Postanowienie SN z 10 grudnia 2013, sygn. IV CNP 37/13
Data orzeczenia
10 grudnia 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Hubert Wrzeszcz
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 10 grudnia 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Hubert Wrzeszcz
w sprawie ze skargi powoda
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku
Sądu Rejonowego w K.
z dnia 29 grudnia 2011 r.,
oraz wyroku Sądu Okręgowego w G.
z dnia 5 grudnia 2012 r.,
w sprawie z powództwa H. L.
przeciwko T. S.
o wydanie i zapłatę,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 10 grudnia 2013 r.,
odrzuca skargę.
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił apelację
powoda o wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 29 grudnia 2011 r., którym oddalono
powództwo o wydanie oznaczonej części nieruchomości, o wznowienie znaków
granicznych na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo
geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.) i
zasądzenie 1 000 zł wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu, oraz orzekł
o kosztach instancji odwoławczej.
Od wyroku Sądu zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji powód wniósł
skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,
ustanowiona ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks
postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U.
z 2005 r. Nr 13, poz. 98) jest - podobnie jak skarga kasacyjna - środkiem prawnym
sformalizowanym. Wysokie wymagania formalne stawiane skardze są związane nie
tylko z jej specjalną, nadzwyczajną funkcją w systemie prawa, ale wynikają także
z potrzeby spełnienia wysokich oczekiwań profesjonalnych.
Zgodnie z art. 4245
§ 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia powinna zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego
została wniesiona, przytoczenie jej podstaw i ich uzasadnienia, wskazanie przepisu
prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, uprawdopodobnienie
wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga
dotyczy, wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych
środków prawnych nie było i nie jest możliwe i wniosek o stwierdzenie niezgodności
orzeczenia z prawem.
Wymienione wymagania skargi mają charakter konstrukcyjny i powinny być
spełnione kumulatywnie. To oznacza, że skarga niespełniająca któregokolwiek z nich
jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym dla
usuwania braków i podlega odrzucenie bez wzywania do ich usunięcia. Każde z tych
3
wymagań przewidzianych w art. 4245
§ 1 k.p.c. - na co Sąd Najwyższy wielokrotnie
zwracał uwagę – ma charakter samoistny, powinno być zatem spełnione niezależnie
od innych wymagań (por. postanowienia Sąd Najwyższego: z dnia 20 lipca 2005 r.,
IV CNP 1/05 i z dnia 18 stycznia 2006 r. III CNP 21/05, nie publ.).
Należące do wymagań konstrukcyjnych skargi uprawdopodobnienie
wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga
dotyczy, pozostaje w związku z tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności
z prawem prawomocnego orzeczenia – zgodnie z art. 4241
§ 1 k.p.c., odczytywanym
łącznie z art. 4171
§ 2 k.c. – przysługuje tylko wtedy, gdy przez wydanie
prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem stronie została wyrządzona
szkoda. A contrario, jeżeli szkoda nie wystąpiła, to skarga nie przysługuje (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05, nie publ.
oraz z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16). Użyty w art.
4241
§ 1 i w art. 4245
§ 1 pkt 4 tryb dokonany nakazuje przyjąć, że chodzi o szkodę,
która już wystąpiła, a nie o szkodę hipotetyczną, zagrażającą w przyszłości (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC
2006, nr 7-8, poz. 141). Składając w skardze oświadczenie o jej wystąpieniu,
skarżący powinien wykazać rodzaj i rozmiar szkody, czas jej powstania oraz związek
przyczynowy między wystąpieniem szkody a wydaniem orzeczenia (verba legis:
spowodowanej przez wydanie orzeczenia) (por. postanowienia Sądu Najwyższego:
z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05 i z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05).
Szkodą w rozumieniu art. 4241
§ 1 pkt 4 k.p.c. jest tylko taka szkoda, która została
spowodowana wydaniem orzeczenia. Dlatego tak rozumianej szkody nie stanowią
koszty poniesione przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 28 listopada 2006 r., III CNP 46/06, nie publ., z dnia
27 lipca 2006 r. II BP 11/06, OSNP 2007, nr 15-16, poz. 223 oraz z dnia 25 maja
2007 r., III CNP 30/07, nie publ.).
Przepis art. 4241
§ 1 pkt 4 k.p.c. wymaga uprawdopodobnienia szkody,
spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. W uzasadnieniu
postanowienia z dnia 23 marca 2006 r., IV CNP 23/06 (OSNC 2006, nr 6, poz. 110)
Sąd Najwyższy zauważył, że uprawdopodobnienie występuje w wielu przepisach
Kodeksu postępowania cywilnego (art. 50, 162 § 2, art. 243, 7301
), jednakże
4
w żadnym z nich nie zostało określone. Jedynie przepis art. 243 k.p.c. stanowi,
że zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest
konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.
Wypowiadając się we wcześniejszych orzeczeniach w kwestii uprawdopodobnienia,
Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd może uznać jakieś twierdzenie
za uprawdopodobnione tylko wtedy, gdy nabierze przekonania, iż prawdopodobnie
tak właśnie było lub jest. Strony w celu uprawdopodobnienia mogą posługiwać się
zarówno środkami właściwymi dla zwykłego postępowania dowodowego
(np. dokumentami, zeznaniami świadków lub opiniami biegłych), jak i środkami
nieuznawanymi przez Kodeks postępowania cywilnego za dowody (np. pisemne
oświadczenia osób trzecich, surogaty dokumentów czy tzw. opinie prywatne). Samo
twierdzenie strony, że wystąpiła szkoda nie wystarcza do uwiarygodnienia
wystąpienia szkody i wywołania u sędziego przekonania o jej wystąpieniu. Spełnienie
przewidzianej w art. 4245
§ 1 pkt 4 k.p.c. przesłanki uprawdopodobnienia szkody
wymaga, aby skarżący powołał w skardze nie tylko wszystkie znane mu fakty,
świadczące o związku między zaskarżonym orzeczeniem a spowodowanymi jego
wydaniem stratami lub utraconymi korzyściami, ale także wskazał dowody lub co
najmniej ich surogaty, uwiarygodniające twierdzenie wyrządzenia szkody
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., IV CPN 23/03,
nie publ.).
Wprawdzie skarżący zamieścił w skardze wywód dotyczący
uprawdopodobnienia szkody, spowodowanej przez wydanie zaskarżonego
orzeczenia, jednakże nie odpowiada on wyżej przedstawionym wymaganiom.
Wspomniany wywód został ograniczony do stwierdzenia, że „wydanie orzeczenia
spowodowało wyrządzenie szkody poprzez utratę przez powoda części własności
nieruchomości oraz możliwości dojazdu do własnej działki od drogi gminnej skutkiem
czego działka, do której nie ma dostępu do drogi, utraciła jakąkolwiek wartość.”
Skarżący nie wykazał więc rodzaju i rozmiaru szkody, czasu jej powstania oraz
związku przyczynowego między wystąpieniem szkody a wydaniem orzeczenia.
Ponadto oświadczenie o szkodzie oparte jest tylko na jego twierdzeniu,
bez wskazania środków w postaci dowodów lub ich surogatów pozwalających
5
Sądowi stwierdzić wiarygodność wystąpienia szkody. W tej sytuacji należało uznać,
że skarga dotycząca wyroku Sądu drugiej instancji nie spełnia wymagania
przewidzianego w art. 4245
§ 1 pkt 4 k.p.c.
W okolicznościach sprawy nie zachodzą podstawy do wniesienia skargi
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia od wyroku
wydanego w sprawie przez Sąd pierwszej instancji. Uszło bowiem uwagi skarżącego,
że - zgodnie z art. 4241
§ 2 k.p.c. - skarga od prawomocnego wyroku sądu pierwszej
instancji przysługuje wtedy, gdy strona nie skorzystała z przysługujących jej środków
prawnych w sytuacji, która w rozumieniu przytoczonego przepisu ma charakter
wypadku wyjątkowego i występuje kwalifikowana niezgodność prawomocnego
wyroku z prawem (por. postanowienia Sąd Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r.,
I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113 i z dnia 16 maja 2008 r., I CNP 21/08, nie
publ.). Taki wypadek nie zachodzi w sprawie, skarżący - co jest oczywiste - od
wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł apelację i została ona rozpoznana.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia (art. 4248
k.p.c.).
jw