Postanowienie z 29 maja 2024, sygn. III Ca 597/23

POSTANOWIENIE

Dnia 29 maja 2024 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Leszek Dąbek

Protokolant Aleksandra Sado-Stach

po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2024 r. w Gliwicach

na rozprawie

sprawy z wniosku B. S. (1)

z udziałem M. S. (S.)

o stwierdzenie nabycia praw do spadku po J. S. (1) (S.)

na skutek apelacji uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Rejonowego w Zabrzu

z dnia 17 kwietnia 2023 r., sygn. akt VIII Ns 547/22

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

SSO Leszek Dąbek

Sygn. akt III Ca 597/23

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Zabrzu w postanowieniu z dnia 17 04 2023r. stwierdził, że spadek po J. S. (1) zmarłym w dniu 28 09 2022r. w G. ostatnio stale zamieszkałym w Z. na podstawie testamenty własnoręcznego z dnia 10 01 2014r. nabyły z dobrodziejstwem inwentarza jego córki B. S. (2) i M. S.- sta oraz orzekł o kosztach postępowania i o nieuiszczonych kosztach sądowych.

W ustalonym stanie faktycznym jako podstawę prawną orzeczenia między innymi przywołał regulacje: art. 959 k.c. i art. 948 § 1 k.c. Stwierdził, że „spadkodawca w te­stamencie z dnia 10 01 2014r. powołał do całości spadku córki, wnioskodawczynię i uczestniczkę postępowania, dysponując opisanymi w testamencie rzeczami, tak aby otrzymały one po Z? części w opisanej w testamencie masie spadkowej. W dacie sporzą­dzenia testamentu nieruchomość spadkodawcy położona przy ulicy (...) w Z., składająca się działki nr (...) stanowiła jedną całość, dopiero w 2022r. została po­dzielona na dwie części, działki nr (...) ora nr (...). Spadkodawca zadysponował w testamencie również składnikami, których nie był wyłącznym właściciele, gdyż składa­ły się na majątek wspólny jego oraz jego małżonki A. S.. Jednakże z zapewnie­nia spadkowego oraz z zeznań wnioskodawczym oraz uczestniczki postępowania wprost wynikało, że wolą spadkodawcy było, aby w testamencie obdzielić wnioskodawczynię oraz uczestniczkę postępowania po równo. W szczególności spadkodawca dopiero po sporządzeniu testamentu darował wnioskodawczym nieruchomość składającą się z działki nr (...), położonej przy ulicy (...) w Z. Następnie ocenił, że z poczynionych ustaleń wynika, że „ brak okoliczności wyłączających wskazane po­wyżej osoby z kręgu spadkobierców. W szczególności, że nie zostały one uznane za nie­godne dziedziczenia na podstawie art. 928 k.c., nie odrzuciły spadku i nie zrzekły się dziedziczenia ”.

Ocenił, że testament został sporządzony w przewidzianym prawie formie, zgodnie z art. 949 k.c. Następnie w konkluzji stwierdził, że w tym stanie na podstawie ar. 926 §

1 k.c., art. 948 k.c., art. 949 k.c. i art. 677 § 1 k.p.c. oraz art. 1015 § 2 k.c. - spadek po J. S. (1) na podstawie wskazanego powyżej testamentu nabyły z dobrodziej­stwem inwentarza uczestniczki postępowania po Vi części.

O kosztach postępowania orzekał na podstawie regulacji art. 520 § 1 k.p.c.

Orzeczenie zaskarżyła uczestniczka postępowania M. S.,

która wnosiła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez stwierdzenie, że nabyła ona w całości spadek po J. S. (1), bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasą­dzenie na jej rzecz od wnioskodawczym zwrotu kosztów postępowania..

Zarzuciła, że przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia naruszono wskazane w apelacji regulacje prawa procesowego oraz materialnego, w sposób w niej podany.

W. B. S. (1) wniosła o oddalenie apelacji i zasą­dzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, wywodząc, iż zaskar­żone postanowienie jest prawidłowe.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie wnioskodawczym, lecz wadliwie rozpoznał sprawę.

Przy jej rozpoznaniu umknęło bowiem jego uwadze, iż spadkodawca J. S. (2)- łasta w testamencie własnoręcznym sporządzonym dnia 10 01 2014r. „na wypadek śmierci przekazał majątek” uczestniczkom postępowania „w następujących częściach” po czym dokonał rozporządzenia poszczególnymi przedmiotami majątkowymi, w tym „ domami jednorodzinnymi ”, „gruntem zgodnie z mapką sytuacyjną ”, „ dwiema wiatami wolnostojącymi ” oraz wskazanymi w nim ruchomościami („samochodem oso­bowym marki F. (...) o nr.rej.(...), „meblami i wyposażeniem mieszkania”, maszyną krawiecką do szycia ”, ” pilą tarczową, spawarką eletr. do wspólnego użytku ”) oraz zobowiązał „ córkę B. i M. do wzajemnego udostępnienia drogi do­jazdowej do posesji ” .

Tym samym - w rozumieniu art. 961 k.c. - przeznaczył on w testamencie „oznaczonym osobom ” poszczególne przedmioty majątkowe, co zgodnie z zawartą w tym przepisie regulacją prawną obligowało Sąd Rejonowy do ustalenia w toku postę­powania z urzędu, czy przedmioty te „wyczerpują prawie cały spadek” i w tym celu ustaleniu ich wartości oraz składu i wartości całego spadku, a następnie ustaleniu sto­sunku wartości przeznaczonych przedmiotów” uczestniczkom postępowania, a jeżeli spadkodawca w testamencie zadysponował wyłącznie przedmiotami majątkowymi wchodzącymi w skład wspólności ustawowej małżeńskiej, przy określaniu wielkości udziałów spadkowych na podstawie art. 961 okoliczność tę należy uwzględnić (tak po­stanowienie SN z dnia 10 stycznia 1997 r., II CKN 50/96, LEX nr 286385).

Dla poczynienia tych ustaleń nie ma znaczenia przy tym, czy po sporządzeniu testamentu, a przed otwarciem spadku doszło do zbycia przez spadkodawcę - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - rozdysponowanymi przez niego w testamencie przedmiotami majątkowymi, a ustalenia tych wartości następuje według ich wartości z chwili sporządzenia testamentu (między innymi por. w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 01 2008r. wydanego w sprawie o sygn.. akt V CSK 378/07).

Ze wskazanego powyżej obowiązku Sąd Rejonowy nie wywiązał się, co zgod­nie z poglądem prawnym wyrażonym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27

02 1985r. wydanym w sprawie o sygn.. akt III CRN 10/85 (LEX nr 8687) stanowi rażą­ce naruszenie prawa i w obecnym stanie prawa, w swej istocie należy uznać za nieroz­poznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Niezależnie od oceny zasadności podniesionych przez skarżąca zarzutów czyni to apelację uzasadnioną i skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Reasumując, zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji przy zastosowaniu regulacji art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy uwzględni zawartą powyżej oce­nę prawną i w celu prawidłowego rozpoznania sprawy zakreśli wnioskodawczyni i uczestniczce postępowania termin do złożenia wniosków dowodowych dotyczących wskazanych powyżej okoliczności, które następnie rozpozna a dopuszczone dowody przeprowadzi.

Ustalając w toku postępowania ostatnią wolę spadkodawcy weźmie pod uwa­gę, że w testamencie rozporządził on także ruchomościami, co wymaga ustalenia ich stanu i wartości z chwili jego sporządzenia.

Weźmie także pod uwagę, że spadkodawca rozdysponowując nieruchomością odwołał się on do dołączonej do testamentu „mapki sytuacyjnej”, którą należy uwzględnić przy ustaleniu jego ostatniej woli i wymaga rozważenia konieczności prze­prowadzenia z urzędu dowodów z opinii biegłego geodety oraz biegłego z zakresu sza­cowania wartości nieruchomości, odpowiednio w celu ustalenia obszarów gruntów przeznaczonych w testamencie uczestniczkom postępowania i ich zabudowy oraz ich wartości (wraz z ich zabudową).

SSO Leszek Dąbek