Postanowienie SN z 26 lutego 2015, sygn. III CZ 7/15
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
odrzucono środek zaskarżenia
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
zażalenie
Tryb
posiedzenie niejawne
Data orzeczenia
26 lutego 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
Prezes SN Tadeusz Ereciński
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 26 lutego 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący)
SSN Jacek Gudowski (sprawozdawca)
SSN Karol Weitz
w sprawie z powództwa J. B.
przeciwko Firmie Budowlanej S. G., K., S. sp. j. w K.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 26 lutego 2015 r.,
zażalenia powoda na wyrok Sądu Okręgowego w K.
z dnia 25 listopada 2014 r.,
odrzuca zażalenie.
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2014 r. Sąd Rejonowy w K., działając w
postępowaniu uproszczonym, utrzymał w mocy nakaz zapłaty z dnia 20
października 2013 r., nakazujący stronie pozwanej zapłatę na rzecz powoda kwoty
5 000 zł z odsetkami i kosztami procesu. Wydając ten wyrok, a w szczególności
rozważając zgłoszony przez stronę pozwaną w zarzutach od nakazu zapłaty zarzut
potrącenia, Sąd pierwszej instancji powołał się na przewidziany w art. 493 § 3 w
związku z art. 485 k.p.c. zakaz potrącenia wierzytelności nieudowodnionych
dokumentami.
Sąd Okręgowy – wyrokiem z dnia 25 listopada 2014 r. – uwzględniając
apelację pozwanych, uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do
ponownego rozpoznania. Stwierdził w szczególności, że zakaz określony w art. 493
§ 3 k.p.c. nie dotyczy sytuacji, w której – jak w niniejszej sprawie – do potrącenia
doszło przed wniesieniem pozwu o zapłatę. W związku z tym, nie uwzględniając
i nie rozpoznając podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu potrącenia, do
czego nie było podstaw, Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sporu.
W zażaleniu wniesionym na podstawie art. 3941
§ 11
k.p.c. powód
zakwestionował stanowisko Sądu drugiej instancji, zarzucając naruszenie art. 386
§ 4 w związku z art. 50512
i art. 5054
§ 2 oraz art. 493 § 3 i art. 485 k.p.c. Wniósł
o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie przewidziane w art. 3941
§ 11
k.p.c., wprowadzone do kodeksu
postępowania ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381)
jako swoiste novum w systemie środków odwoławczych, przysługuje „w razie”
uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania
sprawy do ponownego rozpoznania. Ustanowienie tego zażalenia – jak wynika
z materiałów legislacyjnych oraz wypowiedzi piśmiennictwa – nastąpiło w związku
3
z dostrzeżeniem w orzecznictwie sądów powszechnych tendencji do zbyt szerokiej
wykładni pojęcia „nierozpoznanie istoty sprawy”, w wyniku czego dochodziło do
nadmiernie licznych, wyłączonych spod jakiejkolwiek kontroli instancyjnej,
przypadków uchylania wyroków sądów pierwszej instancji i przekazywania im
spraw do ponownego rozpoznania. Ta tendencja zagrażała modelowi apelacji
pełnej, w której orzeczenia kasatoryjne stanowią niepożądany wyjątek, w związku
z czym ustawodawca postanowił ją zahamować.
Przyczyny uzasadniające wprowadzenie omawianego zażalenia, aktualne
w modelu apelacji pełnej, nie są tak istotne albo w ogóle schodzą na plan dalszy
w modelu apelacji ograniczonej, funkcjonującej w ramach postępowania
uproszczonego. Apelacja ta ma inne cele; jej funkcją nie jest ponowne rozpoznanie
sprawy in merito, jak w wypadku apelacji pełnej, lecz wyłącznie kontrola wyroku
wydanego przez sąd pierwszej instancji. Sąd apelacyjny nie rozpoznaje powództwa
(roszczenia), lecz tylko ocenia trafność (słuszność) zaskarżonego rozstrzygnięcia
i – związany zarzutami – albo orzeka o istocie sporu, jeżeli są do tego podstawy,
albo kasuje zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania (por.
uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31
stycznia 2008 r. – zasady prawnej – III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55).
Apelacja ograniczona jest więc zbliżona do kasacji, w której orzeczenia
kasatoryjne stanowią jeden z elementów konstrukcyjnych, uchylenie więc
zaskarżonego orzeczenia – przy istotnym ograniczeniu kompetencji dowodowych
(art. 50511
§ 1 k.p.c.) – stanowi normalne narzędzie kontroli instancyjnej. Należy
podkreślić, że w tym wypadku, inaczej niż w ramach apelacji pełnej, w której ciężar
jurysdykcyjny ciąży na sądzie drugiej instancji w takim samym stopniu jak na sądzie
pierwszej instancji, przesłanka w postaci nierozpoznania istoty sprawy nie odgrywa
najistotniejszej roli. Podobny, ograniczony charakter, ma apelacja działająca
w ramach postępowania rejestrowego, w którym kasacja zaskarżonego orzeczenia
– w razie uwzględniania apelacji – stanowi regułę (art. 6947
k.p.c.).
4
W tym stanie rzeczy, wysuwając na czoło argumenty celowościowe
i systemowe, należy uznać, że w postępowaniu uproszczonym, podobnie jak
w postępowaniu rejestrowym, zażalenie przewidziane w art. 3941
§ 11
k.p.c. jest
niedopuszczalne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 października
2012 r., II CZ 144/12, nie publ.).
Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 3986
§ 3 w związku
z art. 3941
§ 3 k.p.c.).. Wniósł
o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie przewidziane w art. 3941
§ 11
k.p.c., wprowadzone do kodeksu
postępowania ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381)
jako swoiste novum w systemie środków odwoławczych, przysługuje „w razie”
uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania
sprawy do ponownego rozpoznania. Ustanowienie tego zażalenia – jak wynika
z materiałów legislacyjnych oraz wypowiedzi piśmiennictwa – nastąpiło w związku
3
z dostrzeżeniem w orzecznictwie sądów powszechnych tendencji do zbyt szerokiej
wykładni pojęcia „nierozpoznanie istoty sprawy”, w wyniku czego dochodziło do
nadmiernie licznych, wyłączonych spod jakiejkolwiek kontroli instancyjnej,
przypadków uchylania wyroków sądów pierwszej instancji i przekazywania im
spraw do ponownego rozpoznania. Ta tendencja zagrażała modelowi apelacji
pełnej, w której orzeczenia kasatoryjne stanowią niepożądany wyjątek, w związku
z czym ustawodawca postanowił ją zahamować.
Przyczyny uzasadniające wprowadzenie omawianego zażalenia, aktualne
w modelu apelacji pełnej, nie są tak istotne albo w ogóle schodzą na plan dalszy
w modelu apelacji ograniczonej, funkcjonującej w ramach postępowania
uproszczonego. Apelacja ta ma inne cele; jej funkcją nie jest ponowne rozpoznanie
sprawy in merito, jak w wypadku apelacji pełnej, lecz wyłącznie kontrola wyroku
wydanego przez sąd pierwszej instancji. Sąd apelacyjny nie rozpoznaje powództwa
(roszczenia), lecz tylko ocenia trafność (słuszność) zaskarżonego rozstrzygnięcia
i – związany zarzutami – albo orzeka o istocie sporu, jeżeli są do tego podstawy,
albo kasuje zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania (por.
uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31
stycznia 2008 r. – zasady prawnej – III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55).
Apelacja ograniczona jest więc zbliżona do kasacji, w której orzeczenia
kasatoryjne stanowią jeden z elementów konstrukcyjnych, uchylenie więc
zaskarżonego orzeczenia – przy istotnym ograniczeniu kompetencji dowodowych
(art. 50511
§ 1 k.p.c.) – stanowi normalne narzędzie kontroli instancyjnej. Należy
podkreślić, że w tym wypadku, inaczej niż w ramach apelacji pełnej, w której ciężar
jurysdykcyjny ciąży na sądzie drugiej instancji w takim samym stopniu jak na sądzie
pierwszej instancji, przesłanka w postaci nierozpoznania istoty sprawy nie odgrywa
najistotniejszej roli. Podobny, ograniczony charakter, ma apelacja działająca
w ramach postępowania rejestrowego, w którym kasacja zaskarżonego orzeczenia
– w razie uwzględniania apelacji – stanowi regułę (art. 6947
k.p.c.).
4
W tym stanie rzeczy, wysuwając na czoło argumenty celowościowe
i systemowe, należy uznać, że w postępowaniu uproszczonym, podobnie jak
w postępowaniu rejestrowym, zażalenie przewidziane w art. 3941
§ 11
k.p.c. jest
niedopuszczalne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 października
2012 r., II CZ 144/12, nie publ.).
Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 3986
§ 3 w związku
z art. 3941
§ 3 k.p.c.).