Postanowienie SN z 18 marca 2015, sygn. I CZ 23/15
Data orzeczenia
18 marca 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Tadeusz Wiśniewski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 18 marca 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
w sprawie z powództwa A. S.A. w W.
przeciwko J. S.
o zobowiązanie do opublikowania sprostowania,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 18 marca 2015 r.,
zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 26
listopada 2014 r.,
oddala zażalenie.
2
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny
odrzucił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 29 maja
2013 r. zobowiązującego go do opublikowania na określonym portalu internetowym
sprostowania nieprawdziwych informacji zawartych we wskazanej w wyroku
publikacji. Sąd Apelacyjny stwierdził, że apelacja pozwanego podlegała odrzuceniu
na podstawie art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c. jako wniesiona po upływie
siedmiodniowego terminu przewidzianego w art. 52 ust. 5 Pr. pras., gdyż
pełnomocnik pozwanego otrzymał odpis wyroku Sądu pierwszej instancji z
uzasadnieniem w dniu 30 lipca 2013 r., a apelacja została wniesiona w dniu 9
sierpnia 2013r., gdy tymczasem termin do jej wniesienia upłynął w dniu 6 sierpnia
2013 r.
W zażaleniu pozwany zarzucił naruszenie art. 52 ust. 5 Pr. pras. w brzmieniu
znowelizowanym ustawą z dnia 14 września 2012 r. o zmianie ustawy Pr. pras.,
przez zastosowanie w sprawie tego przepisu zamiast przepisu w brzmieniu
obowiązującym w dacie złożenia przez powoda wniosku o sprostowanie, a więc
przed nowelizacją, naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 września 2012 r.
o zmianie ustawy Pr. pras. przez zastosowanie przepisów w nowym brzmieniu
nadanym przez powyższą ustawę nowelizacyjną, zamiast w brzmieniu sprzed
nowelizacji oraz arbitralną zmianę oceny, który stan prawny (sprzed nowelizacji czy
po niej) powinien znaleźć zastosowanie w sprawie, bez uwzględnienia faktu,
że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji toczyło się według stanu
prawnego sprzed nowelizacji i Sąd ten pouczył strony, iż zastosowanie mają
przepisy w dawnym brzmieniu, co po zajęciu innego stanowiska przez Sąd drugiej
instancji pozbawiło pozwanego możliwości obrony swoich praw i skutkowało
nieważnością postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpoznawana sprawa toczyła się w wyniku wniesienia przez powodową
spółkę powództwa przewidzianego w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r.
3
- Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24, ze zm. - dalej: „Pr. pras.”) o opublikowanie
sprostowania nieprawdziwej wiadomości zawartej w materiale umieszczonym przez
pozwanego na określonym portalu internetowym.
Zakwestionowany materiał opublikowany został w dniu 16 maja 2012 r.,
a pismem z dnia 31 maja 2012 r. powódka zażądała od pozwanego redaktora
naczelnego sprostowania w terminie siedmiu dni publikacji na podstawie art. 31
ust. 1 pkt 3 Pr. pras. Wobec braku reakcji wystąpiła w dniu 11 lipca 2012 r.
z przedmiotowym powództwem.
Przepis art. 31 Pr. pras. utracił moc z dniem 14 czerwca 2012 r. w wyniku
wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 grudnia 2010 r. K 41/07 (Dz. U. Nr 235,
poz. 1551). Ustawą z dnia 14 września 2012 r. o zmianie ustawy- Prawo prasowe
(Dz. U. z 2012, poz. 1136 - dalej: „ustawa nowelizacyjna”), która weszła w życie
z dniem 2 listopada 2012r., zmieniono regulacje dotyczące sprostowania publikacji
prasowej, między innymi przez wprowadzenie art. 31a, stanowiącego odpowiednik
uchylonego art. 31 oraz zmianę art. 39 i art. 52 regulującego postępowanie sądowe
toczące się w wyniku powództwa wniesionego na podstawie art. 39 ust.1 Pr. pras.
Zgodnie z art. 52 pkt.5 w nowym brzmieniu, od wyroku sądu pierwszej instancji
przysługuje apelacja, którą wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia stronie
skarżącej wyroku z uzasadnieniem.
Wymaga zatem rozstrzygnięcia czy przepis ten – w brzmieniu nadanym
powyższą ustawą nowelizacyjną- ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie,
w której powództwo przewidziane w art. 39 ust. 1 Pr. pras. zostało wniesione przed
nowelizacją.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia
17 stycznia 2001 r. III CZP 49/00, stanowiącej zasadę prawną (OSNC 2001/4/53),
stosowaniem w czasie norm prawa procesowego cywilnego rządzą dwie
zasady, które ustawodawca ustanawia w przepisach międzyczasowych: zasada
jedności (jednolitości, ciągłości) postępowania oraz zasada aktualności czyli
bezzwłocznego (natychmiastowego, bezpośredniego) stosowania przepisu
procesowego. Zasada jedności oznacza, że w sprawie, aż do jej zakończenia,
stosuje się przepisy ustawy procesowej obowiązującej w chwili wszczęcia
4
postępowania, natomiast w myśl zasady aktualności, przepisy procesowe wchodzą
w życie bezzwłocznie i znajdują zastosowanie we wszystkich sprawach bez
względu na chwilę wszczęcia postępowania, przy czym czynności procesowe
dokonane wcześniej pozostają w mocy. Formułowane są również koncepcje
pośrednie, łączące obie zasady np. w zależności od faz (stadiów) toczącego się
postępowania, stanowiąc, że nowe przepisy procesowe stosuje się z chwilą
przejścia sprawy do następnego stadium postępowania, najczęściej do kolejnej
instancji. Uchwalając aktualnie obowiązujący kodeks postępowania cywilnego
ustawodawca definitywnie zrezygnował z zasady jedności postępowania,
ustanawiając w jej miejsce zasadę bezzwłocznego działania normy procesowej,
wyrażoną w art. XV § 1 p.w.k.p.c. Jednocześnie w orzecznictwie i piśmiennictwie
przyjęto, że ze względu na brak w polskim ustawodawstwie kodeksu prawa
międzyczasowego, ogólnych reguł prawa intertemporalnego w dziedzinie prawa
procesowego należy szukać w przepisach międzyczasowych dotyczących kodeksu
postępowania cywilnego, zwłaszcza wówczas, gdy wprowadzając konkretne
zmiany, ustawodawca nie wypowiedział się w tym zakresie (porównaj między
innymi uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1986 r. III CZP
13/86, OSNCP 1987/2-3/31). Obecnie zatem w prawie procesowym cywilnym
obowiązuje zasada bezzwłocznego działania nowych przepisów prawa
procesowego, a jeżeli ustawodawca zamierza od tej zasady odstąpić, to uchwala
przepisy międzyczasowe wyznaczające ściśle granice tego odstępstwa.
We wskazanej ustawie nowelizacyjnej Prawa prasowego ustawodawca
wprowadził przepisy międzyczasowe zawarte w art. 2 tej ustawy, jednakże żaden
z nich nie dotyczy kwestii terminu wniesienia apelacji od wyroku sądu pierwszej
instancji wydanego w sprawie wszczętej na podstawie art. 39 Pr. pras.
o sprostowanie publikacji prasowej ani w ogóle postępowania międzyinstancyjnego.
Przepisy art. 2 ust. 1 tej ustawy regulują kwestie międzyczasowe odnoszące się
jedynie do złożenia przez uprawnionego wniosku przewidzianego w art. 31a
Pr. pras. do redaktora naczelnego o sprostowanie materiału prasowego, a więc
dotyczą pierwszej, przedsądowej fazy postępowania o sprostowanie i w żadnym
zakresie nie mają zastosowania do postępowania sądowego, stanowiącego drugą,
samodzielną i odrębną fazę postępowania o sprostowanie, rozpoczynającą się
5
wniesieniem powództwa, o którym mowa w art. 39 ust. 1 Pr. pras. i toczącego się
na podstawie przepisów k.p.c., z modyfikacjami przewidzianymi w art. 52 Pr. pras.
Tej drugiej fazy postępowania, a więc postępowania sądowego, dotyczy przepis
intertemporalny zawarty w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej, jednakże reguluje on
jedynie kwestię od kiedy biegną terminy przewidziane w art. 52 pkt 1 i 6, a więc
terminy, w jakich sąd pierwszej instancji obowiązany jest rozpoznać sprawy,
o których mowa w art. 39 ust. 1 Pr. pras. a sąd drugiej instancji rozpoznać apelację.
Przepisy te nie regulują żadnych innych kwestii międzyczasowych wynikających
z nowelizacji Prawa prasowego na podstawie omawianej ustawy nowelizacyjnej,
w tym kwestii dotyczących terminu wniesienia przez stronę apelacji od wyroku sądu
pierwszej instancji, co oznacza, że w tym zakresie mają bezpośrednio
zastosowanie przepisy w nowym brzmieniu, w myśl obowiązującej w polskiej
procedurze cywilnej zasady bezzwłocznego działania nowych przepisów prawa
procesowego.
W konsekwencji należy przyjąć, że przewidziany w art. 52 pkt. 5 Pr. pras.,
w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną, siedmiodniowy termin do wniesienia
apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o opublikowanie
sprostowania materiału prasowego (art. 39 ust. 1) dotyczy także spraw wszczętych
przed wejściem w życie ustawy nowelizacyjnej, w których wyrok sądu pierwszej
instancji zapadł po tej dacie.
Pozwany zatem obowiązany był wnieść apelację w terminie 7 dni od
doręczenia mu wyroku Sądu pierwszej instancji z uzasadnieniem, a ponieważ
wniósł ją z uchybieniem powyższego terminu, apelacja podlegała odrzuceniu na
podstawie art. 370 k.p.c. Skoro nie odrzucił jej Sąd pierwszej instancji, obowiązany
był uczynić to Sąd drugiej instancji na podstawie art. 373 k.p.c.
Zażalenie jest więc nieuzasadnione, bowiem Sąd Apelacyjny prawidłowo
zastosował wskazane w nim przepisy. Tym samym niewątpliwie nie doszło też do
nieważności postępowania przed Sądem drugiej instancji, a podniesione
w zażaleniu zarzuty związane z prowadzeniem przez Sąd pierwszej instancji
postępowania międzyinstancyjnego według procedury obowiązującej przed
nowelizacją i pouczenie stron, że mają w tym zakresie zastosowanie te właśnie
6
przepisy, a nie przepisy znowelizowane, mogłyby być rozważane jedynie w ramach
rozpatrywania ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia
apelacji.
Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
w zw.
z art. 3941
§ 3 k.p.c. oddalił zażalenie.