Wyrok z 30 lipca 2026, sygn. II Ka 296/26

Przewodniczący:

SSO Sylwia Olimpia Uszyńska

Protokolant:

st. sekr. sąd. Milena Oszkiel

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II Ka 296/26

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Garwolinie z dnia 24 listopada 2025 r. w sprawie II K 633/22

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐co do winy

☐co do kary

☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐art. 439 k.p.k.

☐brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐uchylenie

☒zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1.

Zarzut obrazy przepisów prawa procesowego mającą wpływ na treść wyroku, a mianowicie:

a) art. 14 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 59 k.p.k. w zw. z art. 60 k.p.k. w zw. w zw. z art. 399 k.p.k. zw. z art. 217 § 3 k.k. wyrażającej się w skazaniu T. H. (1) za czyn z art. 217 § 1 k.k., który nie był objęty aktem oskarżenia, stanowiący jednocześnie czyn ścigany z oskarżenia prywatnego co do którego brak było skargi uprawnionego oskarżyciela, przy czym w zakresie czynu objętego procedowaniem w niniejszej sprawie Sąd już na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. uprzedził o możliwości zmiany jego kwalifikacji prawnej skutkującej zmianą trybu ścigania, a tym samym oskarżyciel publiczny wiedział o możliwości zmiany trybu ścigania, a mimo to nie objął ściganiem publicznym potencjalnego czynu prywatnoskargowego;

b) art. 4 k.p.k., art. 5 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. polegającej na: nie wzięciu pod uwagę przy ferowaniu wyroku wszystkich ujawnionych w toku przewodu sądowego i mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie okoliczności, oparciu poczynionych ustaleń faktycznych na dowolnie przeprowadzonej ocenie dowodów oraz wbrew zasadom prawidłowego rozumowania, wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego, przyjęciu za ustalone faktów sprzecznych względem rozstrzygnięcia zwartego w wyroku, niedostatecznym uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy w tym okoliczności dla oskarżonego ewidentnie korzystnych, rozstrzygnięciu nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego, nienależytej analizie i ocenie poszczególnych dowodów, w szczególności nośników z zapisami audio-video zdarzenia podlegającego rozpoznaniu, niewiarygodnych zeznań pokrzywdzonego, co skutkowała niesłusznym uznaniem, że T. H. (2) dopuścił się występku z at. 217 § 1 k.k., gdy tymczasem z dowodów zgromadzonych w sprawie a także samych rozważań Sądu wynika jasno, że działał on w ramach obrony koniecznej, która winna skutkować uniewinnieniem lub umorzeniem postępowania z uwagi na nie podleganie karze.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Zarzuty z apelacji obrońcy oskarżonego T. H. (1), jako niezasadne, na uwzględnienie nie zasługiwały.

Przyznać należało rację skarżącemu w zakresie, w jakim przedstawił stanowisko o nieobjęciu ściganiem przez oskarżyciela publicznego czynu ściganego z oskarżenia prywatnego w czasie wyrokowania w I instancji, jednakże podległo to konwalidacji w toku postępowania odwoławczego. Jak zaś słusznie zauważył oskarżyciel publiczny w odpowiedzi na apelację, objęcie ściganiem z urzędu nie jest limitowane etapem postępowania. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, przeszkoda procesowa w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela ma wszak charakter względny. Oznacza to, że warunkuje ona dopuszczalność postępowania tylko w konkretnym układzie procesowym, a nadto, że można ją konwalidować. W judykaturze utrwalony jest pogląd, że prawidłowe postępowanie - w razie ustalenia przez sąd możliwości oceny prawnej czynu - zarzucanego jako przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, według przepisu stanowiącego o jego ściganiu z oskarżenia prywatnego - powinno polegać na odebraniu od prokuratora wyraźnego oświadczenia w przedmiocie ewentualnego popierania oskarżenia o taki czyn, a w razie jego rezygnacji z popierania oskarżenia, na odebraniu jednoznacznego stanowiska w tej kwestii od pokrzywdzonego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2010, V KK 287/10, OSNKW 2011/5/39). Odebranie takiego oświadczenia może mieć miejsce nie tylko - tak jak to utrzymuje skarżący - w toku postępowania głównego, ale i w toku postępowania odwoławczego, czy nawet dopiero w postępowaniu ponownym, po wzruszeniu prawomocnego orzeczenia po rozpoznaniu kasacji, o ile oczywiście wcześniej nie zaktualizuje się inna negatywna przesłanka procesowa (zob. powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego). W tym kontekście należy również przypomnieć, że w art. 60 § 1 k.p.k. nie został prokuratorowi zakreślony żaden termin graniczny do skorzystania z owego uprawnienia. Powyższe, jak wskazuje Sąd Najwyższy, prowadzi do konkluzji, że do konwalidacji przeszkody procesowej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela w pełni wystarczające było złożenie oświadczenia o objęciu ściganiem z urzędu czynów przypisanych oskarżonemu w punkcie II wyroku sądu pierwszej instancji, dopiero podczas rozprawy odwoławczej ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2020 r. V KK 13/20). Jeśli chodzi zaś o formę złożenia oświadczenia oskarżyciela zwrócić uwagę należy na to, że art. 60 § 1 k.p.k., przewidując uprawnienie prokuratora do objęcia ściganiem czynu prywatnoskargowego, nie przewiduje w tej mierze żadnych szczególnych form działania. Istotne pozostawać więc będą jedynie świadomość prokuratora, że mamy do czynienia z czynem ściganym z oskarżenia prywatnego oraz jego wola do oskarżania w takiej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2021 r. III KK 396/21).

Zważając na powyższe uznać zatem należało, że złożone na podstawie art. 60 § 1 k.p.k. przez oskarżyciela publicznego w odpowiedzi na apelację oświadczenie o objęciu ściganiem z urzędu czynu w niniejszej sprawie jest prawidłowe i tym samym prawnie skuteczne, toteż brak jest podstaw do stwierdzenia na tym etapie zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej, o jakiej mowa w art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.

Nietrafnym jest również drugi z zarzutów skarżącego dotyczący wskazywanej przez niego obrazy przepisów z art. 4 k.p.k., art. 5 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. Zdaniem Sądu Okręgowego, po przeprowadzeniu rozważań co do przedmiotowego zarzutu i przeanalizowaniu akt sprawy, Sąd meriti dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który doprowadził do ustalenia właściwego stanu faktyczne w sprawie, świadczącego o sprawstwie oskarżonego T. H. (1) w zakresie przypisanego mu czynu, przy czym dopatrzenie się w okolicznościach postępowania wystąpienia kontratypu obrony koniecznej nie było uzasadnione. Sąd Rejonowy procedował obiektywnie, podczas wyrokowania uwzględnił wszystkie okoliczności ujawnione na rozprawie, przemawiające zarówno na korzyść, jak i niekorzyść oskarżonego. Nie można zgodzić się też ze stanowiskiem obrońcy co do tego, że Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy art. 5 k.p.k., bowiem w sprawie nie pozostały żadne wątpliwości, które należało rozstrzygnąć na korzyść oskarżonego. Zaznaczyć przy tym należy, że przedmiotowe wątpliwości musiałby powziąć Sąd, a nie mogłyby one wynikać jedynie z subiektywnej oceny strony postępowania, co ma właśnie miejsce w sprawie niniejszej.

Rozpoznając omawiany zarzut zwrócić uwagę trzeba na to, że w istocie nie jest kwestionowany sam ustalony przez Sąd Rejonowy przebieg zdarzenia, w tym dwukrotne uderzenie B. H. (1) w głowę przez oskarżonego T. H. (1), przy czym skarżący dopatruje się w tej okoliczności działania oskarżonego w warunkach obrony koniecznej, o jakiej mowa w art. 25 k.k., bądź w ramach tzw. ujęcia obywatelskiego, odnosząc się tym samym do odmiennej oceny motywu działania oskarżonego. Dysponując jednak obiektywnym dowodem w postaci nagrania z zarejestrowanym obrazem oraz dźwiękiem, a przedstawiającego przebieg tego zdarzenia, nie sposób uznać, jakoby oskarżony uderzając dwukrotnie B. H. (1) ręką w głowę, działał w zamiarze odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na dobro chronione prawem czy w ramach ujęcia obywatelskiego. Twierdzenia takie stanowią jedynie wyraz przyjętej linii obrony, która nie ma odzwierciedlenia w żadnym wiarygodnym materiale dowodowym, w tym wspomnianym już nagraniu, czy wskazaniach wiedzy i doświadczenia życiowego. Na co wskazuje ugruntowane stanowisko w orzecznictwie, warunkiem instytucji z art. 25 k.k. jest by działający w obronie został bezpośrednio zaatakowany zamachem, a jego działanie polegało na odpieraniu bezprawia, przy czym nie bez znaczenia jest, że chociaż zaatakowanemu nie musi towarzyszyć wyłącznie wola obrony, to z kontratypu obrony koniecznej nie skorzysta osoba, która do działania nie motywowała się usunięciem zagrożenia przed dalszymi atakami ale zamiarem wyrządzenia krzywdy fizycznej napastnikowi (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 5 lutego 2024 r. II AKa 241/23). Następnie zauważyć trzeba, że działania podjęte w obronie koniecznej muszą mieć charakter obronny, muszą więc być motywowane wolą obrony. Ocena ich nie może sprowadzać się tylko do ustalenia, kto pierwszy zadał cios, lecz musi uwzględniać całokształt okoliczności zdarzenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 marca 2020 r. II AKa 243/19).

Oceniając kompleksowo okoliczności zdarzenia w świetle powyższych rozważań uznać należało, że bez kluczowego znaczenia pozostaje fakt, że to najpierw B. H. (2) zaatakował oskarżonego, ponieważ uderzenia oskarżonego nie były już bezpośrednio powiązane z tym zamachem. Gdy T. H. (2) z M. H. dociskali B. H. (1) do ziemi i próbowali go skrępować, zadanie przez oskarżonego dwóch uderzeń w głowę nijak się miało do działania w obronie przed bezpośrednim zamachem na dobro prawnie chronione któregokolwiek z nich, były to czyny niewątpliwie zbędne. W ocenie Sądu Okręgowego, nawet trudno jednoznacznie wywnioskować, że pierwsze uderzenie z otwartej dłoni w twarz, miało być w celu wyprostowania ręki przez B. H. (1), skoro uderzając w twarz oskarżony posłużył się tą samą ręką, którą próbował obezwładnić rękę pokrzywdzonego, czyli w rzeczywistości ją wtedy puścił. Ponadto jak widać na nagraniu, pokrzywdzony wówczas krzyczał, co w rzeczywistości mogło być przyczyną uderzenia go w policzek. Przy drugim uderzeniu, ocena motywacji oskarżonego jest klarowna, gdyż działał on w odwecie. Uderzenie w tył głowy nie było jednoczesne z ugryzieniem oskarżonego przez pokrzywdzonego, lecz po, gdy pokrzywdzony tego zaprzestał i nie było realnego zagrożenia, że zrobi to ponownie. W związku z powyższymi rozważaniami, omawiane uderzenia w głowę B. H. (1) nie mogą być utożsamiane z obroną konieczną, toteż nie można też mówić o ewentualnym ekscesie intensywnym bądź ekstensywnym, lecz też z ujęciem obywatelskim, o jakim wypowiedział się w apelacji obrońca. Jak wskazuje wprost art. 243 § 1 k.p.k. Każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości. Na kanwie niniejszej sprawy oczywistym jest, że wymienione przesłanki nie wystąpiły, skoro pokrzywdzony był bratem T. i M. H., znali jego tożsamość i miejsce zamieszkania.

Z uwagi na powyższe, zarzuty sformułowane przez obrońcę nie zasługiwały na uwzględnienie, natomiast zaskarżony wyrok skazujący jest wyrokiem słusznym i wolnym on podnoszonych uchybień.

Wniosek

Wniosek o uniewinnienie T. H. (1) od przypisanego mu czynu, ewentualnie o umorzenie postępowania z uwagi na niepodleganie karze lub brak skargi uprawnionego oskarżyciela.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Z uwagi na niezasadność podniesionych zarzutów, wnioski apelacyjne nie podlegały uwzględnieniu.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Wyrok w całości.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Apelacja obrońcy jako niezasadna, nie zasługiwała na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się uchybień podlegających rozpatrzeniu z urzędu.

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II.

Pomimo nieuwzględnienia apelacji obrońcy, kierując się treścią art. 624 k.p.k. i względami słuszności, Sąd Okręgowy zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze stwierdzając, że wydatki tego postępowania ponosi Skarb Państwa.

7.  PODPIS

1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego T. H. (1) – adw. N. C.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok w całości co do T. H. (1)

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐co do winy

☐co do kary

☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐art. 439 k.p.k.

☐brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐uchylenie

☒zmiana