Wyrok z 18 kwietnia 2024, sygn. I Cgg 89/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 kwietnia 2024 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Tadeusz Trojanowski
Protokolant:	stażysta Monika Atałap

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa M. J., A. Ż., I. G.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w K.

o naprawienie szkody

1.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki M. J. kwotę 165.972,94 (sto sześćdziesiąt pięć tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt dwa 94/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot:

a)  3000 (trzy tysiące) złotych od dnia 14 stycznia 2021 r. do dnia 23 sierpnia 2023 r.

b)  165.972,94 (sto sześćdziesiąt pięć tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt dwa 94/100) złotych od dnia 24 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty;

2.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki A. Ż. kwotę 27.662,15 (dwadzieścia siedem tysięcy sześćset sześćdziesiąt dwa 15/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot:

a)  500 (pięćset) złotych od dnia 14 stycznia 2021 r. do dnia 23 sierpnia 2023 r.

b)  27.662,15 (dwadzieścia siedem tysięcy sześćset sześćdziesiąt dwa 15/100) złotych od dnia 24 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty;

3.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki I. G. kwotę 27.662,15 (dwadzieścia siedem tysięcy sześćset sześćdziesiąt dwa 15/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot:

a)  500 (pięćset) złotych od dnia 14 stycznia 2021 r. do dnia 23 sierpnia 2023 r.

b)  27.662,15 (dwadzieścia siedem tysięcy sześćset sześćdziesiąt dwa 15/100) złotych od dnia 24 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty;

4.  zasądza od pozwanej na rzecz powódek kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku;

5.  nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 22 233,95 (dwadzieścia dwa tysiące dwieście trzydzieści trzy 95/100) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

SSO Tadeusz Trojanowski

Sygn. akt I Cgg 89/23

UZASADNIENIE

Powodowie M. J., A. Ż., I. G. wnieśli ostatecznie o zasądzenie na rzecz:

- M. J. kwoty 165972,94 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 3000 zł od dnia wytoczenia powództwa do dnia rozszerzenia (23 sierpnia 2023) oraz od 165972,94 zł od dnia 24 sierpnia 2023 roku do dnia zapłaty,

- A. Ż. kwoty 27662,15 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 500 zł od dnia wytoczenia powództwa do dnia 23 sierpnia 2023 roku oraz od kwoty 27662,15 zł od dnia 24 sierpnia 2023 roku do dnia zapłaty,

- I. G. kwoty 27662,15 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 500 zł od dnia wytoczenia powództwa do dnia 23 sierpnia 2023 roku oraz od kwoty 27662,15 zł od dnia 24 sierpnia 2023 roku do dnia zapłaty

- oraz obciążenie pozwanego kosztami postępowania. W uzasadnieniu wskazali, iż wyżej wskazanych roszczeń dochodzą tytułem odszkodowania za szkody spowodowane ruchem zakładu górniczego pozwanej na stanowiącej ich własność nieruchomości tj. budynku mieszkalnym oraz otoczeniu. Główną szkodę stanowi wychylenie budynku mieszkalnego od pionu. Przed wniesieniem pozwu powodowie bezskutecznie prowadzili postępowanie ugodowe.

Pozwana w odpowiedzi ostatecznie wniosła o oddalenie powództwa oraz obciążenie powodów kosztami postępowania. W uzasadnieniu podniósł zarzut braku związku przyczynowego pomiędzy prowadzoną eksploatacją górniczą a szkodami w nieruchomości powodów. Z ostrożności w razie uwzględnienia powództwa w jakimkolwiek zakresie wniósł o zasądzenie odsetek od zasądzonego świadczenia najwcześniej od dnia wyrokowania.

Sąd ustalił:

Powodowie są współwłaścicielami po 1/3 nieruchomości położonej w M. przy ulicy (...) dla której Sąd Rejonowy w Mikołowie prowadzi księgę wieczystą (...). Z księgi tej wynika, iż właścicielami nieruchomości jest we wspólności ustawowej małżeńskiej powódka M. J. z mężem P. J.. W księdze tej wpisane jest ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i wzmianka o stwierdzeniu nabycia spadku po P. J. przez M. J. oraz pozostałe powódki (wydruk z księgi wieczystej k. 7 – 13; postanowienie k. 268).

Pismem z 19 listopada 2020 roku powodowie zgłosili szkody pochodzenia górniczego ujawnione przez nich w około 2016 roku w postaci wychylenia budynku od pionu oraz różnego rodzaju zarysowań i pęknięć zarówno na zewnątrz budynku jak i wewnątrz w piwnicy, na klatce schodowej, w holu, w wiatrołapie na parterze, w łazience, w jadalni w pokoju dzienny, sypialni; na piętrze na klatce schodowej, w holu w dwóch pokojach dziecięcych, sypialni, jadalni, pokoju dziennym, kuchni, popękany komin a nadto deformację ogrodzenia bocznego oraz pęknięcie podmurówki ogrodzenia – wnosząc o przeprowadzenie stosownych oględzin. Budynek był remontowany od szkód górniczych około 2005 roku na koszt pozwanej. Roboty te zostały wykonane dobrze pod względem technicznym; zostały odebrane bez usterek (korespondencja przedprocesowa k. 14 – 17; przesłuchanie stron k. 47 – 48; protokół k. 143).

Pozwany w odpowiedzi odmówił ugodowego załatwienia sprawy wskazując, iż teren jest uspokojony; ostatnia eksploatacja oddziałująca na nieruchomość jest oddalona o ponad 2,6 km na północny zachód od nieruchomości i zasięgiem wpływów nie obejmuje przedmiotowego terenu (korespondencja przedprocesowa k. 14 - 17).

Ze sporządzonej na zlecenie Sądu opinii biegłego sądowego L. G. (1) wynika, iż w okolicy nieruchomości powódek prowadzono eksploatację górniczą w trzech pokładach (...) w latach 1986 – 2005 systemem zawałowym w odległości 245 do 557 m od budynku. Eksploatacji tej nie prowadzono bezpośrednio pod budynkiem. W otoczeniu budynku nie występują wychodnie uskoków a zatem nie występują strefy uskokowe. Osiadania powierzchni terenu miały znikome wartości wynoszące maksymalnie 20 cm a zatem prowadzona eksploatacja nie spowodowała zmian istniejących stosunków wodnych. Wszystkie pięć naroży budynku mieszkalnego są wychylone w granicach od 2,4 do 12,1 mm/m. Dokonana eksploatacja spowodowała wystąpienie maksymalnych wskaźników deformacji terenu wynikających z wpływów bezpośrednich od prowadzonej eksploatacji: W max -0,0174 m; Umax 0,056m; Tmax 0,59 mm/m (wskaźnik pochylenia maksymalnego); ɛmax 0,12 mm/m; Rmin 1010 km. Końcowe wartości tych wskaźników osiągnięto 1 stycznia 2000 (ɛ), 1 stycznia 2001 roku (U,T i r); 1 stycznia 2002 roku (W). Zatem wskaźniki deformacji ujawniły się ostatecznie w 2001 roku. W okresie od 1 stycznia 2010 roku do 18 stycznia 2022 roku zarejestrowano 200 wstrząsów górniczych o energii E≥105J w odległości do 2000 m od budynku. Były to generalnie drgania „0” stopnia tj. drgania nieszkodliwe dla wszystkich elementów konstrukcyjnych i niekonstrukcyjnych oraz niepowodujące powiększania się uszkodzeń w budynkach; wystąpiło również 5 drgań o I stopniu intensywności w dniach 11 marca 2014; 23 marca 2016; 11 września 2018; 29 listopada 2018; 3 października 2019 roku. Zatem szkody w budynku nie są wynikiem wstrząsów górniczych. Ponieważ osiadania budynku o wartości końcowej do 20 cm pochodziły z dalekich eksploatacji to również ewentualna aktywacja dalekich starych zrobów w miejscu lokalizacji budynku powódek nie mogła spowodować żadnych uszkodzeń w obiektach powierzchniowych. Występujące szkody w budynku powódek oraz ogrodzeniu częściowo wynikają z prowadzonej eksploatacji i powstały do dnia 1 stycznia 2002 roku. Szkody w budynku oraz ogrodzeniu nie są wynikiem eksploatacji górniczej prowadzonej przez inne zakłady górnicze (opinia biegłego L. G. k. 64 - 134)

Z kolei z opinii biegłego sądowego ds. budownictwa i szkód górniczych R. Ż. (1) wynika, iż aktualne wychylenie bryły budynku od pionu wynosi maksymalnie 12 mm/m co powoduje małą uciążliwość w użytkowaniu przy dopuszczonej średniej uciążliwości. Na chwilę zamykania rozprawy z uwagi na rozmiar pochylenia rektyfikacja budynku jest nieopłacalna. Budynek będzie ulegał dalszym wychyleniom – prognozowana jest III kategoria terenu górniczego z obniżeniem terenu 250 cm. Ponieważ każdy narożnik jest wychylony w inną stronę to – biorąc pod uwagę nadto wielokrotność występowania wstrząsów skutki ich oddziaływania są jak dla drugiej kategorii. Nadto ujawniono spękania i zarysowania elementów konstrukcyjnych i niekonstrukcyjnych wraz z uszkodzeniem komina i są to szkody pochodzenia górniczego. Budynek w przejściowym okresie oddziaływania deformacji górniczych wymaga bieżących robót naprawczych. Obciążenia stałe i zmienne nie związane z obciążeniami górniczymi przyczyniły się do zużycia technicznego elementów budynku nie mają one jednak związku z główną szkodą pochodzenia górniczego wskazaną wyżej. Budynek na etapie projektowania i budowania nie wymagał dodatkowego zabezpieczenia na oddziaływanie szkód górniczych. Istniejąca konstrukcja budynku odporna jest na I kategorię terenu górniczego na granicy z kategorią 0. Budynek nie jest pod wpływem sąsiedniej zabudowy, osuwisk gruntu, powodzi, prowadzonych w pobliżu głębokich wykopów, podwyższonych temperatur; nie był on objęty pożarem. Na skutek deformacji terenu osiadał on nierównomiernie; w powyższym zakresie prognozowana jest II kategoria terenu. Rzeczywista kategoria biorąc pod uwagę rzeczywiste wychylenie budynku może być większa. Wielokrotne wstrząsy górnicze również miały negatywny wpływ na nieruchomość powódek; wywoływały one większe uszkodzenia aniżeli wskazuje na to skala GSIS - 2017 Pierwsze szkody pochodzenia górniczego powstały w latach 2003 roku; pozwana usunęła je w sposób wadliwy. Trwałość techniczna tych robót winna wynosić od 30 do 100 lat tymczasem już po 17 latach zaczęły ujawniać się wady. Skoro zostały wykonane wadliwie to już w dacie ich wykonania nie przedstawiały one żadnej wartości technicznej. Dotyczy to: posadzki z lastryka która po 17 latach uległa zniszczeniu (spękania); wadliwie wykonano izolację przeciwwodną pionową i poziomą, nie wykonano izolacji na zewnątrz budynku lecz od wewnątrz a zatem ściany zewnętrzne były nadal zawilgocone. Nie połączono izolacji pionowej z izolacją poziomą skutkiem czego wilgoć dalej penetrowała do wnętrza budynku na tynki wewnętrzne i posadzki powodując ich zniszczenie. Nadto wybrano wadliwą metodę zabezpieczenia budynku przed wpływami wilgoci z gruntu. W trakcie wykonywania posadzki ceramicznej na tarasie zewnętrznym nie zastosowano płytek antypoślizgowych i mrozoodpornych podobnie jak zapraw klejowych skutkiem czego już po 17 latach płytki te uległy całkowitemu zużyciu (spękanie i odspojenie od podłoża). Nie wykonano należycie naprawy elewacji – naprawa miała polegać na usunięciu spękanych tynków, wzmocnieniu podłoża, wykonaniu nowych fragmentów tynków a następnie na ujednoliceniu elewacji pod względem faktury i koloru – tego nie uczyniono. Do 2005 roku budynek nadal był uszkodzony. W latach 2018/2019 uaktywniły się wstrząsy pochodzenia górniczego które spowodowały powiększenie się istniejących uszkodzeń w budynku. Koszt usunięcia szkód pochodzenia górniczego wynosi 221297,24 zł brutto w tym roboty ogólnobudowlane z 8% VAT 212 873,24 zł zaś naprawa komina (zwrot kosztów – k. 220) 8424 zł. (opinie biegłej R. Ż. k. 168 – 225, opinia uzupełniająca k. 251 – 257; ustne wyjaśnienia k. 307 - 309)

Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie dokumentów wyraźnie wymienionych które podlegały zaliczeniu w poczet materiału dowodowego na zasadzie art. 243 ² Kodeksu postępowania cywilnego. Żaden z dokumentów nie został skutecznie zakwestionowany pod względem swojej prawdziwości oraz autentyczności. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała opinia biegłego z zakresu geologii i górnictwa L. G. (1) a w dalszej kolejności opinia biegłej z zakresu budownictwa R. Ż. (1). Opinie te zostały sporządzone przez osobę dysponującą specjalistyczną wiedzą z wykorzystaniem tej wiedzy. W ocenie Sądu w sposób wyczerpująca odpowiadała ona na postawione przez Sąd pytania, ich treść była spójna, logiczna, płynące z niej wnioski wzajemnie się potwierdzały oraz uzupełniały. Biegła Ż. wyjaśniała opinię główną zarówno ustnie na rozprawie jak i na piśmie stanowczo podtrzymując wnioski płynące z opinii głównej. Biegła nadto wyjaśniła w szczególności na czym polega nienależyte naprawienie szkód górniczych stwierdzonych w roku 2003. Z powyższych względów Sąd ostatecznie przyjął wnioski zarówno z opinii pisemnej oraz ustnych wyjaśnień jako podstawę rozstrzygnięcia. Wnioski biegłych w niezrealizowanym zakresie podlegały pominięciu. W ocenie Sądu dopuszczenie i przeprowadzenie wnioskowanych dowodów powodowałoby niepotrzebne przedłużenie postępowania oraz generowanie jego zbędnych kosztów.

Sąd zważył:

Roszczenia powodów zasługiwały na uwzględnienie. Związek przyczynowy pomiędzy szkodami a ruchem zakładu górniczego został wyjaśniony w toku postępowania. Sporna była wysokość należnego odszkodowania. Z uwagi na datę ujawnienia się szkód (nie kwestionowany przez nikogo rok 2018) do ich naprawy stosuje się przepisy Prawa geologicznego i górniczego z 2011 roku. Zgodnie z art. 145 tej ustawy jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do naprawiania szkód, o których mowa w art. 144 ust. 1 i 2 (spowodowane ruchem zakładu górniczego), stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Pozwana odpowiada zatem na zasadzie ryzyka (art. 435 kc w zw. z art. 145 prgg z 2011 roku) tj. niezależnie od winy oraz za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (art. 361 par. 1 kc w zw. z art. 145 prgg). W myśl art. 363 par. 1 K.c. naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Powodowie dochodzili roszczeń związanych z nienależytym naprawieniem przez pozwaną poprzednio zgłoszonych szkód. Wskazać należy, iż likwidacja szkód wywołanych ruchem zakładu górniczego jest wpisana w działalność górniczą (Wyrok
Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 8 maja 2014 r. V CSK 370/13) a co za tym idzie szkody wyrządzone na skutek nienależytej likwidacji szkód (nienależytej naprawy) są również szkodami wyrządzonymi ruchem zakładu górniczego do likwidacji których stosuje się przepisy Prawa Górniczego oraz geologicznego.

Strona powodowa ostatecznie domagała się zasądzenia kwot wskazanych w pierwszej części uzasadnienia ze wskazanymi szczegółowo odsetkami. Roszczenie zostało sprecyzowane na podstawie opinii biegłej z zakresu budownictwa którą Sąd uznał za mogącą stanowić podstawę rozstrzygnięcia z przyczyn wskazanych wyżej. Kwota ta stanowi sumę wartości robót ogólnobudowlanych oraz zwrot kosztów naprawy komina. Sąd był zatem związany wyborem przez powodów dochodzonego roszczenia oraz granicami żądania; rozpoznając sprawę mógł się poruszać w granicach sporu zakreślonych przez stronę powodową. Z uwagi na stwierdzone w wyniku ruchu górniczego pozwanej wychylenie budynku oraz inne uszkodzenia na nieruchomości należało zasądzić od pozwanej na rzecz powodów żądanie ostatecznie przez nich sformułowane. Wyżej wymienioną kwotę zasądzono z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 481 k. c.) zgodnie z ostatecznym żądaniem powodów to jest w każdym przypadku od kwoty stanowiącej pierwotne żądanie do dnia modyfikacji (dzień ten ustalono na 23 sierpnia 2023 roku) oraz od kwoty żądanej ostatecznie od dnia następującego po dniu modyfikacji do dnia zapłaty. Nie kwestionowano proporcji w jakiej powodowie domagali się zasądzenia wyliczonego przez biegłą roszczenia (3/4 dla matki, po 1/8 dla pozostałych powódek) uznając tą kwestię za wewnętrzną ich sprawę.

O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98 kpc w zw. z par. 2 pkt 3 oraz par. 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 roku. Na nieuiszczone koszty sądowe składa się opłata od zasądzonego roszczenia 11065 zł od uiszczenia której powodowie byli ustawowo zwolnienia. Wydatki na wynagrodzenia biegłych poniesione przez Skarb Państwa przyznane postanowieniami z 23 marca 2022 roku (4262,51 zł; wypłacone z SP w zakresie kwoty 3262,51 zł)12 kwietnia 2023 roku (7077,19 zł), 27 lipca 2023 roku (829,25 zł) – łącznie 22233,95 zł.

SSO Tadeusz Trojanowski

.