będą uznane za podlegające ubezpieczeniowe oraz handlowe: przepisowi ust. 1. lit . b), c), d), e) .
a) Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska, 3. Przedsiębiorstwa niemieckich i gdai!skich
b) obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłe go osób prawnych prawa publicznego (ust. 1. Wolnego Miasta Gdailska z wyjątkiem lit. c) przechodzą na wł asność odpo'wiednich osób narodowości polskiej lub innej polskich osób prawnych. W braku takich osób przez Niemców prześladowanej, lub w r azie zbiegu ' z a interes owań kilku osób
c) niemieckich i gdańskich osób prawnych prawnych, uchwała Rady Ministrów oznaczy z wyłączeniem osób prawnych prawa osobę prawną, na własność której ma przejść publicznego, przedsiębiorstwo. Poz. 11 22 Dziennik U&taw Nr 3 4. Z mocy prz2pisu lllllleJszego artykułu lania publicznych środków komunikacji, nie przechodzi na własność Państwa lub osób korzystających z prądu silnego, . prawnych prawa publicznego przedsiębiorstwo, 4) przedsiębiorstwa, służące do wytwa- określone w ust. 1: rzania,przetwarzania, przesyłania lub rozdzielania gazu dla celów przemysło­
a) które zostało zajęte lub skonfiskowane wych i domowych, przez b. władze okupacyjne, chyba że 5) zakłady wodociągowe, obejmujące wię­ stanowiło ono przedtem własność Skar- cej, aniżeli teren jednej gminy (okrę­ bu Państwa lub wspomnianych osób gowe zakłady wodociągowe), prawnych albo zajęcie lub konfiskata 6) huty żelaza oraz huty metali koloro- dotyczyły przedsiębiorstwa osób lub wych, spółek , wskazanych w ust. 1 i 3,
7) przedsiębiorstwa przemysłu zbrojenio-
b) którego wyzbycie się · na rzecz osób wego, lotniczego oraz materiałów wy- i spółek, wymienionych w ust. 1 i 3 na- buchowych, stąpiło po dniu 1 września 1939 r. pod 8) koksownie, wpływem groźby, uprawniającej właś­ 9) cukrownie i rafinerie cukru, ciciela zbywającego przedsiębiorstwo do 10) gorzelnie przemysłowe, destylarnie, ra- uchylenia się od skutków prawnych finerie spirytusu oraz fabryki wódek, oświadczenia woli. 11) browary o zdolności produkcyjnej po- 5. Minister Sprawiedliwości w porozumie- wyżej 15.000 hl. rocznie, niu z zainteresowanymi ministrami określi . 12) fabryki drożdży, tryb ujawnienia w księgach hipotecznych 13) młyny zbożowe o zdolności przemiało­ (gruntowych), w rejestrach handlowych i in- wej powyżej 15 ton zboża na dobę, nych rejestrach publicznych przejścia na włas­ obliczonej na podstawie długości wal- ność Państwa lub osób prawnych prawa pub- ców lub powierzchni kamieni młyń­ licznego przedsiębiorstw, nieruchomości do nich skich, należących oraz praw na ich rzecz zahipote- 14) olejarnie o zdolności produkcyjnej po- kowanych. wyżej 500 ton rocznie oraz wszelkie 6. Nieważne są wszelkie czynnosCl lub rafinerie tłuszczów jadalnych, akty prawne, zdziałane po dniu 1 września 15) chłodnie składowe, 1939 r. eo do przedsiębiorstw, wymienionych 16) wielki i średni przemysł włókienniczy, w ust. 1, celem zapobieżenia ich przejściu na 17) przemysł poligraficzny i drukarnie. własność Państwa lub polskich osób prawnych Rozporządzenie Rady Ministrów określi co prawa publicznego. do przedsiębiorstw, wymienionych w pkt 16 7. O przejściu przedsiębiorstwa na wła­ i 17, które kategorie z nich przechodzą na wła­ sność Państwa lub polskich osób prawnych sność Państwa, a co do drukarń, które z nich :prawa publicznego (ust. 3 zd. 1) orzeka wła­ mają być przekazane na własność organiza- śeiwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa cjom politycznym lub społecznym, stowarzy- minister, którego orzeczenie jest ostateczne szeniom lub spółdzielniom . i nie ulega zaskarżeniu do Najwyższego Try- B. Przed s iębiors twa przemysłowe nie wy- bunału Administracyjnego. Rozporządzenie mienione pod A, jeżeli zdolne są zatrudnić Rady Ministrów określi tryb postępowania, przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż w którym nastąpi przejście przedsiębiorstwa 50 pracowników. na własność Państwa. Spod działania tego przepisu wyłącza się

1. Za odszkodowaniem przejmuje przedsiębiorstwa robót budowlanych oraz In- Państwo na własność: stalacyjnych bez względu na ilość praeowni- ków, którą zdolne są zatrudnić. Rozporządze­ A. Przedsiębiorstwa górnicze i przemysło­ nie Rady Ministrów może podwyższyć dolną we w następujących gałęziach gospodarki na- granicę 50-ciu pracowników w przemyśle wyro- rodowej: bów niepowszechnego użytku, bądź mało zme-
1) kopalnie oraz nadania górnicze, podle- chanizowanym, bądź o charakterze pionierskim gające przepisom prawa górniczego, lub sezonowym.
2) przemysł naftowy i gazu ziemnego C. 1) Przedsiębiorstwa komunikacyjne (ko- z kopalniami, rafineriami, gazoliniar- lei żelaznych normalnych i wąskotoro­ niami i innymi zakładami przetwór- wych, kolei elektrycznych, komunikacji czymi, gazociągami oraz przemysł pa- powietrznej) , liw syntetycznych, 2) przedsiębior.!!twa telekomunikacyjne (te-
3) przedsiębiorstwa, służące do wytwa- lefoniczne, telegraficzne, radiowe,). rzania, przetwarzania, przesyłania lub 2. Przejęciu przez Państwo na własność rozdzielania energii elektrycznej w ce- nie podlegają przedsiębiorstwa, wymienione w lu zarobkowego zbytu albo w celu zasi- ust. l, jeżeli stanowią własność związk6w sa- Dziennik Ustaw Nr 3 23 Poz. 17 :rnorządowych, międzykomunalnych, spółdzielni strów wniosków w przedmiocie przekazywania . albo związków spółdzielni. J eżeIi własność wy- przedsiębiorstw upaństwowionych organiza- mienionych związków lub spółdzielni dotyczy cjom spółdzielczym i samorządowi terytorial- tylko części przedsiębiorstwa lub tylko części nemu. udziału majątkowego w nim, natenczas prze- 3. Rada Ministrów przekaże w pierwszym jęciu na własność przez Państwo podlega tylko rzędzie na wniosek właściwego ministra lub pozostała część. wymienionego wyżej komitetu spółdzielniom 3. Uchwała Rady Ministrów~ powzięta na lub ich związkom przedsiębiorstwa przemysło­ wniosek zainteresowanego Ministra, może wy- we, które: łączyć spod działania przepisu ust. 1 poszcze- a) oparte są wyłącznie lub głównie o miej- 'gólne przedsiębiorstwa albo ich kategorie lub scowy surowiec i produkują głównie dla grupy. potrzeb lokalnych, 4. P oszczególne przedsiębiorstwa, istnieją­ b) dotyczą lokalnego interesu producentów ce w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, surowca lub konsumentów, a nie podpadające pod przepis ust. 1, mogą być c) są integralnie związane z funkcjami go- przejęte na własność przez Państwo na zasa- spodarczymi, spełnianymi wyłącznie lub dzie uchwały Rady Ministrów, powziętej na głównie przez spółdzielczość. wniosek zainteresowanego ministra, jeśli posia- 4. Rada Ministrów we wszystkich innych daj ą one faktyczną wyłączność produkcji przypadkach przyjmie pod uwagę istotne inte- w ważnych gałęziach gospodarki narodowej; resy spółdzielczości ?:Art. 6. 1. Przedsiębiorstwa przejęte na bankowych oraz szczególnych urządzeń ma- zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3przechorlzą gazynowych, składowych lub prz,eładunkowych, na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych zwł aszcza w portach lub przy drogach kolejo- prawa publicznego w całości wraz z nierucho- wych i wodnych. mym i ruchomym majątkiem i wszelkimi pra- 5. Przepis art. 2 ust. 7 stosuje się odpo- wami (prawo do firmy, patenty, licencje, zna- wiednio do przedsiębiorstw przejętych na za- ki towarowe, użytkow e itp.), wolne jednak od sadzie niniejszego artykułu. obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowią­ 6. Orzeczenie o przejęciu przez Państwo zań o charakterze publiczno-prawnym,. zobo- na włas ność w trybie niniejszego artykułu mo- wiązań na rzecz polskich osób prawnych pra- że nastąpić tylko do dnia 31 grudnia 1946 r. wa publicznego, zobowiązań na rzecz osób

1. Państwo może przedsiębiorstwa wiązania, które z mocy przepisu ust. 1 nie pod- przejęte na własność prowadzić we własnym legają prz.ejęciu stosuje się odpowiednio prze- zarządzie albo przekazywać je samorządowi pis art. 7. terytorialnemu lub spółdzielniom albo ich 3. Obciążenia i zobowiązania, które w związkom na zasadzie uchwały Rady Ministrów, chwili ich powstania były gospodarczo nieuza- powziętej na wniosek właściwego ministra lub sadnione, ulegają umorzeniu w całości lub w komitetu, powołanego w trybie ust. 2 niniej- części względem Państwa lub polskiej osoby szego artykułu. Przedsiębiorstwa z zakresu prawnej prawa publicznego. art. 3 ust. 1 A pkt 9)-15) przekaże Państwo 4. Rozporządzenie Rady Ministrów ustali samorządowi terytorialnemu lub spółdzielniom zasady i tryb postępowania w sprawach ozna- albo ich związkom uchwałą Rady Ministrów, czonych w przepisie ust. 3. powziętą na wniosek właściwego ministra lub 5. Przepis art. 2 ust. 5 stosuje się Ddpo- komitetu powołanego w trybie ust. 2 niniejsze- wiednio do przedsiębiorstw przejętych 1,a za- go artykułu. sadzie przepisu art. 3. 2. Uchwała Rady Ministrów powoła komi- tet złożony z przedstawicieli Ministerstwa Art. 7. 1. Za przedsiębiorstwo przejęte Skarbu, Ministerstwa Przemysłu, Ministerstwa przez Państwo na własność (art. 3) otrzyma Administracji Publicznej, Ministerstwa Apro- jego właściciel od Skarbu Pań stwa odszkod?- wizacji i Handlu, Ministerstwa Rolnictwa i Re- wanie w terminie jednego roku, licząc od dma form Rolnych, Ministerstwa Pracy i Opieki doręczenia mu zawiadomienia w przedmiocie Społecznej i Centralnego Urzędu Planowania prawomocnego ustalenia wysokości przypada- oraz przedstawicieli: spółd.z ielczości. Związku jącego odszkodowania. Samopomocy Chłopskiej, związków zawodo- 2. Odszkodowanie to będzie w zasadzie wych i samor2',ądu terytorialnego. Zadaniem wypłacane w papierach wartościowyc~, zaś komitetu będzie przed stawianie Radzie Mini- w wyjątkowych gospodarczo uzasadmonych Poz. 17 - 24 Dziennik Us,t aw Nr 3 przypadkach może być wypłacane również 6. Rozporządzenie Rady Ministrów ustali w gotówce lub innych wartościach. szczegółowe zasady obliczania odszkodowania, 3. Wysokość należnego odszkodowania bę­ uwzględniania okoliczności wymienionych dą ustalały specjalne komisje. W postępowa­ w ust. 5 oraz sposób wypłacania odszkodowa- niu przed tymi komisjami będą miały prawo nia (ust. 2) i tryb amortyzacji papierów war- uczestniczyć osoby zainteresowane. W razie tościowych. potrzeby, a w każdym razie na żądanie osób zainteresowanych, komisja powoła odpowied- Art. 8. Przed s iębiorstwa, które w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy znajdują się nich biegłych. 4. Skład komisji, sposób powoływania jej pod zarządem państwowym, a nie podlegają przejęciu na własność przez Państwo w myśl członków, liczbę członków konieczną do waż­ ności uchwał, tryb postępowania komisji oraz przepisów niniejszej ustawy, będą naj dalej do odwoływania się od jej orzeczeń określi rozpo- dnia 31 grudnia 1946 r. zwolnione od zarządu państwowe"go, a ich posiadanie przywrócone rządzenie Rady Ministrów. 5. przy ustalaniu odszkodowania należy osobom, u~rawnionym w trybie przewidzianym uwzględnić: przez obowiązujące przepisy.
a) ogólne obniżenie wartości majątku na- Art. 9. 1. Kto usuwa, ukrywa lub uszka- rodowego, dza majątek, podlegający przejęciu przez Pań­
b) czystą wartość majątku przedsiębior­ stwo (art. 2 i 3) albo przedsiębierze inne czyn- stwa w dniu przejęcia go przez Pań­ ności w celu udaremnienia przejęcia majątku stwo, przez Państwo, podlega karze więzienia do lat
e) obniżenie wartości przedsiębiorstwa na 5-ciu i grzywnie do 10.000.000 zł albo jednej skutek strat wojennych oraz strat, ponie- z tych kar. sionych w związku z wojną i okupacją przez przedsiębiorstwo w okresie od dnia 2. Ponadto sąd orzeknie konfiskatę przed- 1 września 1939 r. do chwili przejęcia miotu przestępstwa. przedsiębiorstwa przez Państwo,

Wykonanie niniejszej ustawy po-
d) wysokość nakładów, dokonanych po dniu rucza się Prezesowi Rady Ministrów i właści­ 1 września 1939 r., wym ministrom.
e) szczególne okoliczności wpływające na wartość przedsiębiorstwa (czas trwania Art. 11. Ustawa niniejsza wchodzi w życie koncesji, licencje itp.) . z dniem ogłoszenia . Prezydent Krajowej Rady Narodowej: Minister żeglugi i Handlu Zagraniczn.: Bolesław Bierut Stefan Jędrychowski Prezes Rady Ministrów: Minister Komunikacji: Edwa,rd Osóbka-Morawski Jan Rabanowski Minister Obrony Narodowej: Minister Zdrowia: Micha,ł żymierski Franciszek Litwin Marsz"łp l{ Polski Minister Informacji i Propagandy: Minister BezlJH:czeństwa Publicznego: Stefan Matuszewski Stanisław RadJC'ieuncz w/z Minister Kultury i Sztuki: Minister Skarbu: Leon K ruczkoUJski Konstanty Dąbrowski Minister Le ś nictwa: Minister Administracji Publicznej: Stanisław Tka,czow Władysław Kiernik Minister Spraw Zagranicznych: Minister Aprowizacji i Handlu: Wincenty Rzymowski J er zy S ztachelski Minister Sprawiedliwoś ci: Minister Odbudowy: Henryk świątkowski Michał Kaczorowski w/z Minister Oświaty: w/z Mini ster Pracy i Opieki Społecznej: Bronisław Biedow1:Cz Edm und Giebartowski Minister Rolnictwa i Reform Rolnych: Minister Poczt i Telegrafów: Stanisław Mikołajczyk Tadeusz Kapeliński Minister Przemysłu: Minister Ziem Odzyskanych: Hilary Minc Władysław Gomułka