Postanowienie SN z 28 listopada 2014, sygn. I CZ 77/14
Data orzeczenia
28 listopada 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Marta Romańska
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 28 listopada 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marta Romańska (przewodniczący)
SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)
SSN Bogumiła Ustjanicz
w sprawie z powództwa P. P. Spółki z o.o. w W.
przeciwko S.-P. P. Spółce z o.o. w W.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 28 listopada 2014 r.,
zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego
z dnia 27 marca 2014 r.,
uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie
o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu
kończącym postępowanie w sprawie.
2
UZASADNIENIE
Po rozpoznaniu apelacji powoda P. P. sp. z o.o. w W. Sąd Apelacyjny,
wyrokiem z dnia 27 marca 2014 r., uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji w części
oddalającej powództwo o zapłatę przez pozwanego S.-P. P. sp. z o.o. w W. kwoty
2.597.734,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami: - od kwoty 2.259.971,92 zł od dnia
19 września 2009 r. do dnia zapłaty, - od kwoty 140.760,35 zł od dnia 23 marca
2011 r. do dnia zapłaty, - od kwoty 197.001,94 zł od dnia 25 sierpnia 2009 r. do
dnia zapłaty oraz co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu i w tym zakresie
przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w W.
Orzeczenie co do uchylonej części wyroku wiązało się z przyjęciem przez
Sąd Apelacyjny, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Nietrafne
bowiem było stanowisko tego Sądu, że bezprzedmiotowe dla oceny zasadności
potrącenia przez pozwanego z kwoty wynagrodzenia należnego powodowi było
przedstawienie przez pozwanego umowy między nim a podmiotem trzecim, która
wskazywałyby zobowiązanie pozwanego oraz dokumentów księgowych, z których
wynikałoby, że kwoty takie zostały przez pozwanego uiszczone. Okoliczność, czy
koszt taki został przez pozwanego poniesiony i czy istniała podstawa do potrącenia
kwoty 2.597.734,21 zł ma istotne znaczenie dla sprawy. W tym kontekście budzi
także zastrzeżenia ocena opinii biegłego. Sąd nie odniósł się bowiem, przy
pominięciu tej kwestii w opinii biegłego, do zarzutu powoda kwestionującego
dokonane przez pozwanego potrącenie. Uchybienia w zakresie postępowania
dowodowego, polegające na pominięciu szeregu wniosków dowodowych,
powodują, że wyrok został wydany przedwcześnie bez wyjaśnienia istotnych
okoliczności sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Niezasadne
w okolicznościach sprawy pominięcie środków dowodowych powołanych przez
powoda, prowadziło w konsekwencji do stwierdzenia niedokonania ustaleń
potrzebnych do rozstrzygnięcia sporu pomiędzy stronami i uniemożliwia
merytoryczne rozstrzygnięcie na tym etapie postępowania. Stąd też Sąd
drugiej instancji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok
w opisanym zakresie.
3
W zażaleniu na wyrok Sądu Apelacyjnego w części uchylającej wyrok Sądu
pierwszej instancji i przekazującej temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania
pozwany zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., tj. błędne jego zastosowanie
polegające na: 1) uznaniu, iż ewentualne uchybienia w postępowaniu dowodowym,
polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z tzw. Umowy Franczyzy z dnia 1
stycznia 2000 r. zawartej pomiędzy G.R.O. a pozwaną („Umowa Franczyzy") oraz z
dokumentów księgowych, potwierdzających uiszczanie opłat z tytułu tejże umowy
(tzw. kosztów franczyzy), stanowią o nierozpoznaniu istoty sprawy, w sytuacji, w
której Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, iż spór dotyczy rozliczenia tzw. opcji PUT
określonej w umowie z dnia 10 maja 2004 r. pomiędzy pozwaną a powódką
(„Umowa") oraz kwestii tego, czy koszty franczyzy mogą być zaliczane przez
pozwanego do którejś z kategorii kosztów wskazanych w tzw. złączniku ZRA do
Umowy, a następnie przeprowadził w tym zakresie postępowanie dowodowe i
szczegółowo ustosunkował się do żądania pozwu; 2) uchyleniu przez Sąd
Apelacyjny wyroku Sądu Okręgowego z powodu „niedokonania ustaleń
potrzebnych do rozstrzygnięcia sporu pomiędzy stronami", podczas gdy taka
sytuacja nie mieści się w hipotezie art. 386 § 4 k.p.c. Pozwany wniósł o uchylenie
wyroku Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z obowiązującym w polskim prawie procesowym modelem apelacji,
w sytuacji, w której zarzuty skarżącego okażą się zasadne, sąd drugiej instancji
powinien wydać orzeczenie reformatoryjne (art. 386 § 1 k.p.c.). A contrario
rozstrzygnięcie kasatoryjne może być stosowane jedynie wyjątkowo wówczas, gdy
spełniona zostanie chociaż jedna z wyszczególnionych w przepisach przesłanek,
pozwalających sądowi drugiej instancji na uchylenie zaskarżonego orzeczenia (art.
386 § 2, 3 i 4 k.p.c.).
Z uzasadnienia orzeczenia Sądu Apelacyjnego wynika, że przyczyną
uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji we wskazanej części było w pierwszej
kolejności nierozpoznanie istoty sprawy. Jednocześnie podniesienie przez Sąd
drugiej instancji wystąpienia uchybień w zakresie postępowania dowodowego
prowadzących do niedokonania ustaleń potrzebnych do rozstrzygnięcia sporu zdaje
4
się wskazywać, że Sąd ten, wydając orzeczenie kasatoryjne, odwołał się także do
drugiej przesłanki z art. 386 § 4 k.p.c. (wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia
postępowania dowodowego w całości).
Wbrew ocenie Sądu Apelacyjnego, należy podzielić zasadność zarzutu
pozwanego, że w badanej sprawie nie doszło do nierozpoznania istoty sprawy.
Analiza uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego pozwala bowiem na przyjęcie,
że Sąd ten badał, czy według łączącej strony umowy pozwany mógł pomniejszyć
wysokość należnego powodowi wynagrodzenia o określone, sporne, koszty
franczyzy, nadto odniósł się merytorycznie - wskazując, że nie ma to znaczenia
dla wzajemnych rozliczeń stron - do kwestii konieczności wykazania przez
pozwanego wysokości zapłaconych tych kosztów. Odmienna ocena Sądu drugiej
instancji znaczenia prawnego tej ostatniej okoliczności, skutkująca koniecznością
dokonania w sprawie dodatkowych ustaleń faktycznych, nie oznacza jednak
nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Zgodnie bowiem
z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, do nierozpoznania istoty sprawy
dochodzi wówczas, gdy sąd pierwszej instancji rozstrzygnął nie o tym, co było
przedmiotem sprawy lub zaniechał w ogóle zbadania materialnej podstawy
żądania, pominął całkowicie merytoryczne zarzuty zgłoszone przez stronę,
rozstrzygnął o żądaniu powoda na innej podstawie faktycznej niż zgłoszona
w pozwie, nie rozważył wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii
faktycznych, czy prawnych mających znaczenie dla oceny zasadności roszenia
powoda (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 września 1998 r.,
II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22, z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00,
OSP 2003, nr 3, poz. 36, z dnia 25 października 2012 r., I CZ 139/12, nie publ.
z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, nie publ.).
Oceny, że nie doszło do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386
§ 4 k.p.c. nie uzasadniają wszelkie inne wady rozstrzygnięcia dotyczące naruszenia
prawa materialnego czy procesowego. W szczególności nie uzasadniało uchylenia
przez Sąd Apelacyjny wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu niewzięcie przez ten Sąd pod rozwagę wszystkich dowodów,
które mogły służyć do należytego rozpatrzenia sprawy lub nierozważenie
wszystkich okoliczności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca
5
2011 r., III CSK 330/10, nie publ.), czy też stwierdzone wady w ocenie dowodu
z opinii biegłego sądowego. Jak trafnie wyjaśniono to w orzecznictwie (por. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CZ 143/12,
nie publ., z dnia 17 kwietnia 2013 r., V CZ 129/12, nie publ., z dnia 21 listopada
2013 r., III CZ 51/13, nie publ. oraz z dnia 21 października 2014 r., III PZ 9/14, nie
publ.), nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego nie
może stanowić podstawy do wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia
kasatoryjnego, a jedynie konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego
w całości, tj. gdy sąd pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle żadnego
postępowania dowodowego albo przeprowadził dowody wyłącznie na okoliczności
nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy, względnie, gdy uchybienia formalne sądu
pierwszej instancji powodują potrzebę powtórzenia przeprowadzonego w sprawie
postępowania dowodowego w całości. Nie jest więc wystarczającą podstawą
uzasadniającą uchylenie zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji wskazana
przez Sąd Apelacyjny konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego
obejmującego część dowodów bezzasadnie pominiętych przez Sąd pierwszej
instancji w celu ustalenia dodatkowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia
o zasadności dochodzonego powództwa. Tego rodzaju sytuacji nie oznacza
bowiem, że postępowanie dowodowe należy przeprowadzić w całości, co jest drugą
z wymienionych w art. 386 § 4 k.p.c. przesłanek uzasadniających wydanie przez
sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego.
Z tych względów na podstawie art. 39815
§ 1 w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c.
orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego przed Sądem
najwyższym orzeknie Sąd wydający orzeczenie kończące postępowanie w sprawie,
zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 108 § 1 k.p.c.