Uzasadnienie z 5 sierpnia 2026, sygn. VIII U 3922/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28.10.2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. po rozpatrzeniu wniosku P. P. z dnia 17.10.2025 r. odmówił mu prawa do wypłaty odsetek za opóźnienie wypłaty wyrównania.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że decyzją z dnia 10.06.2025 r., wykonując wyrok SA z dnia 9.05.2025 r., a tym samym wyrok SO z dnia 13.10.2023 r., ZUS uwzględnił okres od 01.09.1982 r. do 31.10.1986 r., przeliczył rentę i wypłacił wyrównanie od 01.02.2022 r. do 31.12.2022 r. tj. za okres wskazany w wyroku SO.

SO wyrokiem z dnia 13.10.2023 r. zobowiązał ZUS do przeliczenia renty z uwzględnieniem okresu od 01.09.1982 r. do 31.10.1986 r. i nie orzekł o odpowiedzialności organu rentowego, która zobowiązywałaby organ do wypłaty odsetek.

Wobec powyższego jak konkludował ZUS, brak jest podstaw do wypłaty odsetek za opóźnienie wypłaty wyrównania.

(decyzja – k. 79-80 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą wnioskodawca złożył od niej odwołanie. Wnioskodawca wniósł o przyznanie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty wyrównania 3031,42 zł w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9.05.2025 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III AUa (...)/23, za okres od dnia wymagalności świadczenia do dnia jego wypłaty, tj. do 14.07.2025 r.; przyznanie odsetek ustawowych za opóźnienie od zaległych odsetek, od dnia złożenia niniejszego pozwu do dnia zapłaty na podstawie art. 482 § 1 k.c.

(odwołanie - k. 3)

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na w/w odwołanie wniósł o jego oddalenie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

Uzasadniając swe stanowisko organ rentowy wskazał, że P. P. był okresowo uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy od 01.02.2022 r. do 04.02.2023 r. Organ rentowy decyzją z 09.05.2023 r. odmówił ubezpieczonemu prawa do przeliczenia świadczenia z uwagi na nabycie prawa do emerytury. Od decyzji Ubezpieczony wniósł odwołanie. Decyzją z 21.07.2023 r. organ rentowy przeliczył rentę z tytułu niezdolności do pracy uwzględniając okres prowadzenia działalności gospodarczej od 01.09.1982 r. do 31.10.1986 r. oraz wypłacił wyrównanie za okres od 01.01.2023 do 04.02.2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 13.10.2025 r. sygn. akt (...) w punkcie 1. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał Ubezpieczonemu prawo do przeliczenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 01.02.2022 r. do 31.12.2022 r. Organ rentowy wniósł od wyroku apelację. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 09.05.2025 r. (sygn. akt III AUa 1079/23) oddalił apelację organu, utrzymując w mocy wyrok Sądu Okręgowego. Decyzją z 10.06.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonał wyrok Sądu Okręgowego z 13.10.2023 r. Zakład wskazał, iż wykonując wyrok Sądu Okręgowego prawomocny od 09.05.2025 r. nie uchybił terminowi na wydanie decyzji. (...) dalej, decyzją z 10.06.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. wykonując wyrok Sądu Okręgowego z 13.10.2023 r. (utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 09-05-2025 r.) wypłacił wyrównanie za okres od 01.02.2022 r. do 31.12.2022 r. Zdaniem organu rentowego, inna interpretacja przepisów przez Sąd nie może świadczyć o odpowiedzialności organu za nieustalenie niezbędnych okoliczności do wydania decyzji. Zaskarżona decyzja jest prawnie oraz faktycznie uzasadniona, a odwołanie jako bezzasadne winno podlegać oddaleniu.

(odpowiedź na odwołanie – k. 8-8 verte)

Na rozprawie w dniu 14 lipca 2026 r. wnioskodawca sprecyzował roszczenie i wniósł o zasądzenie odsetek od całej kwoty od dnia 1 lutego 2022 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie odsetek od odsetek jak w odwołaniu.

Pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania. Wskazał, że powód sam przyznał, iż na dzień złożenia wniosku nie dostarczył dokumentów potwierdzających prowadzenie działalności gospodarczej, o czym sobie przypomniał dopiero później i złożył stosowny wniosek dopiero w styczniu 2023 r.

(e-protokół z 14.07.2026r. 00:01:48-00:12:56 k 39)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

P. P. urodził się w (...).

(okoliczność bezsporna)

Ze złożonego przez odwołującego się wniosku o rentę z dnia 28 lutego 2022 r. wynika, iż wskazał on w informacji o okresach składkowych i nieskładkowych „od 78 do 2017 działalność gospodarcza (...)”

(informacja k. 4v akt ZUS)

W dniu 9 marca 2022 r. ZUS zlecił przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tej kwestii jednakże wskazał: „działalność, (...) sc nip (...), ul. (...) K. (adres i nazwę wzięłam z konta od 1999 wniosku pan napisał tylko „działalność”)”

( zlecenie k. 12 akt ZUS).

W odpowiedzi na powyższe organ rentowy otrzymał potwierdzenie ubezpieczenia 18 marca 2022 r. za okres od 1.03.1987 – 31.05.1993 i 5.05.1997 do 14.06.1997 i od 1.09.1998 –

( potwierdzenie ubezpieczenia k. 13 akt ZUS)

W dniu 9 marca 2022 r. ZUS zlecił dodatkowo przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tej kwestii wskazując „działalność, (...) sc nip (...) od 1.01.1999 do 14.11.1999

( zlecenie k. 17 akt ZUS).

W odpowiedzi na powyższe organ rentowy otrzymał potwierdzenie ubezpieczenia 11 marca 2022 r. za wymieniony okres

(potwierdzenie ubezpieczenia k. 18 akt ZUS).

Organ rentowy nigdy nie wyjaśnił ani z wnioskodawcą (np. wzywając go do wskazania jaki rodzaj działalności prowadził, pod jaką nazwą, numerem i gdzie) ani również nie zwracał się o potwierdzenie prowadzenia przez skarżącego innej działalności niż (...), w pozostałym wskazanym przez P. P. okresie.

(bezsporne).

Lekarz orzecznik wydał orzeczenie o częściowej niezdolności wnioskodawcy do pracy w dniu 1 kwietnia 2022r. W dniu 29 kwietnia 2022 r. do organu rentowego wpłynęła informacja od pracodawcy ubezpieczonego o okresach wypłacania zasiłku chorobowego po 14 listopada 1991 r.

( orzeczenie k 26 i informacja k 27-28 akt ZUS)

Decyzją z dnia 10.05.2022 r., po rozpatrzeniu wniosku ubezpieczonego z dnia 28.02.2022 r., ZUS przyznał mu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, od dnia 1 lutego 2022 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

(decyzja – k. 32-33 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W dniu 31.01.2023 roku wnioskodawca złożył do ZUS informację, z której wynikało, że prowadził działalność gospodarczą w latach: 1983 – 1987 i 1993-1997.

(oświadczenie – k. 36 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Wcześniej takiej informacji skarżący nie składał, gdyż dopiero jak miał przechodzić na emeryturę to dowiedział się, że ten okres prowadzenia działalności gospodarczej nie został mu zaliczony przez ZUS.

(bezsporne)

Decyzją z dnia 3.03.2023 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. z urzędu przyznał wnioskodawcy zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od 05-02-2023 r., tj. od daty osiągnięcia wieku 65 lat.

W związku z przyznaniem wnioskodawcy emerytury prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustało z dniem 05-02-2023 r.

Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, z uwzględnieniem ich waloryzacji.

Emerytura stanowi równowartość kwoty, będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 296616,95 zł

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 207072,72 zł

- kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, z uwzględnieniem ich waloryzacji, wynosi 124017,43 zł

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 196,20 m-cy

- wyliczona kwota emerytury wynosi 3199,32 zł

Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy emerytalnej:

((...),95 + 207072,72 + 124017,43) / 196,20 = 3199,32 zł.

Od 01-04-2023 obliczona emerytura z urzędu brutto wyniosła 3672,82 zł.

Wysokość świadczenia do wypłaty wyniosła miesięcznie 3201,27 zł.

(decyzja – k. 42-44 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Wnioskodawca nie złożył odwołania od w/w decyzji.

(okoliczność bezsporna)

W dniu 5 kwietnia 2023 roku wnioskodawca złożył wniosek o wyrównanie renty z tytułu niezdolności do pracy, do którego dołączył druk (...). Załączył również pismo ze wskazaniem, że do oświadczenia, które złożył 31 stycznia 2023 r. wnosi o wyrównanie jego świadczenia rentowego.

(wniosek –k. 60-61 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Decyzją z dnia 9.05.2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. po rozpatrzeniu wniosku P. P. z dnia 5 kwietnia 2023 roku, odmówił mu prawa do przeliczenia świadczenia.

W treści decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił ,że od 5 lutego 2023 roku, tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego (65 lat), ubezpieczony ma ustalone prawo do emerytury z urzędu, natomiast prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, ustało w dniu 4 lutego 2023 roku.

Wniosek (...), ubezpieczony złożył 5 kwietnia 2023 roku, tj. po ustaniu prawa do renty, a zatem brak jest możliwości zastosowania oświadczenia (...).

(decyzja – k. 62 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Odwołanie od w/w decyzji do Sądu Okręgowego w Łodzi złożył wnioskodawca. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt (...).

(odwołanie – k. 3 w aktach o sygn. (...) (III AUa 1079/23) załączonych do sprawy)

Decyzją z dnia 13.06.2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K., w związku z przeliczeniem kapitału początkowego, przyznał wnioskodawcy emeryturę od 05.02.2023 r., tj. od daty osiągnięcia wieku 65 lat.

Podstawę obliczenia emerytury, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, z uwzględnieniem ich waloryzacji.

Emerytura stanowi równowartość kwoty, będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 296616,95 zł

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi (...),58 zł

- kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie,

z uwzględnieniem ich waloryzacji, wynosi (...),43 zł

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 196.20 m-cy

- wyliczona kwota emerytury wynosi 3726,03 zł

Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy emerytalnej:

(296616,95 + 310413,58 + 124017,43) / 196,20 = 3726,03 zł.

Od 01-08-2023 obliczona emerytura z urzędu brutto wyniosła 4277,48 zł.

Wysokość świadczenia do wypłaty wyniosła miesięcznie 3679,51 zł.

Niniejsza decyzja jest decyzją ostateczną.

Po potwierdzeniu przez Wydział Ubezpieczeń i Składek okresów prowadzenia przez wnioskodawcę działalności gospodarczej od 01-09-1982 do 31-10-1986, od 01-03-(...) do 31-05-1993, od 05-05-1997 do 14-06-1997 oraz od 01-09-1998 do 31-12-1998 r. i ponownym ustalenia kapitału początkowego kwota świadczenia uległa zmianie.

Kwoty, wynikające z decyzji zaliczkowej z dnia 03-03-2023r., ZUS zaliczył na poczet niniejszej decyzji ostatecznej.

(decyzja – k. 47-49 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Decyzją z dnia 21.07.2023 r. organ rentowy, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 13-06-2023 r., i zgodnie ze złożonym oświadczeniem, przeliczył rentę od 01-01-2023 r., tj. od nabycia uprawnień do renty.

Do ustalenia wysokości renty przyjęto:

- dotychczasową podstawę wymiaru świadczenia

- dotychczasowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru

Do ustalenia wysokości renty ZUS uwzględnił okresy:

- składkowe – 32 lata, 6 miesięcy, 4 dni, tj. 390 m-cy;

- nieskładkowe – 2 lata, 8 miesięcy, 8 dni, tj. 32 m-cy.

Po doliczeniu okresu składkowego od 01-09-1982 do 31-10-1986 renta od 01-01-2023 wyniosła 3126,79 zł

Wysokość świadczenia do wypłaty wyniosła miesięcznie 3679,51 zł.

Niniejszą decyzją ZUS przeliczył rentę ubezpieczonego z tytułu niezdolności do pracy po potwierdzeniu przez Wydział Ubezpieczeń i Składek okresu prowadzenia działalności gospodarczej od 01-09-1982 do 31-10-1986. Naliczono stosowne wyrównanie za okres od 01-01-2023 r. (od miesiąca zgłoszenia wniosku) do 04-02-2023 r. (do ustania prawa do renty).

(decyzja – k. 72-73 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Prawomocnym wyrokiem z dnia 13.10.2023 r., w sprawie sygn. akt (...), Sąd Okręgowy w Łodzi - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu sprawy P. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K., na skutek odwołania P. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. z dnia 9 maja 2023 roku o prawo do przeliczenia renty z tytułu niezdolności do pracy, zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał P. P. prawo do przeliczenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy poprzez doliczenie okresu składkowego od 1 września 1982 r. do 31 października 1986 r., od dnia 1 lutego 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. (pkt 1) oraz umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 47713 k.p.c., w związku z wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K., decyzji z dnia 21 lipca 2023 r., znak (...) (pkt 2).

Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca zgłosił żądanie o wyrównanie renty z tytułu niezdolności do pracy, do którego dołączył druk (...), o którym mowa w art. 31zy ⁹ ustawy covidowej. Sąd Okręgowy podał, że przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 roku o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...)2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 695 ze zm.), które weszły w życie z dniem 18 kwietnia 2020 r. umożliwiły przyznanie, przeliczenie lub podjęcie wypłaty świadczenia za cały okres, w którym obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii. W ocenie Sądu Okręgowego zasadnym było wyrównanie świadczenia od daty przyznania prawa do świadczenia od 01.02.2022 r.

(wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi wraz z uzasadnieniem – k. 28, k. 30-34 w aktach o sygn. (...) (III AUa 1079/23) załączonych do sprawy)

Organ rentowy złożył apelację od w/w wyroku. W apelacji od tego wyroku Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył wyrok SO w całości i zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 477 ¹³ i art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. przez wydanie wyroku wewnętrznie sprzecznego, stanowiącego jednocześnie o zmianie zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w sprawie, naruszenie prawa materialnego, a w szczególności niezastosowanie art. 101 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania w punkcie pierwszym i umorzenie postępowania w punkcie drugim w zakresie objętym decyzją z dnia 21 lipca 2023 r. o wyrównanie renty z tytułu niezdolności do pracy za okres od 1 stycznia 2023 r. do 4 lutego 2023 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

(apelacja - k.37-37 verte w aktach o sygn. (...) (III AUa 1079/23) załączonych do sprawy)

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9.05.2025 r. w sprawie sygn. akt III AUa 1079/23, oddalił apelację. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 477 ¹³ § 1 zd. 1 k.p.c., nadto odnosząc się do ustaleń faktycznych poczynionych przez SO, przypomniał że w treści oświadczenia (...) z dnia 5 kwietnia 2023 r. odwołujący się wniósł o przeliczenie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przez doliczenie okresu składkowego od 1 września 1982 r. do 31 października 1986 r. od dnia spełnienia wymaganych warunków - tj. od dnia 1 lutego 2022 r., kiedy to świadczenie to zostało mu przyznane. Dalej Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał, że w art. 31zy9 ust. 1 ustawy covidowej przewidziano wyjątek od zasady wyrażonej w art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, co w konsekwencji pozwalało na ustalenie korzystniejszej dla wnioskodawcy daty ponownego przeliczenia świadczenia, tj. od dnia 1 lutego 2022 r., kiedy to ZUS przyznał mu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jednocześnie na marginesie Sąd Apelacyjny nadmienił, że nie jest jasnym dlaczego organ rentowy odmówił P. P. przeliczenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z uwagi na złożenie wniosku (...) już po nabyciu przez niego prawa do emerytury z urzędu, w sytuacji gdy decyzją z dnia 21 lipca 2023 r. częściowo przychylił się do jego wniosku i przeliczył świadczenie od 1 stycznia 2023 r.

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi wraz z uzasadnieniem - k.55, k. 58-63 verte w aktach o sygn. (...) (III AUa 1079/23) załączonych do sprawy)

Decyzją z dnia 10.06.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wykonując wyrok Sądu Apelacyjnego 09.05.2025 r., a tym samym wyrok Sądu Okręgowego z dnia 13.10.2023 r. o wyrównanie kwoty świadczenia z uwzględnieniem okresu od 01.09.1982 r. do 31.10.1986 r., przeliczył rentę skarżącego i dokonał wyrównania kwoty świadczenia od 01.02.2022 r. do 31.12.2022 r. tj. za okres wskazany w wyroku Sądu Okręgowego.

Zakład ustalił termin płatności świadczenia na 15 dzień każdego miesiąca.

Do ustalenia podstawy wymiaru renty ZUS przyjął:

- dotychczasową podstawę wymiaru

- dotychczasowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru

Do ustalenia wysokości renty Zakład uwzględnił okresy:

- składkowe tj. 32 lata, 6 miesięcy, 4 dni tj. 390 miesięcy

- nieskładkowe tj. 2 lata, 8 miesięcy, 8 dni tj. 32 miesiące

Po doliczeniu przez ZUS okresu od 01.09.1982 r. do 31.10.1986 r. wysokość renty od 01.02.2022 r. wyniosła 2922,37 zł.

Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyniosła 75% renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i wynosi 2922,37 zł.

Renta po waloryzacji przysługiwała w kwocie: od 01-03-2022 r. - 3126,79 zł

Od 01-08-2025 r. obliczona renta brutto wyniosła 5059,69 zł.

Wysokość świadczenia do wypłaty wyniosła miesięcznie 4297,32 zł.

(decyzja – k. 74-75 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Odwołujący pismem z dnia 17.10.2025 r. złożył wniosek do organu rentowego o przyznanie prawa do ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty wyrównania tj. 3031,42 zł w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9.05.2025 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III AUa 1079/23 na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy systemowej.

(wniosek – k. 78 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Decyzją z dnia 28.10.2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. odmówił odwołującemu przyznania prawa do wypłaty odsetek za opóźnienie wypłaty wyrównania, od której to decyzji ubezpieczony odwołał się do tut. Sądu za pośrednictwem ZUS.

(decyzja – k. 79-80 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W piśmie procesowym z dnia 29.05.2026 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w związku z zobowiązaniem Sądu, dokonał hipotetycznego wyliczenia odsetek:

- na datę wymagalności świadczenia, liczonej począwszy od dnia 01.02.2022 r. (tj. od wskazanej przez Sąd) do dnia wypłaty - hipotetyczna wartość odsetek za okres od 31-05-2022 do 15-07-2025 wyniosła 954,21 zł (wariant 1),

- na datę wymagalności świadczenia, liczonej począwszy od dnia 05-04-2023 r. (tj. dzień złożenia wniosku (...)) do dnia wypłaty - hipotetyczna wartość odsetek za okres od 16-05-2023 do 15-07-2025 wyniosła 691,09 zł (wariant 2).

(pismo – hipotetyczne wyliczenie ZUS w dwóch wariantach– k. 26 -28)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił go na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym w aktach rentowych, a nadto w oparciu o dowód z akt sprawy VIII U (...)/23 (III AUa 1079/23) - wyrok Sądu Okręgowego z dnia 13.10.2023 r. wraz z uzasadnieniem oraz wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 9.05.2025 r. wraz z uzasadnieniem. Odnośnie wyliczenia wysokości odsetek i czasookresu za jaki się należą Sąd oparł się na wyliczeniach zawartych w piśmie organu rentowego z 29.05.2025 r. (k. 26 akt sądowych) wariant pierwszy z przyczyn podanych w dalszej części uzasadnienia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego zasługiwało na uwzględnienie w części .

W niniejszej sprawie decyzją z dnia 10.06.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wykonując wyrok Sądu Apelacyjnego 09.05.2025 r., a tym samym wyrok Sądu Okręgowego z dnia 13.10.2023 r. o wyrównanie kwoty świadczenia z uwzględnieniem okresu od 01.09.1982 r. do 31.10.1986 r. przeliczył rentę i dokonał wyrównania kwoty świadczenia od 01.02.2022 r. do 31.12.2022 r. tj. za okres wskazany w wyroku Sądu Okręgowego.

Natomiast zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia 28.10.2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy prawa do wypłaty odsetek za opóźnienie wypłaty wyrównania. Decyzją tą nie ustalono ubezpieczonemu prawa do odsetek, ponieważ, jak podkreślił organ rentowy, w wyroku SO z dnia 13.10.2023 r. Sąd ten nie orzekł o odpowiedzialności Zakładu za opóźnienie w przyznaniu świadczenia. Decyzja ta została zaskarżona odwołaniem przez P. P. do tutejszego sądu.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było więc ustalenie, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien wypłacić odwołującemu odsetki za opóźnienie wypłaty wyrównania i za jaki okres w sytuacji, gdy ZUS uwzględnił okres od 01.09.1982 r. do 31.10.1986 r. (okres prowadzenia przez wnioskodawcę działalności gospodarczej), przeliczył rentę i wypłacił wyrównanie od 01.02.2022 r. do 31.12.2022 r. w związku z wykonaniem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 13.10.2023 r., sygn. akt (...), którym zmieniono decyzję ZUS z dnia z dnia 9 maja 2023 r., przyznając odwołującemu prawo do przeliczenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, poprzez doliczenie okresu składkowego od 1 września 1982 roku do 31 października 1986 roku - od dnia 1 lutego 2022 roku do dnia 31 grudnia 2022 roku.

Zobowiązania pieniężne na rzecz osób uprawnionych powinny być wykonywane w stosunkach ubezpieczenia społecznego zgodnie z zasadą terminowego spełniania świadczeń. Sankcją nieprzyznania w terminie lub niewypłacenia w terminie świadczenia jest obowiązek zapłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości ustawowej, określonej przepisami prawa cywilnego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 85 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350; dalej: ustawa systemowa), zgodnie z którym jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia, jest następstwem okoliczności, za które Zakład odpowiedzialności nie ponosi. Oznacza to, że odsetki należą się według prawa ubezpieczeń społecznych w istocie za zwłokę, przez którą rozumie się w prawie cywilnym opóźnienie w wykonaniu zobowiązania wskutek okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.

Prawo ubezpieczeń społecznych nie przewiduje bowiem rozróżnienia terminologicznego między opóźnieniem „zwykłym” a „zwłoką”, ograniczając się do ustanowienia obowiązku zapłaty odsetek za opóźnienie w ustalaniu prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego lub w wypłacaniu świadczeń, za które organ ponosi odpowiedzialność (a contrario z art. 85 ust 1 zdanie 2 powołanej ustawy).

W stosunkach ubezpieczeniowych nie może być więc stosowana zasada wynikająca z art. 481 § 1 k.c. zgodnie z którą, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Sąd podziela tym samym pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 marca 1999 roku w sprawie II UKN 544/98 (OSNAP 2000/11/434) zgodnie, z którym przepisy kodeksu cywilnego ani wprost ani odpowiednio nie mają zastosowania do stosunków prawa ubezpieczenia społecznego. Prawo ubezpieczenia społecznego jest samodzielną dyscypliną prawa z właściwą sobie, publicznoprawną metodą regulacji stosunków prawnych składających się na jego przedmiot. Jest prawem ścisłym, a stosunki prawne kształtowane są nie wolą jego podmiotów (np. niedopuszczalność ugody), lecz ustawą (przymus ubezpieczenia, zamknięty katalog ryzyk i świadczeń, jednolitość statusu ubezpieczonych). Nadto, w prawie ubezpieczeń społecznych nie ma generalnego odesłania, w sprawach jego przepisami nie unormowanych, do przepisów Kodeksu cywilnego. Odsetki od opóźnionego świadczenia są uregulowane wyczerpująco w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych – nie stosuje się więc przepisów prawa cywilnego w zakresie tymi przepisami unormowanym. Należy także podkreślić, iż charakter akcesoryjny świadczenia z tytułu odsetek nie pozwala na oderwanie go od świadczenia głównego. Tak więc należność ta nie jest należnością cywilno-prawną, gdyż w tym przypadku nie przysługuje na podstawie art. 481 k.c., a tylko na mocy przepisów szczególnych w stosunku do kodeksu cywilnego. Jedynie co do wysokości odsetek przepisy te odsyłają do przepisów prawa cywilnego.

Z treści powołanego wyżej przepisu - art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że odpowiedzialność organu rentowego za opóźnienie w ustaleniu lub wypłaceniu świadczenia powstaje wówczas, gdy zostaną kumulatywnie spełnione dwie przesłanki: organ rentowy nie ustali lub nie wypłaci świadczenia w ustalonych terminach i jednocześnie opóźnienie to nie jest następstwem okoliczności, za które organ ten nie ponosi odpowiedzialności. Użyte w zacytowanym przepisie sformułowanie „okoliczności, za które Zakład odpowiedzialności nie ponosi” obejmuje nie tylko okoliczności powodujące opóźnienie naliczenia lub wypłaty świadczenia zawinione przez organ rentowy, lecz wszelkie okoliczności, które w danej sprawie o ustalenie lub wypłatę świadczenia pozostawały w adekwatnym związku przyczynowym z opóźnieniem i jednocześnie miały swoje źródło w sposobie prowadzenia przez organ rentowy postępowania w sprawie, w szczególności co do zgodności tego postępowania z prawem. Z powołanego przepisu art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność określoną w tym przepisie tak w przypadku wypłacenia świadczenia po upływie terminu określonego przepisami prawa, jak i w przypadku nieustalenia prawa do świadczenia. Przez „nieustalenie prawa do świadczenia” należy rozumieć zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak również wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania (tak Sąd Najwyższy wyroku z 18 lutego 2009 r., II UK 191/(...)).

Organ rentowy w zaskarżonej decyzji, uzasadniając odmowę wypłaty odsetek, powołał się na treść art. 118 ust. 1, 1a i ust. 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2025.1749, dalej: ustawa emerytalna). Stosownie do jego treści organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 120 ustawy. W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego (ust. 1a). Jeżeli w wyniku decyzji zostało ustalone prawo do świadczenia oraz jego wysokość, organ rentowy dokonuje wypłaty świadczenia w terminie określonym w ust. 1 (ust. 2). Jeżeli na podstawie przedstawionych środków dowodowych nie jest możliwe ustalenie prawa lub wysokości świadczenia, za datę wyjaśnienia ostatniej okoliczności, o której mowa w ust. 1, uważa się datę końcową dodatkowego terminu do przedstawienia niezbędnych dowodów, wyznaczonego przez organ rentowy, albo datę przedstawienia tych dowodów (ust. 3). Przy dokonywaniu wypłaty wynikającej z decyzji ponownie ustalającej prawo do świadczenia lub jego wysokość, ust. 1-3 stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5 (ust. 4). Wypłata świadczenia wynikająca z decyzji, o której mowa w ust. 4, następuje w najbliższym terminie płatności świadczenia albo w następnym terminie płatności, jeżeli okres między datą wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji a najbliższym terminem płatności jest krótszy niż 30 dni (ust. 5).

Przez wyjaśnienie okoliczności należy rozumieć dokonanie czynności mających na celu ustalenie stanu faktycznego, czyli przeprowadzenie dowodów i ich ocenę (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 21 kwietnia 2009 r., (...) UK 345/08). W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego (sądu ubezpieczeń społecznych) za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego (ust. 1a). Obowiązek świadczenia odsetek po stronie ZUS powstaje zatem w przypadku, gdy organ rentowy miał możliwość ustalenia prawa do świadczenia lub jego wypłaty w określonej wysokości, a nie wykonał swego obowiązku, mimo upływu 30 dni od chwili powzięcia koniecznych wiadomości.

Wbrew twierdzeniom organu rentowego fakt, że Sąd Okręgowy w Łodzi w swym rozstrzygnięciu, co miało miejsce w sprawie o sygnaturze akt VIII U (...), nie orzekł o odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, o którym mowa w art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej, nie pozbawia wnioskodawcy prawa do odsetek. Brak orzeczenia w tym przedmiocie nie przesądza o tym, że ZUS nie ponosi odpowiedzialności, a świadczy co najwyżej o tym, że strona nie zgłosiła żądania w tej kwestii. W razie wystąpienia o odsetki po wykonaniu wyroku przyznającego świadczenia konieczne jest ustalenie z jakich przyczyn doszło do opóźnienia w wypłacie świadczenia. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 roku, sygn. (...) (...) 2/11 opubl. w (...) z 19-20/255 z 2011 roku, który Sąd Okręgowy podziela w niniejszej sprawie - brak orzeczenia organu odwoławczego o odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, o którym mowa w art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie pozbawia ubezpieczonego prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, powołanych przepisów nie można interpretować w oderwaniu od utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 września 2007r., P 11/07, który rozstrzygał o zgodności art. 118 ust. 1a z Konstytucją. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przez pojęcie „wyjaśnienie ostatniej niezbędnej okoliczności” z art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej należy rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia, w sytuacji gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, w szczególności gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia, oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (por. też wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2005 r., (...) UK 159/04, OSNP 2005r. Nr 19, poz. 308). Dzień doręczenia prawomocnego orzeczenia sądu, w razie gdy prawo do świadczenia zostało ustalone przez sąd, nie jest jedynym możliwym początkiem biegu terminu wydania przez organ rentowy decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczenia i wypłaty tego świadczenia. Początek biegu tego terminu można wskazać wcześniej. Byłby to dzień, w którym organ rentowy mógł ustalić to prawo, gdyby działał prawidłowo. Na gruncie dotychczasowych przepisów zasadą było, że organ rentowy w praktyce uznawał, że 30-dniowy termin wydania decyzji w sprawie świadczenia i jego wypłaty w razie, gdy prawo do świadczenia zostało ustalone przez sąd, biegnie zawsze od dnia doręczenia mu prawomocnego orzeczenia sądu, niezależnie od tego, co sprawiło, że to sąd, a nie organ rentowy, ustalił prawo. Po rozstrzygnięciu Trybunału Konstytucyjnego utrwaliła się praktyka, że termin ten powinien być liczony od dnia doręczenia prawomocnego wyroku sądu tylko wtedy, gdy ustalenie prawa do świadczenia dopiero w postępowaniu sądowym nie było następstwem okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność organ rentowy. W przeciwnym wypadku, gdy opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia było spowodowane okolicznościami, za które odpowiada organ rentowy, termin ten będzie liczony od dnia, w którym organ rentowy, gdyby działał właściwie, powinien był ustalić prawo do świadczenia.

Tak też interpretuje art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej Sąd Najwyższy. W jego orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że do wyłączenia obowiązku wypłaty odsetek nie jest wystarczające wykazanie, że organ rentowy nie ponosi winy w powstaniu opóźnienia (wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 2004 r., II UK 485/03, OSNP 2005, Nr 10, poz. 147). W uzasadnieniu wyroku z 21 czerwca 2012r., III UK 110/11, Sąd Najwyższy wywiódł, iż w celu ustalenia, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie spowodowane błędem w ustaleniach faktycznych, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie ZUS nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy wskazał na konieczność uwzględnienia tego, czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw do uznania, iż opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2009 r., (...) UK 345/08, OSNP 2010, nr 23-24, poz. 293). Z przedstawionego stanu prawnego wynika, że jeśli dla stwierdzenia uprawnień do świadczenia wymaga się wydania decyzji, termin do jej wydania biegnie od daty wyjaśnienia ostatniej niezbędnej okoliczności, co dotyczy także ponownego ustalenia prawa do świadczenia. Przez wyjaśnienie „ostatniej niezbędnej okoliczności” rozumieć trzeba wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa do świadczenia. Wyjaśnienie okoliczności niezbędnej do wydania decyzji oznacza dokonanie czynności mającej na celu ustalenie stanu faktycznego, czyli przeprowadzenie dowodów i ich ocenę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że zawarte w art. 85 ust. 1 ustawy systemowej określenie „nie ustalił prawa do świadczenia” oznacza zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania (wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2010 r., (...) UK 345/09).

Podejmując próbę klasyfikacji błędów organu rentowego, można je podzielić na błędy w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz błędy w ustaleniach faktycznych, będące skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych. Błąd w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa jest popełniany wówczas, gdy na podstawie prawidłowo i kompletnie zebranego materiału dowodowego i po ustaleniu niezbędnych okoliczności organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą ustalenia prawa, ponieważ błędnie dokonuje interpretacji obowiązujących regulacji w przedmiotowym stanie faktycznym. W takiej sytuacji sąd nie uzupełnia ustaleń faktycznych dokonanych przez organ rentowy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem oznacza, że opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ten organ ponosi odpowiedzialność, choćby nie można mu było zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 25 stycznia 2005 r. (...) UK 159/2004 OSNP 2005/19 poz. 308, czy wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 14 września 2007 r. III UK 37/2007 OSNP 2008/21-22 poz. 326). Jeżeli zatem organ rentowy dokonał nieprawidłowej wykładni lub błędnego zastosowania prawa, to ubezpieczonemu należą się odsetki od kwoty świadczenia przyznanego wyrokiem sądu liczone od upływu terminu, w którym organ rentowy powinien był wydać prawidłową decyzję uwzględniającą wniosek.

Bardziej złożona jest prawna kwalifikacja błędu w ustaleniach faktycznych jako przesłanki uzasadniającej odpowiedzialność organu rentowego z tytułu wypłaty odsetek za opóźnienie. Możliwa jest bowiem sytuacja, że przyznanie prawa do świadczenia nastąpi na skutek ustaleń faktycznych Sądu. Aby stwierdzić w takiej sytuacji, że organ rentowy nie ponosi za to opóźnienie odpowiedzialności, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie ZUS nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia, z uwzględnieniem jednakże tego, czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw do uznania, iż opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność.

Prawna problematyka postępowania dowodowego i wyjaśniającego związana jest w dużym stopniu z kompetencjami organu rentowego związanymi ze środkami dowodowymi dopuszczonymi w postępowaniu przed organem rentowym. Reguły postępowania dowodowego ustanowione zostały w odmienny sposób niż w Kodeksie postępowania administracyjnego, z którego wynika, że dowodem jest wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). W postępowaniu emerytalno-rentowym obowiązuje zasada odwrotna - dowodem jest tylko to, co prawo za dowód uznaje i jako dowód dopuszcza. Wyjaśnienie okoliczności koniecznych do wydania decyzji następuje zatem również przez sąd. W kontekście prawa do odsetek istotne jest więc stwierdzenie, czy organ rentowy w ramach udzielonych mu kompetencji i nałożonych obowiązków podjął określone działania zmierzające do ustalenia prawa i wyjaśnienia związanych z tym okoliczności.

Postępowanie o sygn. akt VIII U (...)/23 w sprawie o prawo do przeliczenia renty z tytułu niezdolności do pracy zakończyło się przegraną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który ostatecznie przeliczył rentę, uwzględnił okres od 01.09.1982 r. do 31.10.1986 r. i dokonał wyrównania kwoty świadczenia od 01.02.2022 r. do 31.12.2022 r., jednak zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 28.10.2025 r. odmówił prawa do wypłaty odsetek za opóźnienie wypłaty wyrównania. Podniósł, iż w wyroku z 13.10.2023 r. ((...)) Sąd Okręgowy nie orzekł o odpowiedzialności organu rentowego, tym samym organ rentowy wykonując wyrok Sądu Okręgowego z dnia 13.10.2023 r. (utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 9.05.2025 r.) był zobligowany jedynie do wypłaty wyrównania w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku, co nastąpiło decyzją z dnia 10.06.2025 r.

Zdaniem Sądu Okręgowego stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyrażone w zaskarżonej decyzji z dnia 28.10.2025 roku nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd Okręgowy nie neguje, że Sąd Okręgowy orzekając w sprawie VIII U (...)/23, co do zasady, miał obowiązek rozstrzygnięcia o odpowiedzialności organu rentowego lub jej braku, czego nie uczynił. Zgodzić się należy, że negatywne zweryfikowanie odpowiedzialności organu rentowego w wyroku przyznającym świadczenie pozbawiłoby świadczeniobiorcę możliwości skutecznego wywiedzenia roszczenia o odsetki. Takie jednak orzeczenie – gdyby zapadło – mogłoby podlegać kontroli instancyjnej, wnioskodawca zachowałby bowiem prawo wniesienia apelacji. Analogicznie, pozytywne rozstrzygnięcie o odpowiedzialności organu rentowego otwiera pozwanemu drogę do wywiedzenia apelacji, nawet jeżeli zgadza się co do zasady z rozstrzygnięciem zmieniającym decyzję. Z możliwości tej w praktyce organ rentowy często zresztą korzysta. Brak jakiegokolwiek orzeczenia uniemożliwia taką kontrolę instancyjną, przy czym nie sposób skutecznie bronić tezy, że tworzy się w ten sposób jakiekolwiek domniemanie braku odpowiedzialności organu rentowego. Byłaby ona równie błędna jak twierdzenie, że pominięcie orzeczenia o braku odpowiedzialności organu rentowego rodzi domniemanie co do istnienia tej odpowiedzialności.

W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy uwzględnić żądanie wnioskodawcy w zakresie prawa do odsetek za czas opóźnienia wypłaty wyrównania od dnia 31.05.2022 r.

W pierwszej kolejności należy odkreślić, że nie jest zgodne z dokumentacją zawartą w aktach rentowych twierdzenie ZUS, iż organ rentowy nie wiedział, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1 września 1982 r. do 31 października 1986 r., gdyż – jak twierdzi organ rentowy – skarżący nie wskazał tego faktu we wniosku o rentę, a dopiero w oświadczeniu z 31 stycznia 2023r.

Jak wynika wprost ze złożonego przez odwołującego się wniosku o rentę z dnia 28 lutego 2022 r. – wskazał on w informacji o okresach składkowych i nieskładkowych „od 78 do 2017 działalność gospodarcza (...)” ( k. 4v akt ZUS)

W dniu 9 marca 2022 r. ZUS zlecił przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tej kwestii jednakże wskazał „działalność, (...) sc nip (...), ul. (...) (adres i nazwę wzięłam z konta od 1999 wniosku pan napisał tylko „działalność”)” ( k. 12 akt ZUS). W odpowiedzi na powyższe organ rentowy otrzymał potwierdzenie ubezpieczenia 18 marca 2022 r. za okres od 1.03.1987 – 31.05.1993 i 5.05.1997 do 14.06.1997 i od 1.09.1998 - ( k. 13 akt ZUS)

W dniu 9 marca 2022 r. ZUS zlecił dodatkowo przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tej kwestii wskazując „działalność, (...) sc nip (...) od 1.01.1999 do 14.11.1999 ( k. 17 akt ZUS). W odpowiedzi na powyższe organ rentowy otrzymał potwierdzenie ubezpieczenia 11 marca 2022 r. za wymieniony okres ( k. 18 akt ZUS).

Organ rentowy nigdy nie wyjaśnił ani z wnioskodawcą (np. wzywając go do wskazania jaki rodzaj działalności prowadził, pod jaką nazwą, numerem i gdzie) ani również nie zwracał się o potwierdzenie prowadzenia przez skarżącego innej działalności niż (...), w pozostałym wskazanym przez P. P. okresie.

Lekarz orzecznik wydał orzeczenie o częściowej niezdolności wnioskodawcy do pracy w dniu 1 kwietnia 2022r. W dniu 29 kwietnia 2022 r. do organu rentowego wpłynęła informacja od pracodawcy ubezpieczonego o okresach wypłacania zasiłku chorobowego po 14 listopada 1991 r. ( k 26 i k 27-28 akt ZUS)

Tym samym organ rentowy miał możliwość ustalenia okoliczności prowadzenia przez odwołującego działalności gospodarczej w okresie od 1 września 1982 r. do 31 października 1986 r., już na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z dnia 28 lutego 2022r. jednakże tego nie uczynił. Z niezrozumiałych przyczyn zlecił potwierdzenie ubezpieczenia z działalności gospodarczej jedynie wskazując na działalność (...). Nadto nie zwracał się do wnioskodawcy, chociaż niewątpliwie mógł i winien to uczynić, żeby ten wskazał jakie działalności w wymienionym okresie prowadził, gdzie płacił składki, pod jakim numerem itp. Poza tym nawet nie poinformował odwołującego się, że nie uznał mu jako okresu składkowego tych lat i z jakich przyczyn. Tym samym nie jest dziwnym, że wnioskodawca był przekonany, że ZUS uwzględnił wszystkie jego okresy prowadzenia działalności, gdyż działał w zaufaniu do instytucji publicznej. Dopiero przez przejściem na emeryturę powziął przez przypadek wiadomość, iż okresy te nie są zaliczone i z tego powodu złożył oświadczenie z dnia 31 stycznia 2023 r. wskazując jaką dokładnie prowadził działalność (k 36 akt ZUS).

Jak już wyżej wskazano w myśl przepisu art. 118 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251), organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 120.

Przez wyjaśnienie „ostatniej niezbędnej okoliczności” trzeba rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. Jak wskazał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 19 stycznia 2012 r.,
III AUa (...) (LEX nr 1124837), wyjaśnienie okoliczności niezbędnej do wydania decyzji oznacza dokonanie czynności mającej na celu ustalenie stanu faktycznego, czyli przeprowadzenie dowodów i ich ocenę.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 września 2007 r., P 11/07 (OTK-A 2007 Nr 8, poz. 97) stwierdził, że poprzez wyjaśnienie „ostatniej niezbędnej okoliczności” trzeba rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia, a taką okolicznością jest w świetle art. 14 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wydanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy przez Komisję Lekarską ZUS w sprawie
o prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy. Powołany przepis stanowi bowiem, że orzeczenie Lekarza Orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono wadliwości, albo orzeczenie Komisji Lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Lekarz orzecznik wydał swoje orzeczenie 1 kwietnia 2022r., wnioskodawcy przysługiwało prawo złożenia sprzeciwu, z którego nie skorzystał, a zatem orzeczenie to stało się ostateczne. Nadto 29 kwietnia 2022 r. do ZUS wpłynęła ostatnia informacja od pracodawcy, niezbędna do ustalenia wysokości świadczenia. Tym samym, od tego momentu organ rentowy miał 30 dni na dokonanie wypłaty. Odsetki są liczone od dnia następnego po dniu wymagalności świadczenia. A zatem od dnia 31 maja 2022r.

Należy jeszcze raz podkreślić, że aby stwierdzić, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie organ rentowy nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia z uwzględnieniem jednakże tego, czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji.

Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie należy uznać, że organ rentowy nie dochował należytej staranności w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, gdyż sporny, w poprzedniej sprawie, okres prowadzenia przez odwołującego działalności gospodarczej ZUS mógł ustalić w postępowaniu w 2022 r., czego nie uczynił. Należy tym samym uznać, że ZUS dopuścił się błędu poprzez nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, gdyż odwołujący wskazał okresy prowadzenia działalności, a ZUS bez żadnego powodu ograniczył ich sprawdzanie jedynie do jednej działalności (co nie wynikało z żadnego zapisu wnioskodawcy). Nadto jak miał w tym zakresie wątpliwości winien zapytać skarżącego.

Dla powstałego w związku z tym obowiązku zapłaty odsetek nie mogą mieć więc znaczenia okoliczności dotyczące przebiegu postępowania sądowego, w toku którego nie ustalono żadnych nowych przesłanek wypłaty świadczenia, nieznanych dotąd organowi rentowemu (por. uzasadnienie wyr. SN z dnia 27 września 2002 r., II UK 214/02, OSNP 2004 nr 5, poz. 89 oraz wyr. SN z dnia 22 kwietnia 2004r., III UK 1/04, OSNP 2004 nr 23, poz. 406).

Z utrwalonego orzecznictwa sądowego (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 2010 r. (...) UK 345/2009, LexPolonica nr 2578200 i z dnia 15 października 2010 r. III UK 20/2010, LexPolonica nr (...)) w zakresie wykładani przepisu art. 85 ust. 1 ustawy o SUS jednoznacznie wynika, że odpowiedzialność organów rentowych istnieje nie tylko wtedy, gdy opóźnienie w przyznaniu lub w wypłacie świadczenia nastąpiło z winy tego organu ale także wtedy, gdy takie opóźnienie jest skutkiem innych przyczyn od tego organu niezależnych.

W orzecznictwie sądowym można odnaleźć wiele przykładów nieprawidłowego działania organu rentowego, za które organ ten „ponosi odpowiedzialność” i - w razie opóźnienia z tego powodu ustalenia prawa do świadczenia lub jego wypłaty - zobligowany jest do wypłaty należnych odsetek. Są to w szczególności wypadki bezpodstawnego pozostawienia bez rozpoznania wniosku strony o przyznanie prawa do świadczenia oraz nieprawidłowe orzeczenie w sprawie niezdolności do pracy do celów rentowych wydane przez Lekarza Orzecznika ZUS lub Komisję Lekarską ZUS (por. wyrok SN z 12 sierpnia 1998 r., sygn. akt II UKN 171/98, OSNAP nr 16/1999, poz. 521).

Powyższe oznacza, że jeżeli organ rentowy wydaje bezprawną decyzję o wypłacie zaniżonego świadczenia w sytuacji, gdy możliwe było wydanie decyzji zgodnej z prawem, to opóźnienie nie jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności w rozumieniu art. 85 ust. 1 zdanie drugie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Gdy opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia było spowodowane okolicznościami, za które odpowiada organ rentowy, termin ten będzie liczony od dnia, w którym organ rentowy, gdyby działał prawidłowo, powinien był ustalić prawo czy wysokość świadczenia. Wydanie przez organ rentowy decyzji zaniżającej wysokość wypłacanego świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa.

Sąd Najwyższy w powołanym już wyroku z 21 czerwca 2012 r., III UK 110/11 (LEX nr (...)) wskazał, że błąd organu rentowego skutkujący jego „odpowiedzialnością odsetkową” może stanowić efekt błędu w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz błędu w ustaleniach faktycznych.

W ocenie Sądu Okręgowego należy przyjąć, że wnioskodawca – choć niewątpliwie uprawniony do odsetek, o które się ubiega - nie może otrzymać ich od 1 lutego 2022 r. Na gruncie rozpoznawanej sprawy, Sąd zobowiązał organ rentowy do hipotetycznego wyliczenia odsetek, w tym podania dat wymagalności świadczenia. Organ rentowy wykonując zobowiązanie Sądu podał, w sposób prawidłowy, w wariancie 1 jako datę wymagalności świadczenia – dzień 30 maja 2022 r. Należy jeszcze podnieść, odnośnie decyzji z dnia 10.06.2025 r. dot. przeliczenia renty wnioskodawcy i dokonania wyrównania kwoty świadczenia w związku z wykonaniem przez ZUS prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego 09.05.2025 r., za okres od lutego 2022 r., że powyższe nie oznacza, iż odsetki należą się wnioskodawcy od 1 lutego 2022r.

Okres, za który należą się odsetki wynika z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 12, poz. 104). W myśl § 2 ust. 1 tego rozporządzenia odsetki wypłaca się za okres od dnia następującego po upływie terminu na ustalenie prawa do świadczeń lub ich wypłaty, przewidzianego w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń - do dnia wypłaty. Sąd przyjął zatem, że wyliczenie odsetek od wypłaty wyrównania przedstawione przez organ rentowy w piśmie z 29.05.2026 r. – wariant 1 (k. 26 akt sądowych) na kwotę 954,21 zł jest prawidłowe i taką kwotę na rzecz ubezpieczonego należało zasądzić od organu rentowego na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. (pkt 1 sentencji wyroku).

Oddaleniu przez Sąd w całości podlegało natomiast żądanie wnioskodawcy w zakresie odsetek od odsetek. Znajdujące się w art. 85 ust. 1 ustawy systemowej odesłanie do Kodeksu cywilnego dotyczy wyłącznie odsetek ustawowych, a zatem - poza określeniem wysokości odsetek - odsetki od opóźnionego świadczenia uregulowane są na potrzeby prawa ubezpieczeń społecznych wyczerpująco, bez możliwości odwoływania się do przepisów prawa cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 września 2011 r., II UK 22/11, LEX nr 1109360). Brak takiej możliwości, a w szczególności możliwości odwołania się do art. 482 § 1 k.c., regulującego kwestię odsetek od odsetek, gdy przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych nie przewidują możliwości dochodzenia odsetek od odsetek, skutkuje brakiem podstawy prawnej dla żądania odsetek od odsetek.

Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., oddalił odwołanie w zakresie zasądzenia odsetek od odsetek oraz w zakresie żądania przyznania odsetek od dnia 1 lutego 2022 r. do dnia 30 maja 2022 r. (pkt 2 sentencji wyroku).