Uchwała SN SD z 28 maja 2015, sygn. SNO 21/15
Data orzeczenia
28 maja 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział VI
Przewodniczący
SSN Waldemar Płóciennik
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
UCHWAŁA
Dnia 28 maja 2015 r.
Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:
SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Kazimierz Klugiewicz
SSN Bogumiła Ustjanicz
Protokolant Katarzyna Wojnicka
przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Aleksandra Herzoga
w sprawie K. J.
sędziego Sądu Rejonowego w […]
po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 28 maja 2015 r.,
zażaleń obwinionego sędziego, jego obrońcy i Zastępcy Rzecznika
Dyscyplinarnego
na uchwałę Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w […]
z dnia 20 stycznia 2015 r.,
w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej
uchyla zaskarżaną uchwałę i sprawę przekazuje do
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu - Sądowi
Dyscyplinarnemu w […].
UZASADNIENIE
W złożonym przez Prokuratora Okręgowego wniosku o zezwolenie na
pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędzi Sądu Rejonowego w [...] – K. J.
stwierdzono, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na dostatecznie
2
uzasadnione podejrzenie popełnienia przez nią przestępstwa polegającego na tym,
że:
- w okresie od 29 sierpnia 2007 r. do 30 kwietnia 2011 r. w […], działając w krótkich
odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, jako funkcjonariusz
publiczny – Sędzia Sądu Rejonowego pełniący funkcję Przewodniczącego
Wydziału […], nie dopełniła ciążących na niej obowiązków służbowych
wynikających z treści przepisów § 49 ust. 1 i § 57 pkt 1, 2 i 8 Rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów
powszechnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 38, poz. 249, w brzmieniu obowiązującym do
dnia wejścia w życie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 lipca 2013
r. zmieniającego rozporządzenie - Regulamin urzędowania sądów powszechnych,
tj. do dnia 15 sierpnia 2013 r.), § 278 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów
powszechnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 38, poz. 249) oraz § 384 ust. 2 pkt 11
Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2003 r. w sprawie
organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów
administracji sądowej (w brzmieniu nadanym Zarządzeniem Ministra
Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2006 r., zmieniającym zarządzenie w sprawie
organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów
administracji sądowej Dz. Urz. MS z dnia 3 sierpnia 2006 r. z dniem 1 lipca 2006 r.),
§ 384 ust. 2 pkt 15 cytowanego wyżej zarządzenia (w brzmieniu nadanym
Zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 2007 r., zmieniającym
zarządzenie w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz
innych działów administracji sądowej z dniem 1 stycznia 2008 r., Dz. Urz. MS z dnia
31 stycznia 2008 r.), § 384 ust. 2 pkt 16 cytowanego zarządzenia (w brzmieniu
nadanym Zrządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 grudnia 2008 r.
zmieniającym zarządzenie w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów
sądowych oraz innych działów administracji sądowej z dniem 1 stycznia 2009 r.,
Dz. Urz. MS z dnia 3 lutego 2009 r.) w ten sposób, że wbrew obowiązkom
wskazanym w treści § 57 pkt 1 i 2, § 278 ust. 1 i 2 Regulaminu urzędowania sądów
powszechnych, jako Przewodnicząca Wydziału, nie zaznajamiała się z
zawiadomieniami o ponownym skazaniu przesyłanymi przez Biuro Informacyjne
3
Krajowego Rejestru Karnego, nie wydawała zarządzeń porządkowych w zakresie
dalszego nadania biegu wskazanym zawiadomieniom, wbrew dyspozycji § 49 ust. 1
Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, nie wyznaczała sędziów
sprawozdawców, zobowiązanych do przeprowadzenia postępowań i wydania
stosownych orzeczeń w przedmiocie zarządzenia wykonania kar pozbawienia
wolności warunkowo zawieszonych, w sposób określony w treści przepisu art. 351
§ 1 k.p.k., zgodnie z którym wyznaczanie sędziów sprawozdawców do rozpoznania
poszczególnych zawiadomień o ponownym skazaniu winno następować według
kolejności ich wpływu oraz jawnej dla stron listy sędziów danego wydziału, a nadto
wbrew dyspozycji przepisów § 384 ust. 2 pkt 11, § 384 ust. 2 pkt 15 i § 384 ust. 2
pkt 16 cytowanego powyżej Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości, nie wydawała
zarządzeń nakazujących zarejestrowanie poszczególnych zawiadomień o
ponownym skazaniu w wykazie „Ko", przez co jako Przewodnicząca Wydziału nie
sprawowała należytego nadzoru nad rozpoznawaniem tego typu kategorii spraw,
do czego była zobowiązana na podstawie § 57 pkt 8 Regulaminu urzędowania
sądów powszechnych, w wyniku czego doszło do zaniechania wydania przez Sąd
postanowień w przedmiocie zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej,
stosownie do treści art. 75 § 1, 2 lub 3 k.k., w terminie określonym w treści art. 75 §
4 k.k. w sprawach o sygnaturach:[…],w których zarządzenie wykonania kary miało
charakter obligatoryjny, oraz w sprawach:[…], w których zarządzenie wykonania
kary miało charakter fakultatywny, w wyniku czego działała na szkodę interesu
publicznego, wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu sądów
powszechnych, tj. czynu z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.
Sędzia K. J. wniosła o nieuwzględnienie wniosku.
Uchwałą z dnia 24 czerwca 2014 r., Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny
odmówił zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędzi Sądu
Rejonowego K. J. Sąd wskazał m.in., iż brak jest dowodów na umyślne działanie
sędziego (a więc popełnienie przestępstwa z art. 231 § 1 k.k.), a także, że ukaranie
K. J., za podobnie opisane przewinienie służbowe, w postępowaniu dyscyplinarnym
w sprawie […], jest wystarczające.
Polemizując ze stanowiskiem Sąd Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego,
Prokurator Okręgowy zaskarżył powyższą uchwałę. Uchwałą z dnia 18 listopada
4
2014 r., Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uchylił zaskarżoną uchwałę i
przekazał sprawę sędzi K. J. do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu –
Sądowi Dyscyplinarnemu.
Po ponownym rozpoznaniu wniosku Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w
dniu 20 stycznia 2015 r., podjął uchwałę na mocy której zezwolił na pociągniecie do
odpowiedzialności karnej sędzi Sądu Rejonowego– K. J., w zakresie czynu
opisanego w złożonym przez prokuratora wniosku.
We wniesionym zażaleniu K. J. podniosła zarzut błędnej oceny dowodów,
która miała doprowadzić do błędnych ustaleń faktycznych i błędnego przyjęcia, że
stawiany jej zarzut został dostatecznie uprawdopodobniony, a nadto wskazała na
sprzeczność pomiędzy treścią uchwały wskazującej zakres jej odpowiedzialności a
treścią uzasadnienia. W konkluzji wniosła o zmianę uchwały poprzez odmówienie
zezwolenia na pociągnięcie jej do odpowiedzialności karnej.
Zaskarżając orzeczenie sądu dyscyplinarnego obrońca K. J., na podstawie
art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., rozstrzygnięciu temu zarzucił naruszenie
przepisów prawa karnego procesowego, mające istotny wpływ na treść uchwały, tj.:
- art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k., polegające na oddaleniu wniosku dowodowego obrony z
dnia 20 stycznia 2015 r. o przesłuchanie w charakterze świadków sędziów […] w
sytuacji, gdy zeznania tych osób miały pierwszorzędne znaczenie dla oceny
sytuacji, w jakiej znalazła się sędzia K. J., podejmowanych przez nią działań, a w
konsekwencji reorganizacji pracy wydziału i obecnego jego funkcjonowania, co z
kolei ma zasadnicze znaczenie dla prawnokarnej oceny jej zachowania, a co za
tym idzie rozstrzygnięcia kwestii zezwolenia na ewentualne pociągnięcie jej osoby
do odpowiedzialności karnej,
- art. 4 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k., polegające na przekroczeniu zasad związanych z
obiektywną i swobodną oceną materiału dowodowego przyjmując, iż opisany we
wniosku Prokuratora Okręgowego zarzut popełnienia przez K. J. przestępstwa z
art. 231 § 1 k.k. został dostatecznie uprawdopodobniony w sytuacji, gdy brak ku
temu miarodajnych przesłanek w świetle całokształtu materiału poznawczego
niniejszej sprawy.
W następstwie tych zarzutów obrońca wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały
poprzez odmówienie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędzi
5
K. J., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu.
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w […] we
wniesionym na korzyść K. J. zażaleniu podniósł zarzut błędu w ustaleniach
faktycznych przyjętych za podstawę uchwały, który mógł mieć wpływ na jej treść, a
polegający na niezasadnym przyjęciu, że zachodzi dostatecznie uzasadnione
podejrzenie popełnienia przez sędzię K. J. przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. w zw. z
art. 12 k.k., podczas gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału
dowodowego oraz uwzględnienie całokształtu okoliczności ujawnionych w toku
posiedzenia prowadzi do wniosku przeciwnego. Przy tak sformułowanym zarzucie
skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały poprzez odmowę zezwolenia na
pociągniecie do odpowiedzialności karnej sędzi K. J., ewentualnie o uchylenie
zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu.
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.
Wniesione środki odwoławcze okazały się na tyle zasadne, że ich
konsekwencją stała się konieczność uchylenia zaskarżonej uchwały i przekazania
sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego
rozpoznania.
Opisane wyżej zażalenia podnosiły zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych
(zażalenia sędzi K. J. i Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie
Okręgowym) oraz obrazy prawa procesowego (art. 170 § 1 pkt 2, art. 4 i 7 k.p.k. –
zażalenie obrońcy sędzi). Odniesienie się do zawartych w zażaleniach zarzutów nie
jest jednak praktycznie możliwe, ponieważ zaskarżona uchwała nie poddaje się
kontroli merytorycznej, a ranga zaistniałych uchybień procesowych powoduje, że
orzeczenie to jawi się jako oczywiście niesprawiedliwe.
Zgodnie z art. 424 § 1 k.p.k., który ma odpowiednie zastosowanie w
postępowaniu immunitetowym, uzasadnienie uchwały powinno zawierać wskazanie
jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nie udowodnione, na jakich w tej mierze
oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych oraz wyjaśnienie
podstawy prawnej orzeczenia. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie spełnia
powyższych wymogów. Główną część uzasadnienia uchwały Sądu Apelacyjnego –
6
Sądu Dyscyplinarnego stanowi opis wydarzeń, które miały miejsce w okresie od
dnia 29 sierpnia 2007 r. w […] Wydziale Sądu Rejonowego, w kontekście
aktywności zawodowej Przewodniczącej tego Wydziału sędzi K. J. Zawarte na
stronach 5 – 9 uzasadnienia ustalenia, a ściślej biorąc relacja o sposobie
funkcjonowania Wydziału, oderwane są od podstawy dowodowej. W treści
motywacyjnej uchwały wskazuje się jedynie na: „akta osobowe sędziego, zakresy
obowiązków, dekrety Prezesa SO w […]” (s. 5) – w kontekście zakresu obowiązku
sędzi J. jako Przewodniczącej Wydziału, pismo z dnia 3 sierpnia 2009 r. – w
odniesieniu do okoliczności, iż sędzia ponaglała sędziego S. K. do podejmowania
czynności w zakresie jego decernatu oraz zeznania świadków […]– na okoliczność,
że problem „szafy w pokoju […]” był znany sędzi J. Zawarty w uzasadnieniu opis
wydarzeń nie znajduje w znacznej mierze oparcia w podstawie dowodowej w tym
sensie, że nie wiadomo które dowody stanowiły podstawę poszczególnych ustaleń.
Trudno zatem w zaistniałej sytuacji kontrolować prawidłowość ustaleń przez
pryzmat zarzutów błędu w ustaleniach faktycznych, czy naruszenia zasady
swobodnej oceny dowodów, skoro nie wiadomo, co było podstawą tych ustaleń.
Opisany problem komplikuje się jeśli zważyć, że opisywane uzasadnienie w
istocie rozmija się z przedmiotem postępowania.
Prokurator wystąpił z wnioskiem o zezwolenie na pociągnięcie sędzi do
odpowiedzialności karnej za zachowanie bądź zaniechanie, które – w jego ocenie –
wypełniało znamiona przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k. Obowiązkiem
Sądu było zatem poczynienie ustaleń faktycznych, znajdujących oparcie w
zgromadzonych dowodach i wysnucie ocen prawnych w kontekście znamion
wskazanego wyżej typu czynu zabronionego, ewentualnie innego czynu, jako że
jest on związany opisem czynu, a nie jego kwalifikacją prawną. Jak wynika z treści
uchwały oraz wywodów zawartych w jej uzasadnieniu Sąd wyraził zgodę na
pociągnięcie sędzi J. do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 231 § 1 k.k. w zw.
z art. 12 k.k. („Zdaniem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, zebrane w
śledztwie dowody w dostateczny sposób uzasadniają popełnienie przez K. J.
przestępstwa kwalifikowanego z art. 231 § 1 k.k.” – s. 9 uzasadnienia uchwały).
Pomijając fakt, że nie wskazano w przytoczonym wywodzie żadnych dowodów ze
śledztwa uzasadniających powyższe przekonanie oraz że do podjęcia pozytywnej
7
uchwały wystarczy stwierdzenie odpowiednio wysokiego prawdopodobieństwa
popełnienia przez sędziego przestępstwa, należy zauważyć, iż Sąd Apelacyjny w
istocie w żaden sposób nie odniósł się, w kontekście zachowania sędzi J., do
znamion przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. Przypomnieć zatem trzeba, że przywołany
przepis przewiduje odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego za
przekroczenie jego uprawnień lub niedopełnienie obowiązków i w konsekwencji
działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Poza oczywistym
przyjęciem, że sędzia jest funkcjonariuszem publicznym, w uzasadnieniu uchwały
trudno doszukać się ustaleń i rozważań związanych z pozostałymi znamionami
czynu zabronionego. O ile prokurator, co przeniknęło do treści uchwały, próbował w
opisie czynu wskazać treść obowiązków obciążających sędzię oraz ich normatywne
zakotwiczenie, o tyle w wywodach uzasadnienia uchwały trudno się takich ustaleń
doszukać. Motywacyjna część uchwały nie zawiera w istocie żadnych rozważań
wskazujących na to, jakie obowiązki – w kontekście twierdzeń prokuratora –
obciążały Przewodniczącą Wydziału sędzię J. oraz jakie było ich źródło. Nie sposób
przecież zasadnie mówić o wysokim prawdopodobieństwie niedopełnienia
obowiązków przez funkcjonariusza publicznego, jeżeli nie ustaliło się o jakie
obowiązki chodzi i z jakiego źródła wynikają. Sąd Apelacyjny nie tylko nie czyni
zadość powyższym wymaganiom, ale popada nadto w sprzeczność. Oto bowiem
odnosząc do wskazywanego przez prokuratora naruszenia przez sędzię przepisów
art. 351 § 1 i 2 k.p.k. z jednej strony stwierdza, że regulacje te nie mają
zastosowania w postępowaniu wykonawczym, z drugiej zaś w dyspozytywnej treści
uchwały zezwala na pociągnięcie sędzi do odpowiedzialności karnej m.in. za to, że
„ nie wyznaczała sędziów sprawozdawców, zobowiązanych do przeprowadzenia
postępowań i wydania stosownych orzeczeń w przedmiocie zarządzenia wykonania
kar pozbawienia wolności warunkowo zawieszonych, w sposób określony w treści
przepisu art. 351 § 1 kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym
wyznaczanie sędziów sprawozdawców do rozpoznania poszczególnych
zawiadomień winno następować według kolejności ich wpływu oraz jawnej dla stron
listy sędziów danego wydziału”.
Występek określony w art. 231 § 1 k.k. należy do kategorii przestępstw z
konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo, a więc materialnych znamiennych
8
skutkiem, którym jest wystąpienie niebezpieczeństwa powstania szkody w interesie
publicznym lub prywatnym (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 24 stycznia 2013 r., I KZP 24/12, OSNKW 2013, z. 2, poz.12).
Stwierdzenie, że funkcjonariusz publiczny naruszył art. 231 § 1 k.k. wymaga
ustalenia istnienia związku przyczynowego między niedopełnieniem obowiązków a
powstaniem zagrożenia dla chronionego prawem dobra publicznego czy
prywatnego, na co trafnie zwrócił uwagę w swoim zażaleniu Zastępca Rzecznika
Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym. Rozważań w tej kwestii trudno wszakże
doszukać się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Powiązanie przyczynowo –
skutkowe występuje także w przepisie art. 231 § 3 k.k., regulującym nieumyślną
postać czynu z art. 231 § 1 k.k. (przepis art. 231 § 3 k.k. wymaga zaistnienia skutku
w postaci wyrządzenia istotnej szkody).
Brak należytych ustaleń faktycznych, znajdujących swą podstawę w
konkretnych dowodach, a także brak jakiejkolwiek w istocie analizy zachowania
sędzi J. przez pryzmat znamion czynu zabronionego określonego w art. 231 § 1
k.k. stanowi wystarczający powód do uchylenia zaskarżonej uchwały przekazania
sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego
rozpoznania i zwalnia Sąd Najwyższy z obowiązku odniesienia się do pozostałych
zarzutów sformułowanych we wniesionych środkach odwoławczych.
W toku ponownego postępowania Sąd Apelacyjny będzie zobowiązany do
uwzględnienia powyższych uwag i w konsekwencji poczynienia ustaleń faktycznych
w oparciu o konkretny materiał dowodowy oraz uzasadnienia swojego stanowiska
w zgodzie z art. 424 § 1 k.p.k., a więc wskazania, jakie fakty uznał za udowodnione
lub nie udowodnione i na jakich w tej mierze oparł się dowodach, a także
zastawienia ustaleń związanych z zachowaniem sędzi J., mającego polegać na
niedopełnieniu konkretnych obowiązków, ze znamionami poszczególnych typów
zabronionych określonych w art. 231 § 1 bądź art. 231 § 3 k.k., z uwzględnieniem
konieczności wykazania istnienia związku przyczynowego między niedopełnieniem
obowiązków a wystąpieniem wskazanych w tych przepisach skutków.
Kierując się powyższym, orzeczono jak w części dyspozytywnej uchwały.
9