Postanowienie SN z 2 października 2014, sygn. IV CZ 65/14
Data orzeczenia
2 października 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Krzysztof Strzelczyk
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 2 października 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)
SSN Anna Kozłowska
w sprawie ze skargi uczestniczki postępowania
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia
Sądu Okręgowego w R.
z dnia 24 kwietnia 2013 r.,
w sprawie z wniosku A. C., M. G. i D. O.
przy uczestnictwie T. K.
o zniesienie współwłasności i podział majątku wspólnego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 2 października 2014 r.,
zażalenia uczestniczki postępowania
na postanowienie Sądu Okręgowego w R.
z dnia 19 marca 2014 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie.
UZASADNIENIE
2
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w R.
odrzucił skargę T. K. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
postanowienia tego Sądu z dnia 24 kwietnia 2013 r. wydanego w sprawie […].
Sąd Okręgowy stwierdził, że do skargi wniesionej przez adwokata nie
zostało dołączone pełnomocnictwo wobec czego Sąd wezwał pełnomocnika do
uzupełnienia tego braku skargi przez złożenie pełnomocnictwa do wniesienia skargi
i występowania w postępowaniu związanym z jej wniesieniem (art. 871
w zw. z art.
13 § 2 k.p.c.). Złożone - w uzupełnieniu braku - pełnomocnictwo udzielone zostało
przez skarżącą adwokatowi jedynie do sporządzenia skargi.
Ponieważ do skargi, wniesionej przez adwokata i zawierającej wniosek
o zwolnienie od opłaty sądowej, nie zostało dołączone oświadczenie, o którym
mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c., zarządzeniem z dnia 19 marca 2014 r. wniosek ten
został zwrócony na podstawie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. i nie wywołał żadnych skutków,
jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem. Skarga pozostała nieopłacona,
a ograniczenie zakresu pełnomocnictwa dla adwokata jedynie do sporządzenia
skargi spowodowało, że był on umocowany tylko do wniesienia skargi, nie był
natomiast umocowany do uzupełnienia braków fiskalnych skargi. Wobec tego
skierowanie do niego wezwania do uzupełnienia tego braku byłoby procesowo
bezskuteczne, a sama strona, pozbawiona zdolności postulacyjnej zgodnie z art.
871
§ 1 zd. 2 k.p.c., także nie może braku tego usunąć. Sąd Okręgowy powołał się
w tym zakresie na stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w postanowieniu z dnia
21 marca 2013 r. II CZ 2/13 (nie publ.), i na podstawie art. 4246
§ 3 w zw. z art. 13
§ 2 k.p.c. odrzucił skargę.
W zażaleniu pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 4246
w zw. z art.
13 § 2 k.p.c. przez odrzucenie skargi bez wezwania pełnomocnika do uiszczenia
opłaty, mimo że jego pełnomocnictwo obejmowało wszystkie czynności związane
z wniesieniem skargi, także uiszczenie opłaty. Wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie jest uzasadnione.
3
Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, udzielone przez skarżącą
adwokatowi pełnomocnictwo procesowe było pełnomocnictwem ogólnym
i obejmowało wszystkie czynności procesowe związane z wniesieniem skargi
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia.
Na wstępie należy zauważyć, że brak było podstaw do żądania - w ramach
wezwania do uzupełnienia braku pełnomocnictwa - złożenia pełnomocnictwa do
„wniesienia skargi i występowania w postępowaniu związanym z jej wniesieniem”.
Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy między innymi w postanowieniach z dnia
27 stycznia 2011 r. II PZ 52/10 i z dnia 26 października 2011 r. I CZ 102/11
(nie publ.), nie ma podstaw prawnych do żądania by pełnomocnictwo do wniesienia
skargi składało się z dwóch elementów: umocowania do wniesienia skargi i osobno
do udziału w postępowaniu wywołanym jej wniesieniem. Jest to nieuzasadniony
prawnie nadmierny formalizm i rygoryzm interpretacyjny wymogów dotyczących
treści pełnomocnictwa do wniesienia skargi. W konsekwencji należy uznać, że Sąd
powinien był wezwać do uzupełnienia braku skargi przez złożenie pełnomocnictwa
upoważniającego do jej wniesienia.
Niezależnie od tego trzeba też stwierdzić, że złożone w dniu 18 lutego 2014 r.
(k. 15), w wyniku wezwania Sądu, pełnomocnictwo procesowe było
pełnomocnictwem prawidłowym i pełnym, i nie wymagało uzupełnienia przez
sprecyzowanie jego zakresu. Skarżąca bowiem ustanowiła w nim adwokata P. D.
„pełnomocnikiem w sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia sygn. akt […];[…] we wszystkich instancjach sądowych
(…)”. Jest to zatem jednoznaczne ogólne pełnomocnictwo procesowe do
prowadzenia sprawy ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem określonego
orzeczenia, które z mocy prawa (art. 91 pkt 1 k.p.c.), upoważnia do wszystkich
łączących się ze sprawą czynności procesowych, a więc zarówno do „sporządzenia”
i „wniesienia” skargi, jak i do udziału w całym postępowaniu wywołanym jej
wniesieniem zarówno przed Sądem Najwyższym, jak i przed sądem drugiej
instancji, w tym również w postępowaniu dotyczącym usunięcia braków skargi.
W tej sytuacji nie było podstaw do wezwania pełnomocnika - co uczynił Sąd
Okręgowy - do sprecyzowania pełnomocnictwa przez wyjaśnienie czy zostało ono
4
udzielone jedynie do sporządzenia skargi, czy również do występowania
w postępowaniu związanym z jej wniesieniem. Wezwanie to, jako wydane bez
podstawy prawnej, nie mogło wywołać żadnych skutków procesowych.
Podobnie, nie wywołała żadnych skutków, przesłana na to wezwanie w dniu
12 marca 2014 r. odpowiedź pełnomocnika wyjaśniająca, że pełnomocnictwo
udzielone zostało jedynie do sporządzenia skargi. Żaden bowiem przepis prawa
nie dopuszcza możliwości ograniczenia zakresu udzielonego ogólnego
pełnomocnictwa procesowego w drodze jednostronnego oświadczenia
pełnomocnika. Sam pełnomocnik procesowy nie może więc ograniczyć udzielonego
mu przez stronę pełnomocnictwa procesowego przez wyłączenie jakichkolwiek
czynności, które, zgodnie z art. 91 k.p.c., z mocy prawa należą do zakresu
pełnomocnictwa. Może najwyżej ze skutkiem prawnym wypowiedzieć
pełnomocnictwo wobec mocodawcy, ale nie może sam ograniczyć jego zakresu
(porównaj uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1981 r. IV PZP 3/81,
OSNC 1982/2-3/24 oraz postanowienia z dnia 8 września 1993 r. III CRN 30/93,
OSNC 1994/7-8/160 i z dnia 15 listopada 2006 r. V CZ 77/06, nie publ.). W tym
miejscu można też zauważyć, że w literaturze przyjmuje się również, iż wprawdzie
zakres pełnomocnictwa procesowego można ograniczyć umową między
mocodawcą a pełnomocnikiem i tak ograniczony zakres określić w pełnomocnictwie,
ale ograniczenie może dotyczyć tylko czynności procesowych wymienionych w art.
91 pkt 4 k.p.c., a więc można umową wyłączyć z zakresu ogólnego pełnomocnictwa
procesowego tylko zawarcie ugody, zrzeczenie się roszczenia i uznanie powództwa.
Nie jest natomiast dopuszczalne wyłączenie z zakresu pełnomocnictwa ogólnego
poszczególnych czynności procesowych innych niż wskazane w art. 91 pkt 4 k.p.c.
Jeżeli natomiast strona udzieliła, zamiast ogólnego pełnomocnictwa
procesowego, jedynie pełnomocnictwa do poszczególnych czynności procesowych,
to czynności te muszą być jednoznacznie i wyraźnie określone w pełnomocnictwie.
Wówczas jednak strona nie będzie zastępowana przez pełnomocnika
procesowego, co ma istotne znaczenie w sytuacji przymusu adwokacko-
radcowskiego.
Jednakże w rozpoznawanej sprawie udzielone zostało ogólne
pełnomocnictwo procesowe, nie ograniczone przez mocodawczynię w żadnym
5
zakresie, a zatem zawarte w piśmie pełnomocnika z dnia 12 marca 2014 r.
wyjaśnienie, iż udzielone pełnomocnictwo obejmuje tylko sporządzenie skargi, nie
wywołało żadnych skutków, w szczególności nie ograniczyło - do tej tylko czynności
- zakresu udzielonego mu w dniu 18 lutego 2014 r. przez skarżącą ogólnego
pełnomocnictwa procesowego.
Pełnomocnik ten był zatem umocowany do wszystkich czynności
wywołanych wniesieniem skargi, w tym do uzupełnienia jej braków fiskalnych.
Skoro zawarty w skardze wniosek o zwolnienie od opłaty od skargi prawidłowo
został zwrócony na podstawie art. 102 ust. 4 u.k.s.c., nie wywołał on żadnych
skutków procesowych, wobec czego nieopłacona skarga nie zawierała wniosku
o zwolnienie od opłaty, co nakładało na Sąd obowiązek wezwania pełnomocnika,
na podstawie art. 130 § 1 w zw. z art. 39821
i art. 42412
k.p.c., do uiszczenia opłaty
od skargi w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi (porównaj
między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2013 r., IV CZ
19/13 i z dnia 14 listopada 2013 r., IV CZ 82/13, nie publ.). Należy podkreślić,
że powołane przez Sąd Okręgowy stanowisko Sądu Najwyższego zajęte
w postanowieniu z dnia 21 marca 2013 r., II CZ 2/13 wyrażone zostało na tle
innego stanu faktycznego, gdy udzielone przez mocodawcę pełnomocnictwo
zostało wyraźnie ograniczone do określonej czynności procesowej.
Biorąc wszystko to pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 42412
w zw.
z art. 39815
w zw. z art. 3941
§ 3 i art. 42412
k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie
jako bezpodstawne i przedwczesne.