Postanowienie SN z 9 stycznia 2015, sygn. V CZ 89/14
Data orzeczenia
9 stycznia 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Mirosław Bączyk
Tagi
Podstawa prawna
.
POSTANOWIENIE
Dnia 9 stycznia 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)
SSN Agnieszka Piotrowska
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)
w sprawie skargi dyrektora Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo
i Psychicznie Chorych w B.
o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem
Sądu Okręgowego w J. z dnia 20 lutego 2014 r.
w sprawie z wniosku dyrektora Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo
i Psychicznie Chorych w B.
przy uczestnictwie B. S.
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w J.
o zbadanie zasadności przyjęcia uczestnika do szpitala psychiatrycznego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 9 stycznia 2015 r.,
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w J.
z dnia 8 lipca 2014 r.,
oddala zażalenie.
2
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w J. odrzucił skargę
Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w B. o wznowienie
postępowania zakończonego postanowieniem tego Sądu z dnia 20 lutego 2014 r.,
którym zmienione zostało postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia 24 grudnia
2013 r. przez uznanie, że przyjęcie uczestnika B. S. do Wojewódzkiego Szpitala dla
Nerwowo i Psychicznie Chorych w B. w dniu 17 grudnia 2013 r. bez jego zgody,
nie miało podstaw. W uzasadnieniu podał, że skargę Szpitala, który nie był
uczestnikiem prawomocnie zakończonego postępowania, należało traktować jako
wniesioną przez nieuprawniony podmiot. Przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r.
o ochronie zdrowia psychicznego (jedn. tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze
zm., dalej: „u.o.z.p.”) służą zagwarantowaniu osobom z zaburzeniami psychicznymi
ochrony ich praw oraz poszanowania sfery ich wolności i godności osobistej. Temu
celowi służą zawarte w ustawie regulacje, także co do kręgu osób, które powinny
być uczestnikami postępowania.
Zakres udziału szpitala psychiatrycznego określają przepisy art. 46, art. 25
i art. 27 tej ustawy, które jako uregulowania szczególne, mają pierwszeństwo
stosowania, w stosunku do przepisów ogólnych postępowania nieprocesowego,
przepisów o postępowaniu opiekuńczym postępowania nieprocesowego oraz na
podstawie art. 13 § 2 k.p.c. przepisów postępowania procesowego. Rola szpitala
psychiatrycznego ograniczona została do zawiadamiania sądu rodzinnego
o sytuacjach określonych w art. 23 ust. 4 i art. 25 ust. 1 u.o.z.p. W przepisie art. 46
ust. 1 u.o.z.p. wskazany został krąg uczestników postępowania, którymi są:
wnioskodawca, osoba, której przyjęcia do szpitala psychiatrycznego postępowanie
dotyczy oraz jej przedstawiciel ustawowy i w miarę potrzeby, którą ocenia sąd,
małżonek, osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę. O ile to konieczne
sąd zawiadamia prokuratora o potrzebie wzięcia udziału w postępowaniu (ust. 4).
Kontrola sądu nad realizacją przez szpital psychiatryczny ochrony zdrowia
psychicznego ma na celu czuwanie, aby korzystanie z przewidzianego
w ustawie uprawnienia przez wskazane w niej osoby, następowało wyłącznie
w tych wypadkach, w których spełnione zostały ustawowe przesłanki.
3
W przeprowadzonym postępowaniu Szpital nie był osobą zainteresowaną,
ponieważ dotyczyło ono praw osoby przyjętej do szpitala bez jej zgody,
a nie interesu tej jednostki. Nie ma znaczenia dla oceny kręgu uczestników
postępowania fakt wystąpienia przeciwko Szpitalowi przez osobę przyjętą na
leczenie, z roszczeniami odszkodowawczymi.
Skarżący w zażaleniu zarzucił naruszenie: art. 46 ust. 1 u.o.z.p. przez
przyjęcie, że określa on zamknięty krąg uczestników i wyłącza zastosowanie
przepisów ogólnych, dotyczących legitymacji do uczestnictwa w postępowaniu
nieprocesowym; art. 510 § 1 k.p.c. przez niezastosowanie; art. 410 § 1 k.p.c.
przez zastosowanie i odrzucenie skargi o wznowienie postępowania, mimo
dokonania merytorycznej jej oceny jako pochodzącej od nieuprawnionej osoby;
art. 524 § 2 k.p.c. polegające na uznaniu, że nie jest on zainteresowanym
oraz ocenie, że wytoczenie postępowania o odszkodowanie nie wskazuje na
interes prawny Szpitala. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia
i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 510 § 1 k.p.c., uczestnikiem postępowania nieprocesowego,
co do zasady, jest każdy zainteresowany, przede wszystkim wnioskodawca.
Ta ogólna zasada może być modyfikowana przez przepisy szczególne, które
samodzielnie mogą określać krąg uczestników postępowania nieprocesowego,
jak też przyznać uprawnienie do jego wszczęcia tylko określonym osobom.
Stosownie do art. 42 u.o.z.p., w postępowaniu przed sądem opiekuńczym
w sprawach określonych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy
Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, ze zmianami
wynikającymi z niniejszej ustawy. Zmiany te dotyczą podmiotowego ukształtowania
postępowania prowadzonego przez sąd opiekuńczy w przedmiocie przyjęcia do
szpitala psychiatrycznego osoby wymienionej w art. 22-24.
Z przepisu art. 25 ust. 1 u.o.z.p. wynika, że wszczęcie tego postępowania
następuje po otrzymaniu przez sąd opiekuńczy zawiadomienia kierownika szpitala
o przyjęciu do szpitala osoby chorej psychicznie, o którym mowa w art. 23 ust. 4
zdanie drugie u.o.z.p. Odnosi się to również do osoby, której dotychczasowe
zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych zagraża
4
bezpośrednio swojemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, a zachodzą
wątpliwości, czy jest ona chora psychicznie, na podstawie odesłania do art. 23,
przewidzianego w art. 24 ust. 3 u.o.z.p. Do rozpoznania sprawy może dojść także
na wniosek tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego, jej małżonka, krewnych
w linii prostej, rodzeństwa bądź osoby sprawującej nad nią faktyczną opiekę albo
z urzędu (art. 25 ust. 2 u.o.z.p.). Przepis art. 25 u.o.z.p. określa wyczerpująco
osoby, które zostały uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie
postępowania.
Krąg uczestników postępowania wyznacza enumeratywnie art. 46 ust. 1 i 4
u.o.z.p. Należą do tego grona oprócz wnioskodawcy, osoba chora psychicznie,
która ma być przyjęta lub wypisana ze szpitala psychiatrycznego, osoba wskazana
w art. 24 oraz jej przedstawiciel ustawowy. W miarę potrzeby sąd zawiadamia
o rozprawie małżonka osoby, której postępowanie dotyczy, oraz osobę sprawującą
nad nią faktyczną opiekę; mogą oni wziąć udział w każdym stanie sprawy
i wtedy stają się uczestnikami. Zgodnie z art. 46 ust. 4 u.o.z.p., sąd zawiadamia
prokuratora o potrzebie wzięcia udziału w postępowaniu, jeżeli uzna to
za konieczne.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęty został pogląd
(por. postanowienia z dnia 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11 i z dnia
14 listopada 2014 r., I CSK 653/14, niepublikowane), że zawiadomienie sądu
opiekuńczego przez kierownika szpitala psychiatrycznego, przewidziane w art. 23
ust. 4 i art. 25 ust. 1 u.o.z.p. nie jest wnioskiem, o którym mowa w art. 25 ust. 2
u.o.z.p., ani w art. 506 k.p.c. Nałożenie na kierownika szpitala psychiatrycznego
obowiązku zawiadomienia sądu opiekuńczego o przyjęciu do szpitala osoby chorej
psychicznie lub wskazanej w art. 24 ust. 1 bez jej zgody, określonego w art. 23
ust. 4 u.o.z.p., stanowi jedynie uściślenie i uszczegółowienie ogólnego obowiązku
zawiadamiania tego sądu o zdarzeniu uzasadniającym wszczęcie z urzędu
postępowania opiekuńczego, który dotyczy każdego, zgodnie z art. 572 § 1 k.p.c.,
a w szczególności zakładów zajmujących się opieką nad osobami psychicznie
chorymi (art. 572 § 2 k.p.c.). Pogląd ten podziela Sąd Najwyższy w składzie
rozpoznającym niniejsze zażalenie.
5
Skierowanie zatem przez szpital psychiatryczny zawiadomienia, które
stanowi podstawę wszczęcia przez sąd opiekuńczy postępowania (art. 25 ust. 1
u.o.z.p.), nie przyznaje mu uprawnienia do udziału w tym postępowaniu
w charakterze uczestnika. Oznacza to, że analizowane przepisy nie przewidują
udziału w postępowaniu sądu opiekuńczego szpitala psychiatrycznego, który przyjął
osobę chorą psychicznie albo wskazaną w art. 24 ust. 1 bez jej zgody.
Nie zasługiwał na podzielenie zarzut naruszenia zaskarżonym
postanowieniem art. 46 u.o.z.p. Wykładnia gramatyczna, celowościowa
i systemowa prowadzą do wniosku, że krąg uczestników postępowania został ściśle
określony i w tym zakresie wyłączone zostało stosowanie art. 510 § 1 k.p.c.
Uprawnienie do uczestniczenia w postępowaniu ma swoje źródło w ustawie,
w odniesieniu do osób wymienionych w art. 46 ust. 1 zdanie pierwsze, których
udział jest konieczny; w uznaniu przez sąd, że w okolicznościach konkretnej sprawy
potrzebny będzie udział osób wskazanych w zdaniu drugim tego przepisu,
zaliczanych do grona najbliższych osobie przyjętej do szpitala psychiatrycznego
bez swojej zgody; ponadto prokurator może uznać swój udział w sprawie za
wskazany, gdy sąd, stwierdzając taką potrzebę, zawiadomi go
o prowadzonym postępowaniu. Takie uksztaltowanie kręgu uczestników wynika
z jednoznacznie określonej w preambule ustawy o ochronie zdrowia psychicznego,
jej art. 2 ust. 2 oraz przepisów szczególnych, intencji ustawodawcy
zagwarantowania osobom z zaburzeniami psychicznymi ochrony ich praw oraz
poszanowania sfery ich wolności i godności osobistej. W toku postępowania
uregulowanego w art. 25 u.o.z.p. przedmiotem rozważania jest interes osoby
przyjętej do szpitala i on określa tak skład uczestników, jak i kognicję sądu. Nie ma
podstaw do uznania za wskazane uczestnictwa szpitala psychiatrycznego. Wbrew
zastrzeżeniom skarżącego również art. 27 u.o.z.p., przewidujący zawiadomienie
przez sąd szpitala o treści wydanego postanowienia, przemawia za swoistością
podmiotowego ukształtowania postępowania sądu opiekuńczego.
Na akceptację zasługuje stanowisko Sądu Okręgowego, że szczególne
uregulowania ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wyłączyły stosowanie art.
510 § 1 k.p.c., a zainteresowanie wynikiem postępowania ograniczone zostało
do ochrony praw i poszanowania godności osoby przyjętej do szpitala. Nie dotyczy
6
natomiast interesu szpitala psychiatrycznego, w odniesieniu do kwestii
ewentualnych roszczeń odszkodowawczych ze strony osoby przyjętej do szpitala.
Przedmiotem wstępnego badania skargi o wznowienie postępowania na
posiedzeniu niejawnym jest stwierdzenie jej dopuszczalności (art. 410 § 1
w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Brak interesu prawnego podmiotu, który nie był
uczestnikiem postępowania, z uwagi na nieposiadanie przymiotu zainteresowanego
(art. 524 § 2 k.p.c.), wskazuje na niedopuszczalność skargi o wznowienie
postępowania.
Z powyższych względów pozbawione uzasadnionych podstaw zażalenie
podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814
w związku z art. 3941
§ 3 i art. 13 § 2
k.p.c.