Zarządzenie z 23 lipca 2026, sygn. IX P 281/22

UZASADNIENIE

Powód X. U. w pozwie skierowanym przeciwko pracodawcy Zakład (...) w L. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L. wniósł o sprostowanie protokołu powypadkowego nr (...) z 16 września 2020 roku i ustalenie, że zdarzenie z 12 sierpnia 2019 roku z udziałem powoda jest wypadkiem przy pracy.

W uzasadnieniu powód wskazał, że w dniu 12 sierpnia 2019 r. podczas koszenia trawy potknął się i przewrócił, w następstwie czego doznał urazu, który doprowadził do trwałej niezdolności powoda do pracy i konieczności pobierania renty. Powód zarzucił pracodawcy nieprawidłowości w procedurach BHP, brak wsparcia po wypadku oraz niesłuszne zwolnienie z pracy. Powód podniósł, że doznany przez niego uraz kręgosłupa wynikał z niebezpiecznych warunków pracy. Podkreślił, że nie był przeszkolony do pracy z podkaszarką, której używał w momencie zdarzenia. Przyznał, że w wcześniej zdarzały mu się bóle pleców, ale po zdarzeniu ból był znacznie silniejszy, ponadto stwierdzono u niego zerwane przyczepy ścięgna. Powód podał, że zgłaszał uwagi do protokołu powypadkowego pracodawcy, ale nie zostały one uwzględnione.

Pozwana Zakład Wodociągów (...) Kanalizacji w L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w L. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwana zaprzeczyła aby 12 sierpnia 2019 roku powód potknął się i upadł podczas koszenia trawy na przepompowni ścieków przy ul. (...) w L., doznając urazu grzbietu i miednicy. Wskazała na brak świadków zdarzenia oraz zewnętrznych obrażeń podczas oględzin przez inspektora BHP M. A.. Nadto pozwana podkreśliła, że powód od dłuższego czasu skarżył się na chroniczne bóle pleców, wynikające z wieloletniej pracy jako drwal przed zatrudnieniem u pozwanej. Zaznaczyła, że powód nie zgłosił oficjalnie wypadku przy pracy bezpośrednio po zdarzeniu. Ponadto pozwana stwierdziła, że nie pojawiły się nowe dowody, które zmieniłyby ocenę zdarzenia, zgodną z protokołem powypadkowym, w szczególności wypadkową genezę dolegliwości bólowych powoda.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

X. U. był zatrudniony w Zakładzie (...) w L. spółce w ograniczoną odpowiedzialnością w L. na stanowisku montera-konserwatora sieci kanalizacyjnej w Wydziale Przepompowni Ścieków i (...) Sieci Kanalizacyjnej na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 5 stycznia 2016 roku. L. aktualne badania lekarskie i szkolenia BHP.

Dowód:

- protokół nr (...) z 16 września 2020 roku, k. 6-12

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173-173v, 180-180v

Każdy nowy pracownik Wydziału przechodzi ogólne szkolenie BHP oraz szczegółowe szkolenie z zakresu obsługi kosiarki spalinowej. Pracownicy używający podkaszarki są wyposażeni w ochronniki słuchu i przyłbicę. Mają obowiązek dbać o swoje bezpieczeństwo, zgodnie z otrzymanym szkoleniem.

X. U. był poddawany corocznym szkoleniom BHP oraz szkoleniu stanowiskowemu z obsługi kosiarki spalinowej. Koszenie trawy nie jest pracą szczególnie niebezpieczną i nie wymaga dodatkowych uprawnień. W firmie przyjęto, że monterzy, tacy jak powód, mogą mieć zlecane koszenie trawy, co jest zgodne z ich obowiązkami.

Dowód:

- zeznania świadka L. O., k. 174-174v

- zeznania świadka M. A., k. 180v-181

12 sierpnia 2019 roku X. U. otrzymał od kierownika M. R. (1) polecenie koszenia trawy wykaszarką spalinową w okolicy przepompowni przy ul (...) w L.. Został przywieziony na miejsce przez D. M. około godz. 11:00 i pozostawiony na miejscu celem wykonania prac.

Dowód:

- protokół nr (...) z 16 września 2020 roku, k. 6-12

- wyjaśnienia, k. 13-15

- oświadczenie, k. 16

- wyjaśnienia, k. 17-18

- oświadczenie, k. 21

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173-173v, 180-180v

Około godz. 12:30, przemieszczając się z wykaszarką, X. U. stracił równowagę, potknął się o betonową płytę nastudzienną i upadł na plecy. O. była przypięta do jego pasa za pomocą uprzęży nośnej. X. U. poczuł silny ból kręgosłupa od odcinka lędźwiowego do karku.

Dowód:

- protokół nr (...) z 16 września 2020 roku, k. 6 – 12

- notatka służbowa z 13 sierpnia 2019 roku, k. 19

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173 – 173v, 180 – 180v

X. U. pozostał na miejscu zdarzenia do godz. 13:00, gdy przyjechali po niego D. M. i X. M.. W drodze powrotnej X. U. poinformował D. M. o upadku, ale nie wyraził woli udania się do lekarza. Na bazie przy ul. (...) w L. otrzymał od X. M. tabletkę przeciwbólową. X. U. nie mógł kontynuować pracy z powodu bólu. Kierownik M. R. (2) zapytał, czy zgłasza wypadek przy pracy, na co X. U. odpowiedział, że zdecyduje po wizycie u lekarza.

Dowód:

- protokół nr (...) z 16 września 2020 roku, k. 6 – 12

- wyjaśnienia, k. 13-15

- oświadczenie, k. 16

- wyjaśnienia, k. 17-18

- oświadczenie z 14 września 2020 roku, k. 35

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173-173v, 180-180v

- zeznania świadka M. A., k. 180v-181

13 sierpnia 2019 roku X. U. udał się do lekarza rodzinnego w C., który skierował go do chirurga. X. U. zgłosił się do Przychodni (...) w M.. Chirurg nie stwierdził obrażeń zewnętrznych, ale skierował go na badanie tomograficzne, które zostało wykonane 16 sierpnia 2019 roku. Stwierdzono wówczas u X. U. liczne wypukliny krążków międzykręgowych kręgosłupa.

Po zdarzeniu z 12 sierpnia 2019 r. X. U. przebywał na zwolnieniach chorobowych w okresach:

13.08.2019 – 11.10.2019 (60 dni),

12.10.2019 – 28.10.2019 (17 dni),

29.10.2019 – 20.11.2019 (23 dni),

21.11.2019 – 17.01.2020 (58 dni),

02.03.2020 – 09.03.2020 (8 dni),

16.03.2020 – 21.03.2020 (6 dni),

22.03.2020 – 31.03.2020 (10 dni),

12.05.2020 – 18.05.2020 (7 dni),

27.05.2020 – 19.08.2020 (85 dni),

20.08.2020 – 01.09.2020 (13 dni).

Wystąpiły cztery przerwy w ciągłości zwolnień (18.01.2020–01.03.2020, 10.03.2020–15.03.2020, 01.04.2020–11.05.2020, 19.05.2020–26.05.2020).

Dowód:

- protokół nr (...) z 16 września 2020 roku, k. 6-12

- historia choroby, k. 23-26

- dokumentacja medyczna, k. 31-34, 140-150, 183-198, 201-207

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173-173v, 180-180v

13 sierpnia 2019 roku X. U. zgłosił zdarzenie z 12 sierpnia 2019 r. kierownikowi M. R. (1), informując o silnym bólu i przyjmowaniu leków przeciwbólowych. Podpisał notatkę służbową przez niego sporządzoną nie czytając jej z powodu braku okularów korekcyjnych. X. U. uważał, że notatka stanowi formalne zgłoszenie wypadku.

X. U. formalnie zgłosił wypadek 22 czerwca 2020 roku po dowiedzeniu się, że wcześniejsze zgłoszenie nie zostało uznane za oficjalne. Notatka z 13 sierpnia 2019 roku została zakwalifikowana jako zgłoszenie zdarzenia potencjalnie wypadkowego.

Dowód:

- protokół nr (...) z 16 września 2020 roku, k. 6-12

- wyjaśnienia, k. 13-15

- oświadczenie, k. 16

- wyjaśnienia, k. 17-18

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173-173v, 180-180v

- zeznania świadka H. N., k. 173v-174

22 czerwca 2020 roku zespół powypadkowy w składzie (...) – specjalistka ds. BHP oraz S. J. – społeczny inspektor pracy przeprowadzili wizję lokalną podczas, której nie stwierdzono dziury ani śladów działalności szczurów w miejscu zdarzenia. Płyta nastudzienna wystawała 18 cm ponad grunt.

W toku czynności:

- D. M. potwierdził, że X. U. wspomniał o upadku, ale nie chciał jechać do lekarza,

- L. O. stwierdził, że w dniu zdarzenia był na urlopie i nie prowadzono prac ziemnych ani zasypywania dziur na terenie przepompowni,

- M. A. zaprzeczyła sugestii, że X. U. „zrobił to specjalnie”, twierdząc, że nie stwierdziła obrażeń i nie była świadkiem podpisania notatki z 13 sierpnia 2019 roku,

- X. M. potwierdził przekazanie tabletki przeciwbólowej X. U..

16 września 2022 roku sporządzono protokół powypadkowy nr (...). Zespół powypadkowy uznał, że zdarzenie nie spełnia wymogów art. 3 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, z powodu braku jednoznacznego związku przyczynowo-skutkowego. Wskazano na: brak bezpośrednich świadków, brak oficjalnego zgłoszenia wypadku do 22 czerwca 2020 roku, brak widocznych obrażeń podczas oględzin przez M. A. 16 sierpnia 2019 roku, rozbieżności w dokumentacji medycznej, wcześniejsze bóle pleców powoda oraz brak zgody na udostępnienie pełnej dokumentacji medycznej pracodawcy.

Powód nie podpisał protokołu powypadkowego, wnosząc uwagi i dodatkowe dokumenty, które zespół powypadkowy uznał za niemerytoryczne.

Dowód:

- protokół nr (...) z 16 września 2020 roku, k. 6-12

- wyjaśnienia, k. 13-15

- oświadczenie, k. 16

- wyjaśnienia, k. 17-18

- oświadczenie z 24 czerwca 2020 roku, k. 20

- oświadczenie z 22 czerwca 2020 roku, k. 22

- dokumentacja fotograficzna, k. 27

- oświadczenie do protokołu, k. 28-29

- notatka służbowa z 11 września 2020 roku, k. 30

- notatka służbowa z 14 września 2020 roku, k. 36-37

- zeznania świadka H. N., k. 173v-174

- zeznania świadka L. O., k. 174-174v

- zeznania świadka S. J., k. 174v-175

- zeznania świadka P. Z., k. 180-181

- zeznania świadka M. A., k. 180v-181

X. U. nadal odczuwa ból pleców i ramienia, co uniemożliwia mu pracę. Lekarze zalecają operację kręgosłupa, której X. U. się obawia z powodu ryzyka. ZUS orzekł częściową niezdolność do pracy X. U. od 12 maja 2020 roku do 30 listopada 2023 roku. Od listopada 2020 roku X. U. pobiera rentę.

Dowód:

- orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, k. 44-47

- decyzja o przyznaniu renty, k. 110

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173-173v, 180-180v

X. U. miał problemy z kręgosłupem od co najmniej 2010 roku. W latach 1982–1998 X. U. pracował jako pilarz, a następnie prowadził jednoosobową firmę na rzecz nadleśnictwa, również przy wyrębie drzew. Praca ta wymagała obowiązkowych wyjazdów do sanatorium po co najmniej 5 latach jej wykonywania. X. U. odwiedzał Przychodnię (...) w M. przed zdarzeniem, gdzie leczył się u chirurga X. X. z powodu naciągniętych mięśni pleców.

Dolegliwości bólowe kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego u niego mają charakter samoistny, wynikający z wieloletnich zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych, nasilonych przez otyłość (80 kg przy 164 cm) i fizjologię starzenia (64 lata). Zwyrodnienia kręgosłupa szyjnego i uszkodzenie mięśnia nadgrzebieniowego nie jest związane ze zdarzeniem z 12 sierpnia 2019 roku lecz jest efektem naturalnego procesu starzenia. Przedmiotowe zdarzenie nie wywołało dolegliwości bólowych kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego ani szyjnego. Badanie kliniczne z 13 sierpnia 2019 roku nie wykazało odchyleń, a późniejsze badania obrazowe potwierdziły jedynie istniejące zmiany zwyrodnieniowe.

Brak jest istotnego wpływu czynnika zewnętrznego (upadku) na dolegliwości X. U.. Zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego występował przed zdarzeniem i mógł pojawiać się w różnych sytuacjach (praca, dom, inne aktywności).

U X. U. nie wystąpił stały ani długotrwały uszczerbek na zdrowiu wynikający ze zdarzenia z 12 sierpnia 2019 roku. Funkcje lokomocyjne i chwytne X. U. są zachowane, brak jest niedowładów, zaników mięśniowych czy istotnego osłabienia siły mięśniowej.

Dowód:

- opinia sądowo – lekarska, k. 230-241

- opinia uzupełniająca, k. 265

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173-173v, 180-180v

- zeznania świadka H. N., k. 173v-174

Pracodawca, 1 grudnia 2020 roku, rozwiązał umowę o pracę z X. U. bez okresu wypowiedzenia na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy, wskazując na niezdolność do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 182 dni (od 27 maja 2020 roku).

Dowód:

- rozwiązanie umowy o pracę z 1 grudnia 2020 roku, k. 43

- przesłuchanie powoda X. U., k. 173-173v, 180-180v

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo oparte na normie art. 189 k.p.c. okazało się w całości bezzasadne.

W pierwszej kolejności należało zbadać, czy powód ma interes prawny w ustaleniu treści protokołu, wymagany normą przepisu art. 189 k.p.c..

Do uwzględnienia istnienia interesu prawnego prowadzi analiza przepisów materialnoprawnych. We wzorze protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (który obowiązywał w spornym okresie) stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 maja 2019 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz. U. poz. 1071), w tzw. pouczeniu, jest informacja o tym, że poszkodowany pracownik może wystąpić do sądu rejonowego - sądu pracy z powództwem o ustalenie i sprostowanie protokołu (powypadkowego) na podstawie art. 189 k.p.c. Dla pracownika ma znaczenie to, czy w ogóle zostanie sporządzony protokół powypadkowy oraz jaka będzie jego treść. Już na tym etapie przysługuje mu, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 105, poz. 870) prawo do określonej kontroli, przez zgłaszanie uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym (§11). Brak jest podstaw do stwierdzenia, że po sporządzeniu protokołu powypadkowego poszkodowany pracownik nie ma możliwości spowodowania dalszej kontroli tego protokołu, gdy nie zgadza się ze stwierdzeniem, że wypadek nie jest wypadkiem przy pracy albo że zachodzą okoliczności, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczeń przysługujących z tytułu wypadku przy pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia bowiem przyznania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego w przypadku nieprzedstawienia protokołu powypadkowego lub nieuznania w protokole powypadkowym zdarzenia za wypadek przy pracy (art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy wypadkowej). Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 233). w przypadku ubiegania się o jednorazowe odszkodowanie protokół powypadkowy stanowi pierwszy dokument konieczny do wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie (§ 1 i § 2 pkt 1). Jednocześnie, co należy tu podkreślić, ten sam przepis stanowi, że wniosek taki może być oparty również na prawomocnym wyroku sądu pracy (§ 2 pkt 2). Przepis art. 262 § 1 pkt 1 k.p. w związku z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 września 2001 r. w sprawie utworzenia sądów pracy i sądów ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 106, poz. 1161 ze zm.) wskazuje, że chodzi tu o orzeczenie rejonowego sądu pracy w sprawie pracowniczej o ustalenie lub sprostowanie protokołu powypadkowego, a nie o orzeczenie sądu rejonowego (sądu pracy i ubezpieczeń społecznych) w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, właściwego rzeczowo w sprawie o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy na podstawie art. 477 ⁸ § 2 pkt 3 k.p.c., gdyż wówczas w ogóle nie byłby konieczny wniosek o jednorazowe odszkodowanie w trybie rozporządzenia z 18 grudnia 2002 roku.

To potwierdza, że powództwo o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego na podstawie art. 189 k.p.c. jest uprawnione i że wyrok zastępuje wymaganą treść protokołu powypadkowego. Istnienie interesu prawnego w ustaleniu treści protokołu powypadkowego potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r. (II PZP 14/05, OSNP 2006/15-16/228; II PK 282/08, OSNAP 2011/1-2/7).

W niniejszej sprawie protokół powypadkowy nr (...) z 16 września 2020 roku nie kwalifikuje zdarzenia z 12 sierpnia 2019 r. jako wypadku przy pracy, wskazując brak związku przyczynowego między upadkiem a dolegliwościami powoda wobec czego powód wniósł o sprostowanie protokołu i ustalenie, że zdarzenie było wypadkiem przy pracy, argumentując, że upadek był przyczyną bólu kręgosłupa i barku, prowadząc do niezdolności do pracy i renty, a nadto, że pracował sam, co naruszało zasady BHP jak również, że pracodawca zlekceważył zgłoszenie, nie zapewnił pomocy medycznej i niesłusznie rozwiązał umowę o pracę.

Sąd, po stwierdzeniu istnienia interesu prawnego powoda zbadał merytorycznie treść spornego protokołu i uznał, że nie doszło do naruszenia przez pracodawcę przepisów prawa pracy, a ten wywiązał się należycie z ciążących na nim obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników.

Ustalenia faktyczne w sprawie sąd oparł na treści zeznań powoda i dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, których prawdziwości nie kwestionowała żadna ze stron postępowania, jak również na zeznaniach świadków H. N., L. O., S. J., P. Z. oraz M. A.. Zeznania świadków korespondowały ze sobą w znacznej mierze, były spójne i logiczne, pozwalając na stanowcze odtworzenie stanu faktycznego. Świadek H. N. potwierdziła, że była obecna przy wizji lokalnej i jej wątpliwości budziły wersja powoda o cofaniu się z podkaszarką. Świadek M. A. zeznała, że wizja lokalna w 2020 roku nie wykazała dziur w podłożu miejsca zdarzenia, a oględziny ciała powoda 16 sierpnia 2019 roku nie ujawniły obrażeń zewnętrznych. Ponadto zeznała, że dokumentacja medyczna wskazywała na wcześniejsze zwyrodnienia kręgosłupa powoda. L. O. co prawda nie miał bezpośredniej wiedzy o zdarzeniu, ale potwierdził, że szkolenia BHP obejmowały obsługę podkaszarki, a praca w pojedynkę zdarzała się w firmie. Świadek S. J. uczestniczył w sporządzaniu protokołu powypadkowego i brał udział w wizji lokalnej. Nieistotne okazały się jedynie zeznania świadka P. Z.. Podpisała protokół powypadkowy, opierając się na ustaleniach postępowania wypadkowego, że zdarzenie nie było wypadkiem przy pracy. Nie miała jednak szczegółowej wiedzy na temat zdarzenia.

Zeznania powoda, choć szczegółowe, były sprzeczne z ustaleniami zespołu powypadkowego i opinią biegłych. Twierdzenia o dziurze w terenie nie znalazły potwierdzenia w wizji lokalnej z 2020 roku. Wiarygodność powoda podważa również nieprecyzyjny opis przedmiotowego zdarzenia. Miejsce zdarzenia to betonowa pokrywa komory pomp. Świadek M. A. zauważyła, że podczas koszenia trawy pracownik powinien poruszać się do przodu, aby widzieć, co kosi, a nie cofać się, jak twierdził powód. Ponadto zeznania świadków oraz dokumentacja medyczna potwierdziły wcześniejsze dolegliwości powoda ze strony kręgosłupa.

Kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie miała opinia biegłych. Była spójna, logiczna i oparta na analizie dokumentacji oraz badaniu powoda. Nadto biegli odnieśli, się do zastrzeżeń pełnomocnika powoda w opinii uzupełniającej. Opinia ta jednoznacznie potwierdza brak związku przedmiotowego zdarzenia z dolegliwościami powoda.

Dla oceny, czy dane zdarzenie można uznać za wypadek przy pracy należy odnieść się do przepisu art. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, który formułuje jego definicję. Zgodnie z nią wypadek przy pracy to nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło: w związku z pracą podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonych, bądź podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności w interesie zakładu pracy, nawet bez polecenia, bądź wreszcie w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji zakładu pracy w drodze między siedzibą zakładu pracy, a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Z kolei, aby zdarzenie mogło być uznane za wypadek przy pracy musi spełniać następujące warunki: mieć charakter nagły, być wywołane przyczyną zewnętrzną, powodować uraz lub śmierć oraz pozostawać w związku z pracą.

W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami była właśnie ta jedna spośród wymienionych wyżej przesłanek wypadku przy pracy, a mianowicie, czy uraz został wywołany przyczyną zewnętrzną.

Nie zostało wprawdzie ustalone co konkretnie wywołało upadek powoda, lecz dla istoty sprawy nie miało to większego znaczenia.

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie zawiera definicji przyczyny zewnętrznej wypadku. Definicja ta wypracowana została przez wieloletnie orzecznictwo. I tak przyczyną zewnętrzną wypadku może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego zdolny w istniejących warunkach wywołać szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan zdrowia pracownika dotkniętego już schorzeniem samoistnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1999 r. w sprawie II UKN 87/99 opublikowany w OSNAP 2000/20/760). W uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 11 lutego 1963 w sprawie III PO 15/62 opublikowanej w OSNC 1963/10/216 Sąd Najwyższy wskazał, że „przyczyną sprawczą - zewnętrzną zdarzenia może być każdy czynnik zewnętrzny (tzn. niewynikający z wewnętrznych właściwości człowieka), zdolny wywołać w istniejących warunkach szkodliwe skutki. W tym znaczeniu przyczyną zewnętrzną może być nie tylko narzędzie pracy, maszyna, zwierzę, siły przyrody, lecz także czyn innego osobnika, a nawet praca i czynność samego poszkodowanego. Tak więc za przyczynę zewnętrzną należy uznać zarówno działanie maszyny uszkadzającej ciało, jak i uderzenie spadającego przedmiotu, podźwignięcie się pracownika, niezręczny ruch jego ręki powodujący uderzenie i jej uszkodzenie, jak wreszcie potknięcie się na gładkiej nawet powierzchni i złamanie nogi.”. Podobny pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 stycznia 1998 r. w sprawie II UKN 483/07 opublikowanym w OSNP 1999/2/64: „Zewnętrzną przyczyną sprawczą wypadku przy pracy może być każdy czynnik zdolny wywołać w istniejących warunkach zdarzenie powodujące skutki w postaci śmierci lub urazu zdrowotnego. Jest to impuls powodujący wypadek i wyzwalający w jego toku czynnik zewnętrzny powodujący uraz lub śmierć. W każdym razie może to być - powodujące uszkodzenie ciała - działanie sił przyrody, narzędzi pracy, maszyn, spadającego przedmiotu; czyn innej osoby, jak również zawiniona lub mimowolna czynność samego poszkodowanego (np. potknięcie się, odruch, upadek - nawet na gładkiej powierzchni), byleby nie zachodziły podstawy do stwierdzenia, że wypadek został spowodowany wyłącznie schorzeniem tkwiącym w organizmie pracownika, łączącym się choćby ze skłonnością do omdleń lub zakłóceń równowagi” (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1963 r., zasada prawna, III PO 15/62, OSNCP 1963 nr 10, poz. 215 oraz wyroki z dnia 16 czerwca 1980 r., III PR 33/80, LEX nr 14532 i z dnia 28 kwietnia 2005 r., I UK 257/04, LEX nr 390131).

Uraz został zdefiniowany w art. 2 pkt 13 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jako uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego. Racjonalne wydaje się stanowisko, że mimo nadania nowego brzmienia definicji wypadku przy pracy przez połączenie jej z definicją urazu, nie było intencją ustawodawcy wyłączenie z zakresu wypadków przy pracy zdarzeń, których skutkiem są jedynie zmiany czynnościowe, a nie zmiany anatomiczne w stanie zdrowia pracownika. Uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka w pojęciu urazu należy rozumieć szeroko, a więc jako wszelkie zmiany w organizmie - nie tylko te o charakterze anatomicznym, ale także te, które wywołały zaburzenia czynnościowe organizmu, w tym zaburzenia psychiczne. Takie stanowisko pozwala wyróżnić uraz fizyczny i psychiczny. Uzasadnieniem takiego poglądu jest wykładnia funkcjonalna definicji urazu, który powinien obejmować wszelkie zmiany w stanie zdrowia wywołujące upośledzenie czynności organizmu i powstałe w związku z pracą (tak SN w wyroku z dnia 23 września 2014r., II UK 558/13, LEX nr 1551478).

Kluczowym elementem sporu było ustalenie, czy dolegliwości powoda zostały wywołane przyczyną zewnętrzną, tj. upadkiem. Przyczyna zewnętrzna to bowiem czynnik pochodzący spoza organizmu pracownika, który w sposób dominujący wywołuje uraz.

W niniejszej sprawie opinia biegłych jednoznacznie wykluczyła, by to upadek z 12 sierpnia 2019 roku był przyczyną dolegliwości powoda. Biegli wskazali, że bóle kręgosłupa oraz uszkodzenie ścięgna nadgrzebieniowego mają charakter samoistny, wynikający z wieloletnich zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych, nasilonych przez otyłość i proces starzenia. Badanie kliniczne z 13 sierpnia 2019 roku nie wykazało odchyleń, a badania obrazowe (TK, RTG) potwierdziły jedynie istniejące wcześniej zwyrodnienia kręgosłupa, bez złamań, stłuczeń czy innych urazów mechanicznych. Wskazać również należy, że u powoda brak było widocznych obrażeń zewnętrznych stwierdzonych przez M. A. podczas oględzin powoda 16 sierpnia 2019 roku. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że sposób upadku opisany przez powoda, tj. cofanie się podkaszarką, jawi się jako niezgodny z techniką koszenia co podważa wiarygodność twierdzeń powoda w zakresie rzeczywistego przebiegu zdarzenia. Należy mieć również na względzie, że X. U. miał już wcześniej problemy z kręgosłupem od co najmniej 2010 roku. Powód odwiedzał Przychodnię (...) w M. przed zdarzeniem, gdzie leczył się z powodu naciągniętych mięśni pleców. Sąd uznał, że zdarzenie z 12 sierpnia 2019 r. nie wywołało dolegliwości bólowych kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego ani szyjnego u powoda. Brak jest istotnego wpływu czynnika zewnętrznego (upadku) na dolegliwości powoda. Zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego występował u powoda przed zdarzeniem i mógł pojawiać się w różnych sytuacjach. Nadto u powoda nie występuje stały ani długotrwały uszczerbek na zdrowiu wynikający ze zdarzenia z 12 sierpnia 2019 roku.

Dokumentacja medyczna z okresu po wypadku nie zawiera szczegółowych ocen klinicznych potwierdzających uraz mechaniczny. Wpisy lekarskie wskazują na kontynuację dolegliwości bólowych, obecnych już przed zdarzeniem. Badanie sądowo-lekarskie powoda podczas sporządzania opinii przez biegłych wykazało pełną funkcjonalność powoda, co wyklucza stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu zaś uszkodzenie ścięgna nadgrzebieniowego, zdiagnozowane w 2020 roku uznano za niezwiązane z upadkiem, lecz za efekt samoistnych zmian zwyrodnieniowych. Zapis o tej dysfunkcji pojawia się dopiero w historii choroby z 15 października 2020 r. (przeszło rok po zdarzeniu). Wcześniej, w szczególności bezpośrednio po zdarzeniu, nie było przez powoda zgłaszane lekarzom, ani nie zostało zdiagnozowane.

W oparciu o opinię biegłych oraz na podstawie opinii biegłych Sąd uznał, że o ile w dniu 12 sierpnia 2019 r. doszło u powoda do nasilenia się dolegliwości bólowych ze strony kręgosłupa, o tyle ich genezą były schorzenia samoistne, na które powód cierpiał od wielu lat. W rezultacie Sąd uznał, że brak urazu w rozumieniu ustawy wypadkowej jest wystarczającą podstawą do wykluczenia zdarzenia z dnia 12 sierpnia 2019 r. jako wypadku przy pracy.

W przedmiotowej sprawie powód wnosił o sprostowanie protokołu nr (...), który nie uznał zdarzenia za wypadek przy pracy. Protokół został sporządzony przez zespół powypadkowy z udziałem specjalistki ds. BHP i społecznego inspektora pracy. Wizja lokalna nie potwierdziła istnienia dziury w terenie, a dokumentacja medyczna, jak już przedstawiono powyżej, wskazała na wcześniejsze schorzenia powoda. Przeprowadzone postępowanie dowodowe w sprawie potwierdziło prawidłowość ustaleń protokołu, wskazując, że dolegliwości powoda nie wynikają z upadku, lecz z samoistnych zmian zwyrodnieniowych. Sąd może sprostować protokół tylko w razie stwierdzenia oczywistych błędów lub niezgodności z materiałem dowodowym (wyrok SN z 15.03.2016 r., I PK 104/15). W niniejszej sprawie brak takich podstaw, gdyż ustalenia zespołu powypadkowego znajdują oparcie w materiale dowodowym, w tym w szczególności w opinii biegłych.

Konkludując stwierdzić należy, że zdarzenie z 12 sierpnia 2019 r. nie miało charakteru wypadku przy pracy. Nie zaistniała przyczyna zewnętrzna jak również nie wystąpił u powoda uraz w rozumieniu ustawy. Tym samym protokół powypadkowy został sporządzony prawidłowo w zakresie, w jakim powód kwestionował jego treść.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., odstępując od obciążania powoda kosztami procesu. Zważyć należy, iż nieskonkretyzowanie w tym przepisie „wypadków szczególnie uzasadnionych” oznacza, że to sądowi rozstrzygającemu sprawę została pozostawiona ocena, czy całokształt okoliczności pozwala na uznanie, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, przemawiający za nieobciążaniem strony przegrywającej spór kosztami procesu w całości lub w części. Takie stanowisko znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 2 października 2015 roku o sygn. I ACa 2058/14 (LEX nr 1820933) Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, że sposób skorzystania z przepisu art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą "wypadki szczególnie uzasadnione", ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia 22 lutego 2011r. II PZ 1/11 (LEX nr 852550) trudna sytuacja życiowa, majątkowa, zdrowotna, osobista, która uniemożliwia pokrycie przez stronę kosztów procesu należnych przeciwnikowi, należy do okoliczności uzasadniających odstąpienie od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Dokonując tej oceny sąd orzekający winien kierować się własnym poczuciem sprawiedliwości, a podważenie oceny tego sądu wymaga wykazania że jest ona wadliwa. W ocenie Sądu poniesienie przez powoda kosztów procesu pogorszyłoby jego niełatwą sytuację materialną. Aktualnie bowiem powód pobiera rentę. W niniejszej sprawie, zważywszy nadto na zwolnienie powoda od kosztów sądowych sąd uznał za szczególnie uzasadnione nieobciążanie powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanej.

W punkcie trzecim wyroku Sąd przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego (...) w S. reprezentującemu powoda pełnomocnikowi wynagrodzenie za zastępstwo procesowe udzielne z urzędu, które nie zostało opłacone i nie jest należne od pozwanej wobec przegrania procesu przez powoda. Wysokość wynagrodzenia ustalono w oparciu o treść § 15 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 764 ze zm.), które powiększono o stawkę VAT (23%), co wynika z § 4 ust. 3 rozporządzenia. Jednocześnie Sąd uznał, że stopień zawiłości sprawy, jej skomplikowania i nakład pracy pełnomocnika nie uzasadniał podwyższenia wynagrodzenia pełnomocnika poprzez zwielokrotnienie stawki minimalnej wynagrodzenia.

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

(...)