sygn. I ACa 744/19 12 kwietnia 2021 Sąd Apelacyjny w Poznaniu

Wyrok z 12 kwietnia 2021, sygn. I ACa 744/19

Data orzeczenia 12 kwietnia 2021

Sąd Sąd Apelacyjny w Poznaniu

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Marek Górecki

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Poznaniu #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 6 kc art. 67 kpc art. 100 kpc art. 102 kpc art. 108 kpc art. 244 kpc art. 355 kpc art. 361 kc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)

art. 363 kc art. 386 kpc art. 481 kc

Sygn. akt I ACa 744/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 kwietnia 2021 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marek Górecki

Sędziowie: Małgorzata Goldbeck-Malesińska,

Maciej Rozpędowski (spr.)

Protokolant: sek.sąd. Agnieszka Stawujak

po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2021 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa Parafii (...)w P.

przeciwko Skarbowi Państwa- (...) (...)

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt XII C 1377/12

I. zmienia zaskarżony wyrok w punktach 1 i 4 w ten sposób, że

a) w punkcie 1. oddala powództwo w zakresie zasadzenia od pozwanego Skarbu Państwa –(...) (...) na rzecz powódki kwoty 3 460 335 zł ( trzy miliony czterysta sześćdziesiąt tysięcy trzysta trzydzieści pięć złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po uprawomocnieniu się zaskarżonego wyroku do dnia zapłaty,

b) w punkcie 4. nie obciąża powódkę kosztami procesu na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

II. nie obciąża powódkę kosztami postępowania apelacyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Małgorzata Goldbeck-Malesińska Marek Górecki Maciej Rozpędowski

I ACa 744/19

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie z powództwa Parafii (...) w P. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Starostę (...), Prezydenta Miasta G., Wojewodę (...) i Szefa (...)zasądził od Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz powódki kwotę 3 460 335 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po uprawomocnieniu się wyroku, oddalając powództwo w pozostałym zakresie, umarzając postępowanie w zakresie cofniętego powództwa, a także rozstrzygając o kosztach procesu odpowiednio do jego wyniku, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów referendarzowi sądowemu.

Podstawą rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego były następujące ustalenia i rozważania:

W pozwie z dnia 2 lipca 2012 r., skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa –Staroście (...), powódka – Parafia (...)w P. domagała się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa –Starosty (...) kwoty 4 000 000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia 12 lipca 1996 r. tytułem odszkodowania za nieruchomości opisane w pozwie. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Starosty (...) na rzecz powódki kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powódka wskazała, że wnioskiem z dnia 6 lipca 1996 r. jako następca prawny parafii K. (...) na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła(...) w Rzeczypospolitej Polskiej wniosła do Komisji Regulacyjnej w W. o przekazanie na jej rzecz przez Skarb Państwa nieruchomości, które były własnością Parafii (...) w G. wchodzącej w skład (...), położonych w G. oznaczonych geodezyjnie jako dz.(...) o powierzchni 5300 m2, zapisanych w Kw nr (...) i (...), dawniej parcele (...) o powierzchni 5300 m2 zapisane w księdze wieczystej KW(...). w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. Sprawa została zarejestrowana przez Komisję Regulacyjną pod sygnatura (...) (...). Kolejnym wnioskiem z dnia 6 lipca 1996 r. jako następca prawny parafii K. (...)na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w rzeczypospolitej Polskiej wniosła do Komisji Regulacyjnej w W. o przekazanie na jej rzecz przez Skarb Państwa nieruchomości, które były własnością Parafii (...)w G. wchodzącej w skład (...), położonych w G. oznaczonych geodezyjnie jako działki o nr (...) cz., (...)o powierzchni 5330 m2, zapisane w kw (...), (...), (...), dawniej parcele: (...)o powierzchni 5330 m2, zapisane w księdze wieczystej KW (...) w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. Sprawa została zarejestrowana przez Komisję Regulacyjną pod sygnatura (...) (...). Nieruchomości w chwili przejścia na własność Skarbu Państwa zabudowane były budynkiem kościoła oraz plebanii. Dalej powódka wskazała, że pismem z dnia 27 grudnia 2011 r. sygnatura akt: (...) (...) doręczonym w dniu 3 stycznia 2012 r. Komisja Regulacyjna zawiadomiła powódkę zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej, iż zespół orzekający Komisji Regulacyjnej nie uzgodnił orzeczenia w sprawie z wniosku Parafii (...)w P. o nieodpłatne przekazanie własności nieruchomości położonych w G.. Ponadto pismem z dnia 27 grudnia 2011 r. ( sygnatura akt(...) (...)

I ACa 744/19

doręczonym w dniu 3 stycznia 2012 r. Komisja Regulacyjna zawiadomiła powódkę zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do (...) w Rzeczypospolitej Polskiej, iż zespół orzekający Komisji Regulacyjnej nie uzgodnił orzeczenia w sprawie z wniosku Parafii (...) w P. o nieodpłatne przekazanie własności nieruchomości położonych w G..

Jako podstawę prawą roszczenia powódka wskazała art. 45 ust. 2 i art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na pozew z dnia 27 maja 2013 r. pozwany Skarb Państwa - Starosta (...), zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa (obecnie Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej), wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego. Skarb Państwa podniósł zarzut niewykazania prawa własności nieruchomości i niewykazania tożsamości nieruchomości. Pozwany wskazał, ze powódka nie udowodniła, że nieruchomości, za które dochodzi odszkodowania należały do podmiotu, po którym wywodzi następstwo prawne. Zdaniem pozwanego dokumenty regulacyjne nie są miarodajnym dokumentem wykazującym tytuł własności nieruchomości. Pozwany podniósł ponadto, że zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy wnioski składać można było w okresie dwóch lat od wejścia w życie ustawy, a roszczenia nie zgłoszone w tym terminie wygasły. Termin przewidziany do zgłoszenia roszczeń upłynął 12 lipca 1996 r. Ponadto, w ocenie pozwanego, art. 41 ustawy wskazuje na nieodpłatne przekazanie własności nieruchomości lub ich części, nie zaś na przyznanie nieruchomości zamiennej czy też przyznanie odszkodowania. Odnośnie odsetek pozwany podniósł, że winny być one zasądzone ewentualnie od daty wyrokowania.

W dniu 27 czerwca 2013 r. pełnomocnik powódki przedłożył zaświadczenie Wojewody (...) nr (...)z dnia 3 czerwca 2013 r., z którego wynika, że powódka posiada osobowość prawną w myśl art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 9 ust. 3 cytowanej ustawy organem osoby prawnej uprawnionym do jej reprezentowania jest ks. M. P. Parafii.

W piśmie procesowym z dnia 16 października 2013 r. powódka odnosząc się do argumentacji pozwanego Skarbu Państwa, wskazała, że jej udział w sprawie jako samodzielnej strony należy zaaprobować z uwagi na własną podmiotowość prawną tej instytucji. Powódka podniosła też, że ocena, który ze sposobów regulacji przewidzianych w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej jest zasadny, należy do sądu orzekającego o roszczeniu regulacyjnym zgłoszonym przez kościelną osobę prawną. Powódka jest jedyną jednostką organizacyjną Kościoła (...), która może się domagać odszkodowania, bowiem w G. nie istnieje inna Parafia (...)a jedynie filjał Parafii (...)w P.. Powódka wskazała, że jest następcą prawnym parafii K. (...) na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła(...) w Rzeczypospolitej Polskiej. Tylko powódka złożyła wniosek jako następca prawnym parafii K. (...) do Komisji Regulacyjnej w W. o przekazanie na jej rzecz przez Skarb Państwa nieruchomości, które były własnością Parafii (...)w G. wchodzących w skład (...) położonych w G. oznaczonych geodezyjnie jako dz. (...) o powierzchni 5300 m2, zapisanych w Kw nr (...) i (...), dawniej parcele(...)o

I ACa 744/19

powierzchni 5300 m2 zapisane w księdze wieczystej KW(...) w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. Z uwagi na upływ dwuletniego terminu zawitego do wszczęcia postępowania regulacyjnego zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej i nie zgłoszenie roszczeń w przepisanym terminie co do przedmiotowych nieruchomości przez inną jednostkę organizacyjną Kościoła (...) niż Parafia (...) w P. to można wykluczyć, że inne jednostki organizacyjne K. mogą występować z analogicznym żądaniem. Powódka wskazała, że nie jest możliwy fizyczny zwrot przedmiotowych działek. Właścicielem działek nr (...) jest Skarb Państwa. Działka nr (...) o pow. 0.13.81 ha jest zbudowana budynkiem sakralnym i użytkowana przez resort obrony narodowej na potrzeby sakralne. Działka (...) stanowi zaplecze budynku (...) i kościoła garnizonowego. Działka (...) stanowi własność Skarbu Państwa i jest w użytkowaniu wieczystym (...). Działka o numerze (...), o pow. 0,1600 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, stanowi skwer z usytuowanym na nim pomnikiem św. W.. Działka o numerze (...), o pow. 0,0370 ha, stanowiąca własność Miasta G.. Na tej działce usytuowano drogę.

W toku postępowania regulacyjnego powódka w dniu 5 listopada 1997 r. zrzekła się odszkodowania za działki o numerach (...). Działka o numerze (...), o pow. 0,1463 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, i jest w użytkowaniu wieczystym (...). Działka jest zabudowana budynkiem, w którym mieści się bank i lokale mieszkalne. Działka o numerze (...), o pow. 0,0181 ha, stanowiąca własność stanowiąca własność Skarbu Państwa, została oddana w użytkowanie wieczyste (...). Działki o numerach (...) zabudowane są budynkiem plebanii kościoła garnizonowego i pozostają w użytkowaniu Ministerstwa(...). Powódka wskazała, że domaga się odszkodowania za wskazane działki, z wyłączeniem działek o numerach (...), co do których powódka w dniu 5 listopada 1997 r. w toku postępowania regulacyjnego zrzekła się odszkodowania.

Postanowieniem z dnia 11 marca 2015 r. Sąd Okręgowy ustalił, że w sprawie za Skarb Państwa czynności podejmowane będą dodatkowo przez następujące organy: Prezydenta Miasta G., Wojewodę (...), Szefa (...)

Pismem z dnia 27 lutego 2019 r. powódka zmieniła żądanie pozwu zawarte w pkt 1 w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 3 460 335 zł zgodnie z wyceną dokonaną przez biegłego J. W..

W piśmie z dnia 20 marca 2019 r. pozwany Skarb Państwa, zobowiązany do wskazania listy nieruchomości spełniających kryteria zamiennych w stosunku do działek wskazanych w pozwie, oświadczył, że wśród nieruchomości Skarbu Państwa, którymi dysponuje, nie są znane nieruchomości mogące odpowiadać kryterium nieruchomości zamiennych w niniejszej sprawie.

Do końca postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska.

Sąd Okręgowy ustalił, co że powodowa Parafia (...) w P. jest następcą prawnym parafii K. (...), w skład którego wchodziła Parafia(...) w G.. Parafia posiada osobowość prawną w myśl art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 9 ust. 3 cytowanej ustawy organem osoby prawnej uprawnionym do jej reprezentowania jest ks. M. P. Parafii.

Parafia(...) w G. była właścicielem nieruchomości, położonych w G., oznaczonych geodezyjnie jako działki o nr (...) (...) o powierzchni 5330 m2, zapisane w kw (...), (...), (...), dawniej parcele: (...) o powierzchni 5330 m2, zapisane w

I ACa 744/19

księdze wieczystej (...) w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. Nadto Parafia (...) G. była właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości G. oznaczonej geodezyjnie jako dz. (...) (...) o powierzchni 5300 m2, zapisane w kw (...), (...), dawniej parcele: (...) o powierzchni 5300 m2, zapisane w księdze wieczystej (...) w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. W księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Gnieźnie tom I karta 12 widnieje zapis, że właścicielem ww. nieruchomości jest Parafia (...), na podstawie wniosku z dnia 8 września 1983 r. w części rodzaj gospodarstwa i położenie wpisano: zabudowany grunt z podwórzem i ogrodem przy ul. (...) ( kościół (...)).

Na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. w sprawie zmiany dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 listopada 1936 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej wymienione nieruchomości zostały przejęte przez Państwo.

Na wniosek D. (...) w P. z dnia 5 marca 1948 r. o przekazanie wyżej wymienionych nieruchomości na cele duszpasterstwa wojskowego (...) Ministerstwo(...) w W. działając na zasadzie ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. postanowiło decyzją z dnia 9 września 1948 r. oddać w zarząd i użytkowanie Ministerstwa Obrony Narodowej nieruchomości po byłej gminie ewangelicko- unijnej w G., mianowicie: kościoła (...) przy ul. (...) wraz z przyległym terenem parceli nr (...)o łącznym obszarze 0.29.40 ha, wchodzącym w skład nieruchomości hipotecznej, zapisanej w księdze wieczystej G., tom I, wykaz (...)oraz pastorówki wraz z przyległym ogrodem o łącznym obszarze 0.53.40, zapisanych w księdze wieczystej G. tom IV wykaz (...)jako parcele nr (...) należące do tejże posesji kościelnej przy ul. (...) z przeznaczeniem na bursę dla uczącej się młodzieży. W celu dokonania powyższej czynności i podpisania niniejszego aktu Urząd Wojewódzki (...) na podstawie decyzji Ministerstwa, wyznaczył jako delegata Obywatela Prezydenta Miasta w G. a D. (...) w P. swojego reprezentanta (...). Dziekana pułkownika Z. S. ob. (...) K. W.. Delegat D. (...) przyjął w zarząd i użytkowanie wyżej opisane nieruchomości w G. wraz ze znajdującymi się w nich ruchomościami.

W dniu 18 marca 1963 r. Urząd do spraw wyznań na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. w sprawie zmiany dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 listopada 1936 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej orzekł, że nieruchomość położona w G., zapisana w księdze wieczystej G. tom I wykaz (...) w Sadzie Powiatowym w G. jako własność (...) Gminy K. w G. przeszła na własność Skarbu Państwa. Analogiczna decyzja zapadła wcześniej w dniu 23 lutego 1963 r. w stosunku do nieruchomości zapisanej w Księdze wieczystej G. tom IV wykaz(...)

Wnioskiem z dnia 6 lipca 1996 r. Parafia (...) w P. zwróciła się do Komisji Regulacyjnej o wszczęcie postępowania regulacyjnego na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej domagając się przekazania na rzecz wnioskodawcy własności nieruchomości położonej w miejscowości G. oznaczonej geodezyjnie jako (...)o powierzchni 5330 m2, zapisane w kw (...), (...), (...), dawniej parcele: (...)o powierzchni 5330 m2, zapisane w księdze wieczystej KW (...) w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. Wnioskiem z tego samego dnia powódka zwróciła się

I ACa 744/19

do Komisji Regulacyjnej o wszczęcie postępowania regulacyjnego na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej domagając się przekazania na rzecz wnioskodawcy własności nieruchomości położonej w miejscowości G. oznaczonej geodezyjnie jako (...) o powierzchni 5300 m2, zapisane w kw (...), (...), dawniej parcele: (...)o powierzchni 5300 m2, zapisane w księdze wieczystej (...) w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. W uzasadnieniu obu wniosków wskazano, że z Rozliczenia gruntów wskazane nieruchomości stanowiły własność Parafii (...)w G.. Ich właścicielem jest obecnie Skarb Państwa, a użytkownikiem działki (...) Ministerstwo (...) zaś (...) (...).

Wojewoda (...) w piśmie z dnia 19 maja 2011 r. poinformował, że Wojewoda (...) nie posiada w swoim zasobie nieruchomości, które mógłby przekazać powódce jako nieruchomości zamienne. Pismem z dnia 20 maja 2011 r. Wojskowy Zarząd Infrastruktury(...)jak zarządca nieruchomości niezbędnych na cele obronności kraju na terenie Województwa (...) ze względów organizacyjnych oraz ponoszonych kosztów utrzymania obiektów znajdujących się nieruchomości wyraził sprzeciw wobec przekazania nieruchomości będących przedmiotem postępowania regulacyjnego.

Pismem z dnia 27 grudnia 2011 r. Komisja Regulacyjna zawiadomiła powódkę, ze zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej zespół orzekający Komisji Regulacyjnej nie uzgodnił orzeczenia w sprawie z wniosku powodowej Parafii o nieodpłatne przekazanie własności nieruchomości.

Przekształcenia własnościowe i geodezyjne działek oraz zmiany numeracji parcel na działki gruntów z dawnej księgi wieczystej księgi wieczystej w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie stanowiących przed przejęciem własność powódki, objętych wnioskiem powódki o wszczęcie postępowania regulacyjnego z dnia 6 lipca 1996 r., spowodowały, że dawne parcele o numerach (...) to obecnie działki o numerach: (...) o pow. 0,1382 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, (...), o pow. 0,1600 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa,(...) o pow. 0,0370 ha, stanowiąca własność Miasta G.,(...) o pow. 0,1463 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, (...)o pow. 0,0744 ha stanowiąca własność Skarbu Państwa, (...) o pow. 0,0181 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, (...)stanowiąca własność Skarbu Państwa, (...) o pow. 0,4547 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, (...), o pow. 0,0741 ha,(...), o pow. 0,0003 ha, (...), o pow. 0,0021 ha, (...), o pow. 0,0024 ha,(...), o pow. 0,0099 ha.

Aktualnie przeznaczenie i zagospodarowanie gruntów stanowiących własność pozwanych, nieobciążonych prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich, przedstawia się następująco: działka o numerze (...), o pow. 0,1382 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa jest zabudowana budynkiem sakralnym, użytkowanym przez resort obrony narodowej, na potrzeby duszpasterstwa wojskowego, działka o numerze (...), o pow. 0,4547 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, jest użytkowana jako zaplecze dla budynków (...) i plebanii kościoła(...) działka o numerze (...), o pow. 0,1600 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, stanowi skwer z usytuowanym na nim pomnikiem św. W., działka o numerze (...), o pow. 0,0370 ha, stanowiąca własność Miasta G.. Na tej działce usytuowano drogę, przy czym w toku postępowania regulacyjnego powódka w dniu 5 listopada 1997 r. zrzekła się odszkodowania za działki o numerach (...), działka o numerze (...), o pow. 0,1463 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, i jest w użytkowaniu wieczystym (...). Działka jest zabudowana budynkiem,

I ACa 744/19

w którym mieści się bank i lokale mieszkalne, działka o numerze (...), o pow. 0,0181 ha, stanowiąca własność stanowiąca własność Skarbu Państwa, została oddana w użytkowanie wieczyste (...), działki o numerach (...) zabudowane są budynkiem plebanii kościoła garnizonowego i pozostają w użytkowaniu Ministerstwa (...)

Skarb Państwa nie dysponuje obecnie nieruchomościami zamiennymi w zamian za grunty utracone przez powódkę.

Stan faktyczny Sąd I instancji ustalił na podstawie złożonych dowodów z dokumentów, opinii biegłego geodety B. S. i opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego J. W..

Sąd I instancji uznał za wiarygodne zebrane w sprawie dokumenty urzędowe i prywatne przypisując im znaczenie jakie wynika z art. 244 i 245 k.p.c. Autentyczność ani wiarygodność dokumentów w sprawie nie była przez strony kwestionowana i nie budziła również wątpliwości Sądu zważywszy, że część z nich znajdowała się w oryginałach w aktach Komisji Majątkowej(...) (...) i (...) (...), a istnienie wszystkich wynikało pośrednio z treści innych dokumentów.

Opinia z dnia 11 czerwca 2015 r. uzupełniona opinią z dnia 28 lipca 2015 r. i opinią ustną z dnia 24 marca 2015r. sporządzona przez biegłego sądowego geodetę B. S. była przydatna do rozstrzygnięcia sprawy albowiem stanowiła podstawę ustalenia stanu geodezyjnego gruntów przejętych od powodowej Parafii, ich aktualnego stanu prawnego i geodezyjnego oraz tożsamości roszczeń zgłoszonych przez powódkę do Komisji Regulacyjnej i w pozwie. Opinia geodezyjna została sporządzona przy zachowaniu standardów wiedzy specjalistycznej z zakresu geodezji, odpowiadała w pełni postawionej tezie dowodowej oraz była jasna. W konsekwencji Sąd uznał opinię biegłego geodety za w pełni wiarygodny i przydatny materiał dowodowy w sprawie.

Równie przydatnym dowodem do rozstrzygnięcia sprawy była, zdaniem Sądu I instancji, opinia z dnia 15 lipca 2017 r. sporządzona przez biegłego sądowego rzeczoznawcę majątkowego J. W.. Opinia została sporządzona na okoliczność dopuścić dowód z pisemnej opinii biegłego sądowego z dziedziny wyceny nieruchomości na okoliczność ustalenia wartości nieruchomości położonych przy ul. (...) w G. oznaczonych aktualnie jako działki geodezyjne(...) powierzchni 1382 m2 , (...) o powierzchni 1463 m2,(...)o powierzchni 181 m2 , a także (...) o powierzchni 4547 m2 , (...) o powierzchni 741 m2 , (...) o powierzchni 3 m2 , (...)o powierzchni 24 m2 , (...)( wraz z budynkiem plebani ) o powierzchni 99 m2 zapisane w księdze wieczystej KW (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie, według stanu zagospodarowania i przeznaczenia nieruchomości na dzień przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa ( to jest na dzień 4 lipca 1947 r. ) i cen z chwili obecnej. Biegły ustalił stan gruntów objętych przedmiotem niniejszego postępowania na datę ich przejęcia i przeznaczenie według chwili obecnej i oszacował aktualną wartość tych gruntów. Opinia została sporządzona przy zachowaniu wysokich standardów wiedzy specjalistycznej z dziedziny szacowania wartości nieruchomości, odpowiadała w pełni postawionej tezie dowodowej, zgodnie z którą zadaniem biegłego było ustalenie wartości rynkowej nieruchomości, które zapisane były w księgach wieczystych nr kw (...) k. 12 i c.d. w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie oznaczonej dawniej jako parcele nr(...)oraz nieruchomości zapisanej w Kw (...) (...) i c.d. w Kw (...) w Sadzie rejonowym Gnieźnie oznaczonej dawniej jako parcele nr 113, 114, które zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. w sprawie zmiany dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 listopada 1936 r. o stosunku

I ACa 744/19

Państwa do Kościoła (...) z Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. nr 52, poz. 272 ). Na tak postawioną tezę biegły udzielił w ocenie Sądu jasnych i wyczerpujących odpowiedzi.

Powódka w piśmie z dnia 9 sierpnia 2017 r. wniosła o zlecenie biegłemu wydania opinii uzupełniającej w przedmiocie wyceny budynku kościelnego usytuowanego na działce (...).

Pozwany Skarb Państwa w piśmie z dnia 22 listopada 2017 r. wskazał, ze kwestionuje opinię biegłego J. W. jako nieprzydatną do rozstrzygnięcia niniejszego postępowania, bowiem pozwany kwestionuje żądanie pozwu co do zasady i co do wysokości.

W związku z tym postanowieniem z dnia 2 lutego 2018 r. Sąd I instancji postanowił przeprowadzić dowód z uzupełniającej opinii biegłego z dziedziny wyceny nieruchomości na okoliczność ustalenia wartości budynku kościelnego usytuowanego na działce nr (...) według stanu zagospodarowania i przeznaczenia nieruchomości na dzień przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa ( to jest na dzień 4 lipca 1947 r. ) i cen z chwili obecnej. W wykonaniu zlecenia biegły sporządził opinię w dniu 23 maja 2018 r., w której, zgodnie z tezą dowodową, dokonał wyceny wartości odtworzeniową budynku kościoła zlokalizowanego w G. przy ul. (...), działka (...) na kwotę 2 085 339 zł.

Opinia ponownie została zakwestionowana przez pozwanego jako nieprzydatna do rozstrzygnięcia sprawy. Z ostrożności procesowej pozwany wskazał zarzuty do opinii, które sprowadzały się do zakwestionowania wyliczenia wartości budynku kościelnego, metody wyceny, przyjętego przez biegłego wieku budynku, doliczenia tzw. kosztów dodatkowych, czyli koszty opracowania dokumentacji projektowej, koszty nadzoru inwestorskiego, koszty dokumentacji geodezyjnej, koszty inwentaryzacji istniejącej infrastruktury i zieleni w wysokości 84 358 zł.

W odpowiedzi na wątpliwości pozwanego biegły J. W. w piśmie z dnia 14 września 2018 r. odniósł się do wszystkich zarzutów oraz podtrzymał opinię w całości.

Sąd Okręgowy opinię J. W. uznał za jasną, rzetelną i wiarygodną. Pozwany sformułował dość ogólne zarzuty do obu opinii. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie jest to właściwa droga do kwestionowania niekorzystnych dla pozwanego ustaleń w procesie. W sprawach, w których ustalenie okoliczności faktycznych w dużej mierze opiera się na zaawansowanych wiadomościach specjalnych, Sąd musi działać w zaufaniu do biegłego sądowego, jego rzetelności i bezstronności i to tak długo, gdy dla Sądu argumentacja opinii pozostaje logicznym uzasadnieniem wniosków biegłego. W przeciwnym razie w każdej sprawie, w której jest sporządzany dowód z opinii biegłego, Sąd w osobie sędziego z przyczyn oczywistych nie będącego specjalistą we wszystkich możliwych dziedzinach, które są poddawane mu do rozstrzygnięcia, byłby zmuszony do weryfikowania wniosków opinii biegłego poprzez dowód z opinii biegłego i tak przy tym nie uwalniając się od wątpliwości, który z biegłych ma „lepszą” wiedzę specjalną. Dopóki opinii biegłego sądowego J. W. nie można postawić skutecznych zarzutów co do braku wiadomości specjalnych biegłego w danej dziedzinie, poprawności metodologicznej (w tym zgodności z przepisami prawa), logiki i rzetelności, pozostaje ona objęta swego rodzaju domniemaniem należytej poprawności, a tym samym prawidłowości jej wniosków.

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. Sąd I instancji przeprowadził dowód z przesłuchania biegłego J. W. na okoliczność podstaw sporządzenia obu opinii. W toku przesłuchania biegły podtrzymał swoje dotychczasowe opinie oraz krótko odniósł się do zarzutów pozwanego. Biegły wskazał, że na rynku obrotu nieruchomości nie było w ciągu roku od wydania opinii gwałtownych zmian ruchów cenowych, z tego względu opinię z dnia 15 lipca 2017 r. należy uznać za aktualną i obowiązującą. Biegły wyjaśnił, że wyceniany przez niego kościół nie uległ zniszczeniom w czasie(...) W. (...) zatem nie miało to wpływu na wycenę ww.

I ACa 744/19

nieruchomości. Biegły wskazał, że w opinii przywołał dwa przykładowe obiekty budowanych w obecnych czasach kościołów i wyjaśnił, że przyjął w wycenie koszty zastosowania technologii współczesnych, co, jego zdaniem, nie spowodowało przedrożenia kosztów budowy. Biegły wyjaśnił, iż koszty wznoszenia murów obiektów dawnych są wyższe niż koszty wznoszenia budynków we współczesnej technologii.

Po analizie wskazanych przez kwestionującą opinię Prokuratorię Generalną RP przepisów i w świetle wyjaśnień biegłego Sąd Okręgowy uznał, że biegły sporządzając opinię na okoliczność ustalenia wartości nieruchomości, zgodnie z tezą postanowienia Sądu, stosował się do obowiązujących przepisów i zachował wymagane standardy, a co za tym idzie opinia jest pełna i nie wymaga żadnych sprostowań ani uzupełnień.

Sąd Okręgowy zważył, że roszczenie powódki czyli tzw. roszczenie regulacyjne co do zasady zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd I instancji wskazał, że tzw. roszczenia regulacyjne ukonstytuowała ustawa z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2014.43 j.t. ) wymieniając ich przedmiot w art. 39 i 41.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 ww. ustawy nieruchomości lub ich części pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli:

1) były własnością diecezji, parafii i filiałów wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 listopada 1936 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 88, poz. 613, z 1945 r. Nr 48, poz. 271 oraz z 1947 r. Nr 52, poz. 272) oraz diakonatów;

2) były własnością parafii (gmin, zborów) K. (...) K. S., (...) K. wyznań (...) oraz Braci M. (H.);

3) podlegały przepisom dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji (Dz.U. Nr 25, poz. 172 oraz z 1957 r. Nr 1, poz. 3), a zostały poręczone, pozostawione, wydzierżawione, wynajęte lub przekazane kościelnym osobom prawnym;

4) znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne oraz obiekty funkcjonalnie związane z obiektami sakralnymi; dotyczy to również obiektów położonych na obszarze (...) W..

Zgodnie z ust. 2 cyt. przepisu stwierdzenie przejścia własności nieruchomości lub ich części, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji wojewody.

Przepis art. 40 ust. 1 stanowi, że na wniosek kościelnej osoby prawnej wszczyna się postępowanie, zwane dalej ,,postępowaniem regulacyjnym'', w przedmiocie przywrócenia własności przejętych na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2:

1) rolnych i leśnych przejętych w toku wykonania ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz.U. Nr 9, poz. 87, z późn. zm.8)), jeżeli nie wydzielono z nich należnych, w myśl tej ustawy, gospodarstw rolnych proboszczów;

2) wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie nie zostało wypłacone lub podjęte;

3) przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), z zastrzeżeniem ust. 2;

I ACa 744/19

4) przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące to przejęcie.

Dalej w ust. 2- 4 przepis art. 40 stanowi, że w odniesieniu do nieruchomości objętych dekretem określonym w ust. 1 pkt 3 przedmiotem postępowania regulacyjnego może być przywrócenie własności budynków i ustanowienie użytkowania wieczystego gruntów. Jeżeli własność nieruchomości nie może zostać przywrócona kościelnej osobie prawnej, przyznaje się jej nieruchomość zamienną, a jeśli nie jest to możliwe lub natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody, odszkodowanie jest ustalane według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. Regulacja nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, a w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.

Dlatego ostatecznie, według Sądu I instancji, istotny dla rozpoznania niniejszej sprawy okazał się art. 41 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy, zgodnie z którym przedmiotem postępowania regulacyjnego może być również nieodpłatne przekazanie własności niepozostających w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych nieruchomości lub ich części o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1-3.

Przechodząc do oceny roszczenia regulacyjnego powódki Sąd Okręgowy wskazał, że w myśl art. 43 ust. 1 cytowanej ustawy, postępowanie regulacyjne przeprowadzała Komisja(...)złożona z przedstawicieli wyznaczonych w równej liczbie przez ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych i Konsystorz K.. Zgodnie z ustępem 3 ww. artykułu, wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego należało zgłaszać w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy, po upływie którego roszczenia wygasały. Omawiana ustawa weszła w życie 12 lipca 1994 r., a więc terminem, do którego należało zgłaszać roszczenia był 12 lipca 1996 r.

Zgodnie z art. 45 ust. 1 i 2 ustawy jeżeli zespół orzekający nie uzgodni orzeczenia, zawiadamia o tym pisemnie uczestników postępowania regulacyjnego. Uczestnicy postępowania regulacyjnego mogą, w terminie sześciu miesięcy od otrzymania zawiadomienia, wystąpić o podjęcie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego, a jeżeli nie było ono wszczęte - wystąpić na drogę sądową pod rygorem wygaśnięcia roszczenia. Przy rozpoznawaniu sprawy sąd stosuje zasady określone w art. 40 i 41. Przepisy te statuują zatem dopuszczalność drogi sądowej.

Jak zostało ustalone w niniejszej sprawie, wnioskiem zgłoszonym do Komisji Regulacyjnej w dniu 6 lipca 1996 r. Parafia (...) w P. zwróciła się o wszczęcie postępowania regulacyjnego na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej domagając się przekazania na rzecz wnioskodawcy własności nieruchomości położonej w miejscowości G. oznaczonej geodezyjnie jako dz.(...) o powierzchni 5330 m2, zapisane w kw (...), (...), (...), dawniej parcele: (...)o powierzchni 5330 m2, zapisane w księdze wieczystej (...) w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. Wnioskiem z tego samego dnia powódka zwróciła się do Komisji Regulacyjnej o wszczęcie postępowania regulacyjnego na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej domagając się przekazania na rzecz wnioskodawcy własności nieruchomości położonej w miejscowości G. oznaczonej geodezyjnie jako (...)o powierzchni 5300 m2, zapisane w kw (...), (...), dawniej parcele: (...)

I ACa 744/19

(...) o powierzchni 5300 m2, zapisane w księdze wieczystej (...). w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie.

Powódka zachowała tym samym termin przewidziany w art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej. Jak zostało bowiem ustalone w sprawie, wniosek z dnia 6 lipca 1996 r. o wszczęcie postępowania regulacyjnego dotyczył gruntów przejętych przez Państwo na podstawie ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. w sprawie zmiany dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 listopada 1936 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)z Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. nr 52, poz. 272 ), co wynika wprost z orzeczenia (...) ds. Wyznań z dnia 18 marca 1963 r. i 26 lutego 1963 r., to jest nieruchomości położonej w G., zapisanej w księdze wieczystej G. tom I wykaz (...)w Sądzie Powiatowym w G. i nieruchomości zapisanej w Księdze wieczystej G. tom IV wykaz(...)Pozew w niniejszej sprawie dotyczy gruntów o łącznej powierzchni 10.630 ha (według stanu nowego), zapisanych w dawnych(...)w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie numery parcel(...)oraz (...) w Kw (...) w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie, numery parcel (...)

Z powyższego zestawienia wynika, zdaniem Sądu Okręgowego, tożsamość roszczeń zgłoszonych przez powódkę we wniosku o wszczęcie postępowania regulacyjnego z dnia 6 lipca 1996 r., przy czym zakres roszczenia zawartego w pozwie jest węższy, bowiem w toku postępowania regulacyjnego powódka zrzekła się roszczeń wobec działek nr (...) w dniu 5 listopada 1997r. W związku z tym roszczenie powódki w tym zakresie wygasło.

Zarzut pozwanych braku legitymacji czynnej powódki, w ocenie Sądu, okazał się nieskuteczny. Powódka w oparciu o złożone do akt sprawy dokumenty, w sposób wystarczający udowodniła swoje następstwo prawne po Parafii (...) w G. wchodzącej w skład (...).

Ustawa nie ustanowiła następstwa prawnego K. co do własności nieruchomości włączonych do niego na Parafii (gmin, zborów) K. (...), K. S., (...) K. wyznań augsburskiego i helweckiego oraz Braci M. (H.). Wprowadziła natomiast w art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy kategorię nieruchomości, które wcześniej stanowiły własność tych Parafii. O nieruchomości te osoby prawne K. mogą ubiegać się na zasadach określonych w art. 39–45 ustawy.

Prawo kościelnych osób prawnych do ubiegania się w postępowaniu regulacyjnym o przywrócenie własności nieruchomości wymienionych w art. 39 ust. 2 ustawy, w tym też Parafii (...) wynika wprost z treści art. 39 ust. 1 ustawy. Prawo to było jednak przez stronę rządową kwestionowane zarówno w postępowaniu regulacyjnym, jak i w postępowaniach sądowych, toczących się na podstawie art. 45 ust. 2 ustawy. Wynikiem tego było nieuwzględnianie wniosków rewindykacyjnych kościelnych osób prawnych opartych na przepisie art. 40 ustawy, ewentualnie uwzględnianie ich wyłącznie na podstawie art. 41 ustawy, mającego charakter fakultatywny. Wątpliwości w tej sprawie rozstrzygnął dopiero Sąd Najwyższy wyrokiem z 26.9.2003 r. (IV CKN 487/01, niepubl.), uznając prawo Parafii (...) w T. do ubiegania się o przywrócenie własności nieruchomości ewangelicko-unijnej w tym mieście. W uzasadnieniu tego wyroku SN wskazał że: "W myśl art. 3 powołanego dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z roku 1936 Kościół (...) tworzyły parafie (filiały) ewangelicko-augsburskie ma całym obszarze Państwa. W skład tego K. wchodziły również parafie (gminy, zbory) (...)które należały do K. (...)

I ACa 744/19

(...) oraz K. S. i (...) K. wyznań (...), a nadto Bracia M.. Jeżeli zatem ex definitione K. (...)należały do Kościoła (...), to pozbawione racji jest twierdzenie kasacji, że powodowa Parafia wywodzi swoje roszczenie powołując się na własność nieruchomości przysługującej nieistniejącej już (...) Gminie E. w T.. Zachodzi tu wszak nie następstwo prawne w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale określone ustawą uprawnienie do przywrócenie własności nieruchomości uprzednio należącej do osoby prawnej tego samego K.. Ustawa nie ogranicza nabycia roszczenia o przywrócenie własności nieruchomości utraconej od tego, czy nieruchomość ta uprzednio należała do osoby prawnej występującej z roszczeniem". Na marginesie Sąd I instancji zauważył, że władza komunistyczna, przejmując majątek powódki w 1963 r. uznawała Parafię za jej właściciela, skoro w uzasadnieniu orzeczeń z dnia 23 lutego 1963 r. i 18 marca 1963 r. jednoznacznie wskazywała, ze nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa stanowiły własność gminy luterańskiej, która należała do K. (...) w Polsce. Nadto w toku postępowania regulacyjnego legitymacja powódki nie była przez żadnego z uczestników kwestionowana.

Osobowość prawna powódki wynika z załącznika do ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej, który zawiera wykaz parafii Kościoła (...). Nadto osobowość prawna powódki wynika z art. 7 ust. 1 ww. ustawy, który wskazuje, że parafie K. posiadają osobowość prawną. Poza tym powódka przedłożyła zaświadczenie Wojewody (...) nr (...)z dnia 3 czerwca 2013 r., z którego wynika, że powódka posiada osobowość prawną w myśl art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 9 ust. 3 cytowanej ustawy organem osoby prawnej uprawnionym do jej reprezentowania jest ks. M. P. Parafii.

Z tych wszystkich względów Sąd I instancji uznał, że powódka wykazała swoje następstwo prawne w stosunku do parafii K. (...) oraz status kościelnej osoby prawnej. Powódka jest jedyną jednostką organizacyjną Kościoła (...), która może domagać się odszkodowania, gdyż w G. nie istnieje inna Parafia (...) a jedynie filjał Parafii (...)w P.. Działki gruntu, których dotyczy przedmiotowe postępowanie, znajdują się na obszarze działalności Parafii(...) P.. Natomiast w Kościele (...) przyjęto zasadę, że roszczeń przewidzianych przez ustawę dochodzi ta parafia, która obszarem swojej działalności obejmuje miejsce położenia nieruchomości. Tylko powódka złożyła wniosek jako następca prawny parafii K. (...) do Komisji Regulacyjnej w W. o przekazanie na jej rzecz przez Skarb Państwa nieruchomości, które były własnością parafii (...)w G. wchodzącej w skład (...). Zatem z uwagi na upływ 2- letniego terminu zawitego do wszczęcia postępowania regulacyjnego zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej przyjąć należy, że skoro inne jednostki organizacyjne nie złożyły wniosku o przyznanie własności, bądź nie zażądała nieruchomości zamiennych, ani odszkodowania co do przedmiotowych nieruchomości to ich ewentualne analogiczne roszczenia do tych samych nieruchomości wygasły.

Odnośnie legitymacji biernej pozwanych w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji zważył, co następuje.

I ACa 744/19

Konsekwencją zmian ustrojowych w Polsce po 1989 r. była m.in. ustawa z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 446 ze zm.), która wprowadziła pojęcie tzw. mienia komunalnego, stanowiącego wcześniej własność Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 43 tej ustawy mieniem komunalnym jest własność i inne prawa majątkowe należące do poszczególnych gmin i ich związków oraz mienie innych gminnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw, przekazanych gminom m.in. w trybie ustawy z 10.5.1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Wśród mienia przekazanego samorządom w trakcie komunalizacji mienia, znajdowały się także nieruchomości stanowiące własność kościelnych osób prawnych określonych w art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, które po wojnie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa, w okolicznościach określonych w art. 40 ust. 1 pkt 1–4 ustawy. W przypadku przejętych na rzecz Skarbu Państwa, a następnie komunalizowanych nieruchomości, stanowiących wcześniej własność Kościoła (...), sprawę tę uregulował już art. 13 ustawy z 10.5.1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). W przypadku innych K., kwestię tę musiały regulować poszczególne ustawy kościelne, w tym komentowany przepis. Odnotować należy, że analogiczne przepisy w innych ustawach kościelnych wywołał cały szereg kontrowersji prawnych, do których nawiązują w szczególności wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 8.6.2011 r., K 3/09, OTK 2011, Nr 5A, poz. 39 oraz z 13.3.2013 r., K 25/10, Dz.U. z 2013 r. poz. 432.

Do dnia 20 czerwca 2011 r. obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie wyłączania nieruchomości zamiennych lub nakładania obowiązku zapłaty odszkodowania na rzecz kościelnych osób prawnych, wydane na podstawie art. 63 ust. 9 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., które regulowało zagadnienie podmiotu odpowiedzialnego za dostarczenie nieruchomości zamiennej (gmina, państwowa jednostka organizacyjna, Państwowy Fundusz Ziemi) oraz do zapłaty odszkodowania (Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Finansów). Wyrokiem z dnia 8 września 2011 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie K 3/09 uznał, że art. 63 ust. 9 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, eliminując tym samym z obrotu prawnego podstawę prawną do wydania rozporządzenia z dnia 21 grudnia 1990 r., które również utraciło moc obowiązującą. Konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego było przede wszystkim powstanie w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. luki w zakresie podmiotu odpowiedzialnego za zwrot wywłaszczonej nieruchomości, dostarczenie nieruchomości zamiennej oraz zapłatę odszkodowania.

W zakresie legitymacji biernej Skarbu Państwa, Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 10 maja 1989 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990, Nr 32, poz. 191 ze zm.), zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się, z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym, zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin (ust. 1). Skarb Państwa przejął jednak zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27 maja 1990 r. oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych; zobowiązania wynikłe z zawinionego działania lub zaniechania działania rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i wojewódzkiego, mające miejsce przed dniem 27 maja 1990 r., stwierdzone prawomocnymi

I ACa 744/19

orzeczeniami sądowymi; inne zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia wojewódzkiego (art. 36 ust. 3 pkt 3-5).

Zważywszy, że w niniejszej sprawie, zobowiązanie będące przedmiotem regulacji powstało z mocy ustawy uchwalonej przed wejściem w życie ustawy z dnia 27 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (art.36 ust. 3 pkt 5), uznać trzeba, w ocenie Sądu Okręgowego, iż podmiotem odpowiedzialnym będzie Skarb Państwa. Sąd I instancji zobowiązany był zatem na podstawie art. 67 § 2 k.p.c. do ustalenia właściwej jednostki organizacyjnej (statio fisci) Skarbu Państwa, z którą wiąże się dochodzone roszczenie.

Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz.U.2018.1182 j.t. ze zm.), w sprawach odpowiedzialności Skarbu Państwa za wykonywanie władzy publicznej Skarb Państwa reprezentowany jest przez organ władzy publicznej, z którego działalnością wiąże się dochodzone roszczenie.

Z dniem 1 czerwca 1975 r., na podstawie § 2 pkt 19 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia zadań i uprawnień należących do powiatowych rad narodowych i naczelników powiatów, które przejmują wojewódzkie rady narodowe i wojewodowie (dz. U. 1975, Nr 17, poz. 94) do wojewodów przeszły dotychczasowe zadania i uprawnienia naczelników powiatów wynikające z ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U. z 1950 r. Nr 9, poz. 87 i Nr 10, poz. 111, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1974 r. Nr 22, poz. 131). Zadania te obejmowały:

a) wyłączanie od przejęcia na własność Państwa miejsc przeznaczonych do wykonywania kultu religijnego, jak również budynków mieszkalnych stanowiących siedzibę klasztorów, kurii biskupich i arcybiskupich, konsystorzy i zarządów innych związków wyznaniowych - choćby budynki te lub miejsca stanowiły część nieruchomości podlegających przejęciu na własność Państwa (art. 2 ust. 2),

b) orzekanie o tym, czy nieruchomość ziemska posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego (art. 4 ust. 4),

c) orzekanie o tym, czy nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne proboszcza, oraz o przejęciu na własność Państwa nadwyżki gospodarstwa rolnego proboszcza (art. 4 ust. 5).

Pozostałe kompetencje prezydiów powiatowych rad narodowych przeszły, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 2 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz.U. Nr 47, poz. 276 z późn. zm.), na terenowe organy administracji państwowej szczebla wojewódzkiego, a następnie na podstawie art. 53 ust. l ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach administracji rządowej ogólnej (Dz.U. Nr 21, poz. 123) do właściwości wojewodów. W myśl cytowanego przepisu, do właściwości wojewodów przechodzą określone w przepisach prawa zadania i kompetencje należące dotychczas do wojewódzkich rad narodowych oraz terenowych organów administracji państwowej o właściwości ogólnej i o właściwości szczególnej stopnia wojewódzkiego, jeżeli te zadania i kompetencje nie zostały przekazane, w odrębnych ustawach, organom samorządu terytorialnego lub innym organom.

Jednocześnie art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz.U. Nr 12, poz.136 ze zm.) stanowi, że w postępowaniach administracyjnych i sądowych, w których stroną jest Skarb Państwa, wynikających z działalności państwowych jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które: 1) przed dniem 1 stycznia 1999 r. uzyskały osobowość prawną lub zostały

I ACa 744/19

zlikwidowane albo 2) z dniem 1 stycznia 1999 r. zostały przejęte przez jednostkę samorządu terytorialnego, Skarb Państwa reprezentuje wojewoda właściwy ze względu na siedzibę jednostki.

Jak wyżej Sąd Okręgowy wskazał, Skarb Państwa przejął zobowiązania terenowych organów administracji państwowej. Skoro organem administracji publicznej w województwie jest aktualnie wojewoda, ten podmiot powinien reprezentować Skarb Państwa w postępowaniu dotyczącym zobowiązań, które obciążały terenowe ograny administracji państwowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych. Zdaniem Sądu, nie ma podstaw, aby w zakresie roszczenia o zapłatę odszkodowania Skarb Państwa reprezentował w niniejszym postępowaniu Starosta (...), gdyż zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, starosta jest organem reprezentującym skarb państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami, z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów niniejszej ustawy oraz odrębnych ustaw.

Stanowisko o właściwości wojewody jako statio fisci Skarbu Państwa w sprawach regulacyjnych zostało zaakceptowane m.in. przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w sprawach I ACa 408/14, I ACa 962/14, I ACa 878/15, I ACa 879/15, I ACa 434/17, I ACa 1206/17 i I ACa 1334/17 i Sąd Najwyższy w sprawach II CSK 33/15, IV CSK 90/15 i II CSK 634/15 prowadzonych odnośnie Parafii Kościoła (...).

W ocenie Sądu Okręgowego Starosta (...) jest właściwym statio fisci jeśli chodzi o żądanie zwrotu nieruchomości, które pozostają własnością Skarbu Państwa, jak i odpowiedzialnym za dostarczenie nieruchomości zamiennej. Wniosek taki płynie właśnie z art. 11 u.g.n.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990, Nr 32, poz. 191 ze zm.), majątek nieruchomy przekazany na własność gmin w trybie tej ustawy, podlegał postępowaniu regulacyjnemu, o którym stanowi art. 40 i 41 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej.

Interpretacja powyższego przepisu oznacza, według Sądu I instancji, że w przypadku, gdy nieruchomość będąca przedmiotem postępowania regulacyjnego stała się w wyniku dokonanej komunalizacji mieniem gminy, gmina mogła być zobowiązana do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w trybie art. 40 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu Okręgowego legitymacja bierna służy pozwanemu Prezydentowi Miasta G. w sprawie niniejszej tylko i wyłącznie w zakresie żądania przywrócenia własności nieruchomości gruntów przejętych przez Skarb Państwa od powódki, a aktualnie stanowiących własność pozwanej. W aktualnym stanie prawnym, nie ma dostatecznych podstaw do przyjęcia dalej idącej odpowiedzialności Prezydenta, tj. za dostarczenie odpowiedniej nieruchomości zamiennej ani za zapłatę odszkodowania.

Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to według Sądu I instancji, że legitymację bierną mają Skarb Państwa – Starosta (...), który odpowiada w zakresie przywrócenia własności działek przejętych, a stanowiących obecnie własność Skarbu Państwa i roszczenia o przyznanie nieruchomości zamiennych, Prezydent Miasta G., który odpowiada w zakresie przywrócenia własności działek przejętych, a stanowiących obecnie jej własność, Szef (...) oraz Skarb Państwa – Wojewoda (...), który odpowiada w zakresie roszczenia o odszkodowanie.

Przechodząc do oceny sposobów regulacji Sąd I instancji wskazał, że powodowa Parafia w niniejszym postępowaniu zgłosiła jedno żądanie przewidziane w art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej

I ACa 744/19

Polskiej, a mianowicie zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Starosty (...) na rzecz powódki kwoty 3 460 335 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 12 lipca 1996 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za nieruchomości opisane w uzasadnieniu pozwu. We wniosku o wszczęcie postępowania regulacyjnego z dnia 6 lipca 1996 r., powódka domagała się przywrócenia prawa własności nieruchomości szczegółowo wskazanych części gruntu.

Uprzedzając ewentualne zarzuty Skarb Państwa Sąd I instancji wskazał, że art. 40 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej w ustępach od 1 do 3 wskazuje na możliwe sposoby regulacji. Stanowi on, że na wniosek kościelnej osoby prawnej wszczyna się postępowanie, zwane dalej ,,postępowaniem regulacyjnym'', w przedmiocie przywrócenia własności przejętych na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2:

2) wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie nie zostało wypłacone lub podjęte;

3) przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), z zastrzeżeniem ust. 2;

4) przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące to przejęcie.

2. W odniesieniu do nieruchomości objętych dekretem określonym w ust. 1 pkt 3 przedmiotem postępowania regulacyjnego może być przywrócenie własności budynków i ustanowienie użytkowania wieczystego gruntów.

3. Jeżeli własność nieruchomości nie może zostać przywrócona kościelnej osobie prawnej, przyznaje się jej nieruchomość zamienną, a jeśli nie jest to możliwe lub natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody, odszkodowanie jest ustalane według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości.

W ocenie Sąd Okręgowego w niniejszej sprawie dopuszczalne jest pomocnicze stosowanie orzecznictwa Sądu Najwyższego wydanego na kanwie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Charakter prawny roszczeń przewidzianych w postępowaniu regulacyjnym był przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 4 grudnia 2008 r. (I CSK 214/08, OSNC-ZD 2009/C/80) wskazał, że przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. (art. 61 – 64) przewidują trzy zasadnicze kategorie roszczeń „regulujących”, określonych w art.63 ust.1 pkt 1-3 oraz sekwencję ich dochodzenia, według której w razie niemożności przywrócenia własności nieruchomości lub przyznania odpowiedniej nieruchomości zamiennej możliwe jest uwzględnienie roszczenia o odszkodowanie.

W wyroku z dnia 27 kwietnia 2012 r. (V CSK 207/11, OSNC-ZD 2012/C/69) Sąd Najwyższy podniósł natomiast, że sformułowania ustawy w omawianym zakresie są nieprecyzyjne w zakresie charakteru roszczenia, z jakim do sądu mogła wystąpić kościelna osoba prawna w razie nieuzgodnienia orzeczenia przed Komisją Majątkową, bowiem ustawa ta posługiwała się terminem „zasądzenie roszczenia”. Sąd Najwyższy w powołanym orzeczeniu wyraził pogląd, że jedynym roszczeniem, z jakim kościelna osoba prawna mogła wystąpić do sądu, było roszczenie o przeprowadzenie postępowania zgodnie z art. 63 ustawy, które ma charakter roszczenia o ukształtowanie prawa, a nie o zasądzenie. Z tego względu, zdaniem Sądu Najwyższego,

I ACa 744/19

wystarczające dla możliwości rozważania kolejno całej sekwencji powyższych roszczeń przez sąd, było zgłoszenie w procesie sądowym podstawowego z nich, tj. żądania przywrócenia własności nieruchomości. Ze stanowiska Sądu Najwyższego wynika, że ewentualne ustalenie w procesie cywilnym przez sąd, iż przywrócenie to napotyka na trudne do przezwyciężenia przeszkody, uruchamia konieczność rozważenia kolejno pozostałych sposobów naprawienia szkody. Na tle tych uwag Sąd Najwyższy wypowiedział tezę, że w postępowaniu cywilnym wszczętym na podstawie art. 64 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. (którego odpowiednikiem obecnie jest art. 4 ustawy zmieniającej, zawierający analogiczną regulację), nie ma zastosowania zakaz orzekania ponad żądanie, bowiem w przeciwnym wypadku doszłoby do zaprzeczenia celu, jakiemu służyć miało postępowanie regulacyjne. Dlatego też należy stwierdzić, zdaniem Sądu I instancji, że powódka nie zgłosiła w sprawie żądań ewentualnych, a wytoczyła jedno powództwo obejmujące tzw. roszczenie regulacyjne co do dwóch nieruchomości, które może być zaspokojone na trzy przewidziane w ustawie z dnia 13 maja 1994 r. sposoby.

Powołując się na powyższy wyrok 27 kwietnia 2012 r. i uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1992 r., W 11/91 (OTK 1992, Nr 1, poz. 18) Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powoływanego już wyroku z dnia 9 grudnia 2015 r. (II CSK 33/15) wskazał, że „istotą postępowania regulacyjnego jest przywrócenie w naturze określonych składników mienia Kościoła (...) (art. 63 ust. 1 pkt 1) albo naprawienie wyrządzonej szkody (art. 63 ust. 1 pkt 2 i 3). Sposoby te są równorzędne i powinny być rozważane w ustawowej kolejności, co oznacza że nie jest dopuszczalne zasądzenie odszkodowania jeżeli istnieje możliwość przywrócenia własności lub przyznania nieruchomości zamiennej.”.

Powódka w niniejszej sprawie domagała się zapłaty odszkodowania. Sąd I instancji kierując się tym, że postępowanie regulacyjne jest postępowaniem mającym zadośćuczynić krzywdom, jakich doznał Kościół (...) w Polsce w przeszłości, stanął na stanowisku, że samo zgłoszenie żądania dokonania regulacji na podstawie art. 40 – 45 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do konkretnie oznaczonych nieruchomości jest skutecznie zgłoszonym roszczeniem regulacyjnym. Podkreślić należy, że krzywda Kościoła (...) była tym większa, że na własność Państwa przejęto budynek K. (...) który służył do uprawiania kultu przez protestantów, a następnie przejęto go na potrzeby wykonywania kultu religijnego Kościoła (...). Aktualnie Kościół (...) jest pozbawiony możliwości wykonywania własnych czynności duszpasterskich w przejętym budynku i na terenie Miasta G., bowiem kościół znajduje się w posiadaniu (...) i jest przeznaczony do prowadzenia duszpasterstwa Kościoła (...) i użytkowany przez katolików. Odmowna zadośćuczynienia krzywdzie Kościoła (...) byłaby, w ocenie Sądu, sprzeczna z art. 25 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponownie kierując się celem postępowania regulacyjnego, Sąd Okręgowy uznał, że do skutecznego zgłoszenia roszczenia o przeprowadzenie postępowania regulacyjnego przed sądem powszechnym wystarczające było samo zainicjowanie postępowania regulacyjnego przed Komisją Regulacyjną poprzez określenie przez wnioskodawcę we wnioskach nieruchomości znacjonalizowanych, których wniosek dotyczy oraz wyartykułowanie żądania przeprowadzenia w stosunku do tychże nieruchomości postępowania regulacyjnego czy to w formie przywrócenia własności, czy przyznania nieruchomości zamiennych czy zapłaty odszkodowania. Z tych względów ewentualny zarzut pozwanych, że wobec niezachowania tożsamości rodzajowej roszczeń

I ACa 744/19

w postępowaniu sądowym w stosunku do żądań zgłoszonych w postępowaniu przed Komisją Regulacyjną, roszczenia powódki o przywrócenie własności nieruchomości wygasły, byłby nietrafny.

Odnosząc się jeszcze do zasady odpowiedzialności pozwanych Sąd I instancji wskazał, że grunty, których dotyczył wniosek o wszczęcie postępowania regulacyjnego, zostały powodowej Parafii odebrane na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. w sprawie zmiany dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 listopada 1936 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też zachodzi podstawa prawna do regulacji spraw majątkowych powodowej Parafii co do gruntów objętych wnioskiem o wszczęcie postępowania regulacyjnego i pozwem w niniejszej sprawie na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej.

W kontekście sposobu dokonania regulacji w powyżej ustalonym zakresie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 40 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej regulacja może polegać na:

1) przywróceniu kościelnym osobom prawnym własności nieruchomości;

2) przyznaniu odpowiedniej nieruchomości zamiennej, gdyby przywrócenie własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody;

3) przyznaniu odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości, w razie niemożności dokonania regulacji przewidzianych w pkt 1 i 2.

Wskazane sposoby są równorzędne i powinny być rozważane w ustawowej kolejności, co oznacza, że nie jest dopuszczalne zasądzenie odszkodowania, jeżeli istnieje możliwość przywrócenia własności lub przyznania nieruchomości zamiennej.

Ustalony w sprawie stan faktyczny, zdaniem Sądu Okręgowego dał podstawy do uwzględnienia roszczenia regulacyjnego wyłącznie poprzez zasądzenie odszkodowania.

Przywrócenie własności mogło być rozważane w stosunku do działek stanowiących obecnie własność Skarbu Państwa bądź Miasta G..

Regulacja, jak stanowi art. 40 ust. 4 nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych. Prawa osób trzecich, o których tutaj mowa, obejmują zarówno prawa o charakterze rzeczowym, np. własność czy użytkowanie wieczyste, jak i prawa o charakterze obligacyjnym, np. najem albo dzierżawę. Należy zauważyć, że prawa obligacyjne co do zasady nie sprzeciwiają się przywróceniu własności (por. Bartosz Rakoczy, Komentarz do art.61 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej, e-LEX).

Działka o numerze (...), o pow. 0,1382 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa jest zabudowana budynkiem sakralnym, użytkowanym przez resort obrony narodowej, na potrzeby duszpasterstwa wojskowego. Ministerstwo (...)– Departament (...) w piśmie z dnia 23 maja 1997 r. nr (...) adresowanym do Komisji Regulacyjnej stwierdziło, że nie jest możliwe przywrócenie własności działki (...) na rzecz powódki, bowiem Kościół (...)w G. od lat powojennych zabezpiecza potrzeby duszpasterstwa wojskowego nie tylko w garnizonie G., ale także swoją działalnością obejmuje garnizon W.- P., w którym nie ma kościoła garnizonowego. Zatem zwrot tej działki uniemożliwiałby wykonywanie kultu religijnego w garnizonach.

Działka o numerze (...), o pow. 0,4547 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, jest użytkowana jako zaplecze dla budynków (...) i plebanii kościoła garnizonowego.

I ACa 744/19

Uprawnionym do nieruchomości jest szkoła podstawowa nr (...). Z uwagi na to, że uprawnionym do nieruchomości jest placówka oświatowa, zwrot nieruchomości jest niemożliwy.

Działka o numerze (...), o pow. 0,1600 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, stanowi skwer z usytuowanym na nim pomnikiem św. W..

Działka o numerze (...), o pow. 0,0370 ha, stanowiąca własność Miasta G.. Na tej działce usytuowano drogę.

W toku postępowania regulacyjnego powódka w dniu 5 listopada 1997 r. zrzekła się odszkodowania za działki o numerach (...).

Działka o numerze (...), o pow. 0,1463 ha, stanowiąca własność Skarbu Państwa, i jest w użytkowaniu wieczystym (...). Działka jest zabudowana budynkiem, w którym mieści się bank i lokale mieszkalne.

Działka o numerze (...), o pow. 0,0181 ha, stanowiąca własność stanowiąca własność Skarbu Państwa, została oddana w użytkowanie wieczyste (...).

Działki o numerach (...) zabudowane są budynkiem plebanii kościoła garnizonowego i pozostają w użytkowaniu Ministerstwa (...)

Jednakże, w ocenie Sądu I instancji, w przypadku działek komunalnych obciążonych prawem użytkowania wieczystego bądź prawem dzierżawy zachodzą przeszkody, o których mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej.

Po pierwsze przywrócenie własności tych działek na rzecz powódki wiązałoby się według Sądu I instancji z wygaśnięciem prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz użytkowników wieczystych. Po drugie stojąc w sprzeczności z rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych mogłoby rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą po stronie Miasta względem użytkowników wieczystych, a następnie Skarbu Państwa względem Miasta (od Skarbu Państwa bowiem Miasto przejęło własność tych gruntów). Jak zaś wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 26 maja 2011 r. (I ACa 356/11, LEX nr 898644) „(…) jeżeli chodzi o "przywrócenie kościelnym osobom prawnym własności" ustawodawca wykluczył ją, gdyby restytucja natrafiała na "trudne do przezwyciężenia przeszkody". Użyte określenie w ustawie nie zostało zdefiniowane. Przyjąć należy, że chodzi tu o takie sytuacje, gdy nieruchomość obciążona jest prawami osób trzecich, nastąpiło już takie gospodarcze wykorzystanie nieruchomości, że restytucja wiązałaby się z koniecznością rozliczeń lub rodziłaby spory z tym związane.”.

Wobec powyższego, obowiązkiem Sądu Okręgowego stało się rozważenie możliwości przeniesienia na rzecz powódki prawa własności odpowiednich nieruchomości zamiennych.

Mając na względzie wskazania zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 26 maja 2011 r. (IACa 356/11, LEX nr 898644), Sąd wezwał Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej do wskazania nieruchomości zamiennych, które mogłyby ewentualnie być przyznane powódce w zamian za przejęte grunty – pod rygorem uznania, że Skarb Państwa takimi nieruchomościami nie dysponują (postanowienie z dnia 21 lutego 2019 r. ). Pozwany Skarb Państwa nie wskazał nieruchomości zamiennych. Powódka ze względów oczywistych nie posiada informacji o zasobie gruntów pozwanego Skarbu Państwa.

Kwestią wskazania nieruchomości zamiennych zajął się Sąd Apelacyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 lipca 2014 r. (I ACa 408/14, LEX nr 1506280) uznając, że niedopuszczalna, jako sprzeczna z celami postępowania regulacyjnego, jest wykładnia art. 63 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła (...) zmierzająca do uznania, że o ile uprawniony nie wskaże, i to skutecznie, nieruchomości zamiennej, która mogłaby być mu przyznana na

I ACa 744/19

podstawie art. 63 ust. 1 pkt 2 u.s.p.k., to tym samym niedopuszczalne jest przeprowadzenie regulacji przez przyznanie odszkodowania, o jakim mowa w art. 63 ust. 1 pkt 3 u.s.p.k. Dalej Sąd Apelacyjny stwierdził, że „W rzeczywistości uprawniony nie jest w stanie ustalić i wskazać nieruchomości, które mogłyby spełniać dokładnie parametry wymagane dla nieruchomości zamiennej. W praktyce zatem wykonanie regulacji w ten sposób wymagać będzie zawsze odpowiedniej kooperacji wszystkich uczestników postępowania regulacyjnego. Jakkolwiek rzeczywiście wydaje się to być sprzeczne z istotą kontradyktoryjnego procesu cywilnego, to jest jednak prostą konsekwencją takiego a nie innego ukształtowania postępowania regulacyjnego, które w intencji ustawodawcy miało mieć, co do zasady, charakter koncyliacyjny i kończyć się zawarciem ugody przed Komisją (...)

Tym samym Sąd I instancji uznał, że w toku niniejszego procesu nie zostały przedstawione nieruchomości zamienne, które mogłyby zostać poddane analizie pod katem art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła(...) w Rzeczypospolitej Polskiej.

Uznając zatem, że dokonanie regulacji przewidzianych w art. 40 ust. 1 i 2 nie jest możliwe, Sąd Okręgowy przeszedł do oceny trzeciego sposobu regulacji przewidzianego w art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej tj. przyznania odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. Po stronie powódki zaktualizowało się bowiem roszczenie odszkodowawcze, którego adresatem jest Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (...).

Na wstępie Sąd I instancji wyjaśnił kwestię przyznania odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości.

Skarb Państwa w sprawach tzw. roszczeń regulacyjnych staje na stanowisku, że przeznaczenie nieruchomości należy oceniać według daty faktycznego przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, względnie daty przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności przedmiotowej nieruchomości. Sąd w niniejszej sprawie uwzględnił wniosek stron odnośnie sformułowania tezy dowodowej i zlecił biegłemu wycenę wartości nieruchomości według ich stanu i przeznaczenia wiązanego z datą przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa. Biegły dokonał wyceny nieruchomości na podstawie rozporządzenia z dnia z 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego ( Dz. U. z 2004 r., nr 207, poz. 2109 ) biorąc pod uwagę sposób optymalnego lub najbardziej prawdopodobnego użytkowania nieruchomości. Biegły oszacował, iż wartość nieruchomości zapisanej w Kw(...) według stanu na dzień 4 lipca 1947 r. i cen obecnych wynosi 1 374 996 zł. Jeśli chodzi o określenie wartości budynku kościoła zlokalizowanego w G. przy ul. (...), działka (...) według stanu zagospodarowania i przeznaczenia nieruchomości na dzień przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa i cen z chwili obecnej biegły J. W. wskazał, że podstawą wyceny nieruchomości był przepis art. 135 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, iż jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, gdyż tego rodzaju nieruchomości nie występują w obrocie, określa się jej wartość odtworzeniową. Wartość odtworzeniową budynku określono podejściem kosztowym, metodą kosztów odtworzenia przy zastosowaniu techniki wskaźnikowej i techniki elementów scalonych. Wartość odtworzeniowa budynku jest równa kosztom jej odtworzenia, z uwzględnieniem stopnia zużycia. Wartość budynku biegły ustalił na kwotę 2 085 339 zł. Sąd nie podziela stanowiska Skarbu Państwa jakoby do wartości nieruchomości nie miały być wliczone koszty projektów, nadzorów, pozwoleń i uzgodnień

I ACa 744/19

oszacowane przez biegłego na kwotę 84 358 zł. Zdaniem Sądu są to również wydatki, które musi ponieść inwestor i wpływają one na wartość nieruchomości. Niezależnie od rodzaju budynku koszty te występują i nie mogą zostać pominięte przy wycenie. Tak samo jak niezbędny jest projekt i nadzór budowlany tak samo niezbędne są wydatki na prace wykonawcze, są bowiem elementem całego procesu inwestycyjnego. Biegły oszacował wysokość kosztów na kwotę 3 %, co odpowiada poziomowi niższemu niż przyjęto w metodologii w opinii.

Mając wszystko powyższe na względzie Sąd I instancji w pkt 1 wyroku zasądził tytułem odszkodowania na rzecz powódki od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej 3 460 335 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po uprawomocnieniu się wyroku do dnia zapłaty, umarzając postępowanie w pozostałym zakresie na podstawie art. 355 kpc.

O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonego roszczenia Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c., ustalając początek ich biegu na dzień następujący po uprawomocnieniu się wyroku. Dopiero bowiem w toku niniejszego postępowania regulacyjnego został w sposób jednoznaczny ustalony sposób realizacji roszczenia powodowej Parafii, jak również ustalono podmiot odpowiedzialny za zapłatę odszkodowania. W konsekwencji, nie sposób uznać, aby pozwany pozostawał w zwłoce ze spełnieniem świadczenia przed wydaniem wyroku, tym bardziej, że powódka nigdy nie wezwała właściwej statio fisci Skarbu Państwa do dobrowolnego spełnienia świadczenia.

Wbrew twierdzeniom powódki, zdaniem Sądu I instancji, w orzecznictwie nie ugruntował się pogląd, że w przypadku roszczeń regulacyjnych mających charakter roszczeń o ukształtowanie prawa, o opóźnieniu dłużnika można mówić dopiero z chwilą ukształtowania prawa tj. z momentem wydania wyroku przez Sąd I instancji (wyrok SA w Poznaniu z dnia 31 grudnia 2015 r., I ACa 795/15, z dnia 24 października 2016 r. I ACa 814/16, z dnia 20 października 2016 r. I ACa 112/16, z dnia 18 października 2016 r. I ACa 762/16). W orzecznictwie pojawiły się poglądy, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie przekonują, że wyrok zasądzający odszkodowanie ma charakter konstytutywny, albowiem obowiązek zapłaty odszkodowania zostaje bowiem ukształtowany dopiero w prawomocnym wyroku, ustalającym ostatecznie wysokość odszkodowania i przesądzającym o braku możliwości dokonania regulacji w sposób określony w art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła(...) w Rzeczypospolitej Polskiej a co za tym idzie świadczenie staje się wymagalne dopiero od dnia prawomocności wyroku, czyli wyroku sądu drugiej instancji i przed tą datą dłużnik nie popada w opóźnienie. W konsekwencji odsetki ustawowe, zgodnie z art. 481 k.c. przysługują od dnia następnego po dacie wyroku sądu drugiej instancji (wyroki wydane w sprawach dotyczących podmiotów Kościoła (...) i tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2012 r., V CSK 207/11, z dnia 14 marca 2018 r., II CSK 295/17, z dnia 23 marca 2018 r., II CSK 340/17; wyroki Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2018 r. w sprawach I ACa 1206/17 i I ACa 1334/17). Oddalenie powództwa w punkcie 2. wyroku obejmowało zatem zgłoszone w pozwie roszczenia co do odsetek ustawowych za opóźnienie od roszczenia regulacyjnego za okres poprzedzający dzień uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach procesu poniesionych przez powódkę i pozwany Skarb Państwa Sąd I instancji orzekł w pkt 4 na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Powódka domagała się pierwotnie zasądzenia kwoty 4000000 zł tytułem odszkodowania. Następnie

I ACa 744/19

zmodyfikowała żądanie pozwu do kwoty 3 460 335 zł. Sąd uznał, że w pozostałym zakresie powódka cofnęła pozew, czyli przegrała postępowanie. W związku z tym Sąd obciążył powódkę kosztami postępowania w 13 %, a pozwanego w 87 %, zaś szczegółowe wyliczenie kosztów, na podstawie art. 108 kpc, pozostawił referendarzowi sądowemu.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożył pozwany, zaskarżając orzeczenie w części w jakiej Sąd uwzględnił powództwo, czyli zasądzającej kwotę 3 460 335 zł, jak też w konsekwencji w części objętej punktem 4. Zawierającym rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu ponoszonych przez strony.

Zaskarżonemu wyrokowi pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego:

- art. 41 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 45 ust. 2 in fine ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2015 r., poz. 43) poprzez wadliwe zastosowanie i przyjęcie, że zakres przywołanego przepisu art. 41 ustawy, także w powiązaniu z art. 40 ust. 1-3 Ustawy, w ramach postępowania regulacyjnego, w przypadku braku możliwości „nieodpłatnego przekazania własności niepozostających w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych nieruchomości lub ich części: 1) o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1-3; 2) będących uprzednio własnością parafii (gmin, zborów) ewangelickich, działających do 1945 r. na Ziemiach Zachodnich i Północnych, jeśli są one niezbędne na cele kultowe lub dla prowadzenia przez kościelne osoby prawne działalności oświatowo-wychowawczej, charytatywno-opiekuńczej i opiekuńczo-wychowawczej”, obejmuje także możliwość przyznania nieruchomości zamiennej, a w przypadku jej braku, możliwość przyznania odszkodowania;

- art. 40 ust. 3 w związku z art. 45 ust. 2 in fine ustawy poprzez jego nieuprawnione zastosowanie w sytuacji braku przesłanek do uwzględnienia w ramach postępowania regulacyjnego, zakreślonego granicami art. 41 ust. 1 ustawy, zgłoszonego żądania odszkodowania, czy też nieruchomości zamiennych, w przypadku braku spełnienia przesłanek z art. 41 ust. 1 Ustawy;

- art. 363 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 41 ust. 1 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu istnienia zobowiązania pozwanego Skarbu Państwa do przyznania nieruchomości zamiennych, a w przypadku ich braku do przyznania odszkodowania, w sytuacji, gdy regulacja art. 41 ust. 1 ustawy dotyczy wyłącznie „nieodpłatnego przekazania nieruchomości” ;

- art. 361 § 1 k.c. w związku z art. 6 k.c. oraz w związku z art. 41 ust. 1 ustawy, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu wystąpienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego Skarbu Państwa, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego obciążenia pozwanego Skarbu Państwa odpowiedzialnością odszkodowawczą w zakresie objętym zaskarżonym wyrokiem.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części, to jest poprzez oddalenie powództwa także w zakresie objętym punktem 1. zaskarżonego wyroku, jak też w konsekwencji w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach pomiędzy powodem, a pozwanym Skarbem Państwa (punkt 4. zaskarżonego wyroku), a w przypadku nieuwzględnienia powyższego o uchylenie w wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, w każdym z przypadków wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm prawem przewidzianych.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

I ACa 744/19

Apelacja pozwanego jest zasadna.

Sąd Apelacyjny podziela dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne jednakże nie akceptuje interpretacji przyjętych przez Sąd I instancji jako podstawa uwzględnienia powództwa przepisów ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 43), a tym samym podziela zarzuty skarżącego naruszenia przepisów art. 41 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 3 przywołanej ustawy.

Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd Okręgowy jako podstawę zasądzenia odszkodowania przyjął art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 40 ust. 3 ustawy.

Wbrew twierdzeniom powódki z odpowiedzi na apelację na stronie 13. uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji jednoznacznie wskazał, że ostatecznie istotny dla rozpoznania niniejszej sprawy okazał się art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Z przyjętą przez Sąd I instancji podstawą rozstrzygnięcia nie sposób się zgodzić.

Przepis art. 39 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. miał służyć ( formalnie może jeszcze służyć z uwagi na nabycie z mocy prawa oraz deklaratoryjny charakter decyzji wojewody) uporządkowaniu kwestii własności nieruchomości lub ich części pozostających w dniu wejścia w życie wskazanej ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, które formalnie nie stanowiły ich własności. Zgodnie z omawianym przepisem nabycie własności przedmiotowych nieruchomości nastąpiło z mocy prawa, a potwierdzenie tego nabycia następowało w drodze decyzji wojewody, która ma charakter deklaratoryjny.

Przepis art. 40 ustawy określa zakres podmiotowy i przedmiotowy postępowania regulacyjnego jak też sposób jego wszczęcia i przeprowadzenia, odwołując się w części do przepisu art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2.

Z treści przepisu ustawy – art. 40 – wynika, że nieruchomości objęte działaniem art. 39 nie są objęte postępowaniem regulacyjnym. Ponadto należy wywnioskować z treści obu przepisów, iż nieruchomości, które stanowiły własność podmiotów wskazanych w przepisie art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, a objęte są regulacją z art. 40 nie znajdowały się w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu tych podmiotów czy ich następców prawnych, gdyż wówczas podlegałby uregulowaniom z art. 39 ustawy.

W art. 40 ust. 1 wskazano krąg podmiotów uprawnionych, rodzaj nieruchomości i sposób ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa oraz sposób regulacji – przywrócenie własności.

Przepis art. 40 ust. 1 ustawy ma charakter obligatoryjny, co oznacza, iż w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych z art. 40 ust. 1 musi nastąpić przywrócenie własności przedmiotowej, objętej postępowaniem regulacyjnym, nieruchomości. Logiczną konsekwencją takiego ukształtowania postępowania regulacyjnego z art. 40 ust. 1 jako przewidującego obligatoryjne przywrócenie własności nieruchomości w przypadku spełniania ustawowych przesłanek, jest treść ust. 3 art. 40, zgodnie z którym jeżeli własność nieruchomości nie może zostać przywrócona kościelnej osobie prawnej, przyznaje się jej nieruchomość zamienną, a jeśli nie jest to możliwe lub natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody, odszkodowanie jest ustalane według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. W żadnym przypadku regulacja nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, a w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych( ust. 4).

Odmiennie został ukształtowany przez ustawodawcę przepis art. 41 ustawy, z treści którego (ust. 1) można wywnioskować, iż ma charakter fakultatywny, co wynika ze sformułowania „przedmiotem postępowania regulacyjnego może być również”, a także odmiennie formułuje uprawnienie, jako „nieodpłatne przekazanie własności” ( w art. 40 ust. 1 - przywrócenie), co jest w

I ACa 744/19

ocenie Sądu odwoławczego zamierzonym zabiegiem ustawodawcy w celu odróżnienia obu sposobów regulacji – obligatoryjnego i fakultatywnego – z którymi wiążą się zróżnicowane w ciężarze gatunkowym podstawy tych uprawnień.

Przepis art. 41 nie wskazuje, tak jak to czyni art. 40 ust. 1 ustawy, okoliczności uzyskania przez Skarb Państwa nieruchomości kościelnych, czyli przypadków przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości kościelnych sprzecznie z obowiązującymi ówcześnie regulacjami prawnymi, względnie z ich pominięciem( np. art. 40 ust. 1 pkt 4 ), czy też w sytuacji zaniechania wykonania indywidulanego akt stosowania prawa ( art. 40 ust. 1 pkt 2). Gdyby nieruchomość, która byłaby potencjalnie rozważna jako stanowiąca przedmiot przekazania na podstawie art. 41 ustawy, spełniała przesłanki z art. 40 ust. 1, to wówczas ten przepis znalazłaby zastosowanie, a gdyby nieruchomość znajdowała się we władaniu kościelnej osoby prawnej to zastosowanie znalazłaby przepis art. 39 ustawy.

W ocenie Sądu ta istotnie odmienna regulacja przyjęta przez ustawodawcę pozwala na traktowanie art. 41 ustawy jako ustanawiającego odmienne od objętego przepisem art. 40 ustawy, roszczenie regulacyjne.

Argumentem przemawiającym za zasadnością traktowania obu przepisów – art. 40 i art. 41 – jako ustanawiających odrębne roszczenia jest treść art. 41 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym przepis art. 40 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Po pierwsze odesłanie z art. 41 ust. 2 ustawy do odpowiedniego stosowania art. 40 ust. 4 ustawy wskazuje na zupełność i odrębność obu regulacji, za wyjątkiem elementu wspólnego w przedmiocie zakazu regulacji w sposób naruszający praw nabyte przez niepaństwowe osoby trzecie, a w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.

Po drugie na odrębność i zupełność obu regulacji wskazuje przyjęty przez ustawodawcę sposób legislacji w postaci odesłania do stosowania art. 40 ust. 4 odpowiednio, a nie np. wprost. Odpowiedniość stosowania oznacza, że przepis do którego ustawodawca odsyła może być zastosowany bez żadnych modyfikacji, stosowany z modyfikacjami albo może nie być zastosowany w ogóle, ze względu na jego bezprzedmiotowość lub sprzeczność z przepisem ustanowionym dla tych stosunków, do których miały być stosowany odpowiednio. Takie mogą być konsekwencje regulacji w przedmiocie odpowiedniego stosowania danego przepisu.

Po trzecie przepis art. 41 ust. 2 ustawy nakazuje odpowiednio stosować do regulacji objętej przepisem art. 41 tylko ust. 4 art. 40, nie odsyłając do odpowiedniego czy bezpośredniego stosowania innych jednostek redakcyjnych art. 40, w tym ust. 3 tego przepisu.

Ustanowienie przez ustawodawcę odesłania do odpowiedniego stosowania do regulacji z art. 41 tylko ust. 4 art. 40, z pominięciem ust. 3 tego artykułu, jest w ocenie Sądu Apelacyjnego logiczne i racjonalne w świetle wskazanego powyżej fakultatywnego charakteru przepisu art. 41 ustawy.

Z konstrukcji przepisu art. 41 ustawy, a w szczególności pkt 2 ust. 1, wynika, że zasadnie należy przyjąć, iż możliwość przekazania dotyczy konkretnej nieruchomości niezbędnej na cele kultowe czy prowadzenia wymienionych działalności, przy czym uznaniowość powinna dotyczyć oceny możliwości przekazania danej nieruchomości na rzecz kościelnej osoby prawnej z punktu widzenia interesu społecznego oraz uwarunkowań prawnych. Wobec tego, że przepis ten umożliwia, a nie zobowiązuje do przekazania danej nieruchomości, po wykazania przez podmiot kościelny przesłanek z omawianego przepisu, to po stwierdzeniu braku możliwości np. z przyczyn prawnych czy interesu społecznego, przekazania danej nieruchomości, wniosek powinien być rozpatrzony odmownie, gdyż możliwości przekazania brak. Z przytoczonych względów oraz wobec

I ACa 744/19

braku odesłania przez art. 41 ust. 2 ustawy do odpowiedniego stosowania art. art. 40 ust. 3 brak podstaw do rozważania przekazania nieruchomości zamiennej, a już sprzeczne z istotą regulacji z art. 41 byłoby rozważanie przyznania odszkodowania.

Pomijając wyłącznie na potrzeby poniższych rozważań przedstawioną wcześniej argumentację, należy podnieść, iż przyjmując stanowisko powódki oraz Sądu I instancji o możliwości zastosowania do wniosku o regulację, a następnie pozwu opartego o przepis art. 41, uregulowania z art. 40 ust 3 ustawy oznaczałoby stosowanie fakultatywnego przepisu art. 41 ustawy faktycznie w sposób tożsamy ze stosowaniem obligatoryjnego, czyli zobowiązującego do określonego działania po spełnieniu przesłanek ustawowych z przepisu art. 40 ust. 1 ustawy, bez konieczności często trudnego czy wręcz niemożliwego w określonych sytuacjach, wykazania przesłanek z art. 40 ust. 1 w zakresie sposobu przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, po wykazaniu jedynie dość łatwych do udowodnienia przesłanek z art. 41 ust. 1 ustawy.

Nie jest również wystarczającą podstawą żądania zasądzenia odszkodowania powoływanie się jedynie na przepisy art. 45 ust. 2 w zw. z art. 40 ust. 3 ustawy, jak to zdaje się wskazywać powódka w odpowiedzi na apelację.

Ubocznie należy ponadto zauważyć, w świetle treści odpowiedzi na apelację, że we wnioskach o wszczęcie postępowania regulacyjnego powódka wniosła o przekazanie objętych wnioskiem nieruchomości, wskazując wcześniej jako podstawę wniosków art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej, powtarzając w uzasadnieniu wniosków wskazaną podstawę.

W pozwie powódka jako podstawę swego żądania podaje przepisy art. 45 ust. 2 w zw. z art. 40 ust. 3 ustawy, odwołując się jednocześnie do przebiegu postępowania regulacyjnego i poczynionych w nim ustaleń.

Oceny zasadności żądania powódki nie zmienia ogólna treść art. 45 ust. 2 zdanie ostatnie ustawy, gdyż stanowi jedynie o stosowaniu zasad wynikających z obu przepisów art. 40 i 41, nie zawierając żadnych wskazówek interpretacyjnych, a zastosowanie obu przepisów do postępowania regulacyjnego, którego postępowanie przed sądem powszechnym jest kontynuacją, wynika z początkowej treści każdego z tych przepisów.

Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska Sądu Okręgowego, że w niniejszej sprawie dotyczącej Kościoła (...) można „pomocniczo stosować” orzecznictwo Sądu Najwyższego podjęte na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła(...) w Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz.U.2019.1347 ze zmian.).

Orzeczenia Sądu Najwyższego, na które powołuje się Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zostały wydane w oparciu o stan prawny w sposób istotny odmienny od analizowanych w niniejszej sprawie uregulowań ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 43).

Art. 61. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie, zwane dalej "postępowaniem regulacyjnym", w przedmiocie przywrócenia im własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części:

1) niepozostających we władaniu kościelnych osób prawnych nieruchomości, o których mowa w art. 60 ust. 1 pkt 1, chyba że pozostają one w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu innych kościołów i związków wyznaniowych;

I ACa 744/19

2) przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki, jeżeli nie wydzielono z nich należnych w myśl tej ustawy gospodarstw rolnych proboszczów. Z gruntów tych mogą być również wydzielone gospodarstwa rolne do 50 ha dla poszczególnych diecezji, seminariów duchownych i domów zakonnych prowadzących działalność określoną w art. 20 i 39; dla pozostałych domów zakonnych mogą być wydzielone gospodarstwa rolne do 5 ha. W skład gospodarstw rolnych mogą wchodzić także grunty leśne stanowiące część składową przejętych uprzednio nieruchomości ziemskich;

3) które należały do zakonów bezhabitowych i stowarzyszeń kościelnych, a zostały przejęte w toku likwidacji dokonanej na podstawie rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej z dnia 10 marca 1950 r. w sprawie przystosowania stowarzyszeń do przepisów prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. poz. 98);

4) mienia fundacji kościelnych;

5) przejętych po 1948 r. w trybie egzekucji zaległości podatkowych;

6) wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte;

6a) przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. poz. 279);

7) przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące te przejęcia.

Przepis ust. 2 art. 61 ustawy stanowi, że przedmiotem postępowania regulacyjnego może być również przekazanie własności nieruchomości lub ich części:

1) w celu przywrócenia w nich sprawowania kultu religijnego lub działalności kościelnych osób prawnych w zakresie, o którym mowa w art. 20 i 39;

2) których stan prawny nie jest ustalony, jeżeli nie stoją temu na przeszkodzie prawa osób trzecich.

Zgodnie z przepisem ust. 3 art. 61 ustawy w odniesieniu do nieruchomości objętych dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy stosuje się odpowiednio art. 63 ust. 1, z tym że w odniesieniu do gruntów objętych tym dekretem przedmiotem postępowania regulacyjnego jest ustanowienie użytkowania wieczystego, natomiast ust. 4 stanowi, że regulacja nie może naruszać:

1) przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. poz. 17, 389 i 394, z 1958 r. poz. 224 oraz z 1969 r. poz. 95);

2) (uchylony);

3) praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.

Zgodnie z przepisem art. 63. 1. ustawy regulacja może polegać na:

1)przywróceniu kościelnym osobom prawnym własności nieruchomości wymienionych w art. 61 ust. 1 i 2 lub ich części;

2) przyznaniu odpowiedniej nieruchomości zamiennej, gdyby przywrócenie własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody;

3)przyznaniu odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości, w razie niemożności dokonania regulacji przewidzianych w pkt 1 i 2.

2.Regulacja dotycząca nieruchomości rolnych może następować także przez wydzielenie odpowiednich nieruchomości z Zasobu (...)

I ACa 744/19

3.W toku postępowania regulacyjnego można dokonać także regulacji granic nieruchomości, a w miarę potrzeby ustanowić służebność gruntową lub znieść służebność dotychczas istniejącą.

4 (uchylony).

5 (uchylony).

6 (uchylony).

7 (uchylony).

8 (uchylony).

9. (utracił moc).

Z przytoczenia treści obu przepisów wynika, że odpowiednikiem ( oczywiście przy uwzględnieniu różnic redakcyjnych) art. 41 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej jest ust. 2 art. 61 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej, który także reguluje fakultatywne przekazanie nieruchomości. Natomiast art. 61 ust. 1,3,4 mimo, że rozbudowany, może stanowić w przybliżeniu odpowiednik art. 40 ust. 1,2 i 4 wskazanej ustawy.

Przepis art. 63 ust. 1 jest natomiast odpowiednikiem przepisu art. 40 ust. 3 i częściowo ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej( również przy uwzględnieniu różnic redakcyjnych).

Zasadnicza różnica w sposobie regulacji obu ustaw wynika z treści art. 63 ust. 1, a w szczególności pkt 1 ust 1 art. 63, który stanowi, iż regulacja może polegać na przywróceniu kościelnym osobom prawnym własności nieruchomości wymienionych w art. 61 ust. 1 i 2 lub ich części, a następnie, gdyby przywrócenie własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody, przyznaniu odpowiedniej nieruchomości zamiennej, ( pkt 2) albo przyznaniu odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości, w razie niemożności dokonania regulacji przewidzianych w pkt 1 i 2( pkt 3).

Z treści przepisu art. 63 ust. 1 wynika, że przywróceniem własności nieruchomości, a gdyby to nie było możliwe przyznanie odpowiedniej nieruchomości zamiennej, a w ostateczności przyznanie odszkodowania dotyczy zarówno obligatoryjnego przywrócenia własności z art. 61 ust. 1 jak i fakultatywnego przyznania nieruchomości z art. 61 ust 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu wejścia w życie ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła(...) w Rzeczypospolitej Polskiej treść obu przepisów – art. 61 i art. 62 – była w istotnych dla rozpoznania niniejszej sprawy fragmentach regulacji niemal taka sama, jak przywołana powyżej, przy czym przepis art. 63 zawierał regulację procedury przed Zespołem (...).

Przepisy art. 40 i 41 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej zostały ukształtowane w sposób istotnie odmienny, gdyż oba sposoby regulacji, oba roszczenia zostały zawarte w dwóch odrębnych artykułach, z których jeden – art. 41 – odwołuje się do uregulowań z art. 40 tylko w zakresie ust 4 art. 40, bez odwołania się do art. 40 ust.3.

Wobec powyższego wykorzystanie przez Sąd I instancji dla uzasadnienia swego rozstrzygnięcia poglądów Sądu Najwyższego wyrażonych w oparciu o przytoczone przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej do interpretacji istotnie odmiennie uregulowanych przepisów ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej, jest bezzasadne i może prowadzić jedynie do wadliwej wykładni.

I ACa 744/19

W zakresie kognicji Sądu Apelacyjnego nie pozostaje w okolicznościach rozpoznawanej sprawy dociekanie motywów tak istotnie odmiennego ukształtowania legislacyjnego obu omawianych postepowań regulacyjnych przez ustawodawcę, tym bardziej, iż nie ma to praktycznego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż nie jest rolą sądu modyfikować czy uzupełniać rozwiązania legislacyjne jednej z ustaw odwołując się poprzez analogię do uregulowań innej ustawy, w sytuacji gdy w związku z istotnie odmiennym ukształtowaniem przepisów obu ustaw, taka analogi nie znajduje żadnych uzasadnionych podstaw, tym samym jest niedopuszczalna.

Sąd Apelacyjny rozważał, czy ewentualnie wyrok Sądu Okręgowego odpowiada prawu w oparciu o przepis art. 40 ust. 1, co umożliwiłoby zaakceptowanie w takiej sytuacji zastosowanie przez Sąd I instancji przepisu art. 40 ust. 3, jednakże analiza okoliczności sprawy i zebranego materiału doprowadziła Sąd odwoławczy do stwierdzenia, iż brak podstaw do zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy wskazanej regulacji.

Powódka zarówno w postępowaniu regulacyjnym jak i w postępowaniu sądowym wywodziła podstawę swego żądania z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej i w tym kierunku prowadziła procesu, a tym samym nie zaoferowała dowodów na poparcie twierdzeń opartych o przepis art. 40 ust. 1 ustawy, gdyż w ocenie Sądu odwoławczego podmiot dochodzący roszczenia z art. 40 ustawy, zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu powinien udowodnić przesłanki obligatoryjnego przywrócenia własności, gdyż dopiero wykazanie podstaw do skutecznego żądania przywrócenia własności otwiera w dalszej kolejności możliwość rozważenia przyznaniu odpowiedniej nieruchomości zamiennej, albo w dalszej kolejności przyznanie odszkodowania.

Z uwagi na okoliczności sprawy przedmiotem rozważań mogły być tylko punkty 2. i 4. art. 40 ust. 1. ustawy: wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie nie zostało wypłacone lub podjęte( punkt 2.) i przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące to przejęcie ( punkt 4.).

W ocenie Sądu Apelacyjnego powódka nie wykazała a także nie wynika to z zebranego materiału dowodowego aby przedmiotowe nieruchomości były objęte wcześniej postępowaniem wywłaszczeniowym.

Wprawdzie w świetle obowiązującej Konstytucji i orzecznictwa wywłaszczenie należy pojmować szeroko jako każde pozbawienie własności, to redakcja punktu 2 art. 40 ust. 1 ustawy wskazuje, że dotyczy on tylko przypadków wywłaszczenia w wąskim znaczeniu, jako skutek indywidualnego aktu stosowania prawa, w wyniku przeprowadzenia określonego postępowania, a nie generalnego w swym zasięgu pozbawienia własności bez odszkodowania na podstawie wydanego aktu normatywnego. Przemawia za taką interpretacją treść „jeżeli odszkodowanie nie zostało wypłacone lub podjęte” co świadczy o czynnościach podejmowanych w określonym postępowaniu, którego wynikiem było wprawdzie wywłaszczenie lecz za odszkodowaniem, którego jednakże nie wypłacono albo nie zostało odebrane, podjęte.

Podobnie brak podstaw do przyjęcia aby zachodziła sytuacja z art. 40 ust. 1 pkt 4 ustawy. W tym zakresie powódka nie naprowadziła żadnych dowodów, a materiał zebrany w sprawie nie stanowi podstaw do zasadnych ustaleń, iż przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego.

Należy w tym miejscu wskazać na przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz.U.1946.13.87 ze zmian), który regulował procedurę obejmowania majątku opuszczonego w zarząd, jak też ustanawiał obowiązek informowania urzędu

I ACa 744/19

likwidacyjnego o majątku opuszczonym, co oznaczało, iż według przywołanego dekretu objęcie we władanie nieruchomości przez państwowe jednostki organizacyjne, co do zasady nie następowało bez tytułu prawnego. Okolicznością przemawiającą pośrednio za tym, iż Skarb Państwa wszedł we władanie przedmiotowych nieruchomości zgodnie z przepisami Dekretu, jest okoliczność, że K. (...) nie wznowił na ziemiach znajdujących się obecnie w granicach Polski swej działalności po zakończeniu wojny.

W uchwale z dnia 21 grudnia 2006 r. ( III CZP 123/06 ) Sąd Najwyższy stwierdził, że własność nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa na podstawie art. 34 ust. 1 pkt 1 dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.), a następnie - przez jednostkę samorządu terytorialnego, na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nie podlega przywróceniu kościelnej osobie prawnej na podstawie art. 40 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 73, poz. 323 ze zm.).

W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że „(...)Jak wyjaśniono w orzecznictwie, przepisy dekretu nie miały bezpośrednio charakteru nacjonalizacyjnego, a konieczność ustanawiania zarządu nieruchomości opuszczonych była i jest oczywista w świetle ogromu start ludzkich i zniszczeń materialnych spowodowanych bezpośrednio przez okupanta i wskutek działań wojennych. Jeżeli nieruchomość była opuszczona, działanie ówczesnych władz polegające na obejmowaniu jej w zarząd nie może być poczytane za pozbawione tytułu prawnego.”.

Oczywiście nie można wykluczyć przypadków władania w okresie powojennym określonymi nieruchomościami przez państwowe jednostki organizacyjne bez tytułu prawnego, jednakże w rozpoznawanej sprawie brak podstaw do ustaleń, że dotyczyło to przedmiotowych nieruchomości.

Wobec powyższego również przepis art. 40 ust. 1 nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania.

Podsumowując przedstawione rozważania, w ocenie Sądu Apelacyjnego, przyjęta przez Sąd Okręgowy interpretacja przepisu art. 41 ustawy nie znajduje podstaw w uregulowaniach ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samy nie może stanowić podstawy do uwzględnienia żądania powódki w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Podobnie brak wykazanych przez powódkę podstaw do ewentualnego zastosowania art. 40 ustawy.

Wobec przytoczonych rozważań żądanie powódki zasadzenia odszkodowania w przyjętej przez Sąd Okręgowy kwocie jest bezzasadne.

Zarzuty apelacyjne oparte o przepis art. 361 §§ 1 i 2 kc w powiązaniu z odpowiednimi przepisami ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła (...)w Rzeczypospolitej Polskiej są w istocie powtórzeniem wcześniejszych dwóch zarzutów opartych o przepisy powołanej ustawy, stąd aktualne są w tym zakresie przedstawione wyżej rozważania Sądu odwoławczego, przy czym bezzasadne jest przywoływanie przez skarżącego art. 361 §§ 1 i 2 kc w kontekście obowiązku przekazania nieruchomości zamiennych, natomiast w zakresie zasad ustalania odszkodowania ustawa odsyła do przepisów regulujących odszkodowania przy wywłaszczeniu nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na podstawie przepisu art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok w punktach 1 i 4 w ten sposób, że oddalił powództwo w zakresie zasadzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz powódki kwoty 3 460 335 zł

I ACa 744/19

( trzy miliony czterysta sześćdziesiąt tysięcy trzysta trzydzieści pięć złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po uprawomocnieniu się zaskarżonego wyroku do dnia zapłaty, a także nie obciążył powódkę kosztami procesu na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Podobnie Sąd Apelacyjny nie obciążył powódkę kosztami postępowania apelacyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd Apelacyjny nie obciążył powódki kosztami postępowania apelacyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej przy zastosowaniu art. 102 kpc, gdyż w ocenie Sądu odwoławczego z uwagi na charakter sprawy, jej przedmiot oraz okoliczności, sposób legislacyjnego ukształtowania postpowania regulacyjnego w obu przywołanych wcześniej ustawach, w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, który przemawia za odstąpieniem od obciążenia skarżącej kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej, gdyż powódka mogła być przeświadczona o zasadności dochodzonego roszczenia. Podobne względy Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę w zakresie kosztów postępowania przed Sądem Okręgowym, o których orzekła w zmienionym punkcie 4. wyroku Sądu I instancji.

Małgorzata Goldbeck-Malesińska Marek Górecki Maciej Rozpędowski