Uzasadnienie z 17 sierpnia 2026, sygn. I C 1106/25

UZASADNIENIE

Pozwem z 7 listopada 2025 r. Krajowy Ośrodek (...) Rolnictwa z siedzibą w S. Oddział Terenowy w C. wniósł o zasądzenie solidarnie od H. V., R. V. oraz A. V. kwoty 9.875,87 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 7 listopada 2025 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenia solidarnie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że pomiędzy H. V. i R. V. a Agencją Nieruchomości Rolnych Oddziałem Terenowym w C., poprzednikiem prawnym powoda, 30 stycznia 2017 r. zawarta została umowa (...) położonej w gminie T.. W umowie określono sposób naliczania czynszu dzierżawnego. Z powodu zaległości czynszu dzierżawnego za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2024 r. powód skierował do pozwanych wezwanie do zapłaty na kwotę 9.390,48 zł, stanowiącą wartość zaległego czynszu wynikającego z faktury VAT z 3 marca 2025 r. Powód powołał się na nowelizację ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Wskazał, że w celu zabezpieczenia jego należności mogących wyniknąć przy wykonywaniu umowy dzierżawy pozwani wystawili weksel. Powód wskazał, że oprócz zaległości czynszu w wysokości 9.281,89 zł pozwem dochodzone są także skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone do 6 listopada 2025 r. w wysokości 593,98 zł.

21 listopada 2025 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Opolu IX Wydział Cywilny wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, orzekając zgodnie
z żądaniem pozwu.

Od powyższego nakazu zapłaty pozwani wnieśli zarzuty, zaskarżając go w całości oraz kwestionując w całości roszczenie powoda. Pozwani domagali się uchylenia nakazu zapłaty, oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia na ich rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Pozwani zarzucili powodowi nadużycie uprawnień wynikających z łączącej strony umowy dzierżawy, prokurowanie dokumentacji oraz wypełnienie weksla, który został wystawiony wyłącznie w celu zabezpieczenia roszczeń. Wskazali również na nadużycie prawa poprzez dochodzenie w szczególnym trybie postępowania nakazowego z weksla ochrony prawnej roszczenia, w sytuacji braku długu.

W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwani przyznali, że zawarli umowę na którą powołał się powód w pozwie. Ich zdaniem umowa dzierżawy podlega w całości reżimowi prawa cywilnego, o czym przekonują zarówno jej zapisy, tj. § 22 ust. 1, jak i pragmatyka poszczególnych czynności (...) związanych z jej wykonywaniem. Wskazali przy tym, że uiszczali płatności w sposób odpowiadający warunkom łączącej strony umowy. Podnieśli również, iż pierwotna treść umowy nie była w związku z nowelizacją przepisów w żaden sposób modyfikowana ani aneksowana przez strony, a treść umowy jak i załączników nie zobowiązuje stron do automatycznego stosowania zmian gdy dochodzi do zmiany treści ustawy lub powiązanych z nią aktów wykonawczych. W konsekwencji pozwani zarzucili, że wystawiane przez powoda faktury opiewały na kwoty zawyżone w stosunku do reguł naliczania należności określonych bezpośrednio w umowie. Pozwani wskazali również, że Krajowy Ośrodek (...) Rolnictwa pomniejszał kwoty zaliczane na poczet bieżących płatności, dokonując ich zarachowania na poczet domniemanych zaległości.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

30 stycznia 2017 roku pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych Oddziałem Terenowym w C. – jako wydzierżawiającym – a H. V. i R. V. – jako dzierżawcą – zawarta została umowa dzierżawy nieruchomości rolnej, nr 1630, przedmiotem której była dzierżawa nieruchomości (...) położonej na terenie gminy T., obręb L., woj. (...) o łącznej powierzchni 9,2300 ha, składającej się z działki o nr(...), stanowiącej mienie wchodzące w skład (...) Skarbu Państwa (§ 1 i § 2 umowy dzierżawy). Umowę zawarto na okres od 30 stycznia 2017 do 31 października 2026 r. z możliwością jej przedłużenia, jeżeli dzierżawca najpóźniej na 3 miesiące przed upływem tego terminu, wystąpi z wnioskiem o przedłużenie umowy i strony uzgodnią istotne jej postanowienia (§ 3 ust. 1 umowy dzierżawy).

W § 15 ust. 1 umowy dzierżawca zobowiązał się płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości równowartości 210,00 decyton pszenicy w stosunku rocznym, w całości za grunty zwolnione z podatku VAT (z wyłączeniem gruntów, o których mowa w ust. 2 umowy). Sposób naliczania czynszu dzierżawnego od poszczególnych składników przedmiotu umowy dzierżawy, określał załącznik nr 1 do umowy. Zgodnie z § 15 ust. 3 umowy dzierżawy cenę pszenicy przyjmowano na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Czynsz był płatny za okres półrocza roku kalendarzowego z dołu w wysokości wynikającej z przemnożenia połowy ilości pszenicy określonej w ust. 1 przez cenę pszenicy określoną w ust. 3 (§ 15 ust. 4 umowy dzierżawy). Czynsz dzierżawny za I półrocze był płatny w terminie 15 listopada według cen pszenicy w I półroczu, a za II półrocze według ceny pszenicy w II półroczu, w terminie 31 marca następnego roku. Dzierżawca mógł zapłacić czynsz przed terminem płatności wyłącznie za zgodą wydzierżawiającego (§ 15 ust. 5 umowy dzierżawy). Inny sposób zapłaty czynszu, w szczególności poprzez potrącenie wymagał zgody wydzierżawiającego wyrażonej na piśmie (§ 15 ust. 6 umowy).

Zgodnie z § 21 umowy dzierżawy wszelkie zmiany umowy wymagały formy pisemnej pod rygorem nieważności. Zgodnie natomiast z § 22 umowy dzierżawy w sprawach nieuregulowanych umową stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.

Dowód:

- umowa dzierżawy nr (...) z 30 stycznia 2017 r., k. 12-14

W załączniku nr 1 do umowy dzierżawy o nr (...) z 30 stycznia 2017 r. wskazano sposób naliczenia czynszu dzierżawnego za grunty. Wysokość czynszu dzierżawnego określono na 210 dt pszenicy dla powierzchni dzierżawionego areału równej 9,2300 ha.

Dowód:

- załącznik nr 1 do umowy dzierżawy nr (...) z 30 stycznia 2017 r., k. 15

Zawarta przez strony umowa nr (...) nie była zmieniana.

Dowód :

- przesłuchanie H. V., protokół rozprawy z 28 lipca 2026 r., k. xxxx

- przesłuchanie A. V., protokół rozprawy z 28 lipca 2026 r., k. xxxx

30 stycznia 2017 r. H. V. i R. V. jako dzierżawca złożyli do dyspozycji Agencji cztery weksle gwarancyjne in blanco. Podpisy na deklaracji wekslowej złożyli A. V. jako poręczyciel oraz H. V. i R. V. jako wystawcy. Pozwani upoważnili Agencję do wypełnienia rzeczonych weksli w zakresie miejsca i daty płatności oraz kwoty, jaka okaże się potrzebna na pokrycie rat czynszu dzierżawnego oraz innych należności wynikających z umowy nr (...) wraz z odsetkami i kosztami, w tym ewentualnych należności z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości.

Dowód:

- deklaracja wekslowa, k. 17

Agencja Nieruchomości Rolnej została zniesiona z dniem 31 sierpnia 2017 r., a jej prawa i obowiązki z dniem 1 września 2017 r. przejął Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.

/bezsporne/

3 marca 2025 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w C. wystawił pozwanemu H. V. fakturę VAT nr (...) na kwotę 11.270,70 zł. Suma ta stanowiła ratę czynszu dzierżawnego za drugie półrocze 2024 r. na podstawie umowy nr (...). Termin płatności faktury ustalono na 31 marca 2025 r.

Dowód:

- faktura VAT nr (...), k. 18

W piśmie z dnia 27 lutego 2024 roku Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (...) Terenowy w C., wskazał, że wysokość czynszu dzierżawnego została ustalona w oparciu o ustawę z 13 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1993) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 20 grudnia 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (Dz. U. 2023 poz. 2749). (...) zaznaczył, że aktualnie obowiązujący (od dnia 1 stycznia 2024 roku) sposób wyliczenia czynszu dzierżawnego będzie stosowany zarówno do umów dzierżaw nowo zawieranych, jak i umów już funkcjonujących. Równocześnie (...) poinformował, że nie przewiduje aneksowania umów dzierżaw w zakresie nowych uregulowań obliczania wysokości czynszu oraz mechanizmu czasowego wsparcia w związku z wprowadzonymi zmianami. Zmiana zapisów umownych w tym zakresie będzie wprowadzana sukcesywnie przy okazji wprowadzenia innych zmian dotyczących dzierżawionych nieruchomości oraz praw i obowiązków stron zawartych umów.

Dowód:

- pismo z 27 lutego 2024 r., k. 78

Pismem z 7 kwietnia 2025 r. H. V. oświadczył (...), że w związku z wystawieniem dla niego przez (...) C. faktur za czynsz dzierżawny za II półrocze 2024 r., odmawia przyjęcia i pozostawia bez zaksięgowania faktury o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) oraz (...), jako niezgodne z umowami dzierżaw. Podkreślił, że czynsze dzierżawne za II półrocze 2024 r. uregulował w wysokości wynikającej z zawartych przez strony umów, oraz zawnioskował o wystawienie faktur korygujących zgodnych z umowami.

Dowód:

- pismo z 7 kwietnia 2025 r., k. 25

Pismami z 8 maja 2025 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w C. wezwał H. V., R. V. oraz A. V. do zapłaty z tytułu (...) (nr (...)) umowy dzierżawy majątku rolnego z 30 stycznia 2017 r. kwoty w łącznej wysokości 9.390,48 zł, w tym 9.281,89 zł tytułem zaległego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2024 roku oraz 108,59 zł tytułem naliczonych od powyższej kwoty ustawowych odsetek za opóźnienie, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Poinformował przy tym, że zadłużenie od dnia 9 maja 2025 r. do dnia zapłaty dziennie wzrasta o 2,73 zł.

Dowód:

- wezwanie do zapłaty ostateczne H. V. z potwierdzeniem odbioru, k. 19-20

- wezwanie do zapłaty ostateczne R. V. z potwierdzeniem odbioru, k. 21-22

- wezwanie do zapłaty ostateczne A. V. z potwierdzeniem odbioru, k. 23-24

Pismem z 3 października 2025 r. Sekcja Finansowa (...) przekazała zadłużenie dotyczące należności z tytułu (...) (nr (...)) umowy dzierżawy majątku rolnego z 30 stycznia 2017 r. w celu wszczęcia postępowania sądowego. Wskazano kwotę 9.875,87 zł jako wysokość zadłużenia, w tym 9.281,89 zł tytułem zaległego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2024 roku oraz 593,98 zł tytułem naliczonych od powyższej kwoty ustawowych odsetek za opóźnienie

Dowód:

- pismo z 3 października 2025 r., k. 26

3 października 2025 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa zawiadomił H. V., R. V. oraz A. V. o wypełnieniu weksla (umowa nr (...)) na sumę 9.875,87 zł. Termin wykupu weksla wyznaczono na 6 listopada 2025 r.

Dowód:

- zawiadomienie o wypełnieniu weksla z 3 października 2025 r. z potwierdzeniami odbioru, k. 27-28

- ksero weksla, k. 29

Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 lutego 2024 roku średnia krajowa cena skupu pszenicy w II półroczu 2023 roku wyniosła 89,35 zł za dt. Z kolei według obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 lipca 2024 roku średnia krajowa cena skupu pszenicy w I półroczu 2024 roku wyniosła 80,50 zł za dt. Natomiast średnia krajowa cena skupu pszenicy w II półroczu 2024 roku zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 17 stycznia 2025 roku wyniosła 85,59 zł za dt. Natomiast średnia krajowa cena skupu pszenicy w I półroczu 2025 roku zgodnie z biuletynem statystycznym Głównego Urzędu Statystycznego z lipca 2025 roku wyniosła 90,55 zł za dt.

Dowód:

- obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy, k. 67-69

- biuletyn statystyczny Głównego Urzędu Statystycznego, k. 70-71

H. V. regulował płatności z tytułu czynszów dzierżawnych w wysokościach wynikających z zawartej umowy i obwieszczeń Prezesa GUS. Krajowy Ośrodek (...) Rolnictwa dokonał zmian stawek czynszowych bez zmiany zapisów umownych, w konsekwencji czego powstały wobec pozwanego roszczenia finansowe. Powołując się na to zadłużenie, uniemożliwiono pozwanemu wzięcie udziału w organizowanym przetargu na dzierżawę nieruchomości.

dowód:

- potwierdzenia transakcji, k. 72-75

- pismo z 1 kwietnia 2025 r., k. 83

- pismo z 7 kwietnia 2025 r., k. 84

- pismo z 11 kwietnia 2025 r., k. 85-88

- pismo z 15 maja 2025 r., k. 89-90

- przesłuchanie H. V., protokół rozprawy z 28 lipca 2026 r., k. 120

- przesłuchanie A. V., protokół rozprawy z 28 lipca 2026 r., k. 119

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności przedłożonych dokumentów, których treść oraz wiarygodność nie była kwestionowana przez strony na żadnym etapie postępowania. Sąd oparł się także, pomocniczo, na dowodzie z przesłuchania pozwanych H. V. oraz A. V.. Co istotne, stan faktyczny sprawy był bezsporny pomiędzy stronami, a spór sprowadzał się do kwestii interpretacji przepisów prawa stanowiących podstawę ustalenia wysokość czynszu dzierżawnego. Złożone przez pozwanych wydruki orzeczeń innych Sądów wraz z ich uzasadnieniami sąd potraktował nie tyle jako podstawę ustaleń faktycznych, lecz jako uzupełnienie ich stanowiska procesowego.

Stan faktyczny w sprawie pozostawał w zasadzie bezsporny. Obie strony potwierdziły, że łączy je umowa dzierżawy z 30 stycznia 2017 r. nr 1630, która nie była w żaden sposób zmieniana. Spornym natomiast pozostawało czy powód słusznie dokonał obliczenia czynszu należnego za drugie półrocze 2024 r., posługując się przy tym nowo wprowadzonymi przepisami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i aktami wykonawczymi, zamiast postanowieniami umowy. Spór zatem nie dotyczył faktów, lecz dokonania prawnej oceny okoliczności sprawy.

Powód, domagając się zapłaty od pozwanych, stał na stanowisku, że naliczenie czynszu w nowym, wyższym wymiarze wynikało bezpośrednio ze zmian przepisów prawa dotyczących sposobu ustalania czynszu dzierżawnego, wprowadzonych ustawą z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1933) oraz rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 20 grudnia 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (Dz. U. 2023 poz. 2749). Pozwani natomiast twierdzili, że powód naliczając wyższą kwotę w oparciu o wskazane regulacje – działał w sposób nieuprawniony, naruszając przy tym obowiązujące strony postanowienia umowne w zakresie sposobu kalkulacji wysokości czynszu dzierżawnego.

Po pierwsze, należy zatem wskazać, iż zgodnie z art. 693 § 1 k.c. przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. W świetle art. 693 § 2 k.c. czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony w ułamkowej części pożytków. Umowa dzierżawy jest zatem rodzajem umowy o korzystanie z rzeczy. Dzierżawa jest umową dwustronnie zobowiązującą, konsensualną, wzajemną i odpłatną. Do jej skutecznego zawarcia wystarczą zgodne oświadczenia woli stron. Nie jest natomiast konieczne wydanie przedmiotu dzierżawy. Strony zobowiązują się wzajemnie do spełnienia określonych, wskazanych w art. 693 i następne k.c. świadczeń. Funkcją dzierżawy - niezależnie od jej przedmiotu - jest zapewnienie możliwości czerpania pożytków z cudzej rzeczy. Obowiązkiem wydzierżawiającego jest zapewnienie dzierżawcy możliwości korzystania i czerpania pożytków z przedmiotu dzierżawy. Przedmiot dzierżawy jest oddawany dzierżawcy do używania i pobierania pożytków, przy czym uprawnienie do pobierania pożytków ma znaczenie fundamentalne i stanowi odróżnienie umowy dzierżawy od umowy najmu. Tym samym essentialia negotii umowy dzierżawy stanowią z jednej strony - określenie materialnego przedmiotu, którego dzierżawca może używać i pobierać z niego pożytki, a z drugiej strony - określenie wysokości czynszu dzierżawnego lub sposobu jego ustalania.

Przy tym pamiętać należy, że zgodnie z art. 353 ¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Stosownie do treści art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. 2016 poz. 1491 z późniejszymi zmianami) mienie wchodzące w skład (...) może być wydzierżawiane lub wynajmowane osobom fizycznym lub prawnym, na zasadach Kodeksu cywilnego.

Uściślając, powództwo dotyczyło niezapłaconego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2024 roku, w części, w jakiej jego wartość przekraczała wysokość czynszu ustaloną na podstawie § 15 ust. 3 umowy nr (...) z dnia 30 stycznia 2017 roku, a to z uwagi na zmianę wskaźnika przyjmowanego jako podstawę ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w przypadku odwołania do ceny decytony pszenicy zgodnie z art. 39a ust. 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, dokonaną z dniem 1 stycznia 2024 roku mocą ustawy nowelizującej z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw. Ponadto strona powodowa dochodziła zapłaty skapitalizowanych odsetek za opóźnienie w płatności czynszu dzierżawnego za ww. okres. Podstawę prawną powództwa stanowiły więc przepisy art. 693 § 1 k.c. oraz art. 481 § 1 i 2 k.c. Powód stał przy tym na stanowisku, iż dokonana z dniem 1 stycznia 2024 roku nowelizacja przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa miała w sposób bezwzględnie obowiązujący uregulować wskaźnik cen, do którego należy odwoływać się przy ustalaniu czynszu dzierżawnego. Pozwani twierdzili natomiast, że właściwą stawką jest stawka przewidziana w § 15 ust. 3 (...) z 30 stycznia 2017 r. i bez zmiany tejże umowy, dokonanej zgodną wolą stron, nie możliwa jest zmiana obowiązującej strony stawki czynszu dzierżawnego.

W niniejszej sprawie ustalono zatem, że głównym punktem spornym jest treść § 15 ust. 3 (...) z 30 stycznia 2017 r. Strony sprecyzowały w nim sposób obliczania czynszu dzierżawnego. Treść powyższego postanowienia brzmiała nastepująco: „Cenę pszenicy przyjmuje się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego.” Treść ta została skonstruowana w oparciu o przepisy ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa - w brzmieniu obowiązującym w dacie zawierania umowy - a dokładniej przepisem art. 39a. Zgodnie z nim czynsz dzierżawny ustala się w umowie jako sumę pieniężną albo jako równowartość pieniężną odpowiedniej ilości pszenicy. Czynsz ten jest płatny za półrocze roku kalendarzowego z dołu (art. 39a ust. 2). Należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w półroczu roku kalendarzowego poprzedzającym termin płatności czynszu (art. 39a ust. 4). Wskaźnik zmian cen, o którym mowa w ust. 3, oraz średnią krajową cenę skupu pszenicy, o której mowa w ust. 4, ustala się na podstawie obwieszczeń Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ogłaszanych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej (...)Monitor (...), w terminie 20 dni po upływie każdego półrocza kalendarzowego (art. 39a ust. 7).

1 stycznia 2024 r. wszedł w życie art. 1 pkt 17 ustawy z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw, w związku z czym zmianie uległo brzmienie art. 39a ust. 4 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W efekcie tej zmiany, należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu.

Tego samego dnia, tj. 1 stycznia 2024 r. zmianie uległo również rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 sierpnia 2016 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 grudnia 2023 r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w § 1 dotychczasowego rozporządzenia uchylono ust. 2. Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem uchylonego ustępu, do czynszu dzierżawnego ustalanego jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy przyjmowało się do przeliczeń średnią krajową cenę skupu pszenicy wskazaną w obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego ogłaszanym w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” za półrocze poprzedzające ogłoszenie wykazu nieruchomości, o którym mowa w art. 28 ust. 1 w związku z art. 38 ust. 2 ustawy, zwanego dalej „wykazem”.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, w ocenie sądu brak było podstaw do przyjęcia przez powoda, jakoby zmiana treści przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i powiązane z nią uchylenie § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 sierpnia 2016 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, niejako automatycznie wywierały bezpośredni skutek na wykonywanie umów dzierżawy nieruchomości rolnych Skarbu Państwa zawartych przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. przed dniem 1 stycznia 2024 roku, w postaci zmiany sposobu naliczania stawki czynszu dzierżawnego, bez podejmowania przez strony jakichkolwiek działań zmierzających do zmiany zapisów wiążących je umów. W związku z powyższym, w przekonaniu sądu, w przypadku (...) z 30 stycznia 2017 r. nadal powinny obowiązywać i obowiązują w tym zakresie zapisy umowne, które do tej pory nie zostały zmienione. Zdaniem sądu, obciążanie pozwanych czynszem dzierżawnym naliczonym przez (...) według nowych zasad ustalania wysokości czynszu dzierżawnego, w oparciu o znowelizowany art. 39a ust 4 ustawy w kształcie obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 roku jest całkowicie bezzasadne. Słusznie zatem podnosili pozwani, że przytoczone zmiany prawne doprowadziły do niezasadnego obciążenia ich przez powoda nową stawką czynszu dzierżawnego, co nie miało oparcia w zawartych pomiędzy stronami umowach.

W związku z tym w dalszym ciągu obowiązują przepisy umów ustalone w dacie ich zawarcia, a które do tej pory nie zostały zmienione. Podkreślenia przy tym wymaga, że wejście w życie nowych regulacji prawnych w trakcie obowiązywania danej umowy, w tym wypadku dzierżawy, nie wpływa automatycznie, z mocy prawa, na treść tej umowy, jeżeli nie została ona w żaden sposób zmieniona przez jej strony. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika natomiast, aby umowy były aneksowane, wręcz przeciwnie, zgodnie z pismem strony powodowej z dnia 27 lutego 2024 r. jej stanowisko jest takie, że nie przewiduje aneksowania umów dzierżaw w zakresie nowych uregulowań obliczania wysokości czynszu w związku z wprowadzonymi zmianami i nie podejmie ona działań ukierunkowanych na aktualizację umów. Tymczasem zgodnie z § 21 (...) z 30 stycznia 2017 r. wszelkie jej zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Takiej formy w niniejszej sprawie nie dochowano. Ponadto skoro łączące strony umowy dzierżawy szczegółowo regulowały zakres praw i obowiązków każdej ze stron, w szczególności w zakresie ich essentialia negotti, a zatem sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego, nie sposób uznać, jakoby (...) upoważniony był do przeliczenia wartości należnego mu od pozwanych czynszu dzierżawnego z wykorzystaniem innych wskaźników, aniżeli określonego przez strony w umowach dzierżawy, tj. w oparciu o średnią krajową cenę skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Nie sposób bowiem przyjąć, aby elementy przedmiotowo istotne umowy, jak wynagrodzenie, mogły być zmieniane jednostronnie, bez zgody drugiej strony. Dodać trzeba, że ustawa nowelizująca ww. ustawę nie przewidywała żadnych przepisów przejściowych, które regulowałyby kwestię stosowania zmienianego art. 39a ust. 4 w odniesieniu do umów zawartych przed jego wejściem w życie. Wskazano jedynie moment wejścia w życie zmienionego przepisu art. 39a ust. 4.

W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie że zgodnie z § 15 ust. 1 umowy dzierżawy z dnia 30 stycznia 2017 r. dzierżawca zobowiązał się płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości równowartości 210 decyton pszenicy w stosunku rocznym Natomiast zgodnie z § 15 ust. 3 umowy cenę pszenicy przyjmuje się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Zapis zaś § 15 ust. 4 umów nakazuje przyjąć, że czynsz jest płatny za okres półrocza roku kalendarzowego. Tymczasem wprowadzona przez ustawodawcę od dnia 1 stycznia 2024 r. zmiana art. 39a ust. 4 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa określa należność z tytułu czynszu nie w odniesieniu do półrocza roku kalendarzowego, ale w odniesieniu do okresu jedenastu kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego. Powyższe należy ocenić jako kolidujące z postanowieniami umowy (...) nr (...) z 30 stycznia 2017 r., które nadal łączą strony, a konkretnie z ich § 15 ust. 3 i 4. Podkreślenia wymaga to, że umowy te w żadnym miejscu nie uzależniają sposobu ustalania wartości czynszu dzierżawnego należnego za kolejne półrocza lat kalendarzowych od przepisów ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, jak i to, że brak w nich jakichkolwiek zapisów pozwalających na modyfikację treści stosunku prawnego w tym zakresie w przypadku zmian legislacyjnych

Zdaniem sądu, gdyby zamiarem ustawodawcy było, aby znowelizowany przepis art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa znajdował zastosowanie do umów zawartych przed jego wejściem w życie, to odpowiedni przepis intertemporalny znalazłby się w ustawie nowelizującej. Tego jednakże zabrakło w przypadku ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw. Zakładając zaś racjonalność ustawodawcy, a także prawidłowość stosowania technik legislacyjnych, wobec braku jednoznacznych regulacji przejściowych, w ocenie sądu, ustawodawca nie planował ingerować w żaden sposób w treść zastanych stosunków prawnych, zawiązanych pod rządami uprzednio obowiązujących przepisów prawa. Dlatego też, skoro umowy nie były przez strony zmieniane, a w sprawach nieuregulowanych ich treścią stosuje się jedynie przepisy Kodeksu cywilnego (zgodnie z § 22 umowy), to brak jest podstaw do obciążania pozwanych kwotą 9.875,87 zł.

Ich naliczenie przez pozwanego niewątpliwie było efektem wejścia w życie 1 stycznia 2024 r. nowych regulacji prawnych dotyczących zasad ustalania czynszu dzierżawnego na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Niemniej jednak zauważyć należy, że ustawodawca przewidział - w art. 39a ust. 2 zd. pierwsze ustawy, zarówno w poprzednim, jak i obecnym brzmieniu - że wysokość czynszu ustalana jest w umowie. Zatem wprowadzenie nowej wysokości czynszu, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu, nie następuje z mocy prawa, tylko w umowie. Na podstawie tego należy wnioskować, że wolą ustawodawcy było, by zmiana sposobu określania czynszu została przeprowadzona na zasadach ogólnych regulacji Kodeksu cywilnego w zakresie zobowiązań umownych. Ustawodawca zatem nakłada na wydzierżawiającego obowiązek wprowadzenia do umów dzierżawy zapisów dotyczących nowego sposobu ustalania wysokości czynszu. Innymi słowy, o ile ustawa wymusza na wydzierżawiającym pobieranie czynszu w sposób wprost w niej określony, nie zezwalając na indywidualne uzgodnienia, to wymaga od niego również dostosowania do ustawy treści obowiązujących umów.

Zatem, w realiach sprawy, strony zawarły umowę cywilnoprawną, w zakresie której należy stosować przepisy Kodeksu cywilnego, a to również w zgodzie z regulacjami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w jej aktualnym brzmieniu. Dlatego też, jeżeli wydzierżawiający twierdzi, że ma obowiązek zmiany sposobu ustalania i pobierania czynszu, to winny jest wprowadzić stosowny zapis do treści umowy, przy uwzględnieniu stanowiska drugiej strony, która to, zgodnie z ogólnymi regułami swobody umów, ma możliwość podjęcia autonomicznej decyzji w kwestii kontynuowania umowy na zmienionych warunkach, wyrażonej bez stosowania wobec niej nie przewidzianych prawem środków nacisku, takich jak na przykład pomijanie przy przetargach na dzierżawę nieruchomości. Dopiero wówczas, po wyrażeniu zgody przez dzierżawcę na zaproponowane warunki (określone odgórnie przez ustawodawcę), nowy sposób naliczania stawki czynszu dzierżawnego umiejscowiony zostanie w umowie, a wymogi określone w art. 39a ustawy, obligujące (...) do pobierania czynszu w określonej wysokości zostaną spełnione. Skoro strona powodowa nie podjęła stosownych działań w tym kierunku i nie dostosowała umów łączących strony niniejszego sporu do wymogów prawa, to nie może domagać się od pozwanych zapłaty wyższej, niż ta określona w umowach.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w punkcie II wyroku. Punkt I. wyroku znajduje uzasadnienie w art. 493 § 4 zdanie drugie k.p.c.

O kosztach procesu sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Powództwo w niniejszej sprawie zostało oddalone, a więc stroną przegrywającą jest powód. W związku z tym Sąd zasądził solidarnie od powoda na rzecz pozwanych zwrot kosztów postępowania w wysokości 2.226 zł, w tym kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 pkt 4 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych), koszty opłaty od zarzutów w wysokości 375 zł oraz koszty opłat skarbowych od pełnomocnictw w wysokości 51 zł (17 zł x 3). Odsetki od przyznanej kwoty zasądzono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.