Uzasadnienie z 11 maja 2026, sygn. VIII U 2351/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15.07.2025 roku (...) Oddział w O. ustalił wysokość świadczeń wypłacanych w zbiegu G. T. (1) od 1 lipca 2025 roku. W uzasadnieniu wskazano, że na dzień 1.07.2025 r jest uprawniona do następujących świadczeń, które będą wypłacane w zbiegu:

- renta rodzinna 3796,13 zł

- emerytura 2066,50 zł

- dodatek pielęgnacyjny 348,22 zł

- ekwiwalent pieniężny za kolejowy deputat węglowy 269,07 zł.

W zbiegu świadczeń z rentą rodzinną przysługuje:

- 100 % renty rodzinnej 3796,13 zł

- 15 % emerytury 309,98 zł

- dodatek pielęgnacyjny 348,22 zł

- ekwiwalent pieniężny za kolejowy deputat węglowy miesięcznie 269,07 zł

Od 1.07.2025 r łączna kwota świadczeń wypłacanych w zbiegu wynosi 4454,33 zł.

/decyzja – k. 114 akt ZUS/

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła ubezpieczona, kwestionując zaniżenie przyjętej wysokości emerytury, wnosząc o przeliczenie emerytury z uwzględnieniem pracy w gospodarstwie rolnym rodziców wraz z okresem wychowawczym.

/odwołanie – k. 3/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o odrzucenie odwołania na podstawie art. 199 § 1 pkt. 2 kpc ewentualnie o oddalenie odwołania, podnosząc, że roszczenia o tej samej treści było już przedmiotem kilku postępowań sądowych.

/odpowiedź na odwołanie – k. 5/

Na rozprawie w dniu 28.04.2026 r pełnomocnik ubezpieczonej z urzędu wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części.

/e – prot. 00:06:57/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni G. T. (1) urodziła się w (...) (okoliczność bezsporna)

W okresach od 17.08.1961 r. do 16.08.1964 r. oraz od 04.12.1965 r. do 03.12.1968 r. ubezpieczona nie wykonywała pracy i opiekowała się dziećmi, tj. synem Z. urodzonym w dniu (...) oraz córką Z. urodzoną w dniu (...) (okoliczność bezsporna, uzasadnienie w sprawie (...) – odpis – k. 9)

Decyzją z dnia 3 lutego 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie ustawy z dnia 14.12.1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U nr 40, poz. 267 ze zm.) przyznał ubezpieczonej prawo do wcześniejszej emerytury od 01.01.1998 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. (bezsporne, decyzja w aktach ZUS, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)/14 – odpis – k. 9)

Następnie w dniu 17 lutego 1998 r. wniosek ubezpieczonej o emeryturę został wycofany i Zakład podjął wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy. (bezsporne, wniosek w aktach akt ZUS, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)/14 – odpis – k. 9)

Decyzją z dnia 25 marca 2002 r. organ rentowy przeliczył G. T. (1) emeryturę od dnia 1 marca 2002 r. doliczając do stażu pracy okres opieki nad dziećmi oraz okres pobierania zasiłku chorobowego od 15.11.1991 r. do 10.08.1992 r. i świadczenia rehabilitacyjnego od 11.08.1992 r. do 05.08.1993 r. jako okres nieskładkowy. (bezsporne, decyzja w aktach ZUS, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)/14 – odpis – k. 9)

Kolejną decyzją z dnia 29 marca 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeliczył wnioskodawczyni rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 1 marca 2002 r. uwzględniając okres opieki nad dziećmi jako okres nieskładkowy. (bezsporne, decyzja w aktach ZUS, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)/14 – odpis – k. 9)

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2004 r. w sprawie o sygn. IX U 4052/03 Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołania wnioskodawczyni od wskazanych wyżej decyzji. (bezsporne, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)/14 – odpis k. 9)

Wyrokiem z dnia 20 września 2005 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację ubezpieczonej od powyższego orzeczenia. (bezsporne, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)/14 – odpis – k. 9)

Decyzją z dnia 29 czerwca 2004 r. organ rentowy z urzędu na podstawie ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.) przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia emerytalnego od 01.10.2002 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 90,45 %. Do ustalenia wysokości emerytury Zakład uwzględnił 15 lat i 2 miesiące okresów składkowych oraz 5 lat okresów nieskładkowych. ( bezsporne, decyzja w aktach ZUS, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)/14 – odpis – k. 9)

W dniu 16 stycznia 2014 r. G. T. (1) złożyła w organie rentowym wniosek o ponowne przeliczenie emerytury poprzez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas w pełnym wymiarze okresów tj.:

- pracy w gospodarstwie rolnym od 21.11.1957 r. do 16.08.1961 r., od 17.08.1964 r. do 03.12.1965 r. oraz od 04.12.1968 r. do 05.12.1978 r.

- opieki nad dzieckiem od 17.12.1961 r. do 16.08.1964 r. oraz od 04.12.1965 r. do 03.1968 r. (okoliczność bezsporna - wniosek w aktach ZUS, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)14 – odpis – k. 9)

Decyzją z dnia 12 lutego 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił G. T. (1) prawa do przeliczenia świadczenia. Zakład w uzasadnieniu wskazał, że udowodnione przez ubezpieczoną okresy składkowe i nieskładkowe były wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia, a zatem nie zachodziła konieczność uzupełnienia brakującego okresu poprzez uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym. (decyzja w aktach ZUS, uzasadnienie w sprawie VIII U (...)14 – odpis – k. 9)

Od powyższej decyzji G. T. (1) odwołała się i wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie prawidłowej wysokości emerytury, poprzez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas w pełnym wymiarze okresów tj.:

- pracy w gospodarstwie rolnym od 21.11.1957 r. do 01.05.1958 r., od 24.07.1960 r. do 16.08.1961 r., od 17.08.1964 r. do 03.12.1965 r. oraz od 04.12.1968 r. do 05.12.1978 r.

- opieki nad dzieckiem od 17.08.1961 r. do 16.08.1964 r. oraz od 04.12.1965 r. do 03.12.1968 r.

- przyznanie 50 % renty inwalidzkiej w związku z orzeczoną niepełnosprawnością.

Odwołanie toczyło się w sprawie VIII U (...)/14 i zostało oddalone.

(okoliczność bezsporna – odpis uzasadnienia w sprawie VIII U (...)/14– k. 9)

Decyzją z dnia 19 listopada 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25 października 2019 r. odmówił G. T. (1) prawa do przeliczenia emerytury. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 114 wskazanej ustawy prawo do świadczenia lub jego wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dowodów, które miałyby wpływ na wysokość świadczenia. Wnioskodawczyni odwołała się od ww. decyzji i wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do przeliczenia emerytury. W treści odwołania wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu rentowego, który jej zdaniem popełnił błąd przy wyliczaniu należnego jej świadczenia. Zdaniem odwołującej organ rentowy nieprawidłowo ustalił okres podlegania ubezpieczeniom, w szczególności poprzez błędne określenie długości okresu opieki nad dziećmi, a nadto nie wliczył okresów jej pracy w gospodarstwie rolnym tj. od 21 listopada 1957 r. do 1 maja 1958 r., od 24 lipca 1960 r. do 16 sierpnia 1961 r., od 17 sierpnia 1964 r. do 3 grudnia 1965 r. i od 4 grudnia 1968 r. do 6 grudnia 1978 r. , w sumie ok. 12 lat. Odwołanie toczyło się w sprawie VIII U 81/20 i zostało oddalone. Wniesiona apelacja również została oddalona w sprawie III AUa 250/21.

(okoliczność bezsporna – odpis uzasadnienia – k. 12, k. 16)

Decyzją z dnia 21.07.2022 r organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do renty rodzinnej w kwocie 2795,53 zł wraz z dodatkami – ekwiwalent za deputat węglowy 154,88 zł, dodatek pielęgnacyjny 256,44 zł.

(decyzja – k. 11 akt ZUS)

W dniu 14.01.2025 r ubezpieczona złożyła wniosek w organie rentowym o ustalenie zbiegu świadczeń z rentą rodzinną. W wyniku tego wniosku organ rentowy wydał zaskarżoną decyzje. (okoliczność bezsporna)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności dokumenty zawarte w aktach rentowych ZUS oraz załączone odpisy uzasadnień w sprawach toczących się z odwołań ubezpieczonej.

Należy w tym miejscu podkreślić, że powyższy stan faktyczny był między stronami – w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy – w całości bezsporny, natomiast strony wywodziły z niego odmienne skutki prawne, a co zostanie ocenione w ramach rozważań prawnych.

Sąd pominął wnioski o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność opieki nad dziećmi oraz pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na to, że są to fakty bezsporne i nieistotne dla rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu. Z tego samego względu Sąd pominął dowód z zeznań ubezpieczonej.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył co następuje:

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego odwołanie G. T. (2) nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ rentowy wnosił o odrzucenie odwołania na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

Wyjaśnić jednak należy, że zgodnie z treścią art. 366 k.p.c., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Postępowanie cywilne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych charakteryzuje się jednakże istotną specyfiką, która dotyczy również zagadnienia powagi rzeczy osądzonej. Postępowanie to wszczyna odwołanie od decyzji organu rentowego. Co do zasady wydanie decyzji przez organ rentowy powoduje zatem możliwość wszczęcia postępowania cywilnego, chociażby decyzja dotyczyła ponownie tego samego świadczenia, które było już przedmiotem sporu w poprzednim postępowaniu. Wynika to stąd, że przedmiotem postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych jest kontrola określonej decyzji. Wydanie kolejnej decyzji otwiera drogę do odwołania, a więc do wszczęcia nowego postępowania cywilnego. Pogląd przyjmujący, że wydanie nowej decyzji uprawnia ubezpieczonego do złożenia odwołania i zobowiązuje sąd do sprawdzenia jej prawidłowości, jest utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 stycznia 1984 r., III URN 131/83, OSNCP 1984 Nr 10, poz. 177, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r., I UK 226/11). W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych powaga rzeczy osądzonej ma więc walor szczególny, który ogranicza jej praktyczne znaczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2011 r., I UK 425/10, niepublikowane). Choć rozstrzygnięcia sądowe w tych sprawach ustalają treść łączącego strony stosunku prawnego w chwili wyrokowania, to nowe zdarzenia zachodzące po uprawomocnieniu się orzeczenia mogą spowodować przekształcenie treści praw i obowiązków stron stosunku ubezpieczenia społecznego, gdyż nie jest wykluczone późniejsze spełnienie się lub upadek przesłanek materialnoprawnych prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., I UK 11/05, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 98).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyrok nie ma powagi rzeczy osądzonej, jeżeli dotyczy odmowy przyznania świadczenia z ubezpieczenia społecznego, a po jego uprawomocnieniu się organ rentowy wydał nową decyzję, opartą na nowych dowodach, mających wpływ na ujawnienie rzeczywistego stanu faktycznego i jego prawidłową ocenę, gdyż wydanie nowej decyzji uprawnia ubezpieczonego do złożenia od niej odwołania i zobowiązuje sąd do sprawdzenia jej prawidłowości (por. uchwałę z dnia 3 października 1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997 Nr 7, poz. 117, a poprzednio uchwałę z dnia 20 września 1978 r., II UZP 7/78, OSNCP 1979 Nr 3, poz. 48 oraz wyrok z dnia 8 października 1986 r., II URN 182/86, OSNCP 1987 Nr 12, poz. 212). Wydanie przez organ rentowy nowej decyzji, także co do świadczenia będącego przedmiotem wcześniejszej decyzji i postępowania wcześniej zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu wszczętego w wyniku wniesienia od niej odwołania - co do zasady - uprawnia ubiegającego się o świadczenie do wniesienia kolejnego odwołania do sądu, a wszczęta w ten sposób sprawa cywilna nie jest sprawą o to samo świadczenie w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 2007 r., I UK 266/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 79 oraz z dnia 21 maja 2008 r., I UK 370/07).

Nie oznacza to jednak, że w sprawach tych powaga rzeczy osądzonej nigdy nie występuje. Wszczynające postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych odwołanie od decyzji organu rentowego pełni rolę pozwu, stąd też w sytuacji, gdy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona, sąd powinien odrzucić odwołanie na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. O tożsamości przedmiotu sporu świadczy wszakże nie tylko tożsamość żądania zawarta w poszczególnych wnioskach skierowanych do organu rentowego, ale także stan faktyczny i prawny, jaki istniał w chwili zamknięcia rozprawy w poprzednim postępowaniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., II UKN 105/98, OSNAPiUS 1999 Nr 16, poz. 529). Powaga rzeczy osądzonej dotyczy więc tych orzeczeń sądów ubezpieczeń społecznych, których podstawa faktyczna nie może ulec zmianie lub gdy odwołanie od decyzji organu rentowego zostało oddalone po stwierdzeniu niespełnienia prawnych warunków do świadczenia wymaganych przed wydaniem decyzji będącej przedmiotem postępowania sądowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2005 r., II UK 61/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 371; wyrok z dnia 14 maja 2009 r., II UK 211/08 oraz wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., II UK 289/11, a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 kwietnia 2006 r., III AUa 3303/04 i postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2006 r., III AUa 842/06, OSA 2007 Nr 10, poz. 17).

Cecha rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.) dotyczy więc tych orzeczeń sądów ubezpieczeń społecznych, których podstawa nie może ulec zmianie, gdy odwołanie zostało oddalone po stwierdzeniu niewypełnienia warunków prawa do świadczenia wymaganych przed datą wydania wyroku, takich jak np. okres zatrudnienia, czy data powstania niezdolności do pracy. Wzruszenie ustaleń dokonanych takimi prawomocnymi rozstrzygnięciami sądowymi może nastąpić wyłącznie po rozpoznaniu skargi o wznowienie postępowania sądowego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 września 1998 r., II UKN 373/98 OSNAPiUS 1999 Nr 21, poz. 702, z dnia 28 maja 2002 r., II UKN 250/01, (...) wkładka 2002 Nr 16, poz. 3 oraz z dnia 18 lutego 2003 r., II UK 139/02, OSNP 2004 Nr 7, poz. 128).

W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu Okręgowego nie zachodziły podstawy do odrzucenia odwołania ubezpieczonej na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., bowiem w niniejszym postępowaniu rozpatrywano odwołanie wnioskodawczyni od decyzji z dnia 15 lipca 2025 r, mocą której ustalono wysokość świadczeń w zbiegu. Tym samym nie sposób stwierdzić, że zaskarżona decyzja odnosi się wprost do kwestii, które zostały już prawomocnie osądzone, co oznacza, że zarzut organu rentowego nie mógł zostać uwzględniony.

Należy przypomnieć, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności jak i merytorycznej zasadności. (tak SA w J. w wyroku z 18.03.2015 r, III AUa 15/15, Lex nr 1661234). Postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny wynika jednoznacznie, że odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe (tak postanowienie Sądu Najwyższego z 19.06.1998 r., II UK 105/98, OSNAPiUS 1999 Nr 16, poz. 529 oraz z 26.09.2005 r., II UZ 52/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 254). Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć (por. wyroki Sądu Najwyższego z 13.05.1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 601 oraz z 25.05.1999 r. II UKN 622/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 591). Przed sądem ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Z powyższego wynika, że kontrolna rola sądu musi korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23.04.2010 r., II UK 309/09).

Zaskarżona decyzja była wynikiem wniosku ubezpieczonej o wypłatę świadczeń w zbiegu z rentą rodzinną. Decyzja ma charakter pozytywny, a więc przyznający świadczenie. Ubezpieczona nie kwestionowała procentowego ustalenia świadczeń w zbiegu, natomiast zakwestionowała wysokość emerytury, która jest jednym ze świadczeń wypłacanych w zbiegu. Przy czym wysokość emerytury nie była niniejsza decyzją ustalana na nowo, a wynikała z wcześniejszych, prawomocnych decyzji, niejednokrotnie kontrolowanych przez Sąd, wobec powyższego brak było podstaw do ustalenia na nowo tego świadczenia. I już z tego powodu odwołanie było niezasadne.

Na marginesie należy tylko podnieść, że kwestia uwzględnienia w wysokości świadczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym i opieki nad dziećmi była rozstrzygana przez Sąd w sprawach, których przedmiotem były decyzje wydawane na wniosek ubezpieczonej o przeliczenie świadczenia przy uwzględnieniu tych okoliczności.

Należy więc tylko przypomnieć, że w dniu 1 stycznia 1991 r. wszedł w życie art. 13 ¹ ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U Nr 40 poz. 267 ze zm.) obowiązujący do dnia 1 stycznia 1999 r., zgodnie z treścią którego przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty do okresów zatrudnienia, równorzędnych i zaliczanych dolicza się przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia.

Z dniem 15.11.1991 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytury i rent o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U Nr 104 poz. 450) i stosownie do art. 5 tej ustawy obowiązującym do dnia 1 stycznia 1999 r. przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń uwzględnia się też następujące okresy traktując je z zastrzeżeniem art. 15 – jak okresy składkowe:

1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,

2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego,

3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia,

jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 2-4, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania świadczenia - w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt. 6 obowiązującym do dnia 1 stycznia 1999 r. cytowanej wyżej ustawy okresami nieskładkowymi są okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy - spowodowanych opieką nad dzieckiem:

a) w wieku do lat 4 - w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie - bez względu na liczbę dzieci - do 6 lat,

b) na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje pielęgnacyjny zasiłek rodzinny - dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko.

Stosownie do art. 4 ust. 2 omawianej ustawy przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń okresy nieskładkowe uwzględnia się w rozmiarze nie przekraczającym jednej trzeciej uwzględnionych okresów składkowych.

W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu ich wysokości uwzględnia się, z zastrzeżeniem ust. 2-5, następujące okresy:

1) składkowe, o których mowa w art. 6;

2) nieskładkowe, o których mowa w art. 7.

2. Przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

W świetle art. 7 pkt. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okresami nieskładkowymi są okresy:

przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy - z powodu opieki nad dzieckiem:

a)w wieku do lat 4 - w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie - bez względu na liczbę dzieci - do 6 lat,

b)na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56 ustawy, jak okresy składkowe: okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.

Podkreślić należy, że decyzją z dnia 3 lutego 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonej prawo do wcześniejszej emerytury. Jednakże w dniu 17 lutego 1998 r. ubezpieczona cofnęła wniosek o przyznanie tego prawa.

Dopiero decyzją z dnia 29 czerwca 2004 r. organ rentowy na podstawie ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia emerytalnego od 01.10.2002 r. Do ustalenia wysokości emerytury Zakład uwzględnił 15 lat i 2 miesiące okresów składkowych oraz 5 lat okresów nieskładkowych.

Organ renty był zatem zobligowany do zbadania przesłanek warunkujących przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia na podstawie przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku lub wydania decyzji z urzędu, tj. w dniu 29 czerwca 2004 r.

W tym stanie rzeczy do sytuacji prawnej ubezpieczonej mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W świetle zaś cytowanego wyżej art. 10 ustawy emerytalnej nie jest dopuszczalne zaliczenie do okresów składkowych przypadających przed dniem 1 lipca 1977 r. okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, gdy okresy składkowe i nieskładkowe nie są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, co ma miejsce w przypadku wnioskodawczyni, która legitymuje się 20 letnim stażem pracy.

Podobnie na podstawie wyżej wymienionej ustawy brak jest podstaw prawnych do zaliczenia do okresu składkowego okresu opieki nad dzieckiem. W świetle bowiem art. 7 pkt. 5 ustawy emerytalnej okresy opieki nad dzieckiem są okresami nieskładkowymi, które są uwzględnione w wymiarze 1/3 okresów składkowych, o czym prawidłowo orzekał już organ rentowy i sądy, między innymi w sprawach VIII U 1188/24, III AUa 250/21.

Mając na względzie wymienione okoliczności Sąd Okręgowy w Łodzi, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie G. T. (2), jako niezasadne.

O kosztach pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2,3,4,15 ust. 2 rozporządzenia MS z dnia 14.05.2024 r w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu./Dz. U. 2026 poz. 136 tj/.