Wyrok z 13 maja 2026, sygn. I C 58/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2026 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Małgorzata Żelewska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2026 r. w F.

sprawy z powództwa Gminy Miasta F. - Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w F.

przeciwko Gminie Miastu F. - Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w F.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 61.440 zł (sześćdziesiąt jeden tysięcy czterysta czterdzieści złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 stycznia 2025r. do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 8.472 zł (osiem tysięcy czterysta siedemdziesiąt dwa złote) tytułem kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty.

Sygnatura akt I C 58/26

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 13 maja 2026 roku

Powódka Gmina Miasta F. – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w F. wniósł pozew przeciwko Gminie Miasta F. – Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w F. domagając się zasądzenia kwoty 61.440 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16 lutego 2022 roku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że na podstawie wniosku H. T. po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tym wywiadu środowiskowego, przyznała świadczenie z pomocy społecznej w formie schronienia dla H. T. i jej dzieci D. T., K. T. i M. T., a także zasiłku celowego w kwocie 720 zł. Z uwagi na fakt, że H. T. ma miejsce zamieszkania w pozwanej gminie, to pozwana jest zobowiązana do refundacji poniesionych przez powódkę wydatków, zgodnie z treścią art. 97 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Początkowo uznano, że miejscem zamieszkania H. T. jest J., lecz wyrokiem z dnia 6 grudnia 2024 roku Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim oddalił powództwo, uznając, że miejscem zamieszkania uprawnionej jest F.. Mimo skierowania kilku wezwań do zapłaty, pozwana konsekwentnie odmawia refundacji poniesionych przez powódkę wydatków.

(pozew, k. 2-4)

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, wskazując, że nie jest podmiotem zobowiązanym do pokrycia kosztów udzielonej przez powoda pomocy społecznej. Zdaniem pozwanej z okoliczności sprawy wynika, że H. T. była osobą bezdomną, gdyż po opuszczeniu lokalu w F. przy ul. (...) z (...) wraz z dziećmi nie miała się dokąd udać i ostatecznie została skierowana do (...) w H.. Z okoliczności sprawy wynika, że na pobyt stały była zameldowana w gminie J.. Stąd, zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zobowiązanym do refundacji kosztów jest Gmina J.. Pozwana wskazała, że nie brała udziału w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w Starogardzie Gdańskim i nie miała możliwości przedstawienia swoich argumentów. Natomiast, istotne jest, że Gmina J. ponosi koszty utrzymania dzieci H. T. w pieczy zastępczej, a w marcu 2022 roku H. T. złożyła w J. wniosek o przydział lokalu socjalnego, gdyż tam zamierzała zamieszkać po opuszczeniu (...) w H..

(sprzeciw od nakazu zapłaty, k. 65-66v)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Od 2007 roku H. T. zamieszkiwała w F. pod różnymi adresami. Od około 2011 roku przejściowo mieszkała w T. u rodziców, później w 2013 roku wróciła do F.. Do 1 czerwca 2021 roku mieszkała w najmowanym lokalu przy ulicy (...) w F.. Nadto, w F. H. T. urodziła trójkę dzieci, które uczęszczały do (...) przedszkoli.

(dowód: zeznania świadka H. T., płyta CD k. 107, zeznania świadka S. T., płyta CD k. 107)

H. T. jest od urodzenia zameldowana na pobyt stały pod adresem: (...)-(...) T., ul. (...).

(dowód: wydruk z systemu komputerowego, k. 69-70)

W dniu 31 maja 2021 roku H. T. poinformowała pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w F., że na skutek zaległości w opłatach, właściciel wynajmowanego przez nią mieszkania w F. przy ulicy (...) zdecydował się nie przedłużyć umowy najmu i pojawi się w mieszkaniu w dniu 1 czerwca 2021 roku celem wymiany zamków w drzwiach wejściowych, a rzeczy osobiste wyrzuci, jeśli najemcy sami ich nie wyniosą. W związku z brakiem możliwości zamieszkania u rodziny czy znajomych H. T. wraz z dziećmi została skierowana najpierw do Markotu, a następnie do Ośrodka Interwencji Kryzysowej w F.. W trakcie rozmów z pracownikiem socjalnym H. T. nie deklarowała powrotu do rodzinnego T. lub przeprowadzki do J..

(dowód: notatka służbowa z dnia 2 listopada 2021r., k. 68-68v, zeznania świadka O. B. (1), płyta CD k. 107)

W dniu 2 czerwca 2021 roku do Ośrodka Interwencji Kryzysowej w F. zgłosiła się H. T. wraz z trójką dzieci D. T., K. T. i M. T., wskazując, że do końca maja 2021 roku zamieszkiwała wraz z rodziną w F., jednak zdecydowała się odejść od męża i została skierowana do (...) przy ul. (...) w F., gdzie przebywała wraz z dziećmi od 2 czerwca 2021 roku.

(dowód: kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, k. 8-23)

W dniu 7 czerwca 2021 roku H. T. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w F. wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci schronienia i wyżywienia dla niej i jej dzieci w (...). W kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego jako adres zameldowania wskazała: ul. (...), (...)-(...), adres zamieszkania: ul. (...) z (...), (...)-(...) F., a adres pobytu (...) przy ul. (...) w F..

(dowód: kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, k. 8-23)

Decyzją nr PS.(...).(...)-(...) z dnia 1 lipca 2021 roku Prezydent Miasta F. przyznał H. T. osobiście oraz dla jej dzieci świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej w formie skierowania do domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży na okres od 2 czerwca 2021 roku do 2 sierpnia 2021 roku, zgodnie z umową o realizację zadania z pomocy społecznej z Caritas Archidiecezji (...) – Diecezjalnym (...) II w F. przy ul. (...).

Następnie, decyzją nr PS.(...).(...)-(...) z dnia 5 sierpnia 2021 roku Prezydent Miasta F. przyznał H. T. ww. świadczenie niepieniężne na dalszy okres od 3 sierpnia 2021 roku do 2 listopada 2021 roku, decyzją nr PS.(...).(...)-(...) z dnia 20 listopada 2021 roku na okres od 3 listopada 2021 roku do 31 stycznia 2022 roku, zaś decyzją z dnia 3 marca 2021 roku na okres od 1 lutego 2022 roku do 7 maja 2022 roku. Ostatnia z decyzji została uchylona z dniem 28 kwietnia 2022 roku w związku ze zmianą miejsca zamieszkania.

Nadto, decyzją nr (...).(...).4030-(...) z dnia 6 września 2021 roku ten sam organ przyznał H. T. zasiłki celowe w łącznej kwocie 720 zł.

(dowód: decyzja nr PS.(...).(...)-(...) z dnia 1 lipca 2021r., k. 24-26, decyzja nr PS.(...).(...)-(...) z dnia 5 sierpnia 2021r., k. 27-29, decyzja nr PS.(...).(...)-(...) z dnia 20 listopada 2021r., k. 32-34, decyzja nr PS.(...).4030-(...) z dnia 6 września 2021r., k. 30-31, decyzja nr (...).(...).(...)-(...) z dnia 28 kwietnia 2022r., k. 35-36)

Po opuszczeniu (...) w kwietniu 2022 roku H. T. zamieszkała w J.. W Urzędzie Miasta J. złożyła też wniosek o przydział lokalu socjalnego. Natomiast, jej dzieci – postanowieniem Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2022 roku zostały umieszczone w zawodowej rodzinie zastępczej w charakterze pogotowia rodzinnego w F..

(dowód: postanowienie z dnia 22 kwietnia 2022r., k. 71, notatka urzędowa z dnia 22 kwietnia 2022r., k. 72, oświadczenie H. T., k. 73, porozumienie pomiędzy Gminą Miasta F. a Powiatem (...) z dnia 19 kwietnia 2023r., k. 74, zeznania świadka H. T., płyta CD k. 107)

Powódka wniosła początkowo pozew przeciwko Gminie J. – Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w J. o zapłatę kwoty 61.440 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16 lutego 2022 roku tytułem zwrotu poniesionych wydatków, zgodnie z treścią art. 97 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2024 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 556/(...) Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim oddalił powództwo, uznając, że miejscem zamieszkania H. T. w rozumieniu art. 25 k.c. na dzień składania wniosku o przyznanie pomocy i podejmowania decyzji o przyznaniu pomocy, była F., gdzie faktycznie od kilku lat, co najmniej od 2013r. zamieszkiwała wraz z dziećmi i mężem. Stąd, Gmina J. – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w J. nie jest zobowiązany do refundacji kosztów z tytułu przyznanej H. T..

(dowód: wyrok Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 6 grudnia 2024r. wraz z uzasadnieniem, k. 48-52)

Gmina Miasta F. – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w F. wystawił na rzecz pozwanej Gminy Miasta F. – Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w F. następujące noty księgowe:

- nr (...) z dnia 31 grudnia 2024 roku na kwotę 720 zł;

- nr (...) z dnia 31 grudnia 2024 roku na kwotę 39.192 zł;

- nr (...) z dnia 31 grudnia 2024 roku na kwotę 10.856 zł;

- nr (...) z dnia 31 grudnia 2024 roku na kwotę 5.704 zł;

- nr (...) z dnia 31 grudnia 2024 roku na kwotę 4.968 zł.

(dowód: noty księgowe, k. 42-47)

Pismem z dnia 20 stycznia 2025 roku pozwana poinformowała, że nie uznaje przesłanych dokumentów z uwagi na brak właściwości do udzielenia pomocy przez pozwaną i brak związania wyrokiem Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim w sprawie o sygnaturze akt I C 556/24. Zdaniem pozwanej, w przypadku osoby bezdomnej – zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

(dowód: pismo pozwanej z dnia 20 stycznia 2025r., k. 37-38)

Pismem z dnia 21 lutego 2025 roku powódka ponownie wezwała pozwaną do zapłaty łącznej kwoty 61.440 zł wraz z naliczonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania.

(dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty, k. 39, potwierdzenie wysłania, k. 40-41)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony oraz na podstawie dowodu z zeznań świadków H. T., O. B. (1) i S. T..

W ocenie Sądu nie ma żadnych podstaw do kwestionowania wiarygodności i mocy dowodowej wskazanych w ustaleniach stanu faktycznego dowodów z dokumentów. Zważyć należy, iż dokumenty w postaci orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnych stanowią dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 244 k.p.c. i w związku z tym korzystają z domniemań autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nim oświadczeń, czego w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie zdołała wzruszyć. Z kolei, pozostałe dokumenty prywatne, zgodnie z treścią art. 245 k.p.c., korzystają z domniemania autentyczności oraz domniemania pochodzenia oświadczeń w nich zawartych, co nie było w toku niniejszego postępowania kwestionowane. Nie noszą one żadnych śladów przerobienia, podrobienia, zawierają oznaczenie autora. Z powyższych względów przedstawione dowody z dokumentów stanowiły miarodajny materiał dowodowy do poczynienia na ich podstawie ustaleń faktycznych odnośnie faktycznego miejsca zamieszkania H. T., a także wysokości poniesionych przez powódkę kosztów świadczeń socjalnych.

Ponadto, w zakresie dotyczącym okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustalenia faktyczne Sąd oparł na dowodzie z zeznań świadków. Zdaniem Sądu zeznania te należało ocenić jako szczere, wewnętrznie spójne, a także niesprzeczne z żadnymi innymi dowodami zebranymi w toku niniejszego postępowania. I tak, z zeznań H. T. wynika, że w F. zamieszkiwała (z krótkimi przerwami) od 2007 roku, przy czym do 1 czerwca 2021 roku wynajmowała mieszkanie przy ul. (...). Z zeznań świadka nie wynika, aby w momencie zamieszkania w domu samotnej matki nosiła się z zamiarem osiedlenia w J.. Zeznania S. T. dotyczyły zdarzeń sprzed wielu lat, gdy H. T. na pewien czas wróciła do domu rodzinnego. Z zeznań tegoż świadka jednoznacznie wynikało, że po poznaniu męża powróciła do F. i nie pozostawała już pod opieką Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.. Świadek O. B. (2) dość dokładnie opisała przebieg zdarzeń z okresu od 31 maja do 2 czerwca 2021 roku związanych z utratą tytułu prawnego do mieszkania i poszukiwaniem przez H. T. pomocy ze strony powołanych do tego organów i instytucji. Zeznania świadka korelują z relacją przedstawioną w notatce urzędowej dołączonej do akt sprawy. Zauważyć należy, iż świadek jasno wskazała, że w trakcie rozmów poprzedzających skierowanie do domu samotnej matki H. T. nie wspominała o wyprowadzce z F..

Podstawę prawną powództwa stanowił przepis art. 97 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 639 ze zm.) różnicę między ustaloną opłatą, ponoszoną przez osobę za pobyt w domu, a średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży ponosi gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania osoby przebywającej w domu. Jak stanowi art. 97 ust. 2 powołanej ustawy opłatę za pobyt w domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży ustala podmiot prowadzący, a w przypadku domów prowadzonych przez podmioty uprawnione - podmiot zlecający zadanie, uwzględniając warunki pobytu, w szczególności zakres przyznanych usług oraz obowiązki osoby przebywającej w domu. Wedle natomiast ust. 4 do określenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie wątpliwości nie budziła dopuszczalność drogi sądowej, gdyż przedmiotowa sprawa ma charakter sprawy cywilnej, co zresztą wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie. Przykładowo, w postanowieniu z dnia 29 listopada 2011r., (...), LEX, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że sprawa dotycząca zwrotu kosztów pobytu w domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet nie ma charakteru administracyjnego, lecz stanowi sprawę cywilną. Jak wskazano w uzasadnieniu tego orzeczenia powyższego nie zmienia fakt, że obowiązek taki w przedmiotowej sprawie orzeczono decyzją. Z art. 97 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) nie wynika, aby o odpłatności gminy właściwej można było rozstrzygać w formie decyzji. Zatem w sytuacji gdy gmina zobowiązana nie zgadza się co do zasady z ponoszeniem wydatków lub też z ich wysokością to może wystąpić do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie sprawy. Z kolei, w wyroku z dnia 24 lutego 2017 r. IV Ca 55/17, LEX, Sąd Okręgowy w Słupsku wskazał, że roszczenie regresowe między gminami tj. gminą, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu, a gminą właściwą ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały, ma charakter roszczenia o charakterze cywilnym i jego ocena dokonywana jest w sądowym postępowaniu cywilnym.

Podstawową okolicznością sporną w niniejszej sprawie pozostawało ustalenie, która gmina powinna pokryć koszty pobytu H. T. i jej dzieci w Caritas Archidiecezji (...) II w F. przy ul. (...) w okresie od 2 czerwca 2021 roku do 28 kwietnia 2022 roku. Strona powodowa początkowo swoje roszczenia skierowała do Gminy J., gdzie H. T. od urodzenia pozostaje zameldowana na pobyt stały, lecz prawomocnym wyrokiem z dnia z dnia 6 grudnia 2024 roku Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim oddalił powództwo, uznając, że miejscem zamieszkania H. T. w rozumieniu art. 25 k.c. na dzień składania wniosku o przyznanie pomocy i podejmowania decyzji o przyznaniu pomocy, była F.. Zważywszy, iż pozwana Gmina Miasta F. nie była stroną postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w Starogardzie Gdańskim, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., nie jest związana tym orzeczeniem. W toku niniejszego postępowania pozwana utrzymywała konsekwentnie, że w chwili udzielania pomocy społecznej H. T. była osobą bezdomną, a tym samym gminą właściwą do refundacji kosztów jest Gmina J., gdzie beneficjentka pomocy społecznej była zameldowana na pobyt stały. Zgodnie bowiem z treścią art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Sąd nie podzielił stanowiska strony pozwanej. Zgodnie z treścią art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej osobą bezdomną w rozumieniu tej ustawy jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Jak wskazuje się w doktrynie podstawową przesłanką bezdomności jest niezamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym. W legalnym definiowaniu bezdomności cywilistyczna koncepcja miejsca zamieszkania ulega pewnym modyfikacjom. Centrum spraw życiowych charakteryzujących to miejsce ustawodawca odnosi bowiem do lokalu mieszkalnego, który musi spełniać określone prawem wymogi. Ma to być lokal, który umożliwi zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, niebędący pomieszczeniem przeznaczonym do krótkotrwałego pobytu osób (internaty, bursy, pensjonaty, hotele, domy wypoczynkowe i inne budynki służące do celów turystycznych lub wypoczynkowych). Przesłanka uznania za osobę bezdomną odnosząca się do niezamieszkiwania w lokalu mieszkalnym jest spełniona wtedy, gdy lokal nie czyni zadość warunkom lokalu mieszkalnego, jak również w przypadku braku miejsca zamieszkania, czyli miejsca (pomieszczenia) koncentracji spraw bytowych i życiowych interesów. Przesłanki tej nie niweczy przebywanie w krótkotrwałych miejscach pobytu (wypoczynek, leczenie itp.), miejsca te nie mieszczą się w definicji lokalu mieszkalnego ani miejsca zamieszkania, nie łączą się bowiem z zamiarem stałego przebywania i czynienia z nich centrum spraw życiowych (…). Druga przesłanka bezdomności wiąże się z obowiązkiem meldunkowym i jest spełniona wówczas, gdy osoba nie ma meldunku na pobyt stały, jak również wtedy, gdy jest zameldowana na pobyt stały, ale nie ma możliwości zamieszkania w miejscu takiego zameldowania. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego. Zameldowanie jest zatem formalnym wyrazem zamieszkiwania w oznaczonym miejscu i zwykle meldunek na pobyt stały jest tożsamy z miejscem zamieszkania w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Brak takiego zameldowania może być spowodowany brakiem mieszkania. Jeżeli osoba nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, to nie dopełnia obowiązku meldunkowego. Należy podkreślić, że tylko łączne spełnienie obydwu przesłanek – niezamieszkiwania w lokalu mieszkalnym i braku zameldowania na pobyt stały – pozwala uznać daną osobę za bezdomną. Wśród legalnych przesłanek bezdomności ustawa wymienia również niemożliwość zamieszkania w miejscu zameldowania na pobyt stały. Przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być różne, niemniej muszą być niezależne od woli danej osoby (np. lokal okaże się niezdatny do zamieszkania). Jeżeli nie ma obiektywnych przeszkód zamieszkania w miejscu zameldowania na pobyt stały zasadniczo nie ma podstaw do ustalenia bezdomności. Warto nadmienić, że do takich przeszkód NSA zaliczył konflikty rodzinne, uznając za bezdomną osobę, która mimo zameldowania na pobyt stały w mieszkaniu brata nie przebywała w nim od 15 lat z powodu rodzinnego sporu (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, WKP 2025, komentarz do art. 6). Definicję osoby bezdomnej zawiera art. 6 pkt 8 u.p.s., który stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Powyższy przepis przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. Dla kwalifikacji danej osoby jako bezdomnej nie ma zatem żadnego prawnego znaczenia, kiedy i z jakich przyczyn została ona wymeldowana z miejsca pobytu stałego oraz czy utrzymuje ona więzi mieszkańcami lub rodziną zamieszkałą w miejscowości, w której była zameldowana na pobyt stały (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2020 r., I OW 143/20, LEX nr 3089123). Za "osobę bezdomną" może być uznana osoba, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, oraz osoba, która nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, posiadając jednocześnie stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów faktycznych, które stanowią odrębne sytuacje, przewidziane w ustawie przesłanki muszą zostać spełnione łącznie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2023 r., I SA/Wa 2084/22, U.).

W ocenie Sądu nie sposób H. T. uznać za osobę bezdomną w rozumieniu ww. przepisu. Po pierwsze, sytuacja beneficjentki pomocy społecznej nie wypełnia znamion pierwszego stanu faktycznego opisanego w ww. przepisie. H. T. posiadała bowiem zameldowanie na pobyt stały. Po drugie, w niniejszym postępowaniu nie wykazano, że H. T. nie miała możliwości zamieszkania w lokalu, w którym była zameldowana. Nie przedstawiono na tę okoliczność żadnych dowodów. Sama pozwana w swojej argumentacji wskazywała na pomieszkiwanie beneficjentki w przeszłości u rodziców, a więc pod adresem, pod którym była zameldowana. Bez łącznego spełnienia przesłanek wymienionych w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej – w zakresie każdego z uwzględnionych w nim stanów faktycznych – nie może być mowy o uznaniu danej osoby za bezdomną. Ustawowa definicja osoby bezdomnej nie obejmuje swoim zakresem wszystkich faktycznie bezdomnych, ale dotyczy jedynie tych, którzy spełniają określone prawem kryteria. Do tej kategorii nie należą np. osoby rzeczywiście bezdomne, jeśli są zameldowane na pobyt stały w miejscu, w którym mogą zamieszkać. Jak wskazano powyżej, dla stwierdzenia bezdomności bez znaczenia pozostaje, czy beneficjentka utrzymuje kontakty z rodziną mieszkającą pod adresem zameldowania.

W konsekwencji, właściwość gminy zobowiązanej do refundacji kosztów pobytu H. T. w domu dla matek z małoletnimi dziećmi należało ustalić na podstawie art. 101 ust. 1 i 2a ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią przepisu art. 101 ust. 1 właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednocześnie w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej - zgodnie z art. 101 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej, który wszedł w życie z dniem 30 maja 2021 roku - właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.

Jak wskazuje się w orzecznictwie przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże przez miejsce zamieszkania - w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 k.c. - należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2022 r., I OW 20/22, LEX nr (...)). W świetle art. 101 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 25 k.c. o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie jest czynnością prawną, a tym samym nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającej na ześrodkowaniu jej czynności życiowych w danej miejscowości. Samo zameldowanie nie dowodzi zamieszkiwania w danej miejscowości, czyli adres zameldowania nie przesądza o miejscu zamieszkania osoby fizycznej. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności dorosłej osoby fizycznej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 marca 2015 r., II SA/Sz 1135/14, LEX nr 1760585). Miejscem zamieszkania jest zatem miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej najważniejsze sprawy życiowe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r., I OW 9/20, LEX nr (...)).

W judykaturze wskazuje się, że jeżeli beneficjentka w momencie złożenia wniosku o przyznanie pomocy przebywała w domu samotnej matki, który należy uznać za placówkę zapewniającą całodobową opiekę. Oznacza to, że organem właściwym do rozpoznania jej wniosku jest organ gminy miejsca zamieszkania zainteresowanej sprzed rozpoczęcia pobytu w placówce (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2025 r., I OW 223/24, LEX). Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Do 1 czerwca 2021 roku H. T. wynajmowała mieszkanie w F. przy ul. (...), gdzie zamieszkiwała z dziećmi oraz mężem. Z zeznań beneficjentki wynika, że w F. mieszkała już od 2007 roku. W pewnym momencie życia jednak wróciła w rodzinne strony i około (...) zamieszkała pod adresem zameldowania z matką. W 2013 roku złożyła wniosek o przyznanie lokalu socjalnego w J.. Niemniej, później porzuciła plany zamieszkania w J.. Z zeznań świadka S. T. wynika w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, że w 2013 roku poznała męża i wróciła z nim do F., gdzie stale zamieszkiwała aż do 1 czerwca 2021 roku. Od momentu przeprowadzki do L. nie składała żadnych wniosków w Urzędzie Miasta J., w tym wniosków lokalowych. W F. urodziła się trójka młodszych dzieci beneficjentki, w F. dzieci uczęszczały do przedszkola. Zatem, od 2013 roku do 2021 roku całe życie H. T. koncertowało się w F.. Krótkotrwała przeprowadzka do J. około 2011 roku, pozostaje bez znaczenia w kontekście ustalenia miejsca zamieszkania w 2021 roku. W kontekście ustalenia miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. istotny był wyłącznie stan świadomości beneficjentki z daty analizowanych zdarzeń. W tym czasie nie miała woli opuszczenia F.. Z zeznań O. B. (1) wynika, że nie wspominała w rozmowach o zamiarze wyprowadzki z F.. Znamienne, że beneficjentka nawet nie myślała o powrocie do miejsca zameldowania skoro w pierwszym rzędzie zwróciła się o pomoc do MOPS w F., a nie np. w J.. Kryterium aktualności nie spełniają również zdarzenia, jakie miały miejsce po opuszczeniu domu samotnej matki w kwietniu 2022 roku. Dotyczą one późniejszych zamiarów beneficjentki. Plany, w tym mieszkaniowe, mają to do siebie, że ulegają zmianom w czasie, stosownie do okoliczności. W związku z powyższym, skoro miejsce zamieszkania beneficjentki pomocy społecznej – przed umieszczeniem w domu samotnej matki – znajdowało się w F., to Gmina Miasta F. jest zobowiązana do zrefundowania powodowi poniesionych kosztów pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 97 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Wysokość roszczenia nie była kwestionowana przez pozwaną, nadto została wykazana poprzez przedłożenie not księgowych.

W związku z powyższym, na mocy art. 97 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 61.440 zł. Nadto, na mocy art. 481 § 1 i 2 k.c. od powyższej kwoty Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 22 stycznia 2025 roku do dnia zapłaty. Zgodnie z treścią art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Zważyć należy, iż dopiero w dniu 31 grudnia 2024 roku powódka wezwała pozwaną do zapłaty spornych kosztów, doręczając noty księgowe. W każdej z not wyznaczono 21 – dniowy termin do zapłaty, a skoro tak – to termin do zaspokojenia roszczeń – upłynął z dniem 21 stycznia 2025 roku i dopiero z dniem następnym roszczenie stało się wymagalne.

W związku z powyższym, na mocy ww. przepisów a contrario, powództwo podlegało częściowemu oddaleniu w zakresie żądania odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od 16 lutego 2022 roku do dnia 21 stycznia 2025 roku, albowiem w tym czasie roszczenie nie było jeszcze wymagalne.

O kosztach procesu Sąd orzekł na mocy art. 100 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c. – i uznając, że powódka uległa tylko w nieznacznym zakresie (co do odsetek) – zasądził od pozwanej całość kosztów procesu, na co składały się: opłata sądowa od pozwu wzajemnego (3.072 zł), opłata za czynności fachowego pełnomocnika w stawce minimalnej określona zgodnie z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (5.400 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Ponadto, zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od przyznanych kosztów procesu Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.