Postanowienie SN z 26 września 2014, sygn. IV CZ 52/14
Data orzeczenia
26 września 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Bogumiła Ustjanicz
Tagi
Podstawa prawna
art. 64
kpc
art. 65
kpc
art. 379
kpc
art. 394
kpc
art. 401
kpc
art. 403
kpc
art. 404
kpc
art. 405
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
POSTANOWIENIE
Dnia 26 września 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Dończyk
SSA Elżbieta Fijałkowska
w sprawie ze skargi pozwanego
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem
Sądu Apelacyjnego
z dnia 19 września 2012 r.,
w sprawie z powództwa G. R.
przeciwko M. W.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 26 września 2014 r.,
zażalenia pozwanego
na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 27 lutego 2014 r.
oddala zażalenie.
2
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę powoda o
wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z
dnia 19 września 2012 r., którym oddalona została jego apelacja od wyroku Sądu
Okręgowego w O. z dnia 1 lutego 2012 r.
Sąd Apelacyjny uznał, że nie zasługiwał na podzielenie zarzut nieważności
postępowania oparty na braku legitymacji czynnej powódki, występującej pod
„fałszywą tożsamością”, która błędnie określiła swoje nazwisko, a następnie
sprostowała jego oznaczenie i dalsze postępowanie prowadzone było z udziałem
właściwie określonej strony powodowej. Okoliczności te wyjaśnione były
w postępowaniu także przed Sądem drugiej instancji. Skarżący nie był pozbawiony
możności obrony, skoro brał udział w postępowaniu i korzystał z przysługujących
mu środków odwoławczych.
Pozwany nie przywołał, ani nie uprawdopodobnił istnienia dowodów lub
okoliczności, które w świetle art. 403 § 2 k.p.c. mogłyby stanowić przyczynę
wznowienia postępowania. Pismo Urzędu Stanu Cywilnego w L. z dnia 24 września
2013 r., dotyczące zmiany nazwiska przez powódkę decyzją z dnia 4 lipca 2013 r.,
zostało sporządzone po wydaniu wyroku z dnia 19 września 2012 r. Kwestia
nazwiska powódki była przedmiotem rozważań przez Sądy obu instancji.
Zgłaszane przez skarżącego wnioski dowodowe w dużej mierze są tożsame
z wnioskami uprzednio zgłaszanymi w postępowaniu rozpoznawczym i miały
dowodzić okoliczności, które były już przedmiotem analizy Sądów.
Nie zachodziła również podstawa przewidziana w art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c.,
w ramach której pozwany powołał się na wydanie wyroku w oparciu o fałszywe
zeznania powódki, skoro za przypisywane jej przez skarżącego przestępstwo nie
została skazana prawomocnym wyrokiem karnym. Nie wykazał także pozwany,
że postępowanie karne jest prowadzone.
Skarżący w zażaleniu zarzucił, że bezzasadnie doszło do wydania drugiego
postanowienia w przedmiocie tej samej skargi oraz przypisania mu pozycji strony
3
powodowej. Wbrew treści art. 410 § 1 k.p.c., Sąd dokonał merytorycznej oceny
skargi o wznowienie postępowania. Podtrzymał stanowisko, że powódka
posługiwała się „fałszywą tożsamością”, ponieważ w pozwie swoje nazwisko
określiła jako „R.”, a zatem nie miała legitymacji czynnej. Sąd nie był władny
prostować jej nazwiska umieszczonego w pozwie. Tym samym pozwany nie mógł
wdać się w spór i podjąć swojej obrony, co wyjaśnione zostało w uchwale Sądu
Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2001 r., III CZP 10/01 (OSNC 2001, nr 10,
poz. 147).
Dokonanie oceny nieprzydatności powoływanych dowodów bez ich
przeprowadzenia wypaczyło sens skargi o wznowienie postępowania. Istnieją
okoliczności podnoszone przez skarżącego, z których nie mógł skorzystać
w zakończonym postępowaniu. Decyzja Banku wydana po rozpatrzeniu skargi
powódki nie była znana pozwanemu; pozyskał ją prokurator w prowadzonym
śledztwie, a ma kluczowe znaczenie dla uwzględnienia skargi. Nową okolicznością
jest również to, że pozwany nie był stroną umowy rachunku bankowego. Dokument
umowy pomiędzy powódką i Bankiem nie był dowodem w postępowaniu
rozpoznawczym, a wniosek pozwanego o zażądanie od Banku przedstawienia tego
dokumentu nie został uwzględniony.
Pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia
i orzeczenia o wznowieniu postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga pozwanego o wznowienie postępowania będąca przedmiotem
zaskarżonego postanowienia skierowana została, niezgodnie z treścią art. 405
k.p.c., do wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 1 lutego 2012 r. Zaszła zatem
konieczność przekazania jej Sądowi Apelacyjnemu jako właściwemu. Konieczność
oceny obu skarg spowodowana została działaniem pozwanego. Tak w
postanowieniu z dnia 14 stycznia 2014 r., jak i z dnia 27 lutego 2014 r.
skarżący jest traktowany jako strona przeciwna w stosunku do powódki.
Skarga o wznowienie postępowania, spełniająca wymagania formalne
(art. 409 k.p.c.) i opłacenia (art. 3 ust. 2 pkt 8 a u.k.s.c.), podlega badaniu,
stosownie do art. 410 k.p.c., czy została wniesiona w terminie (art. 407 k.p.c.),
4
czy jest dopuszczalna ze względu na rodzaj orzeczenia, uprawnienie do wniesienia
tego środka lub żądanie dalszego wznowienia (art. 416 k.p.c.) oraz czy została
oparta na ustawowej podstawie. Niedochowanie któregokolwiek z tych warunków
powoduje odrzucenie skargi. Ze względu na to, że wznowienie postępowania
polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej
prawomocnym orzeczeniem co do istoty sprawy, może do niego dojść,
po uczynieniu zadość warunkom formalnym oraz wykazaniu, że zachodzą
określone w ustawie przyczyny. Oznacza to, że jest ono dopuszczalne tylko po
wykazaniu istnienia przesłanek wskazujących na przyczyny wymienione w kodeksie
postępowania cywilnego (art. 401, art. 4011
, art. 403 k.p.c.), które skarżący może
powołać jako podstawę skargi.
Charakter skargi o wznowienie postępowania jako nadzwyczajnego środka,
prowadzącego do wzruszenia prawomocnego orzeczenia, przemawia za ścisłą
wykładnią zwrotu zawartego w art. 410 § 1 k.p.c. „oparcia skargi na ustawowej
podstawie”. Wymaganie to uznaje się za spełnione, jeżeli powołana przez
skarżącego podstawa odpowiada wzorcowi którejkolwiek z podstaw wznowienia,
przewidzianych w art. 401 do 403 k.p.c., jeżeli rzeczywiście wystąpiła. Badanie
skargi w tym kontekście na posiedzeniu niejawnym, nie ogranicza się zatem do
kontroli, czy wskazane w skardze okoliczności odpowiadają ustawowym
podstawom, ale obejmują również ustalenie, czy podstawa ta rzeczywiście istnieje
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2005 r., I CZ 35/12, niepubl.;
z dnia 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05, OSNP 2007, nr 3-4, poz. 48; z dnia 16 maja
2007 r., IV CZ 22/07, niepubl.; z dnia 13 lutego 2009 r., II CZ 97/08, niepubl.).
Na tym etapie wstępnego badania dopuszczalności skargi, wyłączona jest
możliwość wkraczania w ocenę zasadności tej skargi.
Sąd Apelacyjny dokonał właściwej interpretacji zakresu kognicji
przewidzianej w art. 410 § 1 k.p.c.
Skarżący nie wykazał, że w sprawie zachodzi przyczyna nieważności
postępowania objęta art. 401 pkt 2 k.p.c. Powódka posiadała zdolność sądową,
która stosownie do art. 64 § 1 k.p.c., jest atrybutem każdej osoby fizycznej oraz
zdolność procesową, posiadając pełną zdolność do czynności prawnych, zgodnie
5
z art. 65 § 1 k.p.c. Nie należy do zakresu tej przyczyny nieprawidłowe oznaczenie
przez powódkę w pozwie jej nazwiska. Usunięcie tej niepoprawności przez
powódkę było dopuszczalne, zwłaszcza że nie było wątpliwości co do jej
tożsamości. Temu celowi służyło pismo powódki z dnia 9 sierpnia
2011 r. i było ono podstawą sprostowania nazwiska powódki
w postanowieniu Sądu Okręgowego z dnia 26 kwietnia 2011 r., dokonanego
postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2011 r., ponieważ było niewątpliwe, że to
powódka wniosła pozew. Dalsze postępowanie toczyło się z uwzględnieniem
prawidłowego oznaczenia nazwiska powódki. Nie było podstaw do przyjęcia,
że niepoprawność zawarta w pozwie, traktowana przez skarżącego
jako „nieprawdziwa tożsamość” wypełniała podstawę wznowienia określoną w art.
401 pkt 2 k.p.c. Kwestia legitymacji procesowej należy do zagadnień
materialnoprawnych.
Niesłusznie również skarżący upatrywał w niezupełnym oznaczeniu
nazwiska przez powódkę niemożności podjęcia obrony swoich praw. Ugruntowane
zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne stanowisko, że nieważność
z powodu pozbawienia możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c. i art. 401
pkt 2 k.p.c.) zachodzi wtedy, gdy strona nie mogła brać udziału w postępowaniu
sądowym lub jego istotnej części na skutek naruszenia przepisów postępowania
przez sąd lub przeciwnika w sporze (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia
28 listopada 2002 r., II CKN 399/01; z dnia 13 czerwca 2013 r., I CSK 654/12,
niepublikowane; wyroki z dnia 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSP 1975, nr 3,
poz. 66; z dnia 19 lipca 2012 r., II UK 336/11; z dnia 4 marca 2009 r., IV CSK
468/08; z dnia 26 czerwca 2012 r., II PK 273/11, niepublikowane). Nie doszło
do takiej sytuacji w odniesieniu do pozwanego, który brał czynny udział
w postępowaniu i korzystał z przysługujących mu uprawnień procesowych.
Pozbawione uzasadnionych podstaw było twierdzenie
o niedopuszczalności drogi sądowej do rozpoznania powództwa,
w którym nazwisko powódki nie było właściwie oznaczone, niezależnie od tego,
że art. 401 k.p.c. nie obejmuje przyczyny wznowienia wskazanej w art. 379 pkt 1
k.p.c. Podkreślenia wymaga również i to, że postanowieniem z dnia 19 czerwca
2013 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej
6
pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 września 2012 r., co oznacza,
że nie stwierdził istnienia przyczyn nieważności postępowania przed tym Sądem.
Kwestia związana z powództwem określonym przez skarżącego jako
wzajemne nie ma znaczenia dla oceny dopuszczalności wznowienia postępowania,
skoro nie było ono objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem.
Do istoty przyczyny, przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c., należy wykazanie,
że doszło do wykrycia nowych okoliczności lub środków dowodowych, które istniały
w toku poprzedniego postępowania, ale nie zostały powołane, niemożliwości
skorzystania z nich przez skarżącego w postępowaniu rozpoznawczym oraz
możliwości ich wpływu na wynik sprawy. Chodzi zatem o konkretne okoliczności lub
dowody, które obiektywnie były niemożliwe do ujawnienia przez skarżącego.
Nie może to być środek, który nawet gdyby został przedstawiony w poprzedniej
sprawie, to nie mógłby mieć wpływu na wynik tej sprawy. Środki dowodowe
powstałe po uprawomocnieniu się orzeczenia nie są objęte zakresem art. 403 § 2
k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09;
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 maja 1968 r., I CO 1/68, OSNCP 1969,
Nr 2, poz. 36; z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN 807/98, niepubl; z dnia 17 stycznia
2001 r., IV CKN 1515/00, niepubl.; z dnia 12 lutego 2004 r., V CZ 158/03, niepubl.;
z dnia 4 marca 2005 r., III CZ 134/04, niepubl.; wyrok z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK
601/09, niepubl.; z dnia 10 października 2012 r., I CZ 104/12, niepubl.; z dnia
4 grudnia 2013 r., II CZ 81/13, niepubl.; z dnia 16 stycznia 2014 r., IV CZ 104/13,
niepubl.).
Wnioski pozwanego nie spełniają tych wymagań. Dokumenty dotyczące
umowy rachunku bankowego, treści udzielonego pełnomocnictwa, czy odpowiedzi
Banku na skargę powódki, obiektywnie oceniając, mogły być przez niego powołane
jako dowody, a ich przydatność dla rozstrzygnięcia sporu podlegała ocenie Sądu.
Do powołania podstawy objętej art. 401 § 1 pkt 2 k.p.c. wymagane było,
zgodnie z art. 404 k.p.c., przedstawienie prawomocnego wyroku skazującego za
popełnienie przestępstwa albo przyczyn niemożności wszczęcia go lub umorzenia
z powodu braku dowodów, czego skarżący nie przedstawił.
7
Z powyższych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art.
39814
w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.