Postanowienie z 25 maja 2026, sygn. IV Pz 10/26

POSTANOWIENIE

Dnia 25 maja 2026 roku

Sąd Okręgowy w Sieradzu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w następującym składzie: sędzia Sławomir Górny

po rozpoznaniu 25 maja 2026r. w Sieradzu na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa O. V.

przeciwko Komendzie Powiatowej Policji w S.

o wynagrodzenie za pracę, ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, odprawę emerytalną

na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli z dnia 17 lutego 2026r. w sprawie IV P 30/26 upr

postanowił:

uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Zduńskiej Woli celem dalszego prowadzenia, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego odwołującego w postępowaniu zażaleniowym.

Sławomir Górny

UZASADNIENIE

Zaskarżonym orzeczeniem Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli na podstawie art. 464 § 1 k.p.c. postanowił przekazać sprawę E. I. przeciwko Komendzie Powiatowej Policji w C. o uposażenie, o ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, o nagrodę, o odprawę emerytalną, do rozpoznania Komendantowi Powiatowemu Policji w S.. Sąd I instancji wskazał, że powód wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Komendy Powiatowej Policji w S. należności pieniężnych wynikających ze stosunku służbowego. Strona pozwana wnosiła o uznanie przez sąd swojej niewłaściwości do rozpoznania sprawy i o przekazanie jej według właściwości Komendantowi Powiatowemu Policji w S.. Uznając, że przedmiotową sprawę należało przekazać do rozpoznania Komendantowi Powiatowemu Policji w S. Sąd I instancji odwołał się do ugruntowanego stanowiska judykatury (wyrażonego m.in w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1991 r., I PZP 60/91, OSNC 1992, nr 7-8, poz. 123), zakładającego iż droga sądowa w sprawie dochodzenia roszczeń pieniężnych związanych z pełnieniem służby w Policji jest niedopuszczalna. W ocenie Sądu meriti stanowisko to jest aktualne i znajduje potwierdzenie w regulacjach ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (Dz.U. z 2015r. poz. 355, ze zm.). Wskazany akt prawny utrzymuje administracyjnoprawny charakter stosunku służbowego funkcjonariusza policji, wyrażający się przede wszystkim w dużym podporządkowaniu i dyspozycyjności funkcjonariusza. Przykładem tego są przepisy, regulujące np.: czas pełnienia służby (art. 33), przenoszenia i delegowania (art. 36), powierzania innych obowiązków (art. 37), przenoszenia na niższe stanowisko i zawieszenia w czynnościach służbowych (art. 38 i 39), zwalniania ze służby (art. 41-46), itp. Sąd I instancji podkreślił, że przedmiotowa ustawa reguluje stosunek służbowy funkcjonariusza policji całościowo i w pełni, nie odsyłając w jakimkolwiek zakresie do uregulowań Kodeksu pracy. W konsekwencji Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, iż roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy policji nie są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 k.p.c., gdyż nie dotyczą stosunków z zakresu prawa pracy. Do ich rozpoznawania nie są powołane sądy powszechne (art. 2 k.p.c.). Sprawy te rozpatrywane są w postępowaniu administracyjnym przez organy, określone w ustawie z 6 kwietnia 1990 roku. Dla roszczeń dotyczących uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych będą to w pierwszej instancji kierownicy jednostek organizacyjnych (art. 107 ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji), a dla decyzji dotyczących mianowania, przenoszenia i zwalniania oraz odwołań od tych decyzji – organy określone w art. 32 ustawy o Policji. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o omówione regulacje i art. 464 § 1 k.p.c., Sąd Rejonowy orzekł o przekazaniu sprawy Komendantowi Powiatowemu Policji w C..

Zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego złożył pełnomocnik powoda, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu: błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że roszczenie powoda o wyrównanie uposażenia nie może być rozpoznane na drodze postępowania przed sądem powszechnym w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, a powód może go dochodzić na drodze postępowania administracyjnego; naruszenie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez błędne uznanie, iż droga sądowa w sprawie o uposażenie emerytowanego funkcjonariusza policji jest niedopuszczalna; naruszenie przepisu art. 464 §1 k.p.c. w zw. z art. 199 §1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 32, 99 ust. 2, art. 100 i art. 106 §3 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, art. 177 Konstytucji RP, poprzez jego przedwczesne zastosowanie i uznanie się niewłaściwym do rozpoznania sprawy i przekazanie sprawy organowi administracji jako organowi właściwemu do rozpoznania sprawy w sytuacji, kiedy Sąd nie ustalił uprzednio w sposób niebudzący wątpliwości, że droga sądowa przed sądem powszechnym jest rzeczywiście niedopuszczalna, w szczególności, że powód w dacie złożenia pozwu nie był już funkcjonariuszem policji, a zatem nie istniał między nim a organem wskazanym przez Sąd stosunek administracyjnoprawny. Powołując się na podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą, według norm przepisanych. Przytaczając treść przepisu art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz art. 1 k.p.c. pełnomocnik powoda wskazał, że poza sporem jest fakt, iż stosunek służby jest stosunkiem administracyjnoprawnym, przez co wszelkie kwestie dotyczące wypłaty uposażenia w czasie jego trwania są regulowane materialnie, w oparciu o ustawę pragmatyczną, tj. ustawę z 6 lipca 1990 r. o Policji oraz procesowo, w oparciu o ustawę z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Skarżący zwrócił przy tym uwagę, iż w świetle art. 99 ust. 2 ustawy o Policji policjant otrzymuje uposażenie i inne świadczenia pieniężne określone w ustawie z tytułu pełnienia służby, przy czym przepis ten dotyczy policjanta pełniącego służbę w policji. Z kolei z art. 106 ust. 3 wskazanej ustawy wynika, że prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie policjanta ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa. Uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w publicznoprawnym (administracyjnoprawnym) stosunku służbowym, ale przez to nie traci ono charakteru wierzytelności pieniężnej, do jakiej z tytułu pełnionej służby nabywa prawo funkcjonariusz publiczny wobec państwa - Skarbu Państwa (art. 33 k.c.), reprezentowanego w danym przypadku przez właściwego (wskazanego w ustawie) przełożonego (por. uzasadnienie uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 26 stycznia 2006 roku. 111 PZP 1 06). W ocenie pełnomocnika powoda, wbrew odmiennej ocenie dokonanej przez Sąd Rejonowy, niniejsza sprawa jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. Sąd I instancji kwestionując dopuszczalność drogi sądowej dla rozstrzygnięcia sporu nie wziął jednak pod uwagę zasadniczej okoliczności, która związana jest z tym, że strony procesu nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status. Sprawa dotyczy bowiem nie funkcjonariusza policji, ale byłego funkcjonariusza policji, który został zwolniony ze służby w związku z przejściem na emeryturę. Ugruntowany w orzecznictwie pogląd jednoznacznie przesądza, że stosunek służbowy policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby (por. między innymi wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2007 r., IV SA/Po 993/06), wyrok NSA z dnia 6 lutego 2009 r., I OSK 297/08 oraz wyrok NSA z dnia 14 marca 2006 r., I OSK 941/05, uchwała SN z 6.07.2011 r. sygn. akt II PZP 1/11). Pełnomocnik powoda zaznaczył, że o ile co do zasady trafne jest stanowisko Sądu Rejonowego, zakładające że w sprawach uposażenia funkcjonariusza policji ustawodawca nie zastrzegł w ustawie o innej właściwości niż określona w art. 32 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji i to ten przepis kształtuje właściwość organów policji w kwestii uposażenia, to jednak niniejsza sprawa dotyczy osoby, która nie jest już związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu, lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Dlatego też choćby już tylko z tego powodu należy przyjąć, że sprawa dotyczy podmiotów, które łączy więź cywilnoprawna, skoro nastąpiła zmiana o charakterze podmiotowym - podmiot, który jako czynny funkcjonariusz mógł żądać jego rozstrzygnięcia w drodze stosownej procedury indywidualnym aktem administracyjnym utracił cechę (właściwość), która go do tego uprawniała. Pogląd ten znajduje oparcie m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z 6 lipca 2011 r. (sygn. akt II PZP 1/11), której przedmiotem było rozstrzygnięcie kwestii, czy w sprawie o zwrot równoważnika pieniężnego za umundurowanie wypłaconego byłemu funkcjonariuszowi policji dopuszczalna jest droga sądowa przed sądem powszechnym - wydziałem cywilnym. Odpowiadając twierdząco Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na kluczową kwestię dla rozstrzygnięcia tej okoliczności, a mianowicie, że „podmioty sporu oddanego pod osąd nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status”. Jak wskazał Sąd Najwyższy, sprawa dotyczyła nie funkcjonariusza ale byłego funkcjonariusza policji, któremu już po zwolnieniu wpłacono, zdaniem powoda niesłusznie, równoważnik pieniężny za umundurowanie. Sąd Najwyższy podkreślił, że stosunek służbowy policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby. Sprawa dotyczy zatem osoby, która nie jest związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu, lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Skarżący zaakcentował, że powód w niniejszej sprawie domaga się wyrównania uposażenia zasadniczego za okres służby pełnionej w 2023 r. w związku z podwyższeniem kwoty bazowej w 2023 r. w stosunku do jej wysokości z 2022 r. z kwoty 1614,69 zł do kwoty 1740,64 zł oraz mnożnika kwoty bazowej. Przywołując zawartą w uzasadnieniu pozwu argumentację prawną pełnomocnik powoda odwołał się do poglądów, wyrażonych w wyszczególnionych orzeczeniach sądów powszechnych i sądów administracyjnych wskazujących, iż w sprawach dotyczących byłych funkcjonariuszy policji, organom policji nie przysługuje kompetencja do kształtowania prawa do ich uposażenia, a tym samym właściwa jest droga dochodzenia roszczeń przed sądem powszechnym.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Zażalenie powoda należy uznać za uzasadnione. Mając na uwadze treść zgłoszonego przez powoda roszczenia oraz jego podstawę faktyczną, w ocenie Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie w stosunku do Komendy Powiatowej Policji w S. nie zachodziły okoliczności powodujące niedopuszczalność drogi sądowej, a tym samym uzasadniające przekazanie sprawy do rozstrzygnięcia Komendantowi Powiatowemu Policji w S.. Zgodnie z art. 1 w związku z art. 2 § 1 k.p.c., sprawami cywilnymi rozpoznawanymi przez sądy powszechne są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, a także sprawy, które wprawdzie nie wynikają z tych stosunków, ale stosuje się do nich - z mocy ustaw szczególnych - przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że pojęcie drogi sądowej należy rozumieć szeroko. W myśl tego zapatrywania, w zasadzie każde roszczenie procesowe sformułowane jako żądanie zasądzenia, ustalenia lub ukształtowania stosunku prawnego może być zaliczone jako należące do drogi sądowej, jeżeli dotyczy podmiotów, których pozycja - w ramach określonego stosunku prawnego - jest równorzędna (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2011 r., I CSK 50/11, LEX nr 1133782).Według dominującej obecnie formalnej koncepcji sprawy cywilnej, o samej dopuszczalności wszczęcia i przeprowadzenia postępowania cywilnego nie decyduje ustalenie, że pomiędzy stronami rzeczywiście zachodzi stosunek prawny, z którego mogą wynikać ich sporne prawa bądź obowiązki, lecz samo twierdzenie osoby inicjującej postępowanie przed sądem, że taki stosunek istnieje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1998 r., I CKN 1000/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 6; z 10 marca 1999 r., II CKN 340/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 161; z 22 sierpnia 2000 r., IV CKN 1188/00, OSNC 2001, Nr 1, poz. 20; z 24 czerwca 2010 r., IV CSK 554/09, OSNC-ZD 2011/2/29, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2012 r., II CSK 471/11, LEX nr 1212805). Poza sporem pozostaje fakt, iż stosunki służbowe funkcjonariusza policji, unormowane w ustawie o Policji, mają charakter publicznoprawny (administracyjnoprawny), a dochodzenie przez funkcjonariusza policji roszczeń ze stosunku służbowego z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń następuje w drodze administracyjnoprawnej przed wyższym przełożonym, zaś do decyzji ostatecznych w tego rodzaju sprawach stosuje się przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1991 r. I PRN 39/91 OSA 1992/10/3). Skarżący trafnie jednak zwrócił uwagę, iż spór w niniejszej sprawie dotyczy wyrównania uposażenia funkcjonariusza nie pozostającego w czynnej służbie. Mając na względzie, iż zasady ustalania wysokości uposażenia przysługującego policjantowi określają przepisy rozdziału 9 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2023 r. poz. 171 z późn. zm.) trzeba jednak pamiętać, iż kwestia szeroko rozumianej regulacji uposażeń - w tym także ewentualnego wyrównania ich wysokości - odnosi się wyłącznie do funkcjonariuszy policji, a więc osób pozostających w tej formacji w służbie czynnej. Znajduje to wyraz m.in. w treści art. 99 ust. 1 i art. 106 ust. 3 ustawy o Policji. Stosownie do pierwszego z powołanych przepisów, prawo do uposażenia powstaje z dniem mianowania policjanta na stanowisko służbowe. W myśl art. 106 ust. 3 ww. ustawy, prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie policjanta ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa. Przepisy te jednoznacznie określają cezurę czasową, w ramach której istnieje prawna możliwość kształtowania stosunku służbowego policjanta, w tym co do jego uposażenia, w ramach form władczych związanych z wydawaniem wobec niego decyzji, w tym w postępowaniu administracyjnym. Ramy te ograniczają się zatem do okresu czynnej służby policjanta, tj. od mianowania na stanowisko służbowe do dnia zwolnienia ze służby (por.m.in. wyrok NSA z 24 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1317/13). Z chwilą zwolnienia ze służby były funkcjonariusz nie traci roszczeń z tytułu prawa do uposażenia, czy powiązanych z tym świadczeń, o jakich mowa w rozdziale 9 ustawy o Policji, ale ich rozpoznanie nie następuje w ramach postępowania administracyjnego, lecz przed sądami powszechnymi (uchwała SN z 26 stycznia 2006 r. sygn. III PZP 1/05; wyrok NSA z 12 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 1293/14). Stanowisko to znalazło aprobatę także w orzeczeniach sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 lutego 2026 r. III SA/Łd 914/25 LEX nr 4031755). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w z art. 397 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł, jak w sentencji, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawiając orzeczeniu kończącemu postępowanie w sprawie, stosownie do treści art. 108 § 1 k.p.c.

Sławomir Górny

Zarządzenie: odpis postanowienia doręczyć pełnomocnikowi powoda oraz pozwanemu, którego pouczyć, iż orzeczenie jest prawomocne.