Wyrok z 14 lipca 2021, sygn. III AUa 269/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 lipca 2021 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Dorota Szarek

po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2021 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy H. K.

przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.

o emeryturę policyjną

na skutek apelacji H. K.

od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XIV Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 29 grudnia 2020 r. sygn. akt XIV U 739/20

uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie XIV Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.

Dorota Szarek

Sygn. akt III AUa 269/21

UZASADNIENIE

Decyzją z 21 stycznia 2020 r., znak: (...), Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu wniosku H. K. z 6 grudnia 2019 r., odmówił jej prawa do policyjnej emerytury na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, wskazując, że udowodniła wyłącznie 2 lata, 4 miesiące i 4 dni zamiast wymaganych 5 lat przy wykonywaniu zadań określonych w art. 1 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy z 24 lutego 1999 r. o Służbie Celnej lub art. 2 ust. 1 pkt 4-6 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej lub Służbie Celno-Skarbowej.

H. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym wnioskowała o jej zmianę poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia emerytalnego. Odwołująca się podniosła, że organ wydający decyzję nie przeanalizował w ogóle przebiegu jej służby i nie dokonał oceny realizowanych przez nią zadań wynikających z rodzaju komórek, w których pełniła służbę oraz czynności wykonywanych na zajmowanych przez nią stanowiskach.

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od odwołującej się kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że z zaświadczenia o przebiegu służby w Służbie (...) z 17 grudnia 2019 r. sporządzonego przez (...) w W. wynika, że na dzień zwolnienia ze służby (tj. 31 sierpnia 2017 r.) H. K. posiada 2 lata 4 miesiące i 4 dni wysługi przy wykonywaniu zadań, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. To oznacza, że H. K. nie legitymuje się wymaganym w ust. 2 pkt 1 art. 12 ustawy zaopatrzeniowej szczególnym okresem 5 lat służby przy wykonywaniu zadań tam określonych.

Wyrokiem z 29 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowego w Warszawie XIV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie i zasądził od H. K.
na rzecz Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA w W. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Powyższy wyrok Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych:

H. K. (ur. (...)) za pośrednictwem (...) w W. 6 grudnia 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie emerytury policyjnej.

H. K. w okresie od 15 września 1999 r. do 30 czerwca 2000 r. pełniła służbę w Służbie (...) w wymiarze 9 miesięcy i 16 dni, następnie w okresie od 1 lipca 2000 r. do 18 lipca 2001 r. w Służbie (...)w wymiarze 1 roku i 18 dni, od 8 października 2001 r. do 28 lutego 2017 r. w Służbie (...) w wymiarze 15 lat, 4 miesięcy i 24 dni oraz w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. – w Służbie (...) w wymiarze 6 miesięcy. Odwołująca się w trakcie ww. okresów wykonywała zadania policji (...) + służba w (...) w następujących okresach: od 15 września 1999 r. do 30 czerwca 2000 r. w wymiarze 9 miesięcy i 16 dni oraz w okresie od 1 lipca 2000 r. do 18 lipca 2001 r. w wymiarze 1 roku i 18 miesięcy.

Łącznie na dzień zwolnienia ze służby, wysługa, o której mowa w art. 12 ust. 2 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin wynosiła 2 lata, 4 miesiące i 4 dni.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów zebranych w aktach sprawy, w tym w aktach organu emerytalno-rentowego, wskazując, że dokumenty te nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ich autentyczności i rzetelności sporządzenia. W ocenie tego Sądu zgromadzony materiał był wystarczający i kompletny do poczynienia ustaleń faktycznych i rozstrzygnięcia sprawy. W przedmiotowej sprawie Sąd orzekł, biorąc pod uwagę wymogi procedury, zasady doświadczenia życiowego, reguły logicznego myślenia i pewien poziom świadomości prawnej, według których w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważył materiał dowodowy jako całość, dokonując wyboru określonych środków. Ważąc ich moc oraz wiarygodność, odniósł je do pozostałego materiału w sprawie.

W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288 ze zm.) emerytura policyjna przysługuje funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby, który w dniu zwolnienia posiada 15 lat służby w Policji (…), z wyjątkiem funkcjonariusza, który ma ustalone prawo do emerytury określonej w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej z uwzględnieniem okresów służby i okresów z nią równorzędnych.

W myśl ust. 2 ww. artykułu, w przypadku funkcjonariuszy Służby Celnej lub funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej dodatkowo wymagane jest posiadanie stażu służby co najmniej 5 lat: przy wykonywaniu zadań określonych odpowiednio w art. 1 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej lub w art. 2 ust. 1 pkt 4–6 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej lub służby w Służbie Celno-Skarbowej.

Sąd Okręgowy uznał bez wątpliwości, że zasadniczym środkiem dowodowym potwierdzającym datę i podstawę zwolnienia ze służby oraz okres służby jest zaświadczenie o przebiegu służby, sporządzone na podstawie akt osobowych funkcjonariusza, wystawione przez właściwe organy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu lub Państwowej Straży Pożarnej, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 18 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu i Państwowej Straży Pożarnej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2015 r., poz. 1148 z późn. zm.). Zgodnie z § 15 ww. rozporządzenia, okresy służby zaliczane do wysługi emerytalnej ustala się na podstawie zaświadczeń o przebiegu służby funkcjonariusza.

Skoro z materiału dowodowego wynika, że łącznie na dzień zwolnienia ze służby, wysługa odwołującej się, o której mowa w art. 12 ust. 2 ustawy z 18 lutego 1994 r.
o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (…) wynosi 2 lata, 4 miesiące i 4 dni, to w ocenie Sądu I instancji odwołująca się, że nie spełnia wymogu z art. 12 ust. 2 ww. ustawy.

Sąd Okręgowy wskazał przy tym, że powyższe zaświadczenie o przebiegu służby dla celów emerytalnych i rentowych nie stanowi wyłącznego i wiążącego środka dowodowego celem wykazania warunków faktycznego pełnienia służby. Bowiem zgodnie z art. 473 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych przed sądem nie stosuje się żadnych ograniczeń dowodowych. Ten wyjątek od ogólnych zasad wynikających z art. 247 k.p.c. sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane i ich dopuszczenie za celowe na co wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 2 lutego 1996 r. (SN II URN 3/95). Stosownie do art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (ciężar dowodu w znaczeniu procesowym) a na podstawie art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (ciężar dowodu w znaczeniu materialnym). Zdaniem Sądu I instancji odwołująca się nie sprostała powyższym wymogom.

W tej sytuacji Sąd ten uznał, że odwołująca się nie wykazała, że wykonywała przez okres co najmniej 5 lat zadania i obowiązki określone w art. 1 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy o Służbie Celnej z 24 lipca 1999 r. i art. 2 ust. 1 pkt 4-6 ustawy o Służbie Celnej z 27 sierpnia 2009 r. Dlatego na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. odwołanie odwołującej się zostało oddalone.

Apelację od powyższego wyroku wniosła odwołująca się domagając się uchylenia wyroku.

W uzasadnieniu powołała przepisy prawa, które zawierają określenie co należy rozumieć przez „wykonywanie zadań policyjnych”, których posiadanie w stażu służby
w wymiarze co najmniej 5 lat jest warunkiem do uzyskania prawa do emerytury mundurowej. Podniosła również, że w swoim odwołaniu od zaskarżonej decyzji wskazała zadania i okresy w których wykonywała podczas służby zadania, które mieszczą się w kategorii ww. zadań, a które nie zostały uwzględnione przez Izbę Administracji Skarbowej w wydanym zaświadczeniu o przebiegu służby w Służbie Celnej. W jej ocenie wykonywała co najmniej przez 5 lat zadania policyjne, co uprawnia ją do emerytury policyjnej.

Wnosząc o uchylenie wyroku odwołująca się wniosła aby Sąd Okręgowy rozpoznając ponownie sprawę, przy powtórnym ustalaniu okresu przez jaki wykonywała zadania policyjne uwzględnił faktyczny przebieg jej służby, zgodnie z wytycznymi Szefa Krajowej Administracji Skarbowej określonymi w ww. dokumencie „Dobre praktyki" (którego kopię dołączyła do apelacji), a w konsekwencji uznał, że spełnia warunek do uzyskania prawa do emerytury policyjnej w postaci posiadania co najmniej 5 lat służby przy wykonywaniu zadań policyjnych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że postępowanie apelacyjne ma merytoryczny charakter i jest dalszym ciągiem postępowania rozpoczętego przed sądem pierwszej instancji. Zasadne wniesienie apelacji powinno prowadzić przede wszystkim do wydania orzeczenia reformatoryjnego, a wyjątkowo tylko orzeczenia kasatoryjnego.

W niniejszej sprawie zarzut apelacji dotyczy nieustalenia stanu faktycznego w sposób obiektywny i staranny zarówno przez organ rentowy jak i Sąd I instancji co skutkowało błędnym uznaniem, że odwołująca się nie spełniła wymogów do otrzymania emerytury policyjnej.

Rozpoznanie tego zarzutu wymagało poczynienia ustaleń przez Sąd Odwoławczy
w zakresie prawidłowości procedowania przez Sąd pierwszej instancji oraz oceny, czy
w istocie zostały naruszone zasady procesowe w stopniu określonym w art. 386 § 4 k.p.c.

Odwołująca już w odwołaniu podniosła, że organ rentowy nie przeanalizował w ogóle przebiegu jej służby i nie dokonał oceny realizowanych przez nią zadań wynikających z rodzaju komórek, w których pełniła służbę oraz czynności wykonywanych na zajmowanych przez nią stanowiskach. Jednocześnie wskazała zadania, które mieszczą się w kategorii ww. zadań, a które nie zostały uwzględnione przez Izbę Administracji Skarbowej.

Sąd I instancji prawidłowo przyjmując, że zaświadczenie o przebiegu służby dla celów emerytalnych i rentowych (na podstawie którego organ rentowy ustalił, że odwołująca przez 2 lata, 4 miesiące i 4 dni wykonywała „zadania policyjne” o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy o Służbie Celnej z 24 lipca 1999 r. i art. 2 ust. 1 pkt 4-6 ustawy o Służbie Celnej z 27 sierpnia 2009 r.) nie stanowi wyłącznego i wiążącego środka dowodowego dla wykazania warunków faktycznego pełnienia służby i prawidłowo wskazując, że stosownie do art. 473 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych przed sądem nie stosuje się żadnych ograniczeń dowodowych a na podstawie art. 232 k.p.c. i art. 6 k.c. to na odwołującej spoczywał obowiązek wskazania dowodów dla stwierdzenia faktów,
z których wywodzi skutki prawne, w sposób nieusprawiedliwiony pominął to, że odwołująca się wskazała w odwołaniu zadania, które jej zdaniem mieszczą się w kategorii „zadań policyjnych”, a które nie zostały uwzględnione przez Izbę Administracji Skarbowej. Sąd I instancji nie prowadził żadnych wyjaśnień w tym zakresie i nie skorzystał z uprawnień wynikających z art. 232 k.p.c. zdanie drugie („Sąd może dopuścić dowód nie wskazany przez stronę”), choćby poprzez dopuszczenie dowodu z akt osobowych odwołującej by zweryfikować twierdzenia odwołującej się.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 5 marca 2012 r. w sprawie o sygn. I CZ 8/21, LEX nr 3147742, wskazał, że w razie dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby czynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego uzasadnia w takich wypadkach uchylenie orzeczenia wobec uznania, że nie została rozpoznana istota sprawy.

Sąd Apelacyjny mając to na uwadze uznał, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Wobec tego zasadne jest uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy, przed wydaniem wyroku powinien prawidłowo przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie podniesionych przez odwołującą okoliczności co do przebiegu jej służby i realizowanych przez nią zadań wynikających z rodzaju komórek, w których pełniła służbę oraz czynności wykonywanych na zajmowanych przez nią stanowiskach z poszanowaniem prawa strony do rozpoznania jej wniosków i zarzutów a razie potrzeby do udzielenia jej stosownych pouczeń w tym zakresie i dokonać analizy zebranego materiału dowodowego pod kątem spełnienia przez odwołującą ostatniego wymogu do przyznania emerytury policyjnej w postaci posiadania co najmniej 5 lat służby przy wykonywaniu zadań policyjnych.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

Dorota Szarek