Postanowienie SN z 25 czerwca 2015, sygn. V CZ 34/15
Data orzeczenia
25 czerwca 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 25 czerwca 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Jan Górowski
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Podukcyjno-Handlowo-Usługowego "E."
E. G., J. G.Spółki Jawnej z siedzibą w R.
przeciwko E. W., M. G. i Z. B.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 25 czerwca 2015 r.,
zażalenia pozwanych na wyrok Sądu Okręgowego w O.
z dnia 20 marca 2015 r.,
oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego orzeczeniu kończącemu
postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
2
Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 20 października 2014 r. oddalił jako
przedwczesne powództwo Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego
„E.” E. G., J. G. spółki jawnej w R. przeciwko E. W., M. G. i Z. B. o zapłatę.
Z ustaleń wynika, że pozwani byli członkami zarządu „F.” sp. z o.o. w N. w
czasie powstania zobowiązań wobec powoda, co do których egzekucja
prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego okazała się bezskuteczna. W
stosunku do spółki „F.” toczy się postępowanie upadłościowe, ogłoszona została
bowiem upadłość likwidacyjna. Sąd Rejonowy uznał, że do czasu zakończenia tego
postępowania nie można ustalić, czy istnieje przesłanka uzasadniająca
odpowiedzialność pozwanych określona w art. 299 k.s.h., którą jest niezgłoszenie,
z winy członków zarządu spółki, wniosku o ogłoszenie jej upadłości w odpowiednim
terminie. Zdaniem Sądu Rejonowego, do czasu zakończenia postępowania
upadłościowego nie jest możliwe ustalenie, czy w chwili zgłoszenia wniosku o
ogłoszenie upadłości istniał majątek spółki, pozwalający na zaspokojenie roszczeń
powoda.
Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 20 marca 2015 r. uwzględniając
apelację powoda uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu
do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy nie podzielił oceny o przedwczesności
powództwa i wskazał, że w sprawie nie zostały zbadane przesłanki zwalniające
członków zarządu spółki z odpowiedzialności określonej w art. 299 k.s.h., nie
ustalono bowiem, kiedy pozwani powinni byli złożyć wniosek o ogłoszenie
upadłości i czy w tym czasie istniał majątek spółki pozwalający na spłatę
zobowiązań, a nie tylko na prowadzenie postępowania upadłościowego. W ocenie
Sądu Okręgowego, nie doszło do zbadania istoty sprawy, co uzasadniało uchylenie
zaskarżonego apelacją wyroku na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyli zażaleniem pozwani, zarzucając
naruszenie art. 232, 233, 3, 386 § 4 i 6 k.p.c. oraz art. 299 k.s.h. Skarżący zarzucili
Sądowi Okręgowemu naruszenie zasady kontradyktoryjności oraz zasady prawdy
formalnej, poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku wiążących zaleceń
dotyczących przyszłego przebiegu postępowania w sposób konwalidujący
3
procesowe błędy popełnione przez powoda, zwłaszcza zaś bierność dowodową.
Zarzucając brak postaw do uznania, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty
sprawy, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., uchylenie przez sąd drugiej instancji
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania możliwe jest tylko wtedy, gdy nie
została rozpoznana istota sprawy lub zachodzi potrzeba przeprowadzenia
postępowania dowodowego w całości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego
przyjmuje się jednolicie, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas,
gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było
przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania
albo oceny merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje
przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. Taka
właśnie sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Wbrew bowiem
podnoszonym w zażaleniu zarzutom, Sąd Rejonowy jedynie pozornie rozpoznał
sprawę, nie badając podnoszonych przez pozwanych okoliczności zwalniających
ich od odpowiedzialności za długi spółki. Wyrażona przez Sąd Rejonowy ocena
o przedwczesności powództwa wobec braku możliwości ustalenia, do czasu
zakończenia postępowania upadłościowego, czy istniał – i w jakim czasie – majątek
spółki umożliwiający zaspokojenie należności powoda, jest oczywiście wadliwa.
Orzeczenie kończące postępowanie upadłościowe nie stanowi prejudykatu
w niniejszym postępowaniu, a sąd rozpoznający sprawę z powództwa opartego na
przepisie art. 299 k.s.h. nie jest pozbawiony możliwości prowadzenia własnych
ustaleń na podstawie zaoferowanych przez strony dowodów.
Sąd Okręgowy, uchylając zaskarżony apelacją wyrok, nie uchybił zasadzie
kontradyktoryjności ani prawdy formalnej, wskazując przesłanki odpowiedzialności
członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określone w art. 299
k.s.h. oraz wyrażoną w tym przepisie zasadę rozkładu ciężaru dowodów. Nie
oznacza to, wbrew twierdzeniom skarżącego, zastąpienia stron w inicjatywie
dowodowej czy też konwalidowania bierności dowodowej powoda, a jedynie
konieczność dokonania przez Sąd Rejonowy stosownych ustaleń faktycznych
4
i oceny, czy przedstawione przez strony dowody uzasadniają uznanie albo
zasadności powództwa, albo zasadności zarzutów dotyczących wystąpienia
przesłanek egzoneracyjnych, o jakich mowa w art. 299 k.s.h. Od takiej oceny Sąd
Rejonowy się uchylił, uznając że powództwo jest przedwczesne, co trafnie zostało
zakwalifikowane przez Sąd Okręgowy jako nierozpoznanie istoty sprawy.
Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814
w związku
z art. 3941
§ 3 k.p.c.