Postanowienie SN z 23 maja 2014, sygn. III CZP 50/14
Data orzeczenia
23 maja 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Marta Romańska
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 23 maja 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marta Romańska (przewodniczący)
SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
Protokolant Bożena Kowalska
w sprawie z wniosku F. M. i S. M.
przy uczestnictwie M. M., R. M., S. M.
i M. S.
o dział spadku i zniesienie współwłasności,
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 23 maja 2014 r.,
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Sąd Okręgowy w R.
postanowieniem z dnia 29 października 2013 r.
"Czy skład sądu, w którym orzekał sędzia przeniesiony na inne
stanowisko służbowe na podstawie art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1
ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku - Prawo o ustroju sądów
powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 427 z późn. zm.),
w sytuacji, gdy decyzję o jego przeniesieniu podpisał Podsekretarz
Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości działający z upoważnienia
Ministra Sprawiedliwości, jest sprzeczny z przepisami prawa
w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.?"
odmawia podjęcia uchwały.
2
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w P. Zamiejscowy
Wydział Cywilny z siedzibą w S. dokonał działu spadku i zniesienia współwłasności.
Rozpoznając apelację wnioskodawców wniesioną od powyższego
postanowienia, Sąd Okręgowy w R. powziął poważne wątpliwości prawne, którym
dał wyraz w postanowieniu z dnia 29 października 2013 r. przedstawiającemu do
rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego zagadnienie prawne. Zaskarżone apelacją
postanowienie zostało bowiem wydane przez Sąd, w którego składzie zasiadał
sędzia J. Ł., który - wcześniej orzekający w Sądzie Rejonowym w P. - został
przeniesiony na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w S., decyzją Ministra
Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 2011 r. wydaną na podstawie art. 75 § 2 pkt 1 i
§ 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.- Prawo o ustroju sądów powszechnych (jedn.
tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 427 ze zm. - dalej: „Pr. o u.s.p.”), podpisaną przez
działającego z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości podsekretarza stanu w
Ministerstwie Sprawiedliwości. Wiązało się to ze zmianami w organizacji
sądownictwa. Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5
października 2012 r. w sprawie zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz. U. z
2012 r., poz. 1121) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25
października 2012 r. w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów
apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1223)
z dniem 1 stycznia 2013 r. zniesiono Sąd Rejonowy w S., a obszar jego
właściwości miejscowej został objęty obszarem właściwości miejscowej Sądu
Rejonowego w P. Na podstawie zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29
listopada 2012 r. w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych wydziałów w sądach
rejonowych (Dz. Urz. MS z 2012 r., poz. 168) w Sądzie Rejonowym w P. utworzony
został Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w S. dla spraw cywilnych
z obszaru właściwości miejscowej zniesionego Sądu Rejonowego w S.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
3
Przyczyną uzasadniającą przedstawienie do rozstrzygnięcia zagadnienia
prawnego była występująca w chwili orzekania przez Sąd drugiej instancji,
rozbieżność stanowisk Sądu Najwyższego dotycząca prawidłowej wykładni art. 75
§ 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 Pr. o u.s.p. Zgodnie z art. 75 § 1 tej ustawy,
przeniesienie sędziego na inne miejsce służbowe może nastąpić tylko za jego
zgodą. Jak stanowi art. 75 § 2, zgoda sędziego na przeniesienie na inne miejsce
służbowe nie jest wymagana w przypadkach wymienionych w punktach 1-4, w tym,
w razie zniesienia stanowiska wywołanego zmianą organizacji sądownictwa lub
zniesienia danego sądu lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby
sądu (pkt 1). Według jednego ze stanowisk Sądu Najwyższego, wyrażonego
w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r.,
III CZP 46/13 (OSNC 2013, nr 12, poz. 135), uprawnienie do przeniesienia
sędziego na inne miejsce służbowe przewidziane w art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2
pkt 1 Pr. o u.s.p. przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości, w związku
z czym nie może być przekazane innej osobie, w tym sekretarzowi
i podsekretarzowi stanu. Wskazane wyżej uprawnienie Ministra Sprawiedliwości nie
należy do władzy wykonawczej i nie jest decyzją administracyjną, nie ma więc do
niego zastosowania art. 37 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie
Ministrów (jedn. tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 392 – dalej: u.RM”), ani przepisy
ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (jedn. tekst: Dz.
U. z 2013 r., poz. 743). Wydając decyzję o przeniesieniu sędziego, Minister
Sprawiedliwości nie działa jako organ administracji publicznej, lecz organ władzy
publicznej, a w konsekwencji może być zastąpiony jedynie przez Prezesa Rady
Ministrów lub innego wskazanego członka Rady Ministrów, w warunkach
określonych w art. 36 u. RM. Według drugiego, odmiennego stanowiska,
wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2013 r., III KK
280/13 (nie publ.) Minister Sprawiedliwości może być zastąpiony w realizacji
uprawnienia wynikającego z art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 Pr. o u.s.p. przez
sekretarza lub podsekretarza stanu, co wynika z argumentów wynikających
z uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007 r., BSA I-
4110-5/07 (OSNC 2008, nr 4, poz. 42), w której przyjęto, że uprawnienie Ministra
Sprawiedliwości do delegowania sędziego do pełnienia obowiązków sędziego
4
w innym sądzie (art. 77 § 1 Pr. o u.s.p.) może być w jego zastępstwie (art. 37 ust. 5
u. RM) albo z jego upoważnienia (art. 37 ust. 1 u.RM) wykonywane przez
sekretarza lub podsekretarza stanu.
Przedstawiona wyżej rozbieżność stanowisk dotycząca przedstawionego
wyżej zagadnienia prawnego – mającego znaczenie dla oceny prawidłowości
obsady sądów, w których składzie zasiadali sędziowie przeniesieni na podstawie
decyzji Ministra Sprawiedliwości podpisanych przez sekretarza lub podsekretarza
stanu - stała się podstawą podjęcia, na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu
Najwyższego, uchwały Pełnego Składu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia
2014 r., BSA-4110-4/13 (OSNC 2014, nr 5, poz. 49), w której przyjęto, że w wydaniu
decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe na podstawie art. 75 § 3
w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 Pr. o u.s.p., Minister Sprawiedliwości nie może być
zastąpiony przez sekretarza ani podsekretarza stanu (pkt 1) oraz że wykładnia
dokonana w uchwale wiąże od chwili jej podjęcia (pkt 2). Uchwała ta z chwilą jej
podjęcia, zgodnie z art. 61 § 6 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie
Najwyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 499 ze zm.), uzyskała moc zasady
prawnej, wiążącej, według art. 62 tej ustawy, wszystkich sędziów Sądu
Najwyższego.
W tej sytuacji wątpliwości prawne Sądu Okręgowego, które stały się
przyczyną przedstawienia zagadnienia prawnego, zostały jednoznacznie
rozstrzygnięte w powołanej wyżej uchwale Pełnego Składu Sądu Najwyższego,
co uzasadnia odmowę podjęcia uchwały (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 10 maja 2000 r., III CZP 7/00, OSNCP 2000, nr 12, poz. 221).
Z tych względów na podstawie art. 61 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym
postanowiono, jak w sentencji.