Uzasadnienie z 11 maja 2026, sygn. VIII Ua 62/25

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2025 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie S. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w V. o zasiłek chorobowy na skutek odwołania od decyzji z dnia 31 lipca 2024 roku numer sprawy (...) zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał S. K. prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 15 czerwca 2024 roku do dnia 24 sierpnia 2024 roku;

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca S. K. w okresie od 1 marca 2020 roku do 14 czerwca 2024 roku był zatrudniony na stanowisku (...) z H., w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) z siedzibą w V. i z tego tytułu podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu.

Na mocy uchwały (...) (...) z końca 2021 roku, S. K. został powołany na stanowisko B. (...) (...).pl. (...) ramach organizacji (...) nie przewidziano funkcji zastępcy B. (...).

Od 1 stycznia 2022 roku do chwili obecnej, wnioskodawca co roku na okres od stycznia do grudnia, zawiera umowy zlecenia ze (...) (...) w ramach, której wnioskodawca zajmuje stanowisko (...) (...).pl. (...) mają charakter odpłatny. Wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy zlecenia jest wypłacane wnioskodawcy na konto bankowe.

U płatnika składek (...) (...) wnioskodawca osiągał przychód do kwietnia 2024 roku.

Od 11 maja 2024 roku wnioskodawca przebywał na zwolnieniach lekarskich.

W związku ze zwolnieniem lekarskim, obowiązków wnioskodawcy nikt inny nie wykonywał i nie pobierał za wnioskodawcę wynagrodzenia z tytułu rzeczonej umowy zlecenia.

Okres ubezpieczenia chorobowego wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę z (...) ustał w dniu 14 czerwca 2024 roku z powodu wyrejestrowania z ubezpieczenia chorobowego (tytuł ustał).

Wnioskiem z dnia 27 czerwca 2024 roku wnioskodawca wniósł o przyznanie zasiłku chorobowego za okres od 9 czerwca 2024 roku do 6 lipca 2024 roku.

Wnioskiem z dnia 9 lipca 2024 roku wnioskodawca wniósł o przyznanie zasiłku chorobowego za okres 7 lipca 2024 roku do 27 lipca 2024 roku.

Wnioskodawca wnioskiem z dnia 27 lipca 2024 roku wniósł o zasiłek chorobowy za okres od 28 lipca 2024 roku do 24 sierpnia 2024 roku.

Oświadczeniem wobec organu rentowego z dnia 27 lipca 2024 roku wnioskodawca wskazał, że jego umowa o pracę zawarta z (...) ustała, a z tytułu umowy zlecenia zawartej ze (...) (...) nie pobiera honorariów.

W spornym okresie wnioskodawca nie wykonywał pracy z umowy zlecenia zawartej ze (...) (...). W tym czasie nie otrzymywał również pieniędzy z tytułu umowy zlecenia ze (...) (...).

Wnioskodawca kontynuował realizację umowy zlecenia od września 2024 roku.

S. K. w 2024 roku otrzymał wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia (...) razy – za styczeń, luty, marzec, kwiecień, wrzesień (w dwóch transzach, z czego jedna z nich była zaliczką na poczet wynagrodzenia), październik, listopad i grudzień.

Powyższych ustaleń Sąd Rejonowy dokonał na podstawie dokumentów przedstawionych przez strony w toku postępowania, dokumentów z załączonych akt rentowych oraz zeznań wnioskodawcy. Zebrane w sprawie dowody Sąd uznał za w pełni wiarygodne, jako zgodne ze sobą i tworzące spójny stan faktyczny. Powyższy stan faktyczny nie był przedmiotem kontrowersji między stronami. Osią sporu była odmienna ocena prawna, co do okresu utraty prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego należnych po ustaniu tytułu ubezpieczenia wskutek wykonywania umowy zlecenia, stanowiącej tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, iż odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd Rejonowy przypomniał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tj. Dz. U. z 2023 roku, poz. 2780) zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy, co najmniej 30 dni i powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego (art. 7 pkt. 1 ustawy).

Sąd I instancji wskazał, iż trwanie ubezpieczenia chorobowego jest związane z posiadaniem tytułu ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa tytułem ubezpieczenia chorobowego jest zatrudnienie lub inna działalność, których podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ rentowy, jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z tym przepisem zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Zdaniem Sądu Rejonowego, spór w niniejszej sprawie dotyczył prawa do zasiłku chorobowego za okres od 15 czerwca 2024 roku do 24 sierpnia 2024 roku przypadający po ustaniu zatrudnienia w (...) z siedzibą w V., które to zatrudnienie ustało z dniem 14 czerwca 2024 roku. Nie było przedmiotem sporu to, że niezdolność wnioskodawcy do pracy powstała w dniu następującym po zakończeniu zatrudnienia na umowę o pracę i nieprzerwanie trwała do 24 sierpnia 2024 roku. Tym samym w ocenie Sądu Rejonowego należało uznać, że wnioskodawca niewątpliwie spełnił pozytywną przesłankę nabycia prawa do zasiłku chorobowego w postaci powstania niezdolności do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Odnosząc się do powyższej spornej kwestii zauważenia wymaga, w ocenie Sądu I instancji, że zasiłek chorobowy przysługuje w razie niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, a więc jego funkcja substytutu zarobku polega na zabezpieczeniu środków niezbędnych do utrzymania w okresie trwania choroby. Taką zasadniczą funkcję spełnia zasiłek chorobowy w okresie trwania tytułu ubezpieczenia chorobowego. Prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia jest natomiast wyjątkiem od ogólnej zasady przysługiwania prawa do zasiłku chorobowego w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Wyjątkowość ta wyraża się w przyznaniu prawa do świadczenia w okresie, za który nie jest opłacana składka, osobom niepodlegającym ubezpieczeniu. Zasiłek chorobowy zastępuje bowiem utracony zarobek. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że ryzykiem chronionym jest w tym przypadku niemożność wykonywania (kontynuowania lub podjęcia) każdej działalności zarobkowej, zarówno tej, której wykonywanie dawało tytuł do objęcia ubezpieczeniem, jak i wykonywanej równolegle z taką działalnością, a ponadto jakiejkolwiek nowej działalności dającej źródło utrzymania. Jeżeli po ustaniu tytułu ubezpieczenia dojdzie do kontynuowania lub podjęcia działalności zostanie ona objęta ubezpieczeniem chorobowym. Wówczas zdarzenie ubezpieczeniowe (choroba) będzie pozostawać w związku z nowym tytułem ubezpieczeniowym (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/01 OSP 2002 nr 1, poz. 18, OSP 2002 nr 12, poz. 151).

Sąd Rejonowy wskazał, iż ustawodawca zdecydował się na limitację prawa do zasiłku chorobowego wprowadzając przesłanki negatywne, których zaistnienie powoduje ustanie prawa do tego świadczenia. Jedną z nich przewiduje art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Powyższy przepis legł u podstaw odmowy wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego za okres od 15 czerwca 2024 do 24 sierpnia 2024 roku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, że po ustaniu tytułu ubezpieczenia ubezpieczony kontynuuje wcześniej rozpoczętą pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia zawartej ze (...) (...), która stanowi tytuł do objęcia wnioskodawcy dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Sąd podniósł, iż sama ustawa nie definiuje pojęcia działalności zarobkowej, nie wskazuje też zakresu tego pojęcia. W piśmiennictwie wskazuje się, że znaczenia tego terminu nie sposób także ustalić sięgając do przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do których odwołanie się jest uzasadnione faktem, iż ustawa ta reguluje zasady podlegania (a tym samym zakres podmiotowy) ubezpieczeniu chorobowo-macierzyńskiemu, czyli tego działu ubezpieczenia społecznego, którego rodzaje świadczeń i zasady ich nabywania reguluje z kolei szczegółowo ustawa zasiłkowa (H. (...), glosa do uchwały SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/2001, OSP 2002, z. 12, poz. 599). Niemniej, czyniąc próby zdefiniowania tego pojęcia, wskazuje się, że znaczenie tego terminu na gruncie art. 13 komentowanej ustawy powinno być rozumiane szeroko. To oznacza, że w sensie rodzajowym wchodzi tu więc w grę każda praca (działalność) zarobkowa, mogąca stanowić źródło dochodów (H. Pławucka, glosa do uchwały SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/200, OSP 2002, z. 12, poz. 599; A. Rzetecka-Gil [w:] Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2017, art. 13).

Nie ulega wątpliwości, w ocenie Sądu I instancji, że osoba zatrudniona na podstawie stosunku pracy, a jednocześnie prowadząca równolegle inną działalność (umowa cywilna, pozarolnicza działalność gospodarcza) straci prawo do zasiłku za cały okres zwolnienia, jeżeli ta równoległa działalność będzie faktycznie prowadzona obok wykonywanej pracy najemnej, bez względu na częstotliwość tych dodatkowych zadań, czy też wysokość uzyskanego przysporzenia majątkowego. W ten sposób realizuje się przesłanka "kontynuowania działalności zarobkowej". Nie ma wówczas aksjologicznych przesłanek do wypłaty świadczenia z ubezpieczenia chorobowego, jeżeli została zachowana zdolność do prowadzenia tej działalności. Taki kierunek wykładni aprobuje judykatura Sądu Najwyższego, zgodnie, z którą kontynuowanie lub podjęcie działalności zarobkowej po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, przy spełnieniu pozostałych negatywnych przesłanek z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej powoduje utratę zasiłku chorobowego za cały okres tej działalności (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 stycznia 2012 r., I UK 212/11, OSNP 2012 nr 23-24, poz. 294; z dnia 13 czerwca 2013 r., I UK 19/13, LEX nr 1413492, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2018 r., III UZP 7/18).

Nie kwestionując powyższej przytoczonych poglądów, Sąd Rejonowy podziela w całości prezentowane przez Sąd Najwyższy stanowisko (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2018 r., III UZP 7/18), zgodnie, z którym nie można jednak tracić z pola widzenia, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, iż obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym wynika z ustawy, a nie z czynności prawnej. Oznacza to, że wniosek zainteresowanego o objęcie ubezpieczeniem rodzi stosunek prawny dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego tylko wtedy, gdy zainteresowany spełnia ustawowe warunki podlegania ubezpieczeniom społecznym, a więc gdy taka działalność jest przez niego faktycznie prowadzona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404 i powołane tam orzecznictwo).

W wyroku z dnia 4 października 2018 roku (III UZP 5/18) Sąd Najwyższy podkreślił, że zasiłek chorobowy po ustaniu określonego (pracowniczego) tytułu obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje w razie podjęcia lub kontynuowania tylko takiej działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie kolejnym lub nowym ubezpieczeniem chorobowym, która zapewnia "źródło utrzymania", w tym choćby minimalny standard ochrony ubezpieczeniowej, a zatem zapewnia taką wysokość świadczeń zasiłkowych za okres orzeczonej niezdolności do pracy, która nie powinna być symboliczna ani ustalana w wysokości "oderwanej" lub pomijającej zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń dla osób, którym przysługuje ochrona zasiłkowa po ustaniu poprzedniego tytułu ubezpieczenia chorobowego. W okolicznościach faktycznych sprawy rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy, odwołująca się wykonywała pracę zarobkową z tytułu umowy zlecenia przez kilka miesięcy równolegle do zawartej umowy o pracę, a stosunek zlecenia rozwiązał się 19 dni po rozwiązaniu umowy o pracę stanowiącej tytuł ubezpieczenia. Z tytułu umowy zlecenia wnioskodawczyni otrzymywała wynagrodzenie w wysokości od 10 zł, do co najwyżej kilkuset złotych w niektórych miesiącach wykonywania zlecenia. W tak ukształtowanym stanie faktycznym Sąd Najwyższy zaakcentował, że powyższe niskie dochody uzyskiwane z wykonywanej umowy zlecenia nie spełniały ustawowego standardu ustalenia należnego zasiłku chorobowego od podstawy jego wymiaru obliczonej z przeciętnego miesięcznego przychodu w okresie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, a podstawę wymiaru spornego zasiłku chorobowego przysługującego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego należy ustalić z uwzględnieniem składek opłaconych na dotychczasowe ubezpieczenie. W konkluzji Sąd Najwyższy uznał, że wnioskodawczyni nie powinna być pozbawiona świadczeń chorobowych za cały okres po ustaniu pracowniczego tytułu ubezpieczenia chorobowego, tj. za okresy orzeczonej niezdolności do pracy, w którym jako osoba uprawniona do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia nie uzyskiwała żadnych lub uzyskała dochody "marginalne" poniżej progu najniższego wynagrodzenia za pracę.

Podzielając powyżej prezentowane poglądy orzecznictwa, w ocenie Sądu I Instancji zaszła potrzeba dalszej ochrony stanu niezdolności do zarobkowania z tytułu pracowniczego, który ustał. Wnioskodawca nie mógł bowiem nabyć ochrony ubezpieczeniowej z tytułu umowy zlecenia, która formalnie zawarta, jednak nie była wykonywana już od maja 2024 roku. Wnioskodawca nie podejmował żadnych czynności w związku z zawartą umową zlecenia. W ramach zawartej umowy ze (...) (...) wnioskodawca zajmował stanowiska B. (...) portalu sdp.pl. (...) podjęte przez wnioskodawcę czynności w ramach współpracy ze (...) (...) miały miejsce w kwietniu 2024 roku. Wnioskodawca do września 2024 roku nie wykonywał żadnych czynności polegających na wykonywaniu umowy zlecenia. Wnioskodawca w spornym okresie nie otrzymywał również wynagrodzenia, z tytułu zawartej wcześniej umowy zlecenia.

W sprawie, w ocenie Sądu I instancji, nie wypełniła się zatem dyspozycja art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy zasiłkowej, gdyż po ustaniu tytułu ubezpieczenia w postaci umowy o pracę w dniu 14 czerwca 2024 roku S. K. nie kontynuował działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym. Sąd podkreślił, że organ rentowy nie podważył skutecznie okoliczności, że wnioskodawca nie wykonywał żadnych czynności związanych z realizacją zlecenia na rzecz (...) (...).

Jak ustalono, w 2024 roku wnioskodawca otrzymał wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia (...) razy – za styczeń, luty, marzec, kwiecień, wrzesień (w dwóch transzach, z czego jedna z nich była zaliczką na poczet wynagrodzenia), październik, listopad i grudzień. Powyższych okoliczności nie kwestionował organ rentowy. Zawarta umowa zlecenia miała charakter odpłatny, jednak w spornym okresie nie była faktyczne wykonywana, a co za tym idzie, wnioskodawca nie otrzymywał wynagrodzenia za maj, czerwiec, lipiec i sierpień.

Sąd Rejonowy nie kwestionuje faktu, że wnioskodawca miał możliwość zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy cywilnoprawnej, (co wynika z art. 11 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.), jednak taka możliwość w okolicznościach niniejszej sprawy miała charakter jedynie hipotetyczny, albowiem z uwagi na całkowity brak dochodów z niewykonywanej umowy zlecenia w spornym okresie, brak było możliwości uzyskania realnej, choćby najniższej, ochrony ubezpieczeniowej.

„Kontynuacja, czy też podjęcie stosunku prawnego w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej wiąże się bowiem z wykonywaniem działalności zarobkowej, jako potencjalnego źródła zarobkowania, będącego tytułem do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. (…) w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej ustawodawca kładzie akcent na czynnik zarobkowy, a więc każdy przejaw zachowania człowieka, który przynosi dochód. Dlatego istotne jest szczegółowe ustalenie okoliczności faktycznych dotyczących kontynuowania umowy zlecenia po ustaniu stosunku pracy (wykonywania wynikających z niej obowiązków, przedkładania rachunków, otrzymania wynagrodzenia itp.), a następnie dokonanie ich prawnej oceny pod kątem, czy umowa zlecenia trwała po rozwiązaniu umowy o pracę”. Sama wyłącznie okoliczność braku faktycznego rozwiązania umowy zlecenia oraz zaniedbania zleceniodawcy co do wyrejestrowania jej z ubezpieczenia, nie może być powodem do nie przyznania ubezpieczonemu zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, a trwającej także po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego (tak Sąd Okręgowy w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z (...) roku sygn. akt VIII U (...), opubl. LEX nr (...))

Mając na uwadze powyższe, wobec stwierdzenia braku kontynuowania działalności z tytułu umowy zlecenia po ustaniu w dniu 14 czerwca 2024 roku zatrudnienia wnioskodawcy w (...), Sąd Rejonowy uwzględnił odwołanie w całości, orzekając jak w sentencji na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c.

Apelację od powyższego orzeczenia w całości wniósł organ rentowy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ( Dz. U. z 2017r., poz. 1368 ) poprzez przyznanie prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia pomimo posiadania innego tytułu ubezpieczenia chorobowego.

W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że umowa zlecenia łącząca wnioskodawcę ze (...) (...) trwała przed zwolnieniem lekarskim w trakcie zatrudnienia w (...) i trwa nadal i jest kontynuowana, a jedynie w okresie, gdy wnioskodawca miał wystawione zwolnienie lekarskie, nie podejmował żadnych czynności faktycznych. Przesłanki braku kontynuowania umowy zlecenia na gruncie wskazanego przepisu nie należy mylić z zaprzestaniem wykonywania umowy zlecenia jedynie w okresie niezdolności do pracy, bowiem jeżeli ubezpieczony nie wykonuje umowy zlecenia jedynie z uwagi na stan zdrowia, a po ustaniu niezdolności do pracy w dalszym ciągu umowa będzie wykonywana, wówczas należy uznać że umowa zlecenia jako tytuł do ubezpieczeń jest kontynuowana. Skutkuje to brakiem prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu pierwszego tytułu chorobowego.

Wskazując na te zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania od decyzji z dnia 31.07.2024r.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja okazała się zasadna, co skutkuje zmianą wyroku i oddaleniem odwołania.

Tytułem wstępu Sąd II instancji wskazuje, że niniejsza sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 22.09.2025 r, k.133/, zaś zgodnie z art. 505 ¹³ § 2 k.p.c. jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 374 k.p.c., zgodnie z którym Sąd II instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania.

W apelacji organ rentowy nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy. Również wnioskodawca nie domagał się wyznaczenia rozprawy. Dlatego rozpoznanie apelacji nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do odpowiedzi na pytanie, czy ubezpieczony powinien zostać pozbawiony prawa do zasiłku chorobowego za okres orzeczonej niezdolności do pracy od 15 czerwca 2024 roku do 24 sierpnia 2024 roku po ustaniu zatrudnienia w (...) w oparciu o art. 13 ust. 1 pkt 2 z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501, dalej także: ustawa zasiłkowa).

Organ rentowy, konsekwentnie podnosił, że skoro po ustaniu zatrudnienia pracowniczego odwołujący kontynuował działalność zarobkową w postaci umowy zlecenia - miał inny tytuł do ubezpieczenia, to w konsekwencji tego nie miał prawa do zasiłku chorobowego w spornym okresie. Z tytułu zawartej umowy ubezpieczony mógł bowiem przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, czego jednak nie uczynił. Ubezpieczony zaś podnosił, że mimo zawartej umowy zlecenia faktycznie jej nie wykonywał, nie otrzymywał podczas zwolnienia lekarskiego żadnego wynagrodzenia z tego tytułu.

Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd II instancji zważył, że stosownie do literalnego brzmienia art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak
i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało po wyczerpaniu prawa do zasiłku chorobowego.

Oznacza to, iż wyłączenie prawa do zasiłku chorobowego na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa dotyczy sytuacji, gdy osoba niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie podlega żadnemu ubezpieczeniu natomiast kontynuuje lub podejmuje działalność zarobkową uprawniającą ją do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. (postanowienie SN z 2003-10-29 II UK 176/03, wyrok AP K. z 2001-02-27 III AUa 91/01 OSA 2001/11/42 tak samo wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16.06.2015r. sygn. akt III AUa 1130/14).

Wskazana konstrukcja przesłanki "nienabycia" prawa do tego zasiłku pozwala więc na stwierdzenie, że ryzykiem chronionym powołanego przepisu jest niemożność wykonywania (kontynuowania lub podjęcia) każdej działalności zarobkowej, a także nowej działalności dającej źródło utrzymania (por. uchwała SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/01, OSNP 2002, nr 1, poz. 18; Biul. SN 2001, nr (...), s. 3; OSNP-wkł. 2001, nr 20, poz. 2; Prok. i Pr. 2002, nr 1, s. 44; Wokanda 2002, nr 2, s. 17; OSP 2002, z. 12, poz. 151).

Pojęcie działalności zarobkowej, jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy, niezdefiniowane ani na gruncie ustawy zasiłkowej ani w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, należy natomiast rozumieć szeroko. W sensie rodzajowym wchodzi tu w grę każda praca (działalność) zarobkowa, mogąca stanowić źródło dochodów (H. Pławucka, glosa do uchwały SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/200, OSP 2002, z. 12, poz. 599). W orzecznictwie, jeszcze na tle ustawy z grudnia 1974 r., wskazywano, że "działalnością zarobkową" jest działalność stanowiąca źródło dochodu z tytułu własnej pracy, niezależnie od podstawy jej wykonywania. Może nią być na przykład zatrudnienie na podstawie umowy o pracę czy umowy zlecenia lub umowy agencyjnej. Jedną z form działalności zarobkowej jest też prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek. Dodatkowo przyjmowano, że jest to tego rodzaju działalność zarobkowa, która stanowi tytuł do ubezpieczenia społecznego, ponieważ tylko taka działalność może być podstawą do wypłaty zasiłku w miejsce utraconego dochodu, a więc uczynić zbędną ochronę ubezpieczeniową z tytułu poprzedniej, zakończonej działalności. Podkreślano zatem, że działalność zarobkowa to "działalność stanowiąca tytuł podlegania ubezpieczeniu chorobowemu" (wyrok SN z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 68/99, OSNP 2000, nr 19, poz. 726). Obecnie warunek ten jest expressis verbis wpisany w komentowanym przepisie.

Pod pojęciem podjęcia lub kontynuowania działalności zarobkowej, stanowiącym przyczynę wyłączającą prawo do zasiłku, należy więc rozumieć istnienie innych źródeł dochodów, będących tytułem do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniających prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Wykonywanie umowy zlecenia daje natomiast podstawę do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Zgodnie z art. 11 ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 199) dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają bowiem na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, (...) i 10., w tym wskazane w pkt 4 osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi. Stosowanie zaś do brzmienia art. 13 pkt 2 osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy podlegają ubezpieczeniu społecznemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Kontynuacja umowy zlecenia po rozwiązaniu stosunku pracy stanowi więc negatywną przesłankę przysługiwania zasiłku chorobowego za okres po ustaniu stosunku pracy jako tytułu ubezpieczenia chorobowego, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2013 r. I UK 626/12 LEX nr (...)).

Jednocześnie nie można dokonywać wykładni art. 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 i 22 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w oderwaniu od okoliczności sprawy i z pominięciem celu wprowadzenia wskazanych przepisów, jak również celu ustanowienia zasiłku chorobowego, czy też świadczenia rehabilitacyjnego. (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) maja 2024 r., II (...) 42/23)

Przy tym - na co zwracał uwagę Sąd Rejonowy - generalnie trudno uznać, aby samo pozostawanie w stosunku zlecenia, bez faktycznego wykonywania umowy i osiągnięcia dochodów z tego tytułu stanowiło kontynuowanie pracy zarobkowej, o której mowa w powoływanym art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Podkreślić bowiem należy, iż zawarcie umowy zlecenia i trwanie tej umowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia z tytułu stosunku pracy, stwarza jedynie wzruszalne domniemanie kontynuowania działalności zarobkowej po ustaniu stosunku pracy. W przypadku umów zlecenia, dla spełnienia przesłanki negatywnej prawa do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy, wskazanej w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, kontynuowania wcześniej podjętej działalności zarobkowej, konieczne jest wykazanie rzeczywistej aktywności, ukierunkowanej na uzyskanie dochodu, a nie sam fakt formalnego związania zawartymi wcześniej umowami zlecenia. /Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 czerwca 2022 r., III USK 463/21/. Zaprzestanie wykonywania "kontynuowanej" albo "podjętej" działalności zarobkowej po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, otwiera zainteresowanemu możliwość skutecznego ubiegania się o świadczenie zasiłkowe ze skutkiem ex nunc (od chwili, w której zaprzestano realizowania takiej działalności). Osoba niezdolna do pracy, która spełniła ten warunek, nabędzie zatem prawo do zasiłku chorobowego, o ile nie zaistnieje którakolwiek z pozostałych przesłanek negatywnych, jakie zostały wymienione taksatywnie w art. 13 ustawy zasiłkowej. /Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 czerwca 2024 r., III USKP 132/23/. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie "zasiłek chorobowy po ustaniu określonego (pracowniczego) tytułu obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje w razie podjęcia lub kontynuowania tylko takiej działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie kolejnym lub nowym ubezpieczeniem chorobowym, która zapewnia "źródło utrzymania", w tym choćby minimalny standard ochrony ubezpieczeniowej, a zatem zapewnia taką wysokość świadczeń zasiłkowych za okres orzeczonej niezdolności do pracy, która nie powinna być symboliczna ani ustalana w wysokości "oderwanej" lub pomijającej zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń dla osób, którym przysługuje ochrona zasiłkowa po ustaniu poprzedniego tytułu ubezpieczenia chorobowego" (wyrok SN z dnia 4 października 2018 r., III UZP 5/18).

W ocenie Sądu Okręgowego nie sposób przyjąć, iż na gruncie rozpoznawanego przypadku działalność po ustaniu tytułu do ubezpieczenia nie była przez wnioskodawcę kontynuowana, czy miała charakter symboliczny, niezapewniający minimalnego standardu ubezpieczeniowego.

Przede wszystkim o braku faktycznego wykonywania działalności nie świadczy bezsporna okoliczność, iż w okresie niezdolności do pracy, za który odwołujący domaga się wypłaty spornego zasiłku, wnioskodawca nie podejmował żadnych czynności objętych umową zlecenia ze (...) (...) i w związku z tym za okres ten wynagrodzenia mu nie wypłacono.

Odnosząc się do powyższego, po pierwsze wskazać należy, iż nie uzyskiwanie dochodu samo w sobie nie wyłącza regulacji art. 13 ust.1 pkt 2 ww. ustawy, gdyż przepis ten nie uzależnia prawa do zasiłku chorobowego od osiągania lub nie osiągania dochodu. Po drugie – co także było w sprawie bezsporne- wnioskodawca poza okresami niezdolności do pracy (kiedy to musiał powstrzymywać się od podejmowania czynności zarobkowych, które byłyby niezgodne z celem przebywania na zasiłku), czynności przewidziane w umowie zlecenia generalnie wykonywał i z tego tytuł osiągał dochody (w miesiącach styczeń, luty, marzec, kwiecień, wrzesień, październik, listopad, grudzień spornego roku). Tym samym, działalność zarobkowa na rzecz zleceniodawcy generalnie była wykonywana. Nie można zgodzić się z Sądem I instancji, że wnioskodawca nie wykonywał żadnych czynności związanych z realizacją zlecenia na rzecz (...) (...) a umowa de facto w spornym okresie była fikcyjna/ zawarta jedynie na piśmie. Umowa nie została wypowiedziana ani rozwiązana- tytuł do objęcia ubezpieczeniem nadal istniał a wnioskodawca jedynie z uwagi na chorobę i zwolnienie lekarskie aktywności w tym okresie nie podejmował. W konsekwencji z uwagi na istnienie innego źródła dochodów, które nie były symboliczne, istniała zatem podstawa do objęcia wnioskodawcy dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Nadto tym właśnie może się wyrażać różnica pomiędzy pracą i działalnością zarobkową, że podczas zatrudnienia osoba świadcząca pracę otrzymuje cyklicznie (miesięcznie) stałe i adekwatne wynagrodzenie, które nie zależy od ilości i terminów wykonywanych zadań (czynności) w określonym czasie. Wobec powyższego wykonywanie działalności - umowy zlecenia, trwa od momentu jej rozpoczęcia do chwili jej faktycznego całkowitego zaprzestania. Praca zarobkowa w tym okresie może bowiem charakteryzować się różnym natężeniem i w związku z tym być rozliczana w zależności od potrzeb (zapłata następuje tylko w okresach kiedy konkretne zadania były faktycznie podejmowane). Nie oznacza to jednak, iż w okresach mniejszej aktywności wykonującego działalność lub okresach czasowego jej usprawiedliwionego zawieszenia, fakt wykonywania w ogóle umowy zlecenia można kwestionować. W prawnym rozumieniu "zaprzestanie działalności" następuje zatem z chwilą jej formalnego zawieszenia lub zakończenia na skutek rozwiązania umowy lub całkowitego zaniechania jej wykonywania. Faktyczne chwilowe zaprzestanie prowadzenia działalności wynikającej z umowy zlecenia, które nie zostało spowodowane tymi okolicznościami, nie powoduje więc wyłączenia prowadzącego tę działalność z ubezpieczeń społecznego i zdrowotnego / por w tym zakresie Wyrok Sądu Okręgowego we Włocławku - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 października 2020 r., IV Ua 24/20/.

Nadto należy podkreślić, że wnioskodawca nie tylko nie wykazał, ale nawet nie twierdził, że zawarta umowa zlecenia rozwiązała się czy wygasła ( istniała tylko formalnie), przed powstaniem niezdolności do pracy, czy też w jej trakcie. Wręcz przeciwnie – wnioskodawca podkreślał w swoich zeznaniach, że ta umowa w zakresie faktycznie podejmowanych czynności jest nadal wykonywana po okresie niezdolności do pracy i cały czas obowiązuje. A zatem nie można uznać, aby odwołujący obalił w toku postępowania domniemanie kontynuowania działalności zarobkowej po ustaniu stosunku pracy.

Wbrew twierdzeniom Sądu Rejonowego brak zatem jakichkolwiek podstaw do uznania, iż wnioskodawca jest uprawniony do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Apelujący zasadnie zarzucił, że choć wnioskodawca nie wykonywał czynności związanych z zawarciem umowy zlecenia w spornym okresie - ściśle w tym okresie nie miał dochodów, działalność ta była kontynuowana, a w związku z tym istniał tytuł do objęcia wnioskodawcy dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Zgłaszając się do tego ubezpieczenia, ubezpieczony nabyłby prawo do zasiłku chorobowego bez okresu wyczekiwania 90 dni dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego ( art. 4 ust. 1 pkt. 2 ustawy zasiłkowej), z uwagi na to, że do okresów ubezpieczenia chorobowego, o których mowa w tym przepisie wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni (art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej). Nadto zawarta umowa gwarantowała co najmniej minimalny standard ubezpieczeniowy w zakresie wysokości zasiłku chorobowego z uwagi na przepisy regulujące wysokość zasiłku w sytuacji takiej, w jakiej znalazł się ubezpieczony, w szczególności z uwagi na treść art. 48 i 48 a ustawy zasiłkowej, czas trwania umów zleceń (ponad 12 miesięcy) oraz wysokość wynagrodzenia (ponad 5.000 zł brutto).

Wnioskodawca spełniała zatem kryteria negatywne z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Apelacyjne zarzuty dotyczące naruszenia wskazanego przepisu uznać należy zatem za uzasadnione.

Reasumując w oparciu o powołany stan faktyczny, Sąd Okręgowy uznał, iż żądanie ubezpieczonego wypłaty zasiłku chorobowego za okres od 15 czerwca 2024 roku do 24 sierpnia 2024 roku po ustaniu zatrudnienia w (...) to jest za okres, w którym wnioskodawca pozostawał niezdolny do pracy, nie było zasadne z uwagi na fakt, iż kontynuował on działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym – zgodnie z art. 13 ust, 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy w Łodzi, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i odwołanie jako bezzasadne oddalił na podstawie art. art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.