Wyrok z 8 maja 2026, sygn. I C 216/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 maja 2026 roku

Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny, w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Robert Pabin

Protokolant: Dominika Górecka

po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2026 roku w X., na rozprawie

sprawy z powództwa I. K.

przeciwko H. K.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

1.  oddala powództwo

2.  zasądza od I. K. na rzecz H. K. 10.800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt IC 216/23

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 25 kwietnia 2023r. (k.44) powódka I. K. reprezentowana przez adw. X. X. wniosła o:

1)  nakazanie pozwanemu B. K. (1) złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na jej rzecz udziału w wysokości 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w N. składającej się z działek gruntu oznaczonych w (...) (...) dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. prowadzi (...) numer (...);

2)  zasądzenie od B. K. (1) na rzecz powódki kwoty 200.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty, tytułem wydania korzyści majątkowej stanowiącej równowartość udziału w wysokości /2 części w prawie własności nieruchomości położonej w N. składającej się z działek gruntu oznaczonych w rejestrze (...) (...) dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. prowadzi (...) numer (...);

3)  zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych;

4)  zwolnienie powódki od kosztów sądowych w całości.

Uzasadniając swoje żądanie I. K. wskazała, że pismem z dnia 21 lutego 2023r. odwołała darowiznę uczynioną na rzecz pozwanego w dniu 18 maja 2009r. a której przedmiotem było prawo własności zabudowanej nieruchomości położonej w N. składającej się z działek gruntu oznaczonych w (...) 527/1(...) (...) dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. prowadzi (...) numer (...). Zdaniem powódki, pozwany będący jej synem po dokonaniu na jego rzecz darowizny przestał się interesować jej losem, który od roku 2012 ulega sukcesywnemu pogorszeniu w następstwie pojawiających się przewlekłych chorób w tym choroby nowotworowej, skutkującej uznaniem jej w roku 2020 za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na niepełnosprawność powódka wymaga stałej pomocy osób trzecich w załatwianiu spraw codziennych. Pomoc tę częściowo zapewnia opiekunka opłacana przez Gminę H. a częściowo jej córka H. I.. Tymczasem pozwany syn pomimo próśb z jej strony nie interesuje się jej losem i odmawia matce pomocy i pielęgnacji w chorobie, całkowicie ignorując wystosowane do niego na piśmie wezwanie w tym przedmiocie z dnia 19 stycznia 2023r. Co więcej, podczas ostatniej rozmowy telefonicznej w styczniu 2023r. pozwany wulgarnie odmówił jej prośbom. W efekcie tych działań i zaniechań powódka ma do pozwanego żal i jest rozczarowana jego postawą co sprawia, że jej zdaniem nie zasługuje on na to aby nadal być osobą przysporzoną darowizną, albowiem swoim zachowaniem nie tylko sprzeniewierzył się moralnemu obowiązkowi wdzięczności ale także nie wykonuje przyjętego na siebie w § 5 umowy darowizny polecenia wykonywania na jej rzecz nieodpłatnie i dożywotnio świadczenia osobistego w postaci udzielenia pomocy i pielęgnowania w chorobie. Z tych względów, jej zdaniem skutecznie odwołała ona darowiznę uczynioną na rzecz syna. Powódka wyjaśniła, że umową majątkową małżeńską z dnia 6 kwietnia 2012 roku B. K. (1) rozszerzył wspólność majątkową jego i żony H. K. na nieruchomość darowaną mu przez matkę w dniu 18 maja 2009r. Małżeństwo syna ustało w dniu 21 listopada 2019 roku wskutek rozwodu orzeczonego przez Sąd Okręgowy w Sieradzu w sprawie I1C 3/19. W następstwie powyższego, na chwilę wniesienia pozwu współwłaścicielami nieruchomości po 1/2 części pozostają syn B. K. (1) i była synowa H. K.. Skuteczne odwołanie wobec obdarowanego darowizny uzasadnia, zdaniem powódki, żądanie złożenia przez niego oświadczenia woli o zwrotnym przeniesieniu na rzecz darczyńcy 1/2 udziału we własności w nieruchomości a w zakresie w jakim wyzbył się 1/2 udziału na rzecz H. K. – zapłaty jego równowartości tytułem bezpodstawnego wzbogacenia.

Postanowieniem z dnia 8 maja 2023 roku (k.46) sąd zwolnił powódkę z kosztów sądowych w całości.

W piśmie z dnia 10 października 2023 roku (k.65-69) I. K. wniosła o dopozwanie przez sąd Katarzyny Czuchty:

1.  żądając, nakazania pozwanej złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz powódki udziału w wysokości 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w N. składającej się z działek gruntu oznaczonych w rejestrze (...), (...) dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. prowadzi (...) numer (...) oraz zasądzenia zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych;

ponadto

2.  zmieniła żądanie zapłaty sformułowane wobec B. K. (2) w pkt 2 pozwu na żądanie ewentualne zapłaty – na wypadek nie uwzględnienia żądania wobec H. K..

Uzasadniając swoje żądanie I. K. wskazała, że w wyniku zawarcia przez syna z pozwaną H. K. małżeńskiej umowy majątkowej w dniu 6 kwietnia 2012 roku stała się ona współwłaścicielką darowanej mu nieruchomości. W konsekwencji jako osoba, która nieodpłatnie nabyła udział we własności przedmiotu podlegającego zwrotowi na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, obowiązana jest na podstawie art. 898 § 2 k.c w zw. z art. 407 k.c. do zwrotu otrzymanego od męża udziału na rzecz darczyńcy.

W odpowiedzi na pozew H. K. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwana wniosła także o zwolnienie jej z kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zadaniem H. K. żądanie pozwu jest całkowicie bezzasadne. W jej ocenie relacje pomiędzy powódką a jej synem są bardzo dobre czego dowodem jest fakt, że pozew o obniżenie alimentów wniesiony w dniu 27 marca 2023r. przez B. K. (1) przeciwko niej do Sądu Rejonowego w Wieluniu w sprawie (...) (...) został w całości odręcznie napisany przez powódkę i podpisany przez pozwanego. Co więcej, w czasie trwania małżeństwa relacje pomiędzy nią i teściową były poprawne. Pozwana zaprzeczyła aby kiedykolwiek zachowywała się wobec powódki w sposób nieprawidłowy i rażąco niewdzięczny. Ponadto powódka ma możliwość korzystania z darowanej synowi nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2023 roku (k.90) sąd zwolnił H. K. z kosztów sądowych w całości i ustanowił jej adwokata z urzędu.

Na rozprawie w dniu 27 lutego 2024 roku B. K. (1) uznał powództwo w całości. W odpowiedzi na stanowisko pozwanego, pełnomocnik powódki cofnął wobec B. K. (2) powództwo w zakresie żądania zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu.

Wyrokiem częściowym z dnia 27 lutego 2024 roku (k.112) Sąd Okręgowy w Sieradzu zobowiązał B. K. (3) do złożenia wobec I. K. oświadczenia woli o treści: „B. K. (1) przenosi na rzecz I. K. udział o wielkości 1/2 (jednej drugiej) części w prawie własności nieruchomości położonej w N. składającej się z działek gruntu oznaczonych w rejestrze gruntów numerami (...) (...) dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. prowadzi (...)” i nie obciążył go obowiązkiem zwrotu na rzecz I. K. kosztów procesu.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 12 grudnia 2025 roku (k.253) Sąd Okręgowy w Sieradzu umorzył postępowanie w stosunku do B. K. (1) w zakresie żądania ewentualnego zapłaty zgłoszonego w pkt 3 pisma procesowego strony powodowej z dnia 10 października 2023 roku – wobec cofnięcia w tej części pozwu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W maju 1991 roku I. K. otrzymała od swojej matki darowiznę nieruchomości położonej N. składającej się z działek gruntu oznaczonych w rejestrze gruntów numerami (...) (...) dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. prowadzi (...) numer (...). W nieruchomości zamieszkiwali jej rodzice J. Ś. i A. Ś.. Powódka na stałe zamieszkiwała zaś w H. położonym kilkanaście kilometrów dalej, gdzie opiekowała się niepełnosprawnym synem J.. Wraz z nią mieszkał także syn B., który pracował za granicą. Pomimo tego, że obdarowana nie korzystała z nieruchomości w O., zgodnie z ustaleniami rodzinnymi w zamian za darowiznę zobowiązała się zaopiekować na starość swoimi rodzicami. W dniu 13 maja 2009 roku zmarł A. Ś.. Konieczność sprawowania opieki nad matką i synem w dwóch różnych miejscach utrudniała powódce normalne funkcjonowanie, dlatego też po śmierci A. Ś. zaproponowała swojemu synowi B. K. (1) przejęcie opieki nad babcią w zamian za darowiznę nieruchomości w O.. B. K. (1) na powyższe wyraził zgodę. Od dłuższego czasu planował bowiem ślub z H. E. z którą spotykał się kilku lat. Darowizna nieruchomości i możliwość współkorzystania z babcią J. z domu w O. a w dłuższej perspektywie możliwość rozpoczęcia na którejś z działek budowy własnego domu rozwiązywała pozwanemu problem mieszkania po ślubie.

Dowód: akt notarialny Repertorium A nr (...) (k.25-26v); zeznania H. I. (ReCourt z 27.12.2024r. od 00:03:10 do 00:41:45); zeznania B. K. (1) (ReCourt z 24.04.2026r od 00:05:24 do 00:33:03); zeznania I. K. (ReCourt z 25.11.2025r od 00:25:53 do 01:33:53); zeznania H. K. (ReCourt z 9.12.2025r. od 00:01:34 do 00:42:20);

Umową darowizny z dnia 18 maja 2009 roku sporządzoną przed notariuszem G. O. w Kancelarii (...) w D. zarejestrowaną w Repertorium A nr (...) I. K. przeniosła na syna B. K. (1) własność nieruchomości położonej N. składającej się z działek gruntu oznaczonych w rejestrze gruntów numerami (...) (...), (...) dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. prowadzi księgę (...) numer (...). W związku z otrzymaną darowizną obdarowany ustanowił na rzecz swojej matki nieodpłatnie i dożywotnio służebność mieszkania polegającą na prawie do korzystania z jednego pokoju wraz z J. Ś., współkorzystania z kuchni i łazienki praz prawie swobodnego poruszania się po całej nieruchomości (§ 5 umowy). Niezależnie od tego, obdarowany przyjął na siebie polecenie spełniania na rzecz darczyńcy dożywotnio i nieodpłatnie świadczeń osobistych w postaci udzielania pomocy i pielęgnowania w chorobie (§ 5 umowy).

Dowód: akt notarialny Repertorium A nr (...) (k.25-26v); zeznania B. K. (1) (ReCourt z 24.04.2026r od 00:05:24 do 00:33:03); zeznania I. K. (ReCourt z 25.11.2025r od 00:25:53 do 01:33:53); zeznania H. K. (ReCourt z 9.12.2025r. od 00:01:34 do 00:42:20);

W dniu 17 października 2009 roku B. K. (1) i H. E. (później K.) zawarli związek małżeński. Po ślubie małżonkowie wprowadzili się do domu w N., gdzie zamieszkali wspólnie z J. Ś.. Relacje pomiędzy domownikami były dobre. B. K. (1) pracował za granicą a H. K. w K.. (...) pozwanym urodziła się córka B.. W tym czasie utrzymywali oni dobre stosunki z I. K.. Powódka regularnie odwiedzała ich oraz swoją matkę a także brała udział w uroczystościach rodzinnych w tym chrzcinach swojej wnuczki. Na przełomie marca – kwietnia 2011 roku J. została przyjęta do szpitala. Po jego opuszczeniu nie wróciła do O., lecz na żądanie powódki karetką pogotowia została zawieziona do jej mieszkania w H., gdzie została już na stałe. Od tego czasu powódka opiekowała się zarówno chorym synem J. jak i wiekową, 80 letnią matką.

Dowód: Wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu w sprawie (...) (...) (k.85-85v); zeznania H. I. (ReCourt z 27.12.2024r. od 00:03:10 do 00:41:45); zeznania U. D. (ReCourt z 27.12.2024r. od 00:41:45 do 01:01:46); zeznania B. K. (1) (ReCourt z 24.04.2026r od 00:05:24 do 00:33:03); zeznania N. Ś. (ReCourt z 18.03.2025r. od 00:18:13 do 01:17:24); zeznania F. C. (ReCourt z dnia 25.11.2025 roku od 00:02:50 do 00:19:33); zeznania I. K. (ReCourt z 25.11.2025r od 00:25:53 do 01:33:53); zeznania H. K. (ReCourt z 9.12.2025r. od 00:01:34 do 00:42:20);

W roku 2011. Wspólnie w żoną zaczął wówczas na poważnie planować budowę domu na jednej z działek składających się na nieruchomość w O.. Małżonkowie chcieli część wydatków sfinansować z kredytu bankowego. W tym celu, w pierwszej kolejności postanowili rozszerzyć wspólność majątkową na nieruchomość darowaną pozwanemu przez matkę. Tuż przed R. Wielkanocnymi aktem notarialnym sporządzonym w Ś. Piątek w dniu 6 kwietnia 2012 roku przed notariuszem M. O. w Kancelarii (...) w H. zarejestrowanym w Repertorium A nr (...) H. i B. K. (2) rozszerzyli wspólność majątkową małżeńską na majątki osobiste, które posiadali na dzień zawarcia umowy. W ten sposób H. K. stała się na prawach umownej wspólności majątkowej współwłaścicielem nieruchomości położonej N. składającej się z działek gruntu oznaczonych w rejestrze (...), (...) dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. prowadzi księgę wieczystą numer (...). O zawartej umowie nie informowali nikogo z rodziny.

Dowód: odpis księgi wieczystej (...) (k.27-28); akt notarialny Repertorium A nr (...) (k.29-30);

W Niedzielę Wielkanocną dnia 8 kwietnia 2012 roku H. i B. K. (2) wraz z dzieckiem przyjechali do (...) na zaproszenie I. K.. Korzystając z okazji zwrócili się wówczas do powódki z prośbą o zrzeczenie się służebności mieszkania obciążającej nieruchomość w O.. Argumentowali, że służebność ta komplikuje im możliwość zaciągnięcia kredytu hipotecznego na budowę nowego domu na w/w nieruchomości. Powódka stanowczo odmówiła ich prośbie a pomiędzy nią i pozwanymi wywiązała się burzliwa awantura. Po tym wydarzeniu relacje pomiędzy pozwanymi a I. K. zaczęły się pogarszać. Przez pewien czas B. K. (1) nie odzywał się do matki. Powódka miała do syna żal o brak zainteresowania losem babki J. pomimo, że pomoc w opiece nad nią była warunkiem darowizny. W maju 2012 roku I. K. doznała lewostronnego udaru i trafiła do szpitala gdzie przebywała 11 dni. Po wyjściu ze szpitala, przez pewien czas wymagała pomocy i opieki, którą zapewniła jej córka H. I.. Pozwany wiedział o problemach zdrowotnych matki. Tym nie mniej nie zainteresował się jej losem. Od czasu kłótni w Wielkanoc 2012 roku kontakty pozwanego z powódką były bowiem sporadyczne, głównie telefoniczne, inicjowane przez powódkę. Po rehabilitacji stan zdrowia powódki się poprawił. Podjęła ona ponownie opiekę nad synem i matką J.. Sporadycznie kontaktowała się z pozwanymi zwłaszcza po to aby spotkać się z wnuczką B..

Dowód: zeznania H. I. (ReCourt z 27.12.2024r. od 00:03:10 do 00:41:45); zeznania B. K. (1) (ReCourt z 24.04.2026r od 00:05:24 do 00:33:03); zeznania I. K. (ReCourt z 25.11.2025r od 00:25:53 do 01:33:53); zeznania J. X. (ReCourt z 18.03.2025r. od 00:04:21 do 00:18:13); zeznania N. Ś. (ReCourt z 18.03.2025r. od 00:18:13 do 01:17:24); zeznania H. K. (ReCourt z 9.12.2025r. od 00:01:34 do 00:42:20);

W roku 2014 problemy zdrowotne I. K. powróciły. Rozpoznano u niej guzy nadnercza. W tym czasie pozwani rozpoczęli budowę domu. Niestety sytuacja w ich małżeństwie stawała się coraz gorsza. B. K. (1) zaczął się znęcać psychicznie i fizycznie nad żoną a w kolejnych latach także nad córką B., za co w lipcu 2020 roku został prawomocnie skazany za czyn z art. 207 § 1 kk i art. 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk . W dniu (...) pozwanym urodziła się córka F.. Kontakty między stronami były już wówczas sporadyczne. W roku 2015 zmarła J. Ś.. Rok później u powódki rozpoznano raka piersi. Od tego czasu I. K. walczy z chorobą nowotworową z przerzutami oraz problemami kardiologicznymi. Począwszy od 2016 roku powódka poddawana jest cyklicznym chemioterapiom i operacjom chirurgicznym. Przeszła operację piersi, tarczycy, jelita grubego, serca. Po wypadku drogowym w 2016 roku była hospitalizowana a następnie leczona onkologicznie. W konsekwencji od dnia 23 wrześniu 2016r. jest osobą niezdolną do pracy, ze stwierdzonym znacznym stopniem niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Od tego czasu opiekę nad matką sprawuje jej córka H. I.. W roku 2018 zmarł syn powódki J.. W początkowym okresie choroby onkologicznej I. K. nie zabiegła o pomoc syna z uwagi na złe relacje z nim oraz jego żoną. Pozwany pracował w delegacjach poza granicami kraju i unikał matki. W roku 2019 małżeństwo pozwanych dobiegło końca. Wyrokiem z dnia 30 października 2019 roku w sprawie (...) 3/19 Sąd Okręgowy w Sieradzu orzekł rozwód B. i H. K. z winy męża. H. K. wraz z dziećmi wyprowadziła się z O.. Po rozwodzie syna, powódka miała nadzieję na poprawę z nim relacji. Nic takiego jednak nie nastąpiło. B. K. (1) nie zainteresował się losem matki, unika jej i nie pomaga w żaden sposób, pomimo że powódka pozostaje w dobrych relacjach z jego nową partnerka, która w 2022 r. wprowadziła się do domu w O.. W styczniu 2023roku powódka w rozmowie telefonicznej poinformowała syna o swoim stanie zdrowia i poprosiła o pomoc i odwiedziny. Pozwany wulgarnie odmówił używając wobec matki słów wulgarnych.

Dowód: wyrok Sądu Rejonowego w Wieluniu z dnia 23 lipca 2020 roku w sprawie VIK 241/19 (k.87-88); wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 20 października 2019 roku w sprawie (...) (...) (k.85-85v); karta informacyjna leczenia szpitalnego (k31-31v); orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 19 lutego 2020 roku w sprawie Z.(...) (...)(k.32-32v); zeznania H. I. (ReCourt z 27.12.2024r. od 00:03:10 do 00:41:45); zeznania B. K. (1) (ReCourt z 24.04.2026r od 00:05:24 do 00:33:03); zeznania N. Ś. (ReCourt z 18.03.2025r. od 00:18:13 do 01:17:24); zeznania I. K. (ReCourt z 25.11.2025r od 00:25:53 do 01:33:53); zeznania H. K. (ReCourt z 9.12.2025r. od 00:01:34 do 00:42:20);

W efekcie istniejącej sytuacji powódka pismem z dnia 19 stycznia 2023 roku doręczonym pozwanemu w dniu 24 stycznia 2023r. wezwała go do wypełniania obowiązków rodzinnych poprzez zainteresowanie się losem matki i objęcie jej opieką w chorobie w terminie 1 miesiąca. Wobec braku reakcji pozwanego pismem z dnia 21 lutego 2023 roku doręczonym mu 1 marca 2023r. I. K. odwołała darowiznę z dnia 18 maja 2009 roku uczynioną na rzecz syna z powodu rażącej niewdzięczności polegającej na nie realizowaniu obowiązków rodzinnych w tym zaprzestania interesowania się losem matki cierpiącej na szereg schorzeń w tym nowotworowych, brakiem wsparcia i pomocy pomimo próśb ze strony powódki, a także kierowaniu do niej wulgarnych inwektyw.

Dowód: wezwanie z dnia 19 stycznia 2023r. z dowodem doręczenia (k.37-39); oświadczenie o odwołaniu darowizny z dowodem doręczenia (k.40-43);

Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy nieosobowy oraz osobowy materiał dowodowy w postaci dokumentów prywatnych i urzędowych oraz zeznań świadków i stron. Specyfika sprawy polega na tym, że każda z przesłuchiwanych osób ma mniejszy lub większy interes w przedstawieniu wersji bardziej korzystnej dla którejś ze stron postepowania. Dlatego też ocena materiału dowodowego a w konsekwencji przyjęte przez sąd ustalenia faktyczne zostały w znacznej mierze dokonane w oparciu o doświadczenie życiowe i zasady logiki.

Kluczowa w sprawie kwestia braku opieki nad powódką ze strony syna po pogorszeniu się jej stanu zdrowia w maju 2012 roku i w kolejnych latach zasadniczo była podobnie opisywana przez wszystkie przesłuchiwane osoby. Niewątpliwie, B. K. (1) w § 5 umowy darowizny przyjął na siebie polecenie zapewnienia matce pomocy i pielęgnacji w chorobie i ze swego obowiązku nigdy się nie wywiązywał. W ocenie sądu niewątpliwe jest także to, iż pogorszenie jego relacji z matką nastąpiło po kłótni w Wielkanoc 2012 r. kiedy to powódka odmówiła prośbom pozwanych o zrzeczenie się służebności mieszkania obciążającej nieruchomość w O..

Pozostałe kwestie nawet jeśli były nieco odmiennie przedstawiane przez przesłuchiwane osoby, nie mają w sprawie większego znaczenia w kontekście przyczyn odwołania darowizny wskazanych w oświadczeniu powódki o odwołaniu darowizny z dnia 21 lutego 2023 roku.

Sąd zważył co następuje:

Powództwo jest niezasadne i podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 898 § 1 k.c. darczyńca może odwołać darowiznę już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Darowizna wytwarza pomiędzy darczyńcą a obdarowanym stosunek etyczny, wyrażający się po stronie obdarowanego moralnym obowiązkiem wdzięczności. W interesie nie tylko darczyńcy, ale także społecznym leży, aby nikt niegodny nie korzystał z pracy i majątku darczyńcy. Pogwałcenie moralnego obowiązku wdzięczności poprzez dopuszczenie się ciężkich uchybień opatrzone jest sankcją prawną przewidzianą w art. 898 § 1 k.c., w postaci prawa do odwołania darowizny. Jego warunkiem jest to, aby obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Taką kwalifikowaną postać ma dopiero takie zachowanie obdarowanego, które w świetle istniejących reguł moralnych i prawnych świadczy o tym, że darczyńca odczuwa je wysoce ujemnie (vide: wyrok SN z dnia 26 września 2000 roku w sprawie III CKN 810/00). Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „rażąca niewdzięczność”, gdyż jest to niemożliwe z uwagi na zróżnicowane sytuacje życiowe. Posłużył się formą ogólną, pozostawiając sądowi ocenę na podstawie konkretnych okoliczności sprawy. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się jednak, że poprzez pojęcie „rażącej niewdzięczności” należy rozumieć tylko takie czynności obdarowanego, które są skierowane wobec darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym. Są to zatem takie zachowania obdarowanego, polegające na działaniu lub zaniechaniu (nieczynieniu) skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które, oceniając rzecz rozsądnie, muszą być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę (vide: C. M.: Komentarz do art. 898 kc LEX/2010). Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przeciwko darczyńcy przestępstwa (przeciwko zdrowiu, życiu, czci, mieniu) oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą (np. odmowa udzielenia pomocy w czasie choroby mimo oczywistej możliwości). Zachowanie, o którym wyżej mowa, może być uznane za wyczerpujące znamiona rażącej niewdzięczności, jeżeli będzie świadomym, rozmyślnym naruszeniem podstawowych obowiązków (vide: wyrok SN z 22 marca 2001 r., V CKN 1599/00). O rażącej niewdzięczności z reguły nie może być natomiast mowy, gdy obdarowany dopuszcza się wobec darczyńcy działań godzących w jego dobra, ale czyni to nieumyślnie (wyrok SN z 5 października 2000 r., II CKN 280/00, LEX nr 52563). Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują nie tylko czyny nieumyślne obdarowanego, ale także drobne czyny umyślne, jeżeli nie wykraczają one poza zwykłe konflikty rodzinne w określonym środowisku (vide: wyrok SA w Szczecinie z 14 kwietnia 2005 r., I ACa 60/05). W podobny sposób należy potraktować incydentalne sprzeczki, zwłaszcza sprowokowane (wyrok SA w Warszawie z 22 listopada 2005 r., VI ACa 527/05). Kwalifikację taką uzasadnia również wyrządzenie krzywdy czy przykrości, postępowanie w sposób niezamierzony w uniesieniu czy rozdrażnieniu. Nie uzasadnia odwołania darowizny dopuszczenie się przez obdarowanego takich czynów, które w danych okolicznościach czy warunkach nie wykraczały poza zwykłe przypadki życiowych konfliktów (vide: wyrok SN z 7 maja 1997 r., I CKN 117/97, LEX nr 137781). Niewdzięczność w stopniu rażącym może polegać zarówno na działaniu jak i na zaniechaniu (nie czynieniu). W każdym jednak wypadku wymagane jest ujawnienie po stronie obdarowanego zamiaru pokrzywdzenia darczyńcy (vide: wyrok SN z dnia 26 lipca 2000 r. I CKN 919/0). Celem, realizowanym przez instytucję odwołania darowizny wykonanej z powodu rażącej niewdzięczności, jest pozbawienie obdarowanego tytułu, jaki uzyskał on do przedmiotu darowizny skutkiem umowy, a w konsekwencji niewdzięczności odzyskanie go przez darczyńcę. Należy przy tym podkreślić, że instytucja odwołania darowizny stanowi daleko idący wyłom w zasadzie trwałości umów, a jej przesłanki powinny być interpretowane w sposób restryktywny, ze świadomością jej wyjątkowego charakteru (por. Postanowienie SN z 9.09.2022r w sprawie ICSK 1569/22, LEZ nr 3417520).

Zgodnie z art. 900 § 1 K.c. odwołanie darowizny następuje poprzez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa warunkiem skuteczności odwołania darowizny jest złożenie obdarowanemu pisemnego oświadczenia, które ma charakter prawnokształtujący. Przy ocenie jego skuteczności sąd bada okoliczności, które stały się podstawą odwołania darowizny, to jest te, które miały miejsce przed złożeniem oświadczenia i zostały w nim wskazane, a nie te, które powód przytacza w toku procesu już po jego złożeniu, chyba że po ich wystąpieniu oświadczenie zostałoby ponowione (por. Wyrok S.A. w Ś. z dnia 29.09.2021 roku w sprawie VIACa 107/21).

Samo jednak odwołanie darowizny wykonanej nie realizuje skutku rzeczowego. Niewdzięczność sama w sobie jest przesłanką dla wywołania jedynie skutków obligacyjnych. Dla osiągnięcia skutku rzeczowego darczyńca, który korzysta z uprawnień, o których w przepisie mowa, powinien wystąpić z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie własności rzeczy z powrotem na darczyńcę. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c.). Okoliczność, że darowizna została dokonana na rzecz obojga małżonków i jej przedmiot wszedł do ich majątku wspólnego nie stoi na przeszkodzie odwołania darowizny w stosunku do jednego z nich. W takim wypadku uważa się, że z chwilą skutecznego odwołania darowizny rzecz obdarowana przestała wchodzić do majątku wspólnego, a udział w niej małżonka, w stosunku do którego darowizna nie została odwołana, staje się jego majątkiem odrębnym. Darczyńca może w takim wypadku żądać przeniesienia na niego udziału należącego do małżonka w stosunku do którego darowiznę odwołał, gdyby zaś nie było to możliwe – do zwrotu wartości tego udziału (vide: uchwała SN z dnia 18 lutego 1969 r, III CZP 133/68, uchwała SN z dnia 28 września 1979 r, III CZP 15/79)

Zgodnie z treścią art. 898 § 2 K.c. zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu. Odwołanie darowizny nie niweczy samej umowy ani nie czyni jej nieważną. Odwołanie darowizny nie oznacza zatem iż obdarowany jest od początku bezpodstawnie wzbogacony. Powyższe oznacza jednak, że w przypadku skutecznego odwołania darowizny obdarowany staje się bezpodstawnie wzbogaconym ze skutkiem wstecznym (ex tunc) od chwili zaistnienia zdarzenia wskazanego w pisemnym oświadczeniu darczyńcy jako przyczyna odwołania darowizny (art. 900 K.c.).

Zgodnie z treścią art. 407 k.c. jeżeli ten, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, rozporządził korzyścią na rzecz osoby trzeciej bezpłatnie, obowiązek wydania korzyści przechodzi na tę osobę trzecią. Zarówno w doktrynie (por. Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz do art. 407 K.c. LEX/el 2006) jak i orzecznictwie (por. Wyrok SN z dnia 22 maja 2019r. w sprawie IV CSK 99/18) wskazuje się, że unormowanie zawarte w art. 407 k.c. ma charakter wyjątkowy; reguła w nim wyrażona niewątpliwie dotyka bezpieczeństwa obrotu i interesów osób trzecich. Przepis ten nie powinien więc podlegać wykładni rozszerzającej. Z jego brzmienia wynika zaś, że znajduje on zastosowanie tylko wtedy, kiedy rozporządzenia korzyścią na rzecz osoby trzeciej dokonał bezpłatnie ten, "kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby". Istotne znaczenie ma tutaj chwila dokonania bezpłatnego rozporządzenia. Jeżeli nastąpiło ono przed wystąpieniem zdarzenia uzasadniającego odwołanie pierwszej darowizny, to dokonujący tej czynności - w świetle art. 898 § 2 k.c. - nie może być uznany za uzyskującego korzyść bez podstawy prawnej; w takiej sytuacji obowiązek wydania korzyści w następstwie odwołania darowizny spoczywa wyłącznie na pierwotnie obdarowanym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zarzucane pozwanemu B. K. (1) postępowanie wobec powódki sformułowane w piśmie z dnia 21 lutego 2023 roku polegające na nie realizowaniu obowiązków rodzinnych w tym zaprzestania interesowania się losem matki cierpiącej na szereg schorzeń w tym nowotworowych, brakiem wsparcia i pomocy pomimo próśb ze strony powódki, a także kierowaniu do niej wulgarnych inwektyw nie istniało w dacie rozszerzenia wspólności majątkowej. Jak wynika bowiem z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych rozszerzenie wspólności miało miejsce w dniu 6 kwietnia 2012 roku gdy tymczasem pogorszenie relacji pomiędzy obdarowanym a matką nastąpiło po awanturze do jakiej doszło w Niedzielę Wielkanocną tj. 8 kwietnia 2012r. Co więcej, aż do maja 2012 roku powódka nie potrzebowała od syna żadnej pomocy w chorobie albowiem była wówczas zdrowa i sama opiekowała się niepełnosprawnym synem i matką J.. Potrzeba pomocy i opieki pojawiła się później. Po raz pierwszy w maju 2012r. po jej powrocie ze szpitala i w kolejnych latach po ujawieniu się schorzeń onkologicznych.

Tak więc w świetle art. 407 k.c. w zw. z art. 898 § 2 k.c. i 900 k.c. na dzień zawierania z żoną umowy notarialnej na mocy której stała się ona współwłaścicielką nieruchomości darowanej mu przez matkę, B. K. (1) nie był osobą bezpodstawnie wzbogaconą w rozumieniu art. 407 k.c.. Powyższe sprawia, że H. K. zwolniona jest z obowiązku zwrotu powódce zarówno tego co w wyniku wskazanej umowy otrzymała od swojego męża bezpłatnie (współwłasność bezudziałową nieruchomości) jak tego co obecnie w zamian za nią nadal posiada (po ustaniu wspólności - 1/2 udziału w prawie własności).

Marginalnie jedynie należy wskazać, że na dzień 6 kwietnia 2012r. B. K. (1) nie była osobą, która powinna liczyć się z obowiązkiem zwrotu darowizny (art. 409 k.c.). Tak więc w zakresie udziału w nieruchomości jaki obecnie ma jego była żona a który utracił nieodpłatnie i bezpowrotnie nie jest on względem matki zobowiązany do zwrotu jego równowartości (art. 409 k.c.).

Z tych względów sąd powództwo oddalił.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 98 k.p.c. Powódka przegrała w stosunku do H. K. sprawę w całości. Wobec powyższego Sąd zasądził od niej na rzecz pozwanej kwotę 10.800 tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na podstawie § 2 pkt 7 w związku z § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.