Wyrok z 7 maja 2026, sygn. I C 912/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Bożena Chłopecka

Protokolant: Agnieszka Lichocka

po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

przeciwko I. I. i X. I. (2)

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanych I. I. i X. I. (1) solidarnie na rzecz powódki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 299.403,89 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dziewięć tysięcy czterysta trzy złote i osiemdziesiąt dziewięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 kwietnia 2024r. do dnia zapłaty,

II.  ustala, że pozwani solidarnie w stosunku do powódki ponoszą koszty postępowania, z tym, że ich wyliczenie pozostawia referendarzowi sądowemu.

IC 912/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 24 września 2024 roku (data prezentaty Biura Podawczego tut. Sądu k.3) powódka Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: ARiMR) wniosła o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla, że pozwani I. I. i X. I. (2) mają jej zapłacić solidarnie kwotę 299.403,89 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od sumy wekslowej od dnia 09 kwietnia 2024 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanych na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wskazała, że pozwany I. I. nie wywiązał się z obowiązków wynikających z zawartej pomiędzy nimi umowy, a deklaracja wekslowa wystawiona przez pozwanego i jego żonę - również pozwaną - stanowiła prawne zabezpieczenie wykonania przez niego zobowiązań wynikających z umowy, tj. weksel własny in blanco /pozew – k. 3-6/.

W dniu 1 października 2024 roku, Sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, w którym uwzględnił żądanie powoda w całości oraz zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 10.960 złotych kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się nakazu zapłaty do dnia zapłaty w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu albo wnieść w tym terminie zarzuty /nakaz zapłaty k. 51/.

Pozwani w dniu 18 listopada 2024 roku wnieśli zarzuty od nakazu zapłaty, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie powództwa w całości. Ponadto wnieśli o wstrzymanie nakazu zapłaty, a jednocześnie o zwolnienie pozwanych od kosztów sądowych w całości /zarzuty pozwanych k. 66/.

W uzasadnieniu tożsamych zarzutów pozwani zakwestionowali wszystkie okoliczności wskazane w pozwie, poza wyraźnie przyznanymi. Pozwani podnieśli zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem wekslowym tj. na kwotę zabezpieczonego wekslem roszczenia, które ich zdaniem w chwili wypełnienia weksla było przedawnione.

Pozwani podkreślali, iż beneficjent umowy – pozwany I. I. spełnił w terminie wszystkie wymagania objęte umowami, zgłoszenie pracowników do ubezpieczenia z datą wsteczną nie było celowym działaniem zmierzającym do niewykonania obowiązku umownego a wynikało z okoliczności losowych i niezależnych od strony. Kwestionowali również wysokość i sposób wyliczenia przez powoda kwoty stanowiącej sumę wekslową. Pozwani powoływali się na naruszenie zasad współżycia społecznego przez powoda w związku z dochodzeniem przedmiotowego roszczenia.

Postanowieniem z dnia 19 lutego 2025 roku Sąd Okręgowy w Warszawie wstrzymał wykonalność nakazu zapłaty z dnia 1 października 2024 roku jako tytułu zabezpieczenia do czasu zakończenia niniejszego procesu /postanowienie k. 158 /.

Do zamknięcia rozprawy, stanowiska stron nie uległy zmianie /protokół rozprawy 272-273v./.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Pozwany I. I. był beneficjentem w ramach działania ,,Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw’’ objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W dniu 28 lutego 2013 roku w R.pomiędzy Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w W. a I. I. została zawarta Umowa przyznania pomocy nr (...) dowód: umowa k. 13-27/.

W dniu 28 lutego 2013 roku, tj. w dniu zawarcia ww. umowy pozwani – I. I. i X. I. (2) - wystawili weksel gwarancyjny na kwotę 299.403,89 zł, do którego tego samego dnia została sporządzona deklaracja wekslowa. W deklaracji wekslowej pozwani upoważnili ARiMR do wypełnienia weksla w każdym czasie w wypadku niedotrzymania terminu spłaty zobowiązania wobec ARiMR, na sumę całkowitego zobowiązania wynikającego z łączącej strony umowy, łącznie z odsetkami, prowizjami, opłatami powstałymi z jakiegokolwiek tytułu oraz opatrzenia go datą płatności według swego uznania i uzupełnienia brakującymi elementami, zawiadamiając o tym beneficjenta listem poleconym wysłanym przynajmniej na siedem dni przed terminem płatności weksla / dowód: weksel k. 11, deklaracja wekslowa k. 12-12v./.

W oparciu o ww. umowę, pozwanemu miała zostać przyznana pomoc finansowa od powoda w wysokości 242.638,00 zł jednak nie więcej niż 50% poniesionych kosztów kwalifikowanych operacji. Pomoc miała być przekazana w dwóch transzach:

1.  pierwsza transza w wysokości 142.191,50 zł nie więcej jednak niż 50% przyznanej umową kwoty pomocy,

2.  druga transza w wysokości 100.446,50 zł nie więcej jednak niż 50% przyznanej umową kwoty pomocy (§ 4 Umowy).

Na podstawie § 3 i § 5 ust. 1 pkt 4 umowy beneficjent zobowiązał się do realizacji operacji w celu: zwiększenia konkurencyjności i utworzenia nowych miejsc pracy oraz wzrostu przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Umowa nakładała na beneficjenta pomocy zobowiązania, które miały być realizowane przez 5 lat liczonych od dnia przyznania pomocy pod rygorem obowiązku zwrotu pomocy (§ 5 ust.1 pkt 8,9 w zw. z § 12 ust. 1 umowy) oraz przez 2 lata liczone od dnia dokonania przez Agencję płatności ostatecznej w zakresie obowiązku utworzenia 3 nowych miejsc pracy w stosunku do stanu bazowego wynoszącego 3 etaty (§ 5 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 7).

§ 12 ust. 1 pkt 1, 7 Umowy stanowił, iż Agencja zażąda zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranej kwoty pomocy m.in. w przypadku nieosiągnięcia lub niezachowania celu operacji, niespełnienia co najmniej jednego z zobowiązań umownych, w tym zmniejszenia liczby utworzonych nowych miejsc pracy lub obniżenia poziomu zatrudnienia w przedsiębiorstwie beneficjenta, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 4 i 5 z zastrzeżeniem § 13.

Zgodnie z § 12 ust. 3 i 4 umowy beneficjent miał zwrócić nienależnie lub nadmiernie pobraną kwotę pomocy powiększoną o odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych za okres między terminem zwrotu środków przez beneficjenta wyznaczonym w piśmie powiadamiającym o konieczności zwrotu a datą zwrotu lub odliczenia. Zgodnie z § 12 ust. 5 umowy beneficjent zobowiązał się zwrócić całość lub część otrzymanej pomocy w terminie 14 dni od doręczenia mu wezwania.

W § 16 umowy strony ustaliły, że prawnym zabezpieczeniem wykonania przez beneficjenta zobowiązań określonych w umowie jest weksel niezupełny (in blanco).

Umowa była trzykrotnie aneksowana / dowody: k. 28-32/.

W dniach 3 lipca 2014 r. oraz 24 kwietnia 2015 r. pozwanemu została wypłacona pomoc w łącznej wysokości 240 788,00 zł / dowód: potwierdzenia wypłaty pomocy k. 33-34/.

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wyniku wielokrotnych czynności kontrolnych ustaliła, że pozwany nie wypełnił zobowiązań wynikających z:

l) § 5 ust. 1 pkt 8 lit. a, b d, h umowy, zgodnie z którym beneficjent w trakcie realizacji operacji oraz przez okres 5 lat liczony od dnia przyznania pomocy zobowiązany jest do osiągnięcia i zachowania celu operacji, nieprzenoszenia prawa własności lub posiadania nabytych dóbr, wybudowanych, przebudowanych, wyremontowanych w połączeniu z modernizacją budynków i obiektów budowlanych, na które została przyznana i wypłacona pomoc oraz ich wykorzystywania zgodnie z przeznaczeniem i celem operacji (...); podjęcia i wykonywania rodzaju działalności gospodarczej wg PKD, której służyła realizacja operacji lub której prowadzenie stanowiło warunek przyznania pomocy bez zmiany miejsca wykonywania działalności związanej z przyznaną pomocą (zmiany miejsca realizacji operacji) bez zgody Agencji, niezwłocznego informowania Agencji o planowanych lub zaistniałych zdarzeniach związanych ze zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej beneficjenta, jego przedsiębiorstwa lub operacji w zakresie mogącym mieć wpływ na realizację operacji zgodnie z postanowieniami umowy, wypłatę pomocy lub spełnienie wymagań określonych w Programie, przepisach ustawy, rozporządzenia lub umowie,

2) § 5 ust. 1 pkt 4,5 nakładającego obowiązek utworzenia 3 nowych miejsc pracy
w stosunku do bazowego stanu zatrudnienia wynoszącego 3 etaty i utrzymania poziomu zatrudnienia przez okres 2 lat.

Dnia 05.12.2016r. Agencja wysłała do Beneficjenta pismo P-1/127 z prośbą o złożenie ankiety monitorującej, które zostało skutecznie doręczone dnia 07.12.2016r. W wymaganym terminie Beneficjent nie przedłożył w/w ankiety. Dnia 13.03.2017r. wysłano do Beneficjenta ponownie „pismo P-2/127 o dostarczenie ankiety monitorującej. Pismo zostało skutecznie doręczone 14.03.2017r. W wyznaczonym terminie Beneficjent nie przedłożył ankiety monitorującej.

W związku z powyższym Agencja rozpoczęła procedurę związania celem i dnia 30.10.2017r. wysłała do Beneficjenta pismo (...) z prośbą o dostarczenie dokumentów finansowych oraz deklaracji (...) wraz z załącznikami potwierdzającymi prowadzenie działalności i zachowanie miejsc pracy zgodnie z umową nr (...) z dnia 28.02 2013roku. Pismo zostało skutecznie doręczone dnia 2.11.2017r. 21dniowy termin na złożenie dokumentów upływał dnia 23.11.2018r. / dowód: pismo k. 174-174v./.

W dniu 21.11.2017r. (data nadania 20.11.2017r.) wpłynęły uzupełnienia od Beneficjenta. W ramach podpisanej umowy z Agencją Beneficjent miał utworzyć 3 nowe miejsca pracy w stosunku do momentu bazowego stanu zatrudnienia wynoszącego w przedsiębiorstwie Beneficjenta 3 miejsca pracy. Łączenie w każdym z 2 lat od dnia dokonania przez Agencję płatności ostatecznej tj. w okresie od 24.04.2015r. do 24.04.2017r. Beneficjent miał utrzymać 6 etatów, Beneficjent zgodnie z kodami (...): 31.01.Z Produkcja mebli biurowych i sklepowych, 32.02.Z Produkcja mebli kuchennych oraz 31.09.Z Produkcja pozostałych mebli miał wykonywać meble biurowe, meble kuchenne oraz meble pokojowe. W ramach otrzymanego dofinansowania Beneficjent wykonał prace budowlane tj. ogrodzenie, parking, docieplenie ponad cokołem, cokół wraz z odkopaniem, zakup samochodu dostawczego H. (...) (3) o mocy silnika 107 KW, ręczny wózek paletowy, udźwig min. 1500 kg, laptop (...), pamięć (...) z oprogramowaniem, drukarka min, 25 str/min, biurko z szufladą na klawiaturę, fotel z regulacją wysokości / dowody: pismo wraz z kopertą k. 175-176/.

Po analizie przedłożonych dokumentów stwierdzono, że Beneficjent przedłożył deklaracje (...) wraz z załącznikami, z których nie wynikało utrzymanie łącznie 6 miejsc pracy w każdym, z dwóch lat od otrzymania płatności ostatecznej. Dnia 6.02.2017r. do Beneficjenta wysłano drugie pismo o uzupełnienie w związku z brakiem wymaganych miejsc pracy na przedłożonych, deklaracjach. Pismo zostało skutecznie doręczone dnia 16.02.2018r. termin na złożenie uzupełnień upływał 23.02.2018r. / dowód: pismo k. 177-178, potwierdzenie odbioru k. 179/.

Dnia 27.02.2018r. (data nadania 26.02.2018r.) wpłynęły od Beneficjenta dodatkowe dokumenty tj. deklaracje (...) dla wyrejestrowanych osób tj. pana X. M., pana S. X., pana L. B.. W ramach podpisanej umowy z Agencją Beneficjent miał rozwijać prowadzoną działalność gospodarczą, w ramach której miał utrzymać łącznie sześć miejsc pracy obliczanych średniorocznie przez okres 2 lat od dnia płatności ostatecznej. W ramach złożonego wniosku o płatność przedłożył umowy o pracę dla pana J. O. (magazynier, sprzedawca), dla pana S. X. (kierowca, monter), oraz dla pana L. B. (monter) / dowody: pismo wraz z kopertą k. 180-187/.

W wyniku weryfikacji przedłożonych deklaracji (...) wraz z załącznikami stwierdzono zatrudnienie:

I rok zatrudnienia od 24/04/2015 -1,39, 05/2015 -6,00, 06/2015-6,00, 07/2015-6,00, 08/2015-6,00, 09/2015-5,00, 10/2015-5,00, 11/2015-5,00, 12/2015-4,16, 01/2016-4,00, 02/2016-4,0, 03/2016-4,00, do 23/04/2016-3,06 co dawało w pierwszym roku zatrudnienie średnioroczne na poziomie 4,97 miejsc pracy.

II rok zatrudnienia — od 24/04/2016-0,80, 05/2016-4, 06/2016-4, 07/2016-4, 08/2016-4, 09/2016-4, 10/2016-4, 11/2016-4, 12/2016-4, 01/2017-2, 02/2017-2, 03/2017-2, do 24/04/2017-1,60 co dawało w drugim roku zatrudnienie średnioroczne na poziomie 3,36 miejsc pracy.

Z przedłożonych deklaracji (...) wraz z załącznikami ((...)) wynikało, iż pan J. O. — (magazynier, sprzedawca) został wyrejestrowany z ubezpieczenia z dniem 6.12.2015r., pan S. X. (kierowca, monter) został wyrejestrowany z dniem 01.01.2017r, natomiast pan L. B. (monter) został wyrejestrowany z ubezpieczenia z dniem 01.01.2017r. Beneficjent w okresie 2 lat od płatności ostatecznej nie utrzymał stanowisk pracy wymaganych zrealizowanym zakresem rzeczowo-finansowym tj. magazynier/sprzedawca, kierowca/ monter, monter.

W dniu 19.04.2018r. została w przedsiębiorstwie Beneficjenta przeprowadzona wizytacja na miejscu, która wykazała, iż zakupiony w ramach dofinansowania samochód H. (...) (1) o numerze rejestracyjnym (...) został sprzedany w marcu 2016 roku z powodu niewiedzy. Ponadto przeprowadzona kontrola wykazała brak zakupionego w ramach dofinansowania laptopa, który zgodnie z oświadczeniem Beneficjenta został pozostawiony w firmie, w której montowano meble / dowód: protokół z kontroli wraz załącznikami k. 204-210/.

Dnia 8.05.2018r. Agencja wysłała do beneficjenta pismo (...) z prośbą o przedłożenie dokumentów potwierdzających sprzedaż zakupionego w ramach dofinansowania samochodu ciężarowego oraz wyjaśnienia odnośnie lokalizacji zakupionego laptopa / dowód: pismo k. 188-191, potwierdzenie odbioru k. 192/.

W ramach przedłożonych dokumentów Beneficjent dostarczył fakturę nr (...) z dnia 17.03.2016 na sprzedaż samochodu ciężarowego H. (...) (1) nr rejestracyjny (...) numer VIN: (...). Ponadto Beneficjent dostarczył pismo przewodnie, w którym oświadczył, iż zakupiony w ramach dofinansowania laptop znajduje się w miejscu realizacji inwestycji tj. F.H.U X. — M. M., T., ul. (...), (...)-(...) S./ dowód: pismo wraz z załącznikami k. 213-216/.

Pismem (...) z dnia 2.10.2018r. Beneficjent został poinformowany o konieczności zwrotu środków finansowych w kwocie 211 305,00 zł. Na wyliczoną kwotę składało się 190 788,00 zł za brak zachowania etatów w każdym z dwóch lat od dnia otrzymania płatności ostatecznej kwota oraz kwota 20 517,00 zł wynikającą z nie posiadania zakupionego w ramach dofinansowania samochodu ciężarowego przez 714 dni w okresie 5 lat od dnia przyznania pomocy / dowód: pismo k. 197-199/.

Od w/w pisma Beneficjent złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie / dowód: pismo k. 200-200v./.

Pismem P-6/125 z dnia 13.11.2018r. Departament Działań Inwestycyjnych Wydział Odwołań pozytywnie rozpatrzył wniosek Beneficjenta wskazując, iż ramach programu ,,Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”, którego Beneficjentem jest Pan — I. I. pomoc jest przyznawana i wypłacana w związku z utworzeniem określonej liczby miejsc pracy w przeliczeniu na pełne etaty natomiast zsumowanie kwoty do zwrotu wynikającej z nieutrzymania stanu zatrudnienia oraz kwoty wynikającej z przeniesienia prawa własności dóbr nabytych w ramach operacji za nieuzasadnione.

W piśmie z dnia 23 listopada 2018 r. Agencja przekazała beneficjentowi informację, iż po analizie posiadanych dokumentów stwierdzono nieprawidłowości i zażądała zwrotu kwoty 190 788 zł wskazując termin 60 dni od dnia otrzymania pisma, po którym to terminie zaczną być naliczane odsetki od ww. kwoty. Termin 60 dni minął w dniu 26 stycznia 2019 r. Pismo zostało odebrane w dniu 26 listopada 2018 r., jednak nie doszło do zwrotu pomocy / dowód: pismo k. 35-37, potwierdzenie odbioru k. 38/.

W dniu 19 marca 209 roku wpłynęło do powoda pismo pozwanego I. I. w którym zwrócił się on z prośbą o częściowe umorzenie i częściowe odroczenie należności spłaty na raty jego zadłużenia względem ARiMR / dowód: pismo k. 255-256/.

Pozwany kilkakrotnie zwracał się do powoda o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powód za każdym razem negatywnie rozpatrywał wniosek pozwanego / dowody: korespondencja pomiędzy stronami k. 218-253/

W dniu 20 października 2022 roku pozwany ponownie zwrócił się do Agencji o zwolnienie go z obowiązku części otrzymanej kwoty pomocy przez jej obniżenie o 61.000 zł / dowód: pismo k. 257-259/.

Pismem z dnia 01.02.2023 ARiMR odmówiła zmiany stanowiska w zakresie żądania zapłaty / dowód: pismo k. 39-39v., potwierdzenie odbioru k. 40-40v./.

Pismem z dnia 23 marca 2023 r. ARIMR ponownie wezwała beneficjenta na podstawie § 12 ust. 1 i 6 umowy do zapłaty zadłużenia w terminie 14 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Do kwoty należności głównej zostały doliczone odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych / dowód: pismo k. 41-41v., potwierdzenie odbioru k.42-42v./.

Pismem z dnia 8 marca 2024 r. znak (...).(...).96.2019.SSi powód wezwał pozwanych do osobistego stawiennictwa w dniu 8 kwietnia 2024 r. w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa — pod adresem: ul. (...), (...)-(...) W. (miejsce płatności weksla) w celu zapłaty sumy wekslowej w kwocie 299 403 89 zł z weksla stanowiącego zabezpieczenie zwrotu należności z tytułu umowy zawartej w dniu 28 lutego 2013 r. nr (...) i tym samym wykupu tego weksla /dowód: pismo k. 43, potwierdzenia odbioru k. 44-47/.

Do chwili obecnej pozwani nie uregulowali należności /okoliczności bezsporne/.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie przywołanych powyżej, zgromadzonych w aktach sprawy dowodów z przesłuchania pozwanej X. I. (1) oraz dowodów z dokumentów, które to Sąd obdarzył atrybutem wiary.

Sąd ocenił dowody z dokumentów urzędowych sporządzone przez uprawnione organy w zakresie ustawowo przyznanych im prerogatyw, w prawem przepisanej formie jako wiarygodne. W taki sam sposób ocenił także dowody z dokumentów prywatnych, które to nie zostały zakwestionowane przez żadną ze stron co do ich prawdziwości czy autentyczności. Z uwagi na to, że dowody z innych środków dowodowych korespondowały z dowodami z ww. dokumentów, Sąd również uznał je za wiarygodne.

Podkreślić należy, że okoliczności stanu faktycznego były pomiędzy stronami bezsporne, a strona pozwana jedynie dążyła do zawarcia ugody na warunkach niezaakceptowanych przez powódkę.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości, a zarzuty podniesione przez pozwanych od wydanego w sprawie nakazu zapłaty okazały się niezasadne.

W niniejszej sprawie powódka wywodziła swoje roszczenie z weksla własnego in blanco wystawionego przez pozwanych, który to weksel zawierał zobowiązanie pozwanych do zapłaty na rzecz wierzyciela, bez protestu, kwoty 299.403,89 zł.

Rozstrzygając przedmiotową sprawę, Sąd miał na względzie, iż postępowanie sądowe, w którym Sąd orzeka w oparciu o weksel, niezależnie od trybu postępowania (tryb nakazowy, zwykły), charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, bezpośrednio wynikającymi ze specyficznych właściwości zobowiązania wekslowego. Specyfika postępowania nakazowego, w którym Sąd orzeka w oparciu o weksel jest taka, że w pierwszej fazie po wniesieniu pozwu Sąd bada załączony weksel pod względem formalnym i jeżeli badanie to wypadnie pozytywnie tj. nie ujawni się żadna wada prawna weksla, Sąd wydaje nakaz zapłaty. W fazie tej dominuje abstrakcyjność i surowość zobowiązania wekslowego. Przedstawiony do realizacji weksel powinien więc zawierać wszystkie cechy ważności. Weksel nie może nasuwać wątpliwości co do swej prawdziwości i treści. Przedmiotem procesu wekslowego mogą być tylko roszczenia wynikające bezpośrednio z weksla.

Druga faza tego postępowania dotyczy sytuacji, gdy pozwany wniesie zarzuty od nakazu zapłaty. Występuje tu rygoryzm prawa wekslowego zarówno pod względem formalnym jak i materialnym. Rygoryzm materialny przejawia się przede wszystkim w ograniczeniu zarzutów przysługujących dłużnikowi wekslowemu. Dłużnik może podnieść tylko te zarzuty, które przysługują mu na podstawie przepisów prawa wekslowego (art.17 prawa wekslowego), inne zarzuty są zaś niedopuszczalne.

Wskazać w tym miejscu należy, iż zobowiązanie wekslowe jest zobowiązaniem abstrakcyjnym, co oznacza, że nieprawidłowość, nieważność bądź brak przyczyny prawnej tzw. causa nie ma wpływu na ważność zobowiązania wekslowego. Nie ma również wpływu okoliczność, że nie został osiągnięty cel, dla którego wystawiono weksel. Taka regulacja uzasadnia tezę, że zobowiązanie wekslowe jest oderwane od swej podstawy prawnej, stanowiącej gospodarczą przyczynę wystawienia weksla. Abstrakcyjny charakter zobowiązania wekslowego ulega jednak złagodzeniu w przypadku, gdy zapłaty z weksla in blanco dochodzi pierwszy wierzyciel, wówczas dłużnik może przedstawić również zarzuty subiektywne wynikające ze stosunku podstawowego łączącego go z wierzycielem.

Stosownie do treści art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, weksel własny zawiera:

1)  nazwę „weksel” w samym tekście dokumentu, w języku, w jakim go wystawiono;

2)  przyrzeczenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej;

3)  oznaczenie terminu płatności;

4)  oznaczenie miejsca płatności;

5)  nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana;

6)  oznaczenie daty i miejsca wystawienia wekslu;

7)  podpis wystawcy wekslu.

Zgodnie z treścią art. 102 powyższej ustawy nie będzie uważany za weksel własny dokument, któremu brak jednej z cech, wskazanych w artykule poprzedzającym, wyjąwszy przypadki, określone w ustępach następujących. Weksel własny bez oznaczenia terminu płatności uważa się za płatny za okazaniem. W braku osobnego oznaczenia, miejsce wystawienia wekslu uważa się za miejsce płatności, a także za miejsce zamieszkania wystawcy. Weksel własny, w którym nie oznaczono miejsca wystawienia, uważa się za wystawiony w miejscu, podaniem obok nazwiska wystawcy. Przepis art. 33 ustawy Prawo wekslowe stanowi zaś, iż weksel może być płatny: za okazaniem; w pewien czas po okazaniu; w pewien czas po dacie; w oznaczonym dniu. Weksle z innymi terminami płatności lub z kilku następującymi po sobie terminami są nieważne.

Mając na uwadze powyższe przepisy, Sąd ocenił, iż powódka wykazała zasadność powództwa opartego na wekslu. Weksel przedstawiony przez stronę powodową jest ważny oraz zawiera wszystkie elementy z art. 101 ustawy Prawo wekslowe. Pozwani w zarzutach od nakazu zapłaty oraz w toku postępowania nie kwestionowali ważności weksla.

Pozwani podnieśli natomiast zarzuty dotyczące stosunku podstawowego, jak również zakwestionowali, iż zaszły przesłanki do wypełnienia weksla.

Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, że wystawienie weksla in blanco zwykle łączy się z zawarciem porozumienia między podpisanym a osobą, której wręcza on weksel in blanco, tzw. deklaracji wekslowej, co jednak nie stanowi warunku powstania i ważności zobowiązania wekslowego. Istnieje niewątpliwie ścisły związek między tzw. stosunkiem podstawowym (stosunek umowny) a wręczeniem weksla in blanco, który ma na celu zapewnić gwarancję wykonania umowy. Ów związek między wekslem gwarancyjnym a stosunkiem podstawowym (umową) jest tego rodzaju, że w sporze wekslowym pozwany może zgłosić zarzuty oparte na stosunku podstawowym (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013 r., I ACa 59/13).

W sytuacji, w której dłużnik podnosi zarzuty oparte na stosunku podstawowym i podważa zarówno istnienie, jak i rozmiar zobowiązania wekslowego, może on uwzględnić tzw. stosunek podstawowy, a więc ten stosunek zobowiązaniowy, w związku, z którym weksel został wystawiony. Oznacza to, że spór z płaszczyzny stosunku prawa wekslowego przenosi się na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego, a strony procesu mogą powoływać się na podstawy faktyczne i prawne wynikające z łączącego je stosunku prawnego, który jest źródłem dochodzonego przez powoda roszczenia cywilnoprawnego.

W przedmiotowej sprawie pozwani nie udowodnili (art. 6 kc), że ich zobowiązanie do zwrotu otrzymanej od powódki pomocy finansowej nie istnieje lub istnieje w mniejszym rozmiarze.

Obowiązek zwrotu wypłaconej przez powódkę należności wynika wprost z treści § 12 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1pkt 4-5 i pkt 8 lit. a, b, d, h umowy przyznania pomocy.

Pozwani nie udowodnili, że prawdziwe są ich twierdzenia, zawarte w zarzutach od nakazu zapłaty, że utworzyli 3 nowe etaty i utrzymali stan zatrudnienia w okresie 2 lat, na które dostali pomoc finansową od Agencji, a zatem powód nie miał podstaw do wypełnienia weksla i żądania zapłaty. Sąd zważył, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty, z których wynika, że Beneficjent nie złożył ankiety monitorującej, do czego był zobowiązany pismem z dnia 5 grudnia 2016 roku (pismo z dnia 23 listopada 2018 roku k. 35-37). Wobec braku wskazanych dokumentów powód rozpoczął procedurę oceny związania Beneficjenta celem, w wyniku której stwierdzone zostały uchybienia. Ponadto należy wskazać, iż samochód H. (...) (1), nr rej. (...) nabyty ze środków pomocowych został sprzedany przez pozwanych w marcu 2016 roku i już ta czynność uprawniała powoda do żądania zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranej pomocy na podstawie § 12 ust. 1 pkt 1.

Z akt sprawy, jak również z przesłuchania pozwanej X. I. (1) wynika, że pozwani mieli problemy z utrzymaniem poziomu zatrudnienia (,,niektórzy pracownicy odchodzili, bo nie odpowiadały im warunki pracy’’), ponadto zalegali z uiszczaniem składek do ZUS-u. Należy przy tym wskazać, iż strona pozwana prowadziła korespondencję z powódką wnosząc początkowo o umorzenie części należności, bądź rozłożenie jej na raty. Ponadto składali szereg odwołań i oświadczeń negocjując wysokość zadłużenia. Tym samym zdaniem Sądu pozwani byli świadomi istniejącego zobowiązania i zamierzali spełnić świadczenie.

Skoro zatem w dniu 3 lipca 2014 r. oraz 24 kwietnia 2015 r. ARiMR przelała kwotę pomocy w łącznej wysokości 240.788 zł na konto beneficjenta – pozwanego I. I. (polecenie przelewu k. 33-34; okoliczność bezsporna), a bez wątpienia sprzedaż samochodu w marcu 2016 r. nastąpiła przed upływem 5 lat od przyznania pomocy. Oznacza to, że pozwany I. I. naruszył warunek z § 5 ust. 1 pkt 8 lit. a, b, d, h umowy, a zatem zrealizowało się uprawnienie powoda do żądania zwrotu na podstawie § 12 ust. 1 umowy i uprawnienie do wypełnienia weksla zgodnie z deklaracją wekslową.

W ocenie Sądu podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego (a w konsekwencji zarzut nieuprawnionego wypełnienia weksla in blanco po upływie terminu przedawnienia) okazał się całkowicie bezpodstawny. Przystępując do oceny zgłoszonego zarzutu przedawnienia, w pierwszej kolejności wskazać należy, że termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnie pobranej pomocy finansowej podchodzi pod dyspozycję art. 118 k.c. i wynosi 6 lat. Kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawało jednak prawidłowe ustalenie momentu, w którym roszczenie to stało się wymagalne, a tym samym – kiedy rozpoczął bieg termin jego przedawnienia (art. 120 § 1 k.c.).

Sąd nie podziela stanowiska pozwanych, jakoby początek biegu przedawnienia należało wiązać wyłącznie z upływem 2-letniego okresu trwałości przewidzianego dla obowiązku utrzymania poziomu zatrudnienia (§ 5 ust. 1 pkt 5 Umowy), czyli z dniem 24 kwietnia 2017 r. Stanowisko to opiera się na wybiórczej i wadliwej interpretacji łączącego strony stosunku zobowiązaniowego. Po pierwsze, jak słusznie podniósł powód, dwuletni termin związania celem w zakresie zatrudnienia wyznaczał jedynie ramy czasowe dla weryfikacji spełnienia tego konkretnego kryterium. Sama Umowa nie wprowadzała wymogu dochodzenia roszczeń ani wypełnienia weksla w tymże okresie. Co więcej, to sami pozwani – poprzez niedopełnienie obowiązków informacyjnych i niezłożenie w terminie ankiety monitorującej (do dnia 31 stycznia drugiego roku kalendarzowego od dnia płatności ostatecznej, zgodnie z § 5 ust. 3 Umowy) – doprowadzili do sytuacji, w której powód powziął wiedzę o nieprawidłowościach dopiero po przeprowadzeniu procedury wyjaśniającej i kontroli na miejscu w 2018 r. Konstruowanie zarzutu przedawnienia w oparciu o opóźnienie, które zostało wywołane zawinionym zaniechaniem samych pozwanych, godzi w nadrzędne zasady słuszności kontraktowej. Po drugie i najistotniejsze, strona pozwana całkowicie pominęła fakt, iż obok terminów cząstkowych dla wybranych obowiązków, Umowa nakładała na beneficjenta ogólny, 5-letni okres trwałości dla całej operacji, liczony od dnia przyznania/płatności pomocy finansowej (§ 5 ust. 1 pkt 8 lit. b Umowy). W okresie tym pozwany był bezwzględnie zobowiązany do nieprzenoszenia prawa własności lub posiadania dóbr nabytych ze środków pomocowych. Okolicznością bezsporną w sprawie pozostawało, że pozwany ad. 1 naruszył ten zakaz, dokonując w marcu 2016 r. sprzedaży pojazdu H. (...) (2) (nr rej. (...)), zakupionego w ramach dofinansowania. Zdarzenie to, jako rażące naruszenie warunków umowy, zaktualizowało po stronie powoda uprawnienie do żądania zwrotu wypłaconej pomocy na podstawie § 12 ust. 1 pkt 1 i 4 w zw. z § 11 pkt 5 Umowy. Z postanowień umownych (§ 16 ust. 2 Umowy) wprost wynika przy tym, iż weksel stanowiący zabezpieczenie roszczeń podlegał zwrotowi beneficjentowi dopiero po upływie 5 lat od dnia dokonania płatności ostatecznej. Skoro zatem pełny okres związania celem dla całej operacji upływał w dniu 24 kwietnia 2020 r., termin przedawnienia roszczenia o zwrot pomocy ze stosunku podstawowego nie mógł rozpocząć swojego biegu przed tą datą. Uwzględniając treść art. 118 k.c., zgodnie z którym koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, 6-letni termin przedawnienia liczonego od końca okresu trwałości (24 kwietnia 2020 r.) upłynąłby dopiero z dniem 31 grudnia 2026 r.

Nawet gdyby przyjąć – zgodnie z alternatywnym, ostrożnościowym wywodem powoda – że roszczenie o zwrot pomocy miało charakter bezterminowy w rozumieniu art. 455 k.c., to stało się ono wymagalne po upływie terminu wyznaczonego w oficjalnym wezwaniu do zapłaty. Powód pismem z dnia 23 listopada 2018 r. wezwał pozwanego I. I. do zwrotu środków w terminie 60 dni. Roszczenie stało się zatem wymagalne w dniu 26 stycznia 2019 r. Licząc bieg 6-letniego terminu przedawnienia od tej daty (art. 120 § 1 k.c.), jego koniec przypadałby na dzień 31 grudnia 2025 r.

Mając na uwadze, że powód wypełnił weksel in blanco w 2024 roku, czynność ta nastąpiła przed upływem terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego, bez względu na to, który z powyższych wariantów liczenia wymagalności przyjąć za właściwy. Weksel został uzupełniony zgodnie z deklaracją wekslową, na sumę odpowiadającą rzeczywistemu zadłużeniu pozwanych z tytułu nienależnie pobranej i podlegającej zwrotowi pomocy finansowej wraz z odsetkami.

W niniejszej sprawie, zachowania powoda, który dochodzi roszczeń na podstawie weksla, wynikających z zawartej przez pozwanego i wykonanej przez powoda umowy nie można uznać, ani za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, ani za jego nadużycie. Zachowanie to jest bowiem wynikiem realizacji praw podmiotowych przysługujących powodowi. Zasądzeniu roszczenia nie sprzeciwiają się również zasady słuszności. Istotą prawa cywilnego jest strzeżenie praw podmiotowych, a zatem wszelkie rozstrzygnięcia prowadzące do redukcji bądź unicestwienia tych praw mają charakter wyjątkowy. Odmowa udzielenia ochrony prawnej na podstawie art. 5 k.c., z uwagi na jego wyjątkowy - w powyższym ujęciu, charakter musi być uzasadniona istnieniem okoliczności rażących i nieakceptowanych w świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 roku, II CSK 640/10, Lex nr 964496). Zasady współżycia społecznego, w rozumieniu art. 5 k.c., są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy. Istotną podstawę stwierdzenia o wystąpieniu nadużycia prawa stanowić powinna analiza zachowania uprawnionego. Jego negatywna ocena może wynikać m.in. z faktu, że zajście zostało przez niego sprowokowane, albo też z faktu wykorzystania położenia drugiej strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2011 roku, II CSK 494/10, Lex nr 1027172).

Podkreślić należy, że zgodnie z przepisem art. 354 § 2 k.c., przy wykonywaniu zobowiązania powinien z dłużnikiem współdziałać wierzyciel i dla oceny wykonania tego obowiązku należy stosować te same kryteria, które służą określeniu wzorca należytego zachowania dłużnika, ujęte w art. 354 § 1 k.c. Przepis art. 354 § 1 k.c. stanowi, że obowiązkiem dłużnika jest wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią. Chodzi więc o wszelkie powinności, jakie na dłużnika nakłada zdarzenie, które kreuje zobowiązanie oraz nakazy wyznaczone przez normy prawne, właściwe dla danego zdarzenia. Powołany przepis uzupełnia to podstawowe kryterium ocenne zachowań dłużnika o dalsze: zgodność z celem społeczno-gospodarczym zobowiązania, z zasadami współżycia społecznego oraz z ustalonymi zwyczajami, o ile takie istnieją (por. M. Safjan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2011, art. 354, nb 7).

W ocenie Sądu uznać należy, że pozwany swoim zachowaniem, które należy traktować jako niewypełnienie podstawowych obowiązków dłużnika (ratalnych spłat w określonym terminie) doprowadził do wypaczenia gospodarczego celu zobowiązania i zerwania stosunku zobowiązaniowego, opartego na wzajemnych wypełnieniu przez strony swoich obowiązków. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że powód nadużył przysługującego mu prawa podmiotowego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd ocenił, iż zarzuty pozwanych od wydanego w sprawie nakazu zapłaty nie mogą prowadzić do jego wzruszenia, wobec czego w pkt I wyroku zasądził od pozwanych I. I. i X. I. (1) solidarnie na rzecz powoda Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 299.403,89 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 kwietnia 2024r. do dnia zapłaty, zaś w pkt II wyroku ustalił, że pozwani solidarnie w stosunku do powódki ponoszą koszty postępowania, z tym, że ich wyliczenie pozostawia referendarzowi sądowemu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznając roszczenie powoda za uzasadnione w całości, a podniesione przez pozwanych zarzuty za pozbawione podstaw prawnych i faktycznych zgodnie z kategoryczną dyspozycją art. 493 § 4 k.p.c., Sąd zobligowany był wydać orzeczenie utrzymujące w mocy w całości nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym z dnia października 2024 r. w sprawie o sygn. akt IC 912/24. Konstruując sentencję zaskarżonego wyroku, na skutek błędu redakcyjnego, Sąd ukształtował rozstrzygnięcie w sposób właściwy dla zwykłego trybu procesowego. Wadliwie orzeczono w niej o żądaniu pozwu na nowo, zamiast odnieść się bezpośrednio do losów uprzednio wydanego nakazu zapłaty. Dostrzegając powyższe uchybienie proceduralne, Sąd wskazuje, iż dotyka ono merytorycznej materii orzeczenia, co wyłącza możliwość jego sanacji w trybie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej na podstawie art. 350 KPC.