Wyrok z 29 lipca 2026, sygn. I C 297/25
W skrócie
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
Sygn. akt I C 297/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 10 czerwca 2026 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący sędzia Marcin Polit
Protokolant Karol Rostkowski
po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa D. S., K. K., R. K. i K. K. (1)
przeciwko Skarbowi Państwa – Ministrowi Finansów i Gospodarki
o zapłatę
I. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz:
1. powódki D. S. kwotę 4 988 000 (cztery miliony dziewięćset osiemdziesiąt osiem tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 2 791 666,67 zł (dwa miliony siedemset dziewięćdziesiąt jeden tysięcy sześćset sześćdziesiąt sześć złotych i sześćdziesiąt siedem groszy) od dnia 8 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty,
b) od kwoty 2 196 333,33 zł (dwa miliony sto dziewięćdziesiąt sześć tysięcy trzysta trzydzieści trzy złote i trzydzieści trzy grosze) od dnia 27 września 2024 roku do dnia zapłaty;
2. powoda K. K. (1) kwotę 2 494 000 (dwa miliony czterysta dziewięćdziesiąt cztery tysiące) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 1 395 833,33 zł (milion trzysta dziewięćdziesiąt pięć tysięcy osiemset trzydzieści trzy złote i trzydzieści trzy grosze) od dnia 31 marca 2022 roku do dnia zapłaty,
b) od kwoty 1 098 166,67 zł (milion dziewięćdziesiąt osiem tysięcy sto sześćdziesiąt sześć złotych i sześćdziesiąt siedem groszy) od dnia 27 września 2024 roku do dnia zapłaty;
3. powódki K. K. kwotę 1 247 000 zł (milion dwieście czterdzieści siedem tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 697 916,65 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem tysięcy dziewięćset szesnaście złotych i sześćdziesiąt pięć groszy) od dnia 31 marca 2022 roku do dnia zapłaty,
b) od kwoty 549 083,35 zł (pięćset czterdzieści dziewięć tysięcy osiemdziesiąt trzy złote i trzydzieści pięć groszy) od dnia 27 września 2024 roku do dnia zapłaty;
4. powoda R. K. kwotę 1 247 000 zł (milion dwieście czterdzieści siedem tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 697 916,65 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem tysięcy dziewięćset szesnaście złotych i sześćdziesiąt pięć groszy) od dnia 31 marca 2022 roku do dnia zapłaty,
b) od kwoty 549 083,35 zł (pięćset czterdzieści dziewięć tysięcy osiemdziesiąt trzy złote i trzydzieści pięć groszy) od dnia 27 września 2024 roku do dnia zapłaty;
II. oddala powództwo w pozostałej części;
III. orzeka, że pozwany ma obowiązek zwrócić powodom całość poniesionych przez nich kosztów procesu, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Sygn. akt I C 297/25
UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym do tut. Sądu w dniu 1 czerwca 2022 roku (data prezentaty – k. 3) powodowie E. K. i D. S. wnieśli o zasądzenie od pozwanego określonego jako Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Rozwoju i Technologii:
1. na rzecz powódki E. K. – kwoty 2 791 666,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 31 marca 2022 roku do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania w związku z bezprawną nacjonalizacją nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa pn. „(...), wł. L. Ż. w P., ul.(...)”;
2. na rzecz powódki D. S. – kwoty 2 791 666,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 8 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania w związku z bezprawną nacjonalizacją nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa pn. „(...), wł.L. Ż. w P., ul. (...)”;
3. na rzecz każdej z powódek kosztów procesu wg norm przepisanych (pozew – kk. 3-3v.).
W odpowiedzi na pozew z dnia 16 lutego 2023 roku (k. 133; data stempla pocztowego – k. 155) pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Rozwoju i Technologii wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwany zakwestionował roszczenie co do zasady, co do wysokości oraz podniósł zarzut przedawnienia roszczenia (odpowiedź na pozew – kk. 58-62).
Pismem procesowym z dnia 26 sierpnia 2024 roku powódki E. K. i D. S. reprezentowane przez K. K. (1) zmodyfikowały powództwo w ten sposób, że w miejsce pierwotnego żądania określonego w pozwie wnieśli o zasądzenie od pozwanego:
1) na rzecz powódki E. K. 4 988 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 2 791 667 zł od dnia 31 marca 2022 roku do dnia zapłaty;
b) od kwoty 2 196 333 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma stanowiącego rozszerzenie powództwa do dnia zapłaty;
2) na rzecz powódki D. S. kwoty 4 988 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 2 791 667 zł od dnia 8 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty;
b) od kwoty 2 196 333 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma stanowiącego rozszerzenie powództwa do dnia zapłaty;
3) na rzecz każdej z powódek kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Rozszerzenie powództwa w stosunku do każdej z powódek opiewa na kwotę 2 196 333 zł, tj. łącznie na kwotę 4 392 666 zł; kwota rozszerzenia powództwa bazuje na wyliczeniach wynikających z opinii biegłego sądowego z 17 stycznia 2024 roku (pismo procesowe z 26.08.2024 – kk. 331-332).
Pozwany w piśmie procesowym z dnia 9 października 2024 roku podtrzymał zajęte w odpowiedzi na pozew stanowisko, wnosząc o oddalenie powództwa i o orzeczenie o kosztach procesu stosownie do wyniku postępowania. Podtrzymał podniesiony wcześniej zarzut przedawnienia i odniósł go również do żądania pozwu w części, w jakiej powództwo zostało rozszerzone (pismo procesowe pozwanego z 9.10.2024 – kk. 348-349).
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2025 roku tut. Sąd:
I. na podstawie art. 174 §1 pkt 1 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na śmierć powódki E. K.;
II. podjął zawieszone postępowanie w sprawie z udziałem następców prawnych zmarłej powódki:
1. K. K. (1),
2. K. K.,
3. R. K. (postanowienie – k. 420).
Pismem procesowym z dnia 10 grudnia 2025 roku K. K. (1) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra Rozwoju i Technologii zgodnie z jego udziałem w spadku, tj. 1/2 po zmarłej E. K. kwoty 2 494 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 1 395 833,50 zł od dnia 31 marca 2022 roku do dnia zapłaty;
b) od kwoty 1 098 166,50 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pisma z dnia 26 sierpnia 2024 roku stanowiącego rozszerzenie powództwa do dnia zapłaty,
oraz kosztów postępowania wg norm przepisanych (pismo procesowe powoda K. K. (1) z 10.12.2025 – kk. 459-460).
Pismem procesowym z dnia 11 grudnia 2025 roku powodowieK. K. i R. K. wnieśli o:
1. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki K. K. kwoty 1 247 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:
od kwoty 697 916,75 zł od dnia 31 marca 2022 roku do dnia zapłaty,
od kwoty 549 083,25 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pisma procesowego strony powodowej rozszerzającego powództwo do dnia zapłaty;
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki K. K. zwrotu kosztów procesu,
3. zwolnienie powódki K. K. z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości,
4. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda R. K. kwoty 1 247 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:
od kwoty 697 916,75 zł od dnia 31 marca 2022 roku do dnia zapłaty,
od kwoty 549 083,25 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pisma procesowego strony powodowej rozszerzającego powództwo do dnia zapłaty;
5. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda R. K. zwrotu kosztów procesu,
6. zwolnienie powoda R. K.z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości (pismo procesowe z 11.12.2025 – kk. 463-463v.).
Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 29 maja 2026 roku Sąd ustalił sposób reprezentacji Skarbu Państwa w niniejszej sprawie w ten sposób, że jako jednostkę organizacyjną reprezentującą Skarb Państwa w Miejsce Ministra Rozwoju i Technologii wezwał Ministra Finansów i Gospodarki (protokół – k. 501v.).
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o ustalenie odszkodowania w oparciu o uzupełniającą opinię biegłego A. Z. (protokół – k. 501v.)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Na skutek Zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 1 grudnia 1952 roku (opublikowanego w Monitorze Polskim nr B-12, poz. 14, wykaz przedsiębiorstw pkt C, poz. 28) nad przedsiębiorstwem pn. „(...), wł. L. Ż. w P., ul. (...)” ustanowiono przymusowy zarząd państwowy (Zarządzenie z 1.12.1952 – kk. 14-14v.). Ww. przedsiębiorstwo zostało faktycznie przejęte przez państwo, co zostało stwierdzone protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 23 stycznia 1953 roku na rzecz (...) Przemysłowego Zjednoczenia Budowlanego i obejmowało stosownie do protokołu z 2 maja oraz z dnia 13 lipca 1950 roku nieruchomości (grunty), budynki znajdujące się na tych gruntach, maszyny i urządzenia oraz drobne narzędzia i przybory do maszyn (wniosek o odszkodowanie z 15.07.1994 – k. 136; akta IV Sa/Wa 1758-1759/11: protokół z 2.05.1950 – k. 81-78, protokół z 13.07.1950 – kk. 74-70, protokół z 23.01.1953 – kk. 76-75;). Następnie na terenie po zlikwidowanym przedsiębiorstwie nie była prowadzona żadna działalność przemysłowa czy usługowa (fotografie z 1954r. – kk. 442-445). Wg stanu na dzień 8 kwietnia 1950 roku, przedmiotowa nieruchomość objęta KW Kolumbia tom IV, parcele nr (...), stanowiła własność L. i Z. Ż. (opinia biegłego z 17.01.2024 – k. 233; papierowe księgi wieczyste – akta (...), teczka I).
Orzeczeniem Ministra Gospodarki Komunalnej z 9 kwietnia 1963 nr (...) stwierdzono przejście na własność Państwa z dniem 8 marca 1958 roku ww. wywłaszczonego przedsiębiorstwa, wraz z wchodzącą w skład tego przedsiębiorstwa nieruchomością objętą KW Kolumbia tom IV, parcele nr (...)(orzeczenie z 9.04.1963 – k. 15, akta IV Sa/Wa 1758-1759/11 – k. 92).
Decyzją Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia 31 października 1964 roku nr (...) nieruchomość gruntowa w postaci działek budowlanych położonych w I. przy ul. (...) o łącznej pow. 4 293 m ( 2) została oddana w użytkowanie wieczyste Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w P. (uzasadnienie decyzji Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa P. z 10.06.1994 – k. 142). Następnie aktem notarialnym z dnia 19 stycznia 1965 roku Państwowego Biura Notarialnego w P. zarejestrowanym pod nr (...) między Skarbem Państwa-Prezydium Rady Narodowej Miasta P. w P. oraz Międzyzakładową Spółdzielnią Mieszkaniową(...) w P. została zawarta umowa o oddaniu w wieczyste użytkowanie nieruchomości usytuowanej przy ul. (...) o łącznej pow. 2 962 m ( 2) zapisanej w KW jako (...) (uzasadnienie wyroku z 23.05.2022 sygn. XVV C 2008/06 – k. 182).
Postanowieniem Sądu Powiatowego dla miasta P. Wydział III Ksiąg Wieczystych z dnia 13 maja 1963 roku wpisano Skarb Państwa do ksiąg wieczystych jako właściciela nieruchomości objętej KW Kolumbia tom IV, parcele nr (...) (postanowienie z 13.05.1963 – k. 139, akta IV Sa/Wa 1758-1759/11 – kk. 94-94v.).
Od sierpnia 1990 roku, tj. wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, przez ok. 30 lat toczyły się liczne postępowania administracyjne ukierunkowane na wzruszenie wadliwych orzeczeń nacjonalizacyjnych i odzyskanie posiadania przedmiotowej nieruchomości przez następców prawnych L. Ż..
Decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 26 listopada 1992 roku nr (...), działając na wniosek U. Z., stwierdzono nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 1 grudnia 1952 roku w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem (...), wł. L. Ż. w P., ul. (...), opublikowanego w Monitorze Polskim Nr B-12, poz. 14.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po ponownym rozpoznaniu sprawy zarzut rażącego naruszenia prawa należy uznać za uzasadniony. Stosownie do przepisów dekretu z 16 grudnia 1918 roku w przedmiocie przymusowego zarządu, ustanowienie zarządu nad przedsiębiorstwem handlowym lub przemysłowym ich mienie mogło nastąpić wówczas, gdy przedsiębiorstwa te pozostawały bez opieki właścicieli, były nieczynne albo ich działalność była zagrożona. Jeśli utrzymanie w ruchu lub uruchomienie takiego przedsiębiorstwa leżało w interesie Państwa mógł być ustanowiony przymusowy zarząd państwowy. Jak wynika z zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. – (...) z dnia 14 czerwca 1955 roku, znak (...), L. Ż. od dnia 14 lutego 1946 roku do 31 lipca 1950 roku prowadził tartak, obróbkę drewna, skład materiałów budowlanych na podstawie potwierdzenia zgłoszenia przemysłu nr rej. (...). Tartak był czynny, właściciel prowadził działalność i z dokumentów nie wynikają żadne okoliczności, by działalność tartaku była zagrożona, a zatem przesłanki określone przepisami cytowanego dekretu nie zostały spełnione (decyzja z 26.11.1992 – kk. 16-17v., ponadto akta (...), teczka 4, bn.).
Pismem z dnia 6 kwietnia 1993 roku Minister Przemysłu i Handlu poinformował o niezaskarżeniu decyzji z dnia 26 listopada 1992 roku (...) przez żadną ze stron postępowania do Naczelnego Sądu Administracyjnego i że ta decyzja jest ostateczna i nie wymaga klauzuli prawomocności (pismo – k. 22).
Decyzją z dnia 31 stycznia 1994 roku nr (...) Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdzono nieważność decyzji z dnia 9 kwietnia 1963 roku (decyzja z 31.01.1994 – akta IV Sa/Wa 1758-1759/11 – kk. 102-100; uzasadnienie decyzji Ministra Rozwoju z 26.05.2020 (...) – k. 18; uzasadnienie wyroku SO w Poznaniu z 23.05.2022, sygn. XVV C 2008/06 – k. 182v.).
Decyzją Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa (...) z dnia 10 czerwca 1994 roku stwierdzono wydanie z naruszeniem prawa decyzji Prezydium Rady Narodowej miasta P. z 31 października 1964 roku w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego ww. nieruchomości (decyzja z 10.06.1994 – k. 141, akta IV Sa/Wa 1758-1759/11 – k\. 90).
Na skutek wniosku U. Z. z dnia 15 lipca 1994 roku (reprezentującej również E. K. i D. S.), na mocy decyzji z dnia 20 grudnia 1996 roku Ministra Przemysłu i Handlu znak (...) Minister przyznał odszkodowanie z tytułu utraconych składników mienia, w tym budynków i budowli położonych w P. przy ul. (...) (146 172 zł), maszyn, urządzeń i narzędzi przedsiębiorstwa „(...) wł. L. Ż.” w I. przy ul. (...) (83 034 zł) w łącznej kwocie 229 206 zł, w związku z decyzją Kierownika Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 26 listopada 1992 roku znak (...) i decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 31 stycznia 1994 roku nr (...)i przyznał na rzecz U. Z. kwotę 76 402 zł, E. K. kwotę 76 402 zł oraz na rzecz D. S. kwotę 76 402 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ww. kwota stanowi „szkodę rzeczywistą poniesioną przez wnioskodawców bez gruntów przejętych wraz z przedsiębiorstwem” (wniosek o odszkodowanie – kk. 136-137, ponadto akta IV Sa/Wa 1758-1759/11 – kk. 104-103, kk. 64-63; pełnomocnictwo – k. 140 decyzja z 20.12.1996 – kk. 149-152, ponadto akta IV Sa/Wa 1758-1759/11 – kk. 38-36).
E. K. i D. S. udzieliły pełnomocnictwa U. Z.do odebrania odszkodowania za ww. mienie wywłaszczone przez Skarb Państwa oraz do załatwiania w ich imieniu wszelkich spraw związanych z otrzymaniem odszkodowania przed wszelkimi władzami, urzędami, bankami, osobami prawnymi i fizycznymi i do składania wszelkich oświadczeń jakie okażą się konieczne i dopuszczalne w zakresie pełnomocnictwa (pełnomocnictwo – kk. 153-153v.)
Decyzją z dnia 26 kwietnia 2019 roku nr (...) Minister Inwestycji i Rozwoju stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 31 stycznia 1994 roku nr (...) w części dotyczącej oceny legalności przejęcia nieruchomości wchodzącej w skład ww. przedsiębiorstwa (pkt 1 decyzji) i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z 31 stycznia 1994 roku w części dotyczącej oceny legalności przejęcia mienia przedsiębiorstwa „(...), wł. L. Ż.” niestanowiącego nieruchomości (pkt 2 decyzji; uzasadnienie wyroku SO w Poznaniu z 23.05.2022, sygn. XVV C 2008/06 – k. 183v.).
Decyzją Ministra Rozwoju z dnia 26 maja 2020 roku znak (...) stwierdzono wydanie orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 9 kwietnia 1963 nr (...) z naruszeniem prawa w części dotyczącej przejęcia nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa „(...), wł. L. Ż.”, objętej KW Kolumbia tom IV, (...). Decyzja ta jest ostateczna i prawomocna (decyzja z 26.05.2020 – kk. 18-21, kk. 50-56; zaświadczenie z 16.09.2020 – k. 23).
Prawomocnym wyrokiem z dnia 13 października 2021 roku Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu nakazał – w celu uzgodnienia stanu prawnego, ujawnionego w księdze wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu dla nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) i 10, oznaczonej geodezyjnie jako (...), z rzeczywistym stanem prawnym – wykreślić z działu II wpis dotyczący właściciela: U. Z., E. K. i D. S. i w to miejsce wpisać właściciela: Skarb Państwa – Prezydenta Miasta P., a nadto jako użytkownika wieczystego do dnia 19 stycznia 2064 roku wpisać: (...) Spółdzielnię Mieszkaniową z siedzibą w P. (wyrok z 13.10.2021 – k. 67). Do tego czasu przez lata osoby te widniały w księdze wieczystej jako właścicielki nieruchomości (KW – kk. 72-77, kk. 79-80)
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu III Wydział Cywilny z dnia 3 lipca 1990 roku (sygn. III Ns 1622/90/10) stwierdzono, że:
1. spadek po Z. Ż.zmarłej dnia 11 grudnia 1970 roku na podstawie ustawy nabyli:
- jej mąż – L. Ż.,
- jej córki – U. Z. z d. Ż., E. K. z d. Ż. i D. S.z d. Ż.
po 1/4 części każde z nich,
2. spadek po L. Ż. zmarłym dnia 13 marca 1972 roku na podstawie ustawy nabyły:
- córki spadkodawcy – U. Z. z d. Ż., E. K. z d. Ż. i D. S. z d. Ż.
po 1/3 części każde z nich (postanowienie z 3.07.1990 – k. 65).
Postanowieniem Sadu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z dnia 21 marca 2017 roku (sygn. I Ns 47/17/3) stwierdzono, że spadek po U. Z. (z d. Ż.) zmarłej dnia 16 października 2016 roku w P., na podstawie testamentu notarialnego z dnia 3 kwietnia 2006 roku sporządzonego przed notariuszem Z. G. (nr (...)), otwartego i ogłoszonego przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu w dniu 19 grudnia 2016 roku w sprawie o sygn. XII Ns 910/16 oraz na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 3 kwietnia 2006 roku otwartego i ogłoszonego przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu w dniu 19 grudnia 2016 roku w sprawie o sygn. XII Ns 911/16, nabyli z dobrodziejstwem inwentarza:
- jej syn W. Z., w 1/2 części,
- jej córka T. G. (z d. Z.), w 1/2 części (postanowienie z 21.03.2017 – k. 66).
W dniu 11 grudnia 2024 roku zmarła E. K.. Spadek po niej na podstawie testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego przed K. B. notariuszem w W., w dniu 19 czerwca 2024 roku, za (...) nabyli z dobrodziejstwem inwentarza:
a) K. K. (1) – w udziale wynoszącym 1/2 części,
b) K. K. – w udziale wynoszącym 1/4 części,
c) R. K. – w udziale wynoszącym 1/4 części (odpis skrócony aktu zgonu – k. 383; akt poświadczenia dziedziczenia – kk. 384-385v.).
Pismem z dnia 28 października 2020 roku skierowanym do Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej RP Minister Rozwoju, Pracy i Technologii wyjaśnił, że nie wraził zgody na przeprowadzenie przez Sąd Polubowny przy Prokuratorii Generalnej RP mediacji i polubownego rozstrzygnięcia sporu pomiędzy D. S., E. K., T. G. i W. Z., a Skarbem Państwa – Ministrem Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie zapłaty odszkodowania za szkodę poniesioną w związku z wydaniem z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 9.04.1963, albowiem w sprawie występują kwestie, które w ocenie organu wymagają oceny przez bezstronny, niezależny i niezawisły sąd (pismo z 28.10.2020 – kk. 87v.-88).
Skarb Państwa – Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii nie wyraziło zgody na mediację (pismo Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej RP z 20.11.2020 – k. 87).
Ww. stanowisko zostało podtrzymane przez Ministra Rozwoju i Technologii w piśmie z dnia 20.12.2021 – kk. 96-96v.).
Ostatecznym przedsądowym wezwaniem do zapłaty z dnia 12 marca 2022 roku (doręczonym dnia 16 marca 2022 roku) E. K. wezwała Skarb Państwa – Ministra Rozwoju i Technologii do zapłaty kwoty 2 791 666,67 zł w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania (wezwanie – kk. 97-98v.; potwierdzenie nadania – k. 99).
Ostatecznym przedsądowym wezwaniem do zapłaty z dnia 5 marca 2022 roku (doręczonym dnia 24 marca 2022 roku) D. S. wezwała Skarb Państwa – Ministra Rozwoju i Technologii do zapłaty kwoty 2 791 666,67 zł w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania (wezwanie – kk. 101-102v.; potwierdzenie nadania – k. 103).
Minister Rozwoju i Technologii pismami z dnia 12 kwietnia 2022 roku uznał żądania za nieuzasadnione (k. 100, k. 104).
Wyrokiem z dnia 23 maja 2022 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny (sygn. XII C 2008/06) oddalił powództwo E. K., D. S., T. G. i W. Z. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w P. o zapłatę kwoty 4 000 000 zł – w zamian za przeniesienie przez powódki na rzecz pozwanej własności nieruchomości usytuowanej w P. przy ul. (...) o pow. 2 962 m ( 2), oraz kwoty 2 000 000 zł – tytułem bezumownego korzystania z ww. nieruchomości od dnia 2 listopada 1996 roku do dnia 1 listopada 2006 roku. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy w Poznaniu stwierdził brak legitymacji czynnej powodów, uznając, że skoro mocą decyzji Ministra Rozwoju z dnia 26 maja 2020 roku właścicielem przedmiotowej nieruchomości został Skarb Państwa, to wyklucza to istnienie prawa własności względem tej nieruchomości przysługującego powodom.
Na skutek wywłaszczenia L. Ż., a także córki D. S. i E. K. musieli opuścić teren, utracili wszelkie mienie, narzędzia związane z przedsiębiorstwem. Rodzina przez 33 lata ubiega się o utracone mienie. Przyznane w 1996 roku odszkodowanie dotyczyło wyłącznie zabudowań (zeznania powódki D. S. – protokół kk. 195-195v.; zeznania powódki E. K. – protokół k. 195v.).
Wartość rynkowa prawa własności wchodzącej w skład przedsiębiorstwa pn. „(...), wł. L. Ż. w P., ul. (...)” nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), stanowiącej obecnie działki gruntu oznaczone w ewidencji gruntów i budynków nr (...) (działki nr (...) powstały w wyniku podziału działek nr (...)) z obrębu (...) w P., o łącznej pow. 2 962 m ( 2), dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu V Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta nr (...) wg stanu na dzień 9 kwietnia 1963 roku oraz cen aktualnych (opinia biegłego z 17.01.2024) wynosi 14 964 000 zł.
Zgodnie z odpisem Zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr (...) z dnia 15 września 1961 roku wydanego przez Pracowniczą Spółdzielnię Mieszkaniową (...) na podstawie przepisów o lokalizacji inwestycji (zarządzenie Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów i Prezesa Komitetu do Spraw Urbanistyki i Architektury z dnia 29 lipca 1957 roku, Monitor Polski nr 67, poz. 40), „Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego zgodnie z lokalizacją ogólną, ustaloną w założeniach zatwierdza lokalizację szczegółową osiedla mieszkaniowego na terenie położonym w P. między ulicami (...), (...), (...) i (...). Teren ten stanowił własność prywatną (opinia biegłego z 17.01.2024 – k. 212, k. 235).
Z kolei wartość rynkowa prawa własności ww. nieruchomości wg stanu i przeznaczenia na dzień 8 marca 1958 roku oraz cen aktualnych (opinia biegłego z 25.06.2024) wynosi 1 258 000 zł.
W 1958 roku na przedmiotowej nieruchomości nie obowiązywały akty planistyczne, zaś na podstawie ówczesnego sposobu użytkowania, nieruchomość była zagospodarowana na cele usługowo-przemysłowe (434 zł/m 2; opinia uzupełniająca z 24.06.2024 – k. 311, k. 314).
Przedmiotowa nieruchomość w 1950 roku użytkowana była na cele przemysłowo-usługowe przez firmę (...), wł. L. Ż. w P., ul. (...)” (opinia uzupełniająca z 20.01.2025 – kk. 361).
Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci powołanych dowodów z dokumentów (kopii), dołączonych do sprawy akt innych wyżej opisanych spraw (w tym spraw administracyjnych) oraz z zeznań powódek. Co do zasady stan faktyczny nie był w niniejszej sprawie sporny, a spór tyczył się istnienia odpowiedzialności pozwanego za szkodę wywołaną wydaniem decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa.
Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości A. Z. celem ustalenia należnego powodom odszkodowania, a więc ustalenia wartości prawa własności nieruchomości wg stanu z dnia wydania decyzji wywłaszczeniowej. W toku postępowania Sąd dwukrotnie dopuścił też dowód z uzupełniającej pisemnej opinii biegłego (kk. 308-316, kk. 358-363) – w ocenie Sądu ostatecznie kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy była pierwsza opinia biegłego, stanowiąca wycenę przedmiotowej nieruchomości na dzień 9 kwietnia 1963 roku, albowiem opinia uzupełniająca z 24 czerwca 2024 roku określała wartość nieruchomości wg stanu i przeznaczenia na dzień 8 marca 1958 roku (co nie było przydatne w świetle podstawy prawnej odszkodowania, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia), zaś opinia uzupełniająca z 20 stycznia 2025 roku stanowiła ustosunkowanie się do zarzutów strony powodowej, a jako że dotyczyły one wiadomości specjalnych, Sąd nie widzi podstaw do szczegółowego omawiania poruszanych w niej zagadnień.
Sąd zważył, co następuje:
Swoje roszczenie pieniężne strona powodowa oparła na gruncie art. 160 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 160 §1 k.p.a. stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. W myśl §2 cytowanego przepisu do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem art. 418 tego kodeksu. Stosownie do jego §3 odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156§1, chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności. §6 tego przepisu stanowił, że roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 §2, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 §1.
Podstawa prawna dochodzonego roszczenia jest właściwa, albowiem przepis ten znajduje zastosowanie w odniesieniu do szkód spowodowanych wydaniem przed 1 września 2004 roku ostatecznej decyzji administracyjnej, której nieważność w świetle przepisu art. 156 §1 k.p.a. lub której wydanie z naruszeniem prawa w rozumieniu art. 158 §2 k.p.a. stwierdzono następnie decyzją nadzorczą. W takich sytuacjach przepis ten stanowi podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa w brzmieniu obowiązującym z 31 sierpnia 2004 roku. Przepis art. 160 k.p.a. został co prawda uchylony w dniu 1 września 2004 r. na mocy art. 2 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 162 poz. 1692), jednak w myśl art. 5 tej ustawy, do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed jej wejściem w życie stosuje się m.in. właśnie przepis art. 160 w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie tej ustawy. Ostatecznie kwestię tę przesądził Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 31 marca 2011 r., wskazując, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 §1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 §1, 2, 3 i 6 k.p.a. (III CZP 112/10, OSNC 2011/7-8/75).
Przepis art. 160 k.p.a. nie zawiera żadnej regulacji dotyczącej przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją administracyjną, odsyłając w tym zakresie do przepisów k.c. Przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej są zatem: powstanie szkody oraz istnienie normalnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zdarzeniem, które ją wywołało. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2004 r. (II CK 433/02, LEX nr 163987) stwierdzenie, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa, przesądza o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę poniesioną w wyniku wadliwej decyzji. Art. 160 §1 k.p.a. stanowi bowiem samodzielną, wyłączną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę będącą następstwem wydania decyzji rażąco naruszającej prawo lub nieważnej. Wiąże ono jednakże Sąd o tyle tylko, o ile stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 §1 k.p.a.; nie przesądza natomiast w sposób wiążący dla sądu o istnieniu normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą. Każdorazowo, dla stwierdzenia istnienia przesłanki normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą, nieodzowne jest przeprowadzenie oceny, o której mowa w art. 361 §1 k.c., czy szkoda nastąpiłaby także wtedy, gdyby zapadła decyzja zgodna z prawem (uchwała SN z 21 marca 2003 r., III CZP 6/03, OSNC 2004/1/4).
Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, iż wątpliwości Sądu nie budziła kwestia legitymacji czynnej i biernej stron. Powodowie są bowiem następcami prawnymi pierwotnego właściciela przedmiotowej nieruchomości i przedsiębiorstwa – L. Ż.. Mając na uwadze, że przedmiotem żądania w niniejszej sprawie było świadczenie pieniężne - a więc mające charakter podzielny - przyjąć należało, że należne od pozwanego świadczenie dzieli się, stosownie do art. 379 §1 k.c., na tyle części, ilu jest, będących wierzycielami, spadkobierców a tym samym każdy z nich może samodzielnie dochodzić zaspokojenia w części odpowiadającej jego udziałowi spadkowemu (tak trafnie M. Pazdan, K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, s. 1085; J. Kremis (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1561). Spadek po L. Ż. zmarłym dnia 13 marca 1972 roku na podstawie ustawy nabyły córki spadkodawcy: U. Z., E. K. i D. S. po 1/3 części każde z nich. Z kolei spadek po E. K. zmarłej dnia 11 grudnia 2024 roku nabyli z dobrodziejstwem inwentarza:
- K. K. (1) – w udziale wynoszącym 1/2 części,
- K. K. – w udziale wynoszącym 1/4 części,
- R. K. – w udziale wynoszącym 1/4 części.
W konsekwencji powódce D. S. w zakresie odszkodowania przysługuje udział 1/3, K. K. (1) – udział 1/6 (1/3 x ½), K. K. – udział 1/12 (1/3 x 1/4) i R. K. – udział 1/12 (1/3 x 1/4).
Statio fisci pozwanego również nie budziło wątpliwości – skoro roszczenie dotyczyło decyzji wydanej przez Ministra Gospodarki Komunalnej, to właściwym organem, od którego przysługuje odszkodowanie, będzie minister właściwy do spraw gospodarki w aktualnie panującym ustroju i stanie prawnym, a zatem Minister Finansów i Gospodarki.
W pierwszej kolejności, jako najdalej idący, należało rozpoznać zarzut przedawnienia roszczenia. Pozwany podniósł ten zarzut w odpowiedzi na pozew podnosząc, że z chwilą wydania pierwszej decyzji nadzorczej powódki uzyskały tytuł do dochodzenia swych wierzytelności odszkodowawczych, z czego już skorzystały, a ustalone odszkodowanie zostało im wypłacone, a zanim została wydana druga decyzja nadzorcza, upłynął termin przedawnienia na dochodzenie odszkodowania z tytułu strat stanowiących konsekwencje wadliwej decyzji nacjonalizacyjnej. Ponadto w ocenie pozwanego to uzyskanie przez decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 26 listopada 1992 roku nr (...) przymiotu ostateczności zapoczątkowało bieg terminu przedawnienia roszczeń wynikających z ustanowienia nad przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego. Powyższe wywody są całkowicie chybione, albowiem z art. 160 §6 k.p.a. wynika wprost, że 3-letni termin przedawnienia roszczenia rozpoczął bieg od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja Ministra Rozwoju z dnia 26 maja 2020 roku znak (...) stwierdzająca wydanie orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 9 kwietnia 1963 nr (...) z naruszeniem prawa w części dotyczącej przejęcia nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa „(...), wł. L. Ż.”, objętej KW Kolumbia tom IV, parcele nr (...). Skoro zaś nastąpiło to w 2020 roku (zgodnie z zaświadczeniem z 16.09.2020 – k. 23), a pozew wniesiono w dniu 1 czerwca 2022 roku, to oczywistym jest, że termin ten uległ przerwaniu i roszczenie nie jest przedawnione (art. 123 §1 k.c., art. 124 §2 k.c.).
Pozwany jednak na dalszym etapie postępowania wywodził, że nawet gdyby przyjąć, że decyzja nadzorcza stwierdzająca wydanie decyzji nacjonalizacyjnej z naruszeniem prawa została wydana i doręczona powódkom w 2020 roku, to do rozszerzenia powództwa doszło w 2024 roku, tj. po upływie 3-letniego terminu przedawnienia roszczeń deliktowych, a zatem przedawnieniu uległo roszczenie w zakresie kwot dochodzonych pismem procesowym z dnia 26 sierpnia 2024 roku stanowiącym rozszerzenie powództwa. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach przez lata prezentował stanowisko, zgodnie z którym wniesienie pozwu z żądaniem zapłaty przerywa bieg przedawnienia roszczenia, nawet jeżeli ostatecznie żądana kwota z tytułu dochodzonego roszczenia okaże się wyższa od sformułowanej w pozwie (a dzieje się tak przecież na skutek wydania w sprawie opinii biegłego) – bieg przedawnienia przerywa się zatem w stosunku do całego roszczenia, nawet w przypadku rozszerzenia powództwa w toku procesu (zob. wyrok SN z 13.12.2012 r., wyrok IV CSK 142/12, LEX nr 1341697; wyrok SN z 6.04.2011 r., I CSK 684/09, LEX nr 951732. Argumentacja pozwanego opierała się na tym, że nastąpił wyłom od tej linii (wyrok SN z 17.09.2021 r., I CSKP 258/21, OSNC 2022, nr 5, poz. 52; wyrok SN z 12.07.2022 r., II CSKP 391/22, LEX nr 3480030), który sprowadza się do przekonania, że wieloletnia linia orzecznicza była związana z obowiązywaniem przepisu art. 321 §2 k.p.c., w myśl którego w niektórych kategoriach spraw sąd powinien orzekać o roszczeniach wynikających z faktów przytoczonych przez powoda także wówczas, gdy roszczenie nie było objęte żądaniem lub gdy było w nim zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania. Uchylenie tego przepisu w przekonaniu SN oznacza, że aktualnie w myśl §1 Sąd nie jest uprawniony do orzekania o roszczeniu, którego powód nie zgłosił ani też do udzielenia mu ochrony w szerszych granicach niż zażądał i nie może być wyjątku od tej reguły. Sąd jednak przychyla się do tego pierwszej, wieloletniej koncepcji i zgadza się w każdym razie ze stanowiskiem wyrażonym w doktrynie, że jeżeli z treści pozwu wynika wyraźnie, że zamiarem wnoszącego go jest uzyskanie pełnej kompensaty, to należy uznawać, że zainicjowanie procesu przerwało bieg przedawnienia co do całego uszczerbku, w granicach faktycznych zakreślonych przez powoda (zob. E. Stawicka, Czy wytoczenie powództwa o odszkodowanie przerywa bieg przedawnienia co do całości roszczenia, choćby jego wysokość wskazana w pozwie była niższa?, Palestra 2022, nr 7-8, s. 207-211). Oczywistym jest przecież, że w sprawach odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia nieruchomości to dopiero opinia biegłego – profesjonalna wycena wartości nieruchomości, stanowi podstawę do precyzyjnego sformułowania roszczenia pieniężnego i biorąc pod uwagę czasochłonność procesu cywilnego, trudno obciążać wynikającymi z niej konsekwencjami stronę poszkodowaną.
Pozwany podniósł także zarzut res iudicata, który w oczywisty sposób nie był zasadny. Tzw. powaga rzeczy osądzonej w niniejszej sprawie nie zachodzi, albowiem przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest odszkodowanie za utratę własności nieruchomości gruntowej wchodzącej w skład przedmiotowego przedsiębiorstwa, podczas gdy wypłacone już odszkodowanie (na mocy decyzji z dnia 20 grudnia 1996 roku Ministra Przemysłu i Handlu), o którym mówiła strona pozwana, dotyczyło jedynie utraconych składników mienia, w tym budynków i budowli położonych w P.przy ul(...), maszyn, urządzeń i narzędzi przedmiotowego przedsiębiorstwa. O tym, że odszkodowanie nie obejmowało rekompensaty za grunt przejęty wraz z przedsiębiorstwem, wskazano wyraźnie w uzasadnieniu decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 20 grudnia 1996 roku w przedmiocie przyznania odszkodowania (k. 150v.). Argumentacja pozwanego jest chybiona również z perspektywy ówczesnej sytuacji prawnej strony powodowej oraz tego, jakie skutki prawne rodzi stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w świetle art. 156 §2 k.p.a. W myśl tego przepisu nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skoro wówczas w obrocie prawnym funkcjonowała jeszcze decyzja z dnia 31 stycznia 1994 roku nr (...) Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdzająca nieważność decyzji z dnia 9 kwietnia 1963 roku, to E. K. i D. S. – córki L. Ż. – mogły mieć uzasadnione przekonanie, że w świetle prawa są prawowitymi właścicielkami nieruchomości i mogą na drodze prawnej ubiegać się o zwrot korzyści w naturze, tj. wydanie im tej nieruchomości przez Skarb Państwa. Świadczy o tym również fakt, że przez lata widniały one w księdze wieczystej jako właścicielki nieruchomości. Strona powodowa uzyskała możliwość skutecznego ubiegania się o odszkodowanie dopiero na mocy decyzji Ministra Rozwoju z dnia 26 maja 2020 roku.
Pozwany w ramach zarzutów do opinii biegłego z 30 stycznia 2024 roku podniósł również, że biegły błędnie oparł się na przeznaczeniu nieruchomości przyjętym w 1961 roku, podczas gdy zgodnie z wiążącą decyzją administracyjną, poprzednicy prawni powódek utracili własność nieruchomości z dniem 8 marca 1958 roku. Wycena powinna być dokonana wg stanu na dzień przejęcia nieruchomości przez państwo polskie, tj. na dzień 1 grudnia 1952 roku (data ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad wywłaszczonym przedsiębiorstwem), a ew. na dzień przejścia nieruchomości na własność państwa, tj. na dzień 8 marca 1958 roku (pismo procesowe z 27.02.2024 – kk. 280-282).
Strona powodowa podniosła, że stanowisko pozwanego jest nieprawidłowe, gdyż w okresie od 1950 do 1958 roku L. Ż.nie miał dostępu do nieruchomości oraz nie mógł wpływać na jej przeznaczenie, sposób jej wykorzystania ani na prowadzone na niej działanie, które odbywały się na potrzeby i pod zarządem Społecznego Przedsiębiorstwa Budowlanego i jego następców. Firma była przejmowana protokołem z 25 maja i protokołem dodatkowym z dnia 13 lipca 1950 roku i to w tych dniach nastąpiło faktyczne przejęcie nieruchomości i utrata własności o określonym stanie i przeznaczeniu. Przyjęcie przeznaczenia nieruchomości przy ul. (...) w P. na dzień 8 marca 1958 roku jako przemysłowo-usługowe jest nieprawidłowe, a prawidłowe przeznaczenie to mieszkalno-usługowe, o czym świadczą fotografie, na których widoczne są budynki sąsiednie (przy ul. (...)) świadczące o przeznaczeniu terenu pod budownictwo wielomieszkaniowe, zaś powierzchnia hali maszyn do obróbki drzewa jest zbyt mała, by cały teren miał charakter przemysłowy (pismo procesowe strony powodowej z 26.08.2024 – kk. 333-338).
Pozwany utrzymywał, że ani w chwili faktycznego przejęcia przedsiębiorstwa przez państwo (1 grudnia 1952 roku bądź 23 stycznia 1953 roku), ani w chwili przejścia nieruchomości z mocy prawa na własność państwa (8 marca 1958 roku), ani w momencie formalnego stwierdzenia tej okoliczności decyzją z 9 kwietnia 1963 roku, nacjonalizowana nieruchomość nie była przeznaczona pod budownictwo wielomieszkaniowe, a stanowiła składnik przedsiębiorstwa i była wykorzystywana w celach usługowych. Przeznaczenie nieruchomości pod zabudowę wielorodzinną nastąpiło dopiero na podstawie zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr (...) z 15 września 1961 roku, a zatem już po faktycznym i prawnym przejęciu nieruchomości. W związku z czym w jego ocenie to w opinii uzupełniającej z 25 czerwca 2024 roku biegły trafnie określił przeznaczenie gruntu przed jego nacjonalizacją jako usługowo-przemysłowe.
Słusznie strona powodowa podnosiła, że kluczowe dla oceny zasadności powództwa jest ustalenie, na jaką rzeczywiście datę należy ustalić stan nieruchomości przy jej wycenie, przy czym brane były pod uwagę daty:
1 grudnia 1952 roku – data wydania Zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem,
8 marca 1958 roku – data wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym,
9 kwietnia 1963 roku – data wydania orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej stwierdzającego przejście na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa wraz z nieruchomością wchodzącą w jego skład.
W ocenie Sądu przesądzające o powyższym musi być to, w którym momencie nastąpiła szkoda, w związku z którą powodowie domagają się odszkodowania, a skoro podstawą dochodzonego roszczenia jest niewątpliwie art. 160 k.p.a., to zdarzeniem szkodzącym w myśl tego przepisu jest niewątpliwie wydanie orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 9 kwietnia 1963 nr (...) stwierdzającego przejście na własność Państwa ww. wywłaszczonego przedsiębiorstwa, wraz z wchodzącą w skład tego przedsiębiorstwa nieruchomością. To orzeczenie było aktem prawnym pozbawiającym poprzedników prawnych powodów prawa własności przedmiotowej nieruchomości, zaś Zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 1 grudnia 1952 roku, pozbawiało właścicieli co najwyżej posiadania przedmiotowej nieruchomości. Również datą powstania szkody nie mógł być dzień 8 marca 1958 roku – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zdarzeniem wyrządzającym szkodę jest wydanie wadliwej decyzji administracyjnej i w takim wypadku dla ustalenia odszkodowania za szkodę, związaną z jej wydaniem – w przypadku, gdy nieruchomość nie może zostać zwrócona – istotny jest stan oraz przeznaczenie nieruchomości z daty wydania decyzji (wyrok SN z 14 marca 2014 r., sygn. akt III CSK 152/13, Legalis nr 994586). Również jak słusznie podnosiła strona powodowa, w myśl art. 130 u.g.n. wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość należy ustalić wg stanu, przeznaczenia i wartości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Skoro zaś już w 1961 roku przedmiotowa nieruchomość miała przeznaczenie mieszkaniowe, to należy uznać, że wycena dokonana na gruncie opinii biegłego z dnia z 17 stycznia 2024 roku wg stanu na dzień 9 kwietnia 1963 roku jest prawidłowa i może stanowić podstawę do orzekania o odszkodowaniu w przedmiotowej sprawie.
Stwierdzić należy, że powodowie zdołali wykazać bezprawność działania organów publicznych i poniesioną wskutek tego działania szkodę. Szkodą jest niewątpliwie pozbawienie powodów, jako następców prawnych L. Ż., prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Z kolei stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, przesądza o bezprawności jako zasadzie odpowiedzialności Skarbu Państwa za poniesioną na jej skutek szkodę. W opinii Sądu zbędne jest ponowne przytaczanie w treści tego uzasadnienia wszystkich wydanych co do przedmiotowej nieruchomości decyzji administracyjnych i orzeczeń sądów, albowiem są one znane stronom tego postępowania – przez lata powodowie nie mogli się doczekać odzyskania należnego im majątku (bądź rekompensaty pieniężnej) z uwagi na – delikatnie rzecz ujmując – opieszałość organów władzy publicznej. Taki sposób postępowania jak Skarbu Państwa w opisanym stanie faktycznym w oczywisty sposób musi budzić poczucie niesprawiedliwości, krzywdy i budzi moralny sprzeciw z punktu widzenia uczciwości, poszanowania prawa własności i zaufania do organów władzy publicznej.
Z kolei dla oceny istnienia związku przyczynowego między określonym zdarzeniem a szkodą, czego wymaga art. 361 §1 k.c., konieczne jest ustalenie, czy gdyby zdarzenie to nie miało miejsca, szkoda by się pojawiła. W sprawie niniejszej nie może budzić wątpliwości, że gdyby nie wydano decyzji wywłaszczeniowej, nie doszłoby do kolejnych zdarzeń, które spowodowały, że co do tej nieruchomości powodowie, względnie ich poprzednicy prawni, nie mogli zrealizować swojego prawa. Wadliwa ocena dotycząca prowadzenia działalności przedsiębiorstwa przez L. Ż. dokonana przez Ministra Gospodarki Komunalnej w orzeczeniu z dnia 9 kwietnia 1963 roku przesądziła o treści decyzji nadzorczej, którą Sąd rozpoznający sprawę niniejszą jest związany.
Mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania, roszczenie odszkodowawcze podlegało uwzględnieniu co do zasady.
Stosownie do art. 363 §2 k.c. wysokość odszkodowania została ustalona według cen z daty orzekania. U podstaw rozwiązania przyjętego w art. 363 §2 k.c. stoi założenie, że odszkodowanie wypłacane w pieniądzu ma powetować doznany uszczerbek. Za odszkodowanie uprawniony winien zatem móc nabyć przedmiot, który w następstwie zdarzenia szkodzącego utracił. Wartość rynkowa prawa własności wchodzącej w skład przedsiębiorstwa L. Ż., stanowiącej obecnie działki gruntu oznaczone w ewidencji gruntów i budynków nr (...) (działki nr (...) powstały w wyniku podziału działek nr (...)) z obrębu (...) w P., o łącznej pow. 2 962 m ( 2), wg stanu na dzień 9 kwietnia 1963 roku oraz cen aktualnych, wynosi 14 964 000 zł.
Mając na uwadze opisane wyżej udziały przysługujące powodom, należne im odszkodowanie wynosi:
1. na rzecz D. S.– 4 988 000 zł (1/3 x 14 964 000);
2. na rzecz K. K. (1)– 2 494 000 zł (1/6 x 14 964 000);
3. na rzecz K. K.– 1 247 000 zł (1/12 x 14 964 000);
4. na rzecz R. K.– 1 247 000 zł (1/12 x 14 964 000).
W przedmiocie roszczenia odsetkowego Sąd orzekł na podstawie art. 481 §1 i nast. k.c. oraz art. 455 k.c. co do zasady zgodnie z żądaniem pozwu, zasądzając je stosownie do żądanych w poszczególnych momentach kwot w oparciu o przedsądowe wezwania do zapłaty oraz o pismo procesowe stanowiące rozszerzenie powództwa. I tak:
1. w odniesieniu do powódki D. S.:
a) od kwoty 2 791 666,67 zł – zasądzono je od dnia 8 kwietnia 2022 roku, tj. od dnia następującego po upływie 14-dniowego terminu zakreślonego w piśmie stanowiącym wezwanie do zapłaty, w którym powódka zażądała zapłaty tej kwoty, doręczonym dnia 24 marca 2022 roku,
b) od kwoty 2 196 333,33 zł – zasądzono je od dnia 27 września 2024 roku, tj. od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pisma procesowego z dnia 26 sierpnia 2024 roku stanowiącego rozszerzenie powództwa D. S. o tę kwotę,
2. w odniesieniu do powoda K. K. (1):
a) od kwoty 1 395 833,33 zł – zasądzono je od dnia 31 marca 2022 roku, tj. po upływie 14-dniowego terminu zakreślonego w piśmie stanowiącym wezwanie do zapłaty, w którym E. K. (tj. spadkodawczyni, po której powód odziedziczył spadek w wymiarze 1/2 części) zażądała zapłaty kwoty 2 791 666,67 zł, doręczonym dnia 16 marca 2022 roku,
b) od kwoty 1 098 166,67 zł – zasądzono je od dnia 27 września 2024 roku, tj. od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pisma procesowego z dnia 26 sierpnia 2024 roku stanowiącego rozszerzenie powództwa E. K. o kwotę 2 196 333 zł;
3. w odniesieniu do powódki K. K.:
a) od kwoty 697 916,65 zł – zasądzono je od dnia 31 marca 2022 roku tj. po upływie 14-dniowego terminu zakreślonego w piśmie stanowiącym wezwanie do zapłaty, w którym E. K. (tj. spadkodawczyni, po której powódka odziedziczyła spadek w wymiarze 1/4 części) zażądała zapłaty kwoty 2 791 666,67 zł, doręczonym dnia 16 marca 2022 roku,
b) od kwoty 549 083,35 zł – zasądzono je od dnia 27 września 2024 roku, tj. od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pisma procesowego z dnia 26 sierpnia 2024 roku stanowiącego rozszerzenie powództwa E. K. o kwotę 2 196 333 zł;
4. w odniesieniu do powoda R. K.:
a) od kwoty 697 916,65 zł – zasądzono je od dnia 31 marca 2022 roku tj. po upływie 14-dniowego terminu zakreślonego w piśmie stanowiącym wezwanie do zapłaty, w którym E. K. (tj. spadkodawczyni, po której powód odziedziczył spadek w wymiarze 1/4 części) zażądała zapłaty kwoty 2 791 666,67 zł, doręczonym dnia 16 marca 2022 roku,
b) od kwoty 549 083,35 zł – zasądzono je od dnia 27 września 2024 roku do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pisma procesowego z dnia 26 sierpnia 2024 roku stanowiącego rozszerzenie powództwa E. K. o kwotę 2 196 333 zł.
W konsekwencji oddaleniu podlegało powództwo jedynie w minimalnym zakresie w stosunku do sformułowanego przez powodów żądania, z uwagi na dokładny rachunek matematyczny w zakresie poszczególnych kwot, od których mają być naliczane odsetki, w odniesieniu do przysługujących powodom udziałów. Z wyżej wskazanych przyczyn należało orzec jak w punktach I-II sentencji wyroku.
W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku na podstawie art. 98§1 i art. 100 k.p.c. uznając, że skoro powództwo zostało oddalone jedynie w minimalnym zakresie, to pozwany powinien ponieść całość kosztów procesu poniesionych przez stronę powodową, a ich szczegółowe wyliczenie po myśli art. 108 §1 k.p.c. Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu.