Postanowienie SN z 27 marca 2014, sygn. III CZP 16/14
Data orzeczenia
27 marca 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Mirosław Bączyk
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 27 marca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Iwona Koper
SSN Krzysztof Pietrzykowski
Protokolant Bożena Kowalska
w sprawie z powództwa Uniwersytetu Medycznego
w W.
przeciwko M. K.
o zapłatę,
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 27 marca 2014 r.,
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Sąd Okręgowy we W.
postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r.,
"Czy uczelnie publiczne mogły na podstawie art. 98 ust. 1 w zw.
z art. 92 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie
wyższym (Dz.U. z 2005 r., Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w brzmieniu
obowiązującym do dnia 1 stycznia 2012 r. pobierać opłaty
za przeprowadzenie przewodu doktorskiego na podstawie umowy
zawartej między uczelnią a osobą ubiegającą się o nadanie stopnia
doktora?"
odmawia podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
2
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne pojawiło się
w związku z następującym stanem faktycznym.
Pozwany zawarł ze stroną powodową - Akademią Medyczną (obecnie -
Uniwersytet Medyczny) w W. umowę w dniu 25 maja 2007 r., o określenie zasad
odpłatności za przeprowadzenie przewodu doktorskiego. W umowie tej bliżej
określono opłaty za poszczególne czynności związane z przewodem, Akademia
Medyczna zobowiązała się do regulowania tych opłat, natomiast powód zobowiązał
się do zwrotu poniesionych przez Akademię kosztów na podstawie wystawionego
przez nią rachunku w ciągu 14 dni od otrzymania faktury VAT. Po przeprowadzeniu
przewodu doktorskiego pozwanego strona pozwana wystawiła w dniu 5 marca
2008 r. fakturę VAT na kwotę 7 355,33 zł z terminem zapłaty do dnia 19 marca
2008 r., pozwany natomiast odmówił zapłaty, powołując się m.in. na stanowisko
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zgodnie z którym nakładanie na osoby
fizyczne obowiązków w postaci opłat może nastąpić tylko na podstawie ustawy.
Z ustaleń dokonanych przez Sądy meriti wynikało, że wspomniana umowa została
zawarta zgodnie postanowieniami zarządzenia Rektora Akademii Medycznej z dnia
27 października 2006 r. w sprawie odpłatności za przeprowadzenie przewodu
doktorskiego, postępowania o nadanie tytułu naukowego i postępowania
nostryfikacyjnego stopnia naukowego oraz dokumentu ukończenia studiów
wyższych (obowiązywało ono do dnia 11 lipca 2008 r.).
Sąd Rejonowy oddalił powództwo Akademii jako nieuzasadnione, powołując
się m.in. na art. 99 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym
(Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), art. 70 ust. 2 Konstytucji RP, przepisy ustawy
z dnia 14 marca 2003 o stopniach i tytułach naukowych (Dz.U. nr 65, poz. 595
ze zm.), przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia
15 stycznia 2004 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności
w przewodach h doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadaniu tytułu
profesora. Przepisy te nie przewidują możliwości pobierania opłat od osób
ubiegających się o uzyskanie stopnia doktora bez względu na ich uczestnictwo
w studiach doktoranckich. W ocenie tego Sądu, nie można utożsamiać pojęcia
3
przewodu doktorskiego i usługi edukacyjnej(usługi te wymieniono enumeratywnie
w art. 99 ust. 1 Prawo o szkolnictwie wyższym), a tylko za takie usługi edukacyjne
mogą być pobierane opłaty przez szkoły wyższe. W związku z tym postanowienia
umowy z dnia 25 maja 2007 r., obligujące pozwanego do pokrycia kosztów
przeprowadzonego przewodu doktorskiego, są ex lege nieważne (art. 58 k.c.)
i nie mogą stanowić podstawy roszczenia strony powodowej. Jednocześnie Sąd
Rejonowy stwierdził, że podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia
roszczenia strony powodowej okazał się uzasadniony w świetle art. 750 k.c.
W szerszym uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu
zagadnienia prawnego Sąd Okręgowy skłaniał się do negatywnej odpowiedzi na
postawione pytanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowało się już dawno stanowisko,
zgodnie z którym wystąpienie przez sąd drugiej instancji z zagadnieniem budzącym
poważne wątpliwości powinno nastąpić dopiero wówczas, gdy od uzyskanego
przez sąd odwoławczy merytorycznego stanowiska Sądu Najwyższego uzależnione
jest w ogóle rozstrzygnięcie sprawy, w której pojawiło się takie zagadnienie.
Chodzi zatem o istnienie „rzeczywistej potrzeby procesowej” w udzieleniu
odpowiedzi na postanowione przez sąd odwoławczy pytanie prawne (por. np.
ostatnio - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2013 r., III CZP 37/13,
nie publ.). Tymczasem strona pozwana zgłosiła w postępowaniu przed Sądem
pierwszej instancji zarzut przedawnienia roszczenia strony powodowej, Sąd
Rejonowy podzielił ten zarzut, który - jak wyjaśnił - stał się także podstawą
oddalenia powództwa strony powodowej (s. 4 uzasadnienia przedstawionego
zagadnienia prawnego). Jednocześnie w apelacji szkoły wyższej powoływano się
m.in. na zarzut naruszenia art. 118 k.c. poprzez jego niezastosowanie w danej
sprawie i przyjęcie dwuletniego terminu przedawnienia roszczenia o pokrycie opłat
przeprowadzonego przewodu doktorskiego pozwanego. Co więcej, z uzasadnienia
pytania prawnego Sądu Okręgowego nie wynika, że Sąd ten rozważał wspomniany
zarzut przedawnienia, koncentrując się jedynie na zarzucie naruszenia art. 99 ust. 1
ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwo wyższym (s. 4-7).
4
W takiej sytuacji powstały uzasadnione podstawy do odmowy udzielenia
odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne (art. 390 § 1 k.p.c.), toteż Sąd
Najwyższy orzekł jak w sentencji.