sygn. I CZ 128/13 20 lutego 2014 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 20 lutego 2014, sygn. I CZ 128/13

Data orzeczenia 20 lutego 2014
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący SSN Barbara Myszka
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt I CZ 128/13
POSTANOWIENIE
Dnia 20 lutego 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Myszka (przewodniczący)
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa J. C.
przeciwko K. M. i A. K.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 20 lutego 2014 r.,
zażalenia pozwanego K. M. na wyrok Sądu Apelacyjnego
z dnia 12 września 2013 r.
oddala zażalenie.
2
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w T. wyrokiem z dnia 15 października 2012 r. oddalił
powództwo o zasądzenie na rzecz powódki od A. K. 7 512 480 zł i od K. M.
8 208 000 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Sąd ustalił, że powódka jest właścicielką położonej w K. nieruchomości o
powierzchni 1,40 ha, składającej się z działek nr 1230,1237, 1239 i 1441. Ostatnim
dzierżawcą tej nieruchomości było Przedsiębiorstwo Rolne „K.”, postawione w stan
upadłości. W październiku 2001 r. pozwani nabyli aktem notarialnym od syndyka
masy upadłości znajdujące się na działkach nr 1235, 1237, 1299 i 1219/2 nakłady
w postaci urządzeń i budowli.
Wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w T., wydanym w
sprawie … 397/10, nakazał pozwanym, aby wydali powódce działki nr 1235, 1237 i
1239. Pozwani, którzy na spornych działkach prowadzą działalność gospodarczą,
nie płacą wynagrodzenia za zajmowany grunt.
Uznając powództwo za uzasadnione co do zasady, Sąd Okręgowy oddalił je,
ponieważ określona na podstawie cen rynkowych i danych statystycznych
wysokość dochodzonego wynagrodzenia jest rażąco wysoka. Powódka zaś,
pouczona na podstawie art. 5 k.p.c. o obowiązku wykazania wysokości roszczenia
i znaczeniu dowodu z opinii biegłego, nie zgłosiła dowodów niezbędnych do
wymagającego wiadomości specjalnych ustalenia wysokości wynagrodzenia za
bezumowne korzystanie z nieruchomości. Zadaniem Sądu nie ma natomiast
podstaw do przeprowadzania w sprawie niezbędnych dowodów z urzędu.
W apelacji powódka zarzuciła, że wyrok jest krzywdzący, pozwani korzystają
z nieruchomości bez wynagrodzenia. Zarzuciła, że wskazała Sądowi stawki
czynszu na podstawie informacji pochodzących z internetu. Dowodu z opinii
biegłego nie zgłosiła, gdyż nie zrozumiała pouczenia. Podniosła, że Sąd mógł,
uznając za niezbędny w sprawie dowód z opinii biegłego, przeprowadzić go
z urzędu.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu pierwszej
instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
3
Podkreślając zasadę kontradyktoryjności postępowania sądowego, uznał, że
nie wyklucza ona możliwości przeprowadzenia dowodu z urzędu w wyjątkowych
sytuacjach. Zdaniem Sądu odwoławczego zasada kontradyktoryjności
postępowania sądowego nie stanowi przeszkody do uwzględnienia zarzutu
apelującej, że Sąd Okręgowy wydał wyrok z naruszeniem art. 232 zdanie drugie
k.p.c. W orzecznictwie przyjmuję się bowiem, że Sąd powinien przeprowadzić
z urzędu dowód z opinii biegłego, jeżeli jedynie w ten sposób można uzyskać
niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy wiadomości specjalne i zapobiec wydaniu
błędnego orzeczenia, podważającego funkcję procesu. Taka sytuacja zachodzi
w sprawie, gdyż uzasadnione co do zasady powództwo nie może być
uwzględnione – co przyznał także Sąd pierwszej instancji – bez ustalenia
wysokości dochodzonego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie
z nieruchomości przez biegłego, albowiem jego ustalenie wymaga wiadomości
specjalnych.
Sąd drugiej instancji podniósł również, że powódka, pouczona o obowiązku
wykazania wysokości dochodzonego roszczenia, nie zażądała przeprowadzenia
dowodu z opinii biegłego, ale wniosła o przeprowadzenie innych dowodów na
okoliczność ustalenia wysokości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie
z nieruchomości. Podkreślając niezbędność wiadomości specjalnych do oceny
wysokości dochodzonego roszczenia, Sąd pierwszej instancji pominął te dowody.
Jako podstawę uchylenia wyroku Sąd odwoławczy wskazał nierozpoznanie
istoty sprawy. Przyjmując błędnie, że powódka nie sprostała obowiązkom
wynikającym z art. 6 k.c., Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo i nie dokonał
ustaleń niezbędnych do oceny jego zasadności.
W zażaleniu pełnomocnik powódki wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia. Zarzucił, że zostało ono wydanie z naruszeniem art. 386 § 4
w związku z art. 232 k.p.c., art. 5, art. 3, art. 233 k.p.c. i art. 6 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4
Zgodnie z art. 3941
§ 11
k.p.c., który wszedł w życie w dniu 3 maja 2012 r.
i ma zastosowanie do zaskarżania orzeczeń wydanych po tym dniu (art. 1 pkt 39 i
art. 9 pkt 6 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 233, poz. 138; dalej:
„ustawa nowelizująca”), zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie
uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania
sprawy do ponownego rozpoznania.
Charakter tego zażalenia był przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego
w postanowieniu z dnia 7 listopada 2012 r., IV 147/12 (OSNC 2013, nr 3, poz. 41).
Podejmując próbę określenia zakresu przeprowadzanej kontroli, Sąd Najwyższy
stwierdził, że jego rolą w postępowaniu zażaleniowym – gdy przyczyną orzeczenia
kasatoryjnego było nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji istoty sporu – jest
zbadanie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo pojmował przyczynę uchylenia
orzeczenia i czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę
postępowania sądu pierwszej instancji. Poza zakresem kontroli pozostaje natomiast
prawidłowość stanowiska prawnego sądu odwoławczego co do meritum. W związku
z tym – w myśl zapatrywania wyrażonego w tym postanowieniu – zażalenie powinno
skupiać się na zarzutach naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., a nie na kwestionowaniu
merytorycznych postaw orzeczenia.
Podzielając to stanowisko i uogólniając je, Sąd Najwyższy w postanowieniu
z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12 (OSNC 2013nr 4, poz. 54) uznał, że należy
przyjąć, iż kontrola dokonywana w ramach zażalenia przewidzianego w art. 3941
§ 11
k.p.c. powinna mieć charakter formalny, właściwy temu środkowi odwoławczemu,
skupiający się na ustanowionych w art. 386 § 4 k.p.c. przesłankach uchylenia
orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nierozpoznanie istoty
sprawy – w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. – oznacza zaniechanie przez sąd
pierwszej instancji zbadania materialnej podstawy prawnej żądania pozwu albo
pominięcie merytorycznych zarzutów pozwanego. Zupełnie obojętna jest przyczyna
zaniechania sądu, może więc tkwić zarówno w pasywności sądu, jak i w błędnym –
co pokaże dopiero kontrola odwoławcza – przyjęciu przesłanki niweczącej lub
5
hamującej roszczenie (prekluzja, przedawnienie, potrącenie, brak legitymacji,
prawo zatrzymania, itp.) (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r.,
C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315 i z dnia 23 września 1998 r. II CKN 897/97,
OSNC 1999, nr 1, poz. 22, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca
1998 r., II CKN 838/97 i z dnia 3 lutego 2002 r. III CKN 151/98, niepubl., wyroki
Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003, nr 3, poz. 36,
z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, niepubl. i z dnia 12 listopada 2007 r.,
I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 1).
Mając na względzie powyższe, nie można podzielić zarzutu skarżącego,
że wyrok kasatoryjny został wydany z naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c. Stwierdzone
przez Sąd odwoławczy uchybienia polegające na nieprzeprowadzeniu z urzędu
niezbędnego do prawidłowego rozpoznania sprawy dowodu z opinii biegłego,
stanowiącego jedyny sposób uzyskania koniecznych do rozstrzygnięcia
wiadomości specjalnych i oddalenie tylko z powodu braku tego dowodu
uzasadnionego co do zasady powództwa daje podstawę do przyjęcia, że Sąd
pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy powództwa,
uzasadniającego przyjęcie w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. nierozpoznania istoty
sprawy. Tej oceny nie podważają pozostałe podniesione w zażaleniu zarzuty,
albowiem wkraczają one w istocie – co nie jest dopuszczalne w niniejszej sprawie –
w kompetencje sądu in merito.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia (art. 39814
w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.).