Postanowienie SN z 20 września 2012, sygn. II CNP 40/12
Data orzeczenia
20 września 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Barbara Myszka
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 20 września 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Barbara Myszka
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 września 2012 r.,
skargi M. G., T. G.,
P. A. i R. A.
o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego
z dnia 22 kwietnia 2010 r., wydanego
w sprawie z powództwa "P." Spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością
przeciwko M. G., T. G.,
P. A. i R. A.
o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne,
1. odrzuca skargę,
2. zasądza od każdego ze skarżących na rzecz "P." spółki z
o.o. kwoty po 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu
kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi.
Uzasadnienie
2
Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa P. spółki z o.o.
przeciwko M. G., T. G., P. A. i R. A. o uznanie czynności prawnych za
bezskuteczne, wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. - w celu ochrony wierzytelności
powódki przeciwko dłużnikowi A. W., obejmującej należność główną w kwocie 210
000 zł z odsetkami i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty Sądu
Okręgowego z dnia 10 lipca 2003 r., i z postanowienia tego Sądu z dnia 11
października 2004 r.,– uznał za bezskuteczne w stosunku do powódki: umowę
darowizny z dnia 22 grudnia 2003 r., na podstawie której J. i A. małż. W. darowali
T. i M. małż. G. nieruchomości położone w B., objęte księgami wieczystymi nr /…/ ,
prowadzonymi przez Sąd Rejonowy, oraz umowę sprzedaży z dnia 9 lipca 2007 r.,
na podstawie której T. i M. małż. G. sprzedali P. i R. małż. A. udział wynoszący
9/10 we współwłasności opisanych nieruchomości, oddalił dalej idące powództwo i
zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki kwotę 29 452 zł tytułem zwrotu
kosztów procesu.
Apelacja pozwanych M. G. i P. A., wniesiona po upływie przepisanego
terminu, została postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 7 czerwca 2010 r.
odrzucona, a wniosek tych pozwanych o przywrócenie terminu do wniesienia
apelacji został zarządzeniem przewodniczącego z dnia 16 sierpnia 2010 r.
zwrócony z powodu nieusunięcia braków formalnych. Z kolei zażalenie na to
zarządzenie zostało odrzucone postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 17
listopada 2010 r.
W dniu 24 maja 2012 r. M. G., T.G., P. A. i R. A. wnieśli skargę o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z
dnia 22 kwietnia 2010 r., w której zarzucili naruszenie art. 534 k.c. przez
uwzględnienie powództwa pomimo upływu pięciu lat od daty zakwestionowanej
czynności prawnej, art. 531 § 2 w związku z art. 527 § 2 i art. 534 k.c. przez
uznanie za bezskuteczną wobec wierzyciela czynności prawnej zdziałanej przez
osobę trzecią z kolejnym podmiotem pomimo upływu pięciu lat od dokonania
czynności między dłużnikiem a osobą trzecią, i art. 165 § 2 k.p.c. przez przyjęcie,
3
że zaistniały skutki prawne określone w tym przepisie, mimo że przesyłka
zawierająca pozew była adresowana do niewłaściwego sądu.
Skarżący twierdzili, że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniający
wniesienie skargi od wyroku sądu pierwszej instancji, ponieważ po wydaniu
zaskarżonego wyroku a przed upływem terminu do wniesienia apelacji zmarła
matka M. G. i P. A., J. W., i ze względu na zły stan zdrowia ojca, A. W., ciężar
organizacji pogrzebu spoczął na barkach córek i ich rodzin. Zdaniem skarżących,
niezgodność z prawem zaskarżonego wyroku wynika z naruszenia podstawowych
zasad porządku prawnego, w sprawie tej bowiem doszło do naruszenia zasady
pewności prawa na skutek nieuwzględnienia prekluzji przewidzianej w art. 534 k.c.,
którą sąd powinien brać pod rozwagę z urzędu. Zasada wyrażona w art. 165 § 2
k.p.c., do której odwołał się Sąd Okręgowy, przyjmując, że pozew został wniesiony
w dniu 22 grudnia 2008 r., dotyczy tylko pisma prawidłowo zaadresowanego,
podczas gdy pozew P. spółki z o.o., nadany w urzędzie pocztowym w dniu 22
grudnia 2008 r., został skierowany do niewłaściwego sądu, a do Sądu Okręgowego,
który był rzeczowo właściwy, wpłynął dopiero w dniu 28 grudnia 2008 r. W takiej
sytuacji za datę złożenia pozwu należało uznać datę, w której sąd niewłaściwy
przekazał pozew sądowi właściwemu. Skarżący powołali się na stanowisko
wyrażone w uchwale połączonych Izb: Cywilnej i Administracyjnej oraz Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1987 r., III CZP
33/87 (OSNCP 1988, nr 6, poz. 73).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4241
§ 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności
z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie
w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana
lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie
było i nie jest możliwe. W wyjątkowych wypadkach – jak stanowi § 2 powołanego
artykułu – gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad
porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela,
można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku
sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli
4
strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest
możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie
środków prawnych.
W przytoczonych przepisach wyrażona została zasada, że przesłanką
dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia jest wykorzystanie przez stronę przysługujących jej środków prawnych.
Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 4241
§ 2 k.p.c., który w sytuacji, gdy strona
nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, uzależnia dopuszczalność
skargi od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego
wypadku oraz występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym
charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego
lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Pojęcie „wypadek
wyjątkowy” odnosi się przy tym do przyczyny niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku oraz do powodów, dla których strona nie skorzystała
z możliwości jego zaskarżenia.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jako przykłady „wypadków
wyjątkowych”, o których mowa w art. 4241
§ 2 k.p.c., wskazuje się ciężką chorobę
strony, która uniemożliwiła wniesienie środka odwoławczego, jej stan psychiczny
uniemożliwiający podjęcie rozsądnej decyzji co do zaskarżenia wyroku sądu
pierwszej instancji, katastrofę, klęskę żywiołową, uzyskanie błędnej informacji od
pracownika sądu co do sposobu i terminu zaskarżenia (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113,
z dnia 22 czerwca 2007 r., III CNP 37/07, OSNC 2007, nr 3, poz. 47, z dnia
30 listopada 2007 r., III CNP 67/07, OSNC-ZD 2008, nr C, poz. 90, z dnia 7 lutego
2008 r., IV CNP 217/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 114).
Skarżący, wnosząc o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
wyroku Sądu pierwszej instancji, jako przyczynę nieskorzystania z możliwości jego
zaskarżenia w przepisanym terminie wskazali śmierć J. W. i konieczność
zorganizowania pogrzebu w otwartym terminie do wniesienia apelacji. Wskazana
przyczyna nie może być uznana za wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 4241
§ 2
k.p.c. Nawet tak poważne i trudne wydarzenie, jakim jest śmierć członka rodziny,
5
nie zwalniała bliskich zmarłego od obowiązku dokonania koniecznych czynności
procesowych, zwłaszcza że – obok córek zmarłej J. W. – stronami byli także ich
małżonkowie i istniała możliwość podzielenia się poszczególnymi czynnościami.
Skarżący pomijają też okoliczność, że M. G. i P. A. nie usunęły braków formalnych
wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, mimo że dokonanie tej
czynności przypadało już w pewien czas po pogrzebie.
Przewidziane w art. 4241
§ 2 k.p.c. wyjątkowe wypadki, umożliwiające
złożenie skargi od prawomocnego wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji,
powinny być jednoznacznie wykazane. W razie powołania się na naruszenie
podstawowych zasad porządku prawnego konieczne jest wykazanie, że dana
zasada istnieje i ma podstawowe znaczenie dla porządku prawnego oraz dokładne
określenie w jaki sposób doszło do jej naruszenia (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., IV CNP 11/06, niepubl. oraz z dnia 6 grudnia
2006 r., V CNP 142/06, niepubl.).
Podniesiony przez skarżących zarzut naruszenia podstawowych zasad
porządku prawnego jest ogólnikowy i nie zawiera dostatecznych argumentów
świadczących o występowaniu niezgodności z prawem o kwalifikowanym
charakterze. Wskazując na naruszenie zasady pewności prawa przez
nieuwzględnienie prekluzji skarżący przypisali decydujące znaczenie okoliczności,
że pozew wniesiony przez P. spółkę z o.o. przed upływem pięcioletniego terminu z
art. 534 k.c. został skierowany do niewłaściwego Sądu i przekazany właściwemu
sądowi już po upływie tego terminu. Uszło jednak uwagi skarżących, że uchwała
połączonych Izb: Cywilnej i Administracyjnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1987 r., III CZP 33/87, dotyczyła zupełnie
innej kwestii, chodziło w niej bowiem o zachowanie terminu do wniesienia środka
odwoławczego, który – jak wiadomo – musi być wniesiony do sądu, który wydał
zaskarżony wyrok. Skarżący nie wykazali więc, że charakter zarzucanego
naruszenia, które – ich zdaniem – miało doprowadzić do niezgodności z prawem
zaskarżonego wyroku, przemawiał za uznaniem go za wyjątkowe.
6
Konkludując trzeba stwierdzić, iż nie zachodzi wyjątkowy wypadek, o którym
mowa w art. 4241
§ 2 k.p.c. Jeżeli zaś nie zachodzi wyjątek, o którym mowa
w powołanym przepisie, skarga podlega odrzuceniu.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248
§ 2 k.p.c. oraz art.
98 i art. 99 w związku z art. 391 § 1, art. 39821
i art. 42412
k.p.c. postanowił,
jak w sentencji.
jw