Wyrok z 19 marca 2026, sygn. VI U 1243/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska

po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. w K.

na rozprawie

odwołania: I. L.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K.

z dnia 9 kwietnia 2025 r., znak: (...)

w sprawie: I. L.

przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o rekompensatę

zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonemu I. L. prawo do rekompensaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 1243/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 kwietnia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. odmówił I. L. prawa do rekompensaty z uwagi na to, że ubezpieczony nie udokumentował wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy wskazał, że na dzień 1 stycznia 2009 r. ubezpieczony udowodnił staż pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze w okresie od 15 października 2007 r. do 31 grudnia 2008 r. w wymiarze 1 roku, 2 miesięcy, 17 dni. Dodał, że w celu przyznania rekompensaty należy dostarczyć świadectwa pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wystawione przez zakład pracy lub następcę prawnego.

Ubezpieczony złożył odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości. Wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu wskazał, że posiada wymagany 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych, co potwierdzają, jego zdaniem, przedłożone przez niego świadectwa pracy w szczególnych warunkach za pracę w (...) Fabryce (...) (od 05.11.1983 r. do 30.06.1993 r. tj. 9 lat, 7 miesięcy i 25 dni) oraz w Odlewni(...)Sp. z.o.o. (od 01.07.1993 r. do 17.06.1999 r. oraz od 05.07.1999 r. do 13.06.2004 r. tj. 10 lat, 10 miesięcy). Wskazał, iż w obu tych firmach zatrudniony był stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku formiarza ręcznego tj. na stanowisku wskazanym w Wykazie A, Dziale III poz. 21 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji. Organ rentowy dodał, że ubezpieczony nie przedłożył stosownej dokumentacji potwierdzającej wykonywanie pracy w warunkach szczególnych.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

I. L. (ur. (...)), z zawodu technik mechanizacji rolnictwa, od dnia(...)uprawniony jest do emerytury z urzędu.

W zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych łączny okres w wymiarze roku, 2 miesięcy i 17 dni.

bezsporne, nadto akta ZUS oraz akta osobowe, świadectwo ukończenia technikum zawodowego z dnia 28.04.1981 r. – w aktach osobowych

Ubezpieczony I. L. w okresie od 5 listopada 1983 r. do 30 czerwca 1993 r. zatrudniony był w (...) Fabryce (...), gdzie w okresie od stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę na stanowisku rdzeniarza i formierza ręcznego.

Początkowo, przez około 2–3 miesiące, wykonywał pracę rdzeniarza, następnie przez około 3 lata pracował jako magazynier w magazynie odlewów, a w pozostałym okresie jako formierz ręczny.

W ramach obowiązków wykonywał prace związane z przygotowywaniem rdzeni do odlewów oraz ręcznym formowaniem wyrobów odlewniczych. Prace te odbywały się w warunkach znacznego zapylenia, hałasu i wysokiej temperatury w szczególności przy użyciu grafitu. W magazynie, w którym pracował, składowano odlewy oraz materiały wykorzystywane w procesie produkcji, w tym m.in. ropę, denaturat i grafit. Podczas wykonywania czynności formierskich konieczne było stosowanie grafitu, co wiązało się z dalszym narażeniem na zapylenie.

Ubezpieczony miał do dyspozycji środki ochrony indywidualnej, takie jak kask i maska, jednak ich stosowanie było utrudnione w praktyce. W związku z wykonywaną pracą otrzymywał świadczenia w postaci mleka oraz posiłków regeneracyjnych. W całym okresie zatrudnienia nie korzystał z urlopów bezpłatnych ani długotrwałych zwolnień lekarskich. Charakter wykonywanej przez niego pracy pozostawał zasadniczo niezmienny i był związany z pracą przy produkcji odlewów żeliwnych.

W okresie od 1 lipca 1993 r. do 17 czerwca 1999 r. oraz od 5 lipca 1999 r. do 30 czerwca 2004 r. ubezpieczony kontynuował pracę na stanowisku formierza ręcznego w Odlewni (...) w O. w wymiarze pełnego etatu. Praca nadal miała taki sam charakter jak w O. Fabryce (...). W trakcie zatrudnienia w okresie od 9 lutego 2006 r. do 30 kwietnia 2006 r. ubezpieczony korzystał z urlopu bezpłatnego.

dowód: zeznania ubezpieczonego I. L. oraz świadka B. T. przesłuchanych na rozprawie w dniu 19.03.2026 r. – nagranie AV – na płycie CD – k. 27 akt sprawy, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 30.06.1993 r. oraz zaświadczenie – w aktach osobowych, świadectwo pracy z dnia 17.06.1999 r. oraz 30.04.2006 r. – k. 7-8 akt ZUS

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym również w aktach ZUS, aktach osobowych jak i na podstawie dowodu z przesłuchania ubezpieczonego I. L. oraz świadka B. T.. Zeznaniom tym Sąd dał wiarę w całości, uznając je za spójne, logiczne oraz pozostające w zgodności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Zgromadzony materiał dowodowy, oceniony w sposób kompleksowy, okazał się wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Wynika z niego jednoznacznie, że ubezpieczony spełnia warunek posiadania wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. W spornych okresach ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace określone w Wykazie A, Dziale III, pkt 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze – tj. Przygotowywanie mas formierskich i prace formierzy oraz rdzeniarzy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Rekompensatę definiuje natomiast art. 2 pkt. 5. ustawy, zgodnie z którym kompensata – to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata, o jakiej mowa w tych przepisach, nie jest więc świadczeniem samodzielnym, a ma charakter dodatkowego świadczenia pieniężnego wliczanego do wysokości kapitału początkowego (art. 23 ust. 2 ustawy pomostowej) i do wysokości emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego osobom urodzonym po 31 grudnia 1948r. (art. 24 ust. 1b ustawy emerytalnej), zawierającej wartość zwaloryzowanego kapitału początkowego z uwzględnieniem tej rekompensaty. Celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jej realizacja polega na zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r. w sprawie III AUa 1899/15, LEX nr 2044406).

W niniejszej sprawie sporna była jedynie kwestia, czy odwołujący legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy nie kwestionował bowiem spełnienia przez ubezpieczonego pozostałych przesłanek. Spór w sprawie sprowadzał się zatem do ustalenia prawidłowego okresu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, że ubezpieczony posiada co najmniej 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych, pomimo iż ubezpieczony, zdaniem organu rentowego, nie przedstawił stosownej dokumentacji potwierdzającej, że w okresach spornych: od 05.11.1983 r. do 30.06.1993 r., od 01.07.1993 r. do 17.06.1999 r. oraz od 05.07.1999 r. do 13.06.2004 r. wykonywał on pracę w warunkach szczególnych. W celu zweryfikowania wiarygodności informacji zawartych w przedłożonych przez ubezpieczonego dokumentach – świadectwach pracy z Odlewni (...)sp. z.o.o., a także przy braku świadectwa pracy ze (...) Fabryki (...), Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe, w ramach którego zasięgnął zeznań ubezpieczonego, świadka oraz dokonał analizy akt osobowych ubezpieczonego obejmujących okres zatrudnienia odwołującego w (...) Fabryce (...), w tym ze znajdującego się tam świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych.

Wskazać należy, iż środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest - w myśl § 2 ust. 2 - świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione według określonego wzoru lub świadectwo pracy, w którym zakład pracy stwierdza charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Regulacja § 2, statuująca ograniczenia dowodowe i obowiązująca w postępowaniu przed organem rentowym, nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym nawet zeznaniami świadków (uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1985 r., III UZP 5/85, Lex 14635, uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84, Lex 14625; wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2000 r. II UKN 446/99, Lex 48778). Zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1998 r., II UKN 440/97, Lex 34199). Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 13.07.2017 r., VIII U 2665/16, LEX nr 2419909.

W ocenie Sądu Okręgowego informacje zawarte w aktach osobowych, jak i zeznania ubezpieczonego oraz świadka złożone przed tut. Sądem są ze sobą spójne i potwierdzają okoliczność, iż ubezpieczony w spornych okresach wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Najważniejsze dla Sądu było ustalenie, czy wykonywana przez ubezpieczonego praca mieści się w zakresie prac określonych w wykazie A dziale III poz. 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Z zeznań ubezpieczonego, świadka, a przede wszystkim z informacji znajdujących się w aktach osobowych, wynika jasno, że ubezpieczony we wskazanym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę, która to została określona w przytoczonym wykazie tj. Przygotowywanie mas formierskich i prace formierzy oraz rdzeniarzy. W ramach obowiązków ubezpieczony wykonywał bowiem prace związane z przygotowywaniem rdzeni do odlewów oraz ręcznym formowaniem wyrobów odlewniczych, a prace te odbywały się w warunkach znacznego zapylenia, hałasu i wysokiej temperatury w szczególności przy użyciu grafitu.

Na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy jednoznacznie ustalił, że ubezpieczony w spornych okresach wykonywał stale oraz w pełnym wymiarze czasu pracy czynności, które należy zakwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., a staż tej pracy, bez uwzględnienia okresu urlopu bezpłatnego, wynosi łącznie ponad 15 lat.

Ponieważ ubezpieczony ostatecznie udokumentował co najmniej 15 letni okres pracy w warunkach szczególnych, przysługuje mu prawo do rekompensaty. Spełnione są również pozostałe warunki do uzyskania żądanego świadczenia (praca w warunkach szczególnych świadczona była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ubezpieczony nie korzystał z emerytury w obniżonym wieku emerytalnym).

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał I. L. prawo do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Sędzia Karolina Chudzinska