sygn. IV CZ 51/14 26 września 2014 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 26 września 2014, sygn. IV CZ 51/14

Data orzeczenia 26 września 2014
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Bogumiła Ustjanicz
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt IV CZ 51/14
POSTANOWIENIE
Dnia 26 września 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Dończyk
SSA Elżbieta Fijałkowska
w sprawie ze skargi pozwanego
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem
Sądu Apelacyjnego
z dnia 19 września 2012 r.,
w sprawie z powództwa G. R.
przeciwko M. W.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 26 września 2014 r.,
zażalenia pozwanego
na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 14 stycznia 2014 r.,
oddala zażalenie.
2
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę pozwanego o
wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z
dnia 19 września 2012 r., ponieważ nie została oparta na powołanych podstawach,
objętych art. 401 pkt 2, art. 403 § 1 i 2, z uwzględnieniem art. 404 k.p.c.
Pozwany w zażaleniu zarzucił, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 410 § 1 k.p.c.
przez dokonanie merytorycznej oceny skargi na etapie wstępnego badania jej
dopuszczalności. Faktycznie jednak zachodzi przyczyna nieważności, objęta art.
401 pkt 2 k.p.c., skoro powódka w czasie wnoszenia pozwu i w początkowej fazie
postępowania nie miała „prawdziwej tożsamości”, określając się jako G. R. zamiast
G. R. – W., bo nazwisko jej zostało zmienione dopiero decyzją z dnia 4 lipca 2013 r.,
a zatem nie miała zdolności sądowej. Sąd Apelacyjny nie mógł wyeliminować
jednostki pierwotnie wskazanej jako strona i wprowadzić w to miejsce innej
tożsamości, posiadającej zdolność sądową.
Nie było podstaw do oceny przez Sąd, że zgłoszone w skardze dowody nie
miałyby wpływu na treść wyroku. Uzasadnienie postanowienia nie odnosi się do
wszystkich kwestii poruszonych w skardze, nie uwzględniło tego, że podnoszone
okoliczności nie mogły być przedmiotem oceny przez Sąd we wcześniejszym
postępowaniu. Pominięta została informacja, że prowadzone jest przeciwko
powódce przez prokuratora postępowanie o czyn objęty art. 286 § 1 k.k.
Skarżący zakwestionował ocenę roszczenia, dokonaną
w postępowaniu rozpoznawczym, ponieważ powódka nie przedstawiła dowodów
dla wykazania jego istnienia; nie łączyła jej z pozwanym żadna umowa.
W prowadzonym śledztwie pozyskany został przez prokuratora dokument z Banku
[…] w O., w ramach zwolnienia Banku z tajemnicy bankowej, z którego wynika, że
skarżącego i Banku nie wiązała umowa, a tego dokumentu nie mógł on uzyskać w
postępowaniu sądowym. Nową okolicznością było również uzyskanie dokumentu
od Komendanta Wojewódzkiego Policji w O., wskazującego, że kwota 30 000 zł
objęta rachunkiem bankowym powódki została jej omyłkowo przekazana, ponieważ
faktycznie należała się pozwanemu.
3
Nie wystąpiły okoliczności ustawowe do rozpatrzenia pozwu wzajemnego
pozwanego jako pozwu zwykłego w innej sprawie, skoro Sąd nie odrzucił pozwu G.
R., nie doszło do jego zwrotu, ani cofnięcia. Nieprzyjęcie i nierozpatrzenie pozwu
wzajemnego stanowi naruszenie art. 199 § 1 i 2 w związku z art. 1302
i art. 204
k.p.c., narusza konstytucyjne prawo strony do sądu. Skarżący stwierdził ponadto,
że pozbawienie możności działania na skutek naruszenia przepisów prawa stanowi
samodzielną podstawę wznowienia przewidzianą w art. 401 pkt 2 k.p.c.
Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia
i orzeczenia o wznowieniu postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zakres badania skargi o wznowienie postępowania, po stwierdzeniu
dochowania wymagań formalnych (art. 409 k.p.c.) i opłacenia (art. 3 ust. 2 pkt 8 a
u.k.s.c.), obejmuje ustalenie, stosownie do art. 410 k.p.c., czy została wniesiona
w terminie (art. 407 k.p.c.), czy jest dopuszczalna ze względu na rodzaj orzeczenia,
uprawnienie do wniesienia tego środka lub żądanie dalszego wznowienia (art. 416
k.p.c.) oraz czy została oparta na ustawowej podstawie. Niedochowanie
któregokolwiek z tych warunków powoduje odrzucenie skargi.
W odniesieniu do skargi pozwanego rozważenia wymagał ostatni
z wymienionych warunków. Ze względu na to, że wznowienie postępowania polega
na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym
orzeczeniem co do istoty sprawy, może do niego dojść, jeżeli zachodzą określone
w ustawie przyczyny. Oznacza to, że jest ono dopuszczalne tylko po wykazaniu
istnienia przesłanek wypełniających przyczyny wymienione w kodeksie
postępowania cywilnego (art. 401, art. 4011
, art. 403 k.p.c.), które skarżący może
powołać jako podstawę skargi.
Przyjęte zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że charakter skargi
o wznowienie postępowania jako nadzwyczajnego środka, prowadzącego do
wzruszenia prawomocnego orzeczenia, przemawia za ścisłą wykładnią zwrotu
zawartego w art. 410 § 1 k.p.c. „oparcia skargi na ustawowej podstawie”.
Wymaganie to uznaje się za spełnione, jeżeli powołana przez skarżącego
podstawa odpowiada wzorcowi którejkolwiek z podstaw wznowienia,
4
przewidzianych w art. 401 do 403 k.p.c., jeżeli rzeczywiście wystąpiła.
Badanie skargi w tym kontekście na posiedzeniu niejawnym, nie ogranicza się
zatem do kontroli, czy wskazane w skardze okoliczności odpowiadają ustawowym
podstawom, ale obejmują również ustalenie, czy podstawa ta rzeczywiście istnieje
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2005 r., I CZ 35/12, niepubl.;
z dnia 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05, OSNP 2007, nr 3-4, poz. 48; z dnia
16 maja 2007 r., IV CZ 22/07, niepubl.; z dnia 13 lutego 2009 r., II CZ 97/08,
niepubl.). Na tym etapie wstępnego badania dopuszczalności skargi, wyłączona
jest możliwość wkraczania w ocenę zasadności tej skargi.
W odniesieniu do powoływanej przez pozwanego nieważności jako
przyczyny wznowienia, wskazać trzeba, że z przepisu art. 401 pkt 2 k.p.c. wynika,
iż można żądać wznowienia postępowania, jeżeli strona nie miała zdolności
sądowej lub procesowej, bądź wskutek naruszenia przepisów prawa była
pozbawiona możności działania.
Nie zasługiwało na podzielenie stanowisko skarżącego, że powódka nie
miała zdolności sądowej, skoro zgodnie z art. 64 § 1 k.p.c., w tego rodzaju zdolność
wyposażona jest każda osoba fizyczna. Z kolei zdolność procesowa, stosownie do
art. 65 § 1 k.p.c., przydana jest osobie fizycznej posiadającej pełną zdolność do
czynności prawnej, a taką osobą była powódka. Wskazanie przez powódkę jej
nazwiska, nieobejmującego drugiego członu, było omyłkową niedokładnością,
o której usunięcie wnosiła w piśmie z dnia 9 sierpnia 2011 r., doprowadzając do
wiążącego skonkretyzowania jej danych w tym zakresie. Na skutek tego wniosku
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2011 r. wyeliminował tę omyłkę
z postanowienia z dnia 21 września 2011 r., ponieważ niewątpliwe było,
że powódką była osobą, noszącą wówczas sprostowane nazwisko. Dalsze
postępowanie toczyło się po określeniu przez powódkę jej prawidłowo brzmiącego
nazwiska. Odwoływanie się skarżącego do „nieprawdziwej tożsamości” powódki
było bezprzedmiotowe i nie wypełniało podstawy wznowienia określonej w art. 401
pkt 2 k.p.c.
Druga z powołanych przyczyn nieważności postępowania, dotycząca
pozbawienia skarżącego możności obrony, odnosiła się do niemożności jej
5
podejmowania przed Sądami obu instancji, wobec „fałszywej tożsamości” powódki,
która nie mogła doprowadzić do zawisłości sporu, a nie doszło do odrzucenia
pozwu. Według dominującego w orzecznictwie poglądu, nieważność postępowania
z powodu pozbawienia strony możności obrony swych praw zachodzi wtedy, gdy
strona nie mogła brać udziału w postępowaniu sądowym lub jego istotnej części na
skutek naruszenia przepisów postępowania przez sąd lub przeciwnika w sporze
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01;
z dnia 13 czerwca 2013 r., I CSK 654/12, niepublikowane ; wyroki z dnia 10 maja
1974 r., II CR 155/74, OSP 1975, nr 3, poz. 66; z dnia 19 lipca 2012 r., II UK 336/11;
z dnia 4 marca 2009 r., IV BSK 468/08; z dnia 26 czerwca 2012 r., II PK 273/11,
niepublikowane). W niniejszej sprawie taka sytuacja w odniesieniu do pozwanego
nie wystąpiła, niezależnie od tego, że doszło do określenia właściwego brzmienia
nazwiska powódki znanego pozwanemu. Skarżący brał czynny udział
w postępowaniu i korzystał z przysługujących mu uprawnień procesowych. Zarzuty
łączące się z nieprawidłowym wskazaniem w pozwie nazwiska powódki nie
wypełniają wymagań tej podstawy wznowienia postępowania. Podkreślenia
wymaga również i to, że postanowieniem z dnia 19 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy
odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu
Apelacyjnego z dnia 19 września 2012 r., co oznacza, że nie stwierdził istnienia
przyczyn nieważności postępowania przed tym Sądem. Jeżeli nie doszło do
nadania biegu pozwowi wzajemnemu pozwanego, jego rzeczą było podjęcie
właściwych działań zmierzających do rozpoznania jego powództwa; nie służy temu
celowi żądanie wznowienia postępowania.
Zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c., podstawa wykrycia takich okoliczności
faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy,
a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, powinna
spełniać trzy przesłanki: wykrycia nowych okoliczności lub środków dowodowych,
które istniały w toku postępowania, ale nie zostały powołane, możliwość ich wpływu
na wynik sprawy oraz niemożności skorzystania z nich w poprzednim postępowaniu.
Konieczne było zatem wskazanie konkretnych, istniejących w czasie trwania
poprzedniego postępowania okoliczności faktycznych lub środków dowodowych,
które obiektywnie były niemożliwe do ujawnienia dla skarżącego. Nie może to być
6
okoliczność lub środek, który nawet gdyby został powołany w poprzedniej sprawie,
to nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy, czyli treść rozstrzygnięcia. Środki
dowodowe, powstałe po uprawomocnieniu się orzeczenia nie mogą stanowić
środków, o których mowa w art. 403 § 2 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego
z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
15 maja 1968 r., I CO 1/68, OSNCP 1969, Nr 2, poz. 36; z dnia 10 lutego 1999 r.,
II CKN 807/98, niepubl; z dnia 17 stycznia 2001 r., IV CKN 1515/00, niepubl.; z dnia
12 lutego 2004 r., V CZ 158/03, niepubl.; z dnia 4 marca 2005 r., III CZ 134/04,
niepubl.; wyrok z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09, niepubl.; z dnia
10 października 2012 r., I CZ 104/12, niepubl.; z dnia 4 grudnia 2013 r., II CZ 81/13,
niepubl.; z dnia 16 stycznia 2014 r., IV CZ 104/13, niepubl.).
Nie mogły odnieść zamierzonego rezultatu zarzuty skarżącego dotyczące
pominięcia w zaskarżonym postanowieniu jako nowego dowodu, dokumentu
zawierającego treść odpowiedzi udzielonej powódce przez Bank na skargę
w przedmiocie przyczyn wypłacenia mu pieniędzy, ponieważ nie wykazał
niemożności skorzystania z tego dowodu w postępowaniu rozpoznawczym.
Nie zostało także wskazane jaki wpływ ten dokument mógł mieć na treść wyroku.
Przedstawione wymagania, jakie spełniać powinna przyczyna objęta art. 403 § 2
k.p.c., wyłączają możliwość powołania się na nowy dokument bez określenia jego
charakteru i treści. Z tej przyczyny żądanie zwrócenia się o wydanie dokumentu
z akt prowadzonego śledztwa nie mogło odnieść skutku. Treść umowy rachunku
bankowego, wiążącej powódkę z Bankiem, nie stanowiła nowego dowodu,
z którego pozwany nie mógł skorzystać w postępowaniu rozpoznawczym. Znany
był pozwanemu fakt, że nie łączyła go z Bankiem umowa rachunku bankowego,
którego postanowienia były także przedmiotem rozważania w sprawie.
Wzajemne pretensje skarżącego do powódki, odnoszące się do wymienionej kwoty,
nie stanowią nowego faktu dotyczącego zaskarżonego wyroku.
Dla istnienia przyczyny przewidzianej w art. 403 § 1 k.p.c. wymagane było
przedstawienie prawomocnego wyroku karnego, stosownie do art. 404 k.p.c.,
skazującego za popełnienie opisanego czynu przestępnego. Nie czyni zadość tym
wymaganiom prowadzenie wszczętego śledztwa.
7
Z powyższych przyczyn zażalenie pozbawione uzasadnionych podstaw
zostało oddalone na podstawie art. 39814
w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.