Uzasadnienie z 5 sierpnia 2026, sygn. I C 438/25

UZASADNIENIE

Powodowie X. F., E. F., T. F., T. L. i V. L. domagali się zasądzenia od pozwanego Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w F.:

- na rzecz powódki X. F. kwoty 100.000 zł:

- na rzecz powodów E. F. i T. F. łącznie kwoty 97.916,97 zł;

- na rzecz powodów V. L. i T. L. łącznie kwoty 82.499,99 zł

w każdym z w/w przypadków z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od ósmego dnia po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty.

Obowiązek zapłaty powodowie korelowali z przesłankowym ustaleniem nieważności umów kredytów denominowanych kursem franka szwajcarskiego, zawartych w dniach 5 grudnia 2002 r. (umowa nr (...)) oraz 20 lutego 2004 r. (umowa nr (...)-(...)).

Powodowie zażądali zasądzenia od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu według norm prawem przepisanych.

Pozwany Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w F. w odpowiedzi na pozew domagał się oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu. W ocenie pozwanego żadna z dwóch umów kredytu nie zawierała postanowień abuzywnych, mogących w konsekwencji świadczyć o nieważności tych kontraktów. W ocenie pozwanego powodowie nie mieli legitymacji czynnej do zainicjowania procesu w tej sprawie, bowiem po stronie powodowej nie występował U. F., będący jednym z kredytobiorców.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 5 grudnia 2002 r. E. F., T. F., X. F. i U. F. zawarli z Bankiem (...) Spółką Akcyjną w Z. umowę kredytu hipotecznego nr (...).

Z wniosku kredytowego nie wynikała okoliczność, jakoby którekolwiek z kredytobiorców prowadziło działalność gospodarczą w dacie ubiegania się o kredyt.

Kredyt był kredytem denominowanym we franku szwajcarskim. Do dyspozycji kredytobiorców postawiono kwotę 21.600 S. (§ 2 ust. 1).

Kredyt był przeznaczony na sfinansowanie części kosztów inwestycji, której celem pozostawał zakup lokalu mieszkalnego nr (...) położnego w A. przy ul. (...) (§ 2 ust. 3).

Kredytobiorcy oświadczyli, że jest im znane oraz wyjaśnione zostało przez bank ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągali zobowiązanie kredytowe oraz są świadomi ponoszenia przez siebie tego ryzyka (§ 2 ust. 4).

Kredyt oprocentowany był według stopy zmiennej. Na dzień zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 3,75333 % w stosunku rocznym. Wysokość oprocentowania stanowiła sumę stawki LIBOR 6M oraz stałej marży banku w wysokości 3,0 % (§ 4 ust. 1-2).

Kwota kredytu wypłacana była w złotych po przeliczeniu zgodnie z kursem kupna waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu wypłaty zgodnie z Tabelą kursów walut (...) SA ogłaszaną w siedzibie banku (§ 5 ust. 3).

Kredytodawca wypłacił kredyt w jednej transzy w dniu 9 grudnia 2002 r. Kwota wypłaconego kapitału kredytu wyniosła 56.806,92 zł

Kredytobiorcy zobligowani byli do zapłaty prowizji za udzielenie kredytu w kwocie 324 S.. Prowizja naliczana była i pobierana w złotych po kursie sprzedaży obowiązującym w dniu zapłaty prowizji zgodnie z Tabelą kursów walut (...) SA ogłaszaną w siedzibie banku (§ 3 ust. 1-2).

Zabezpieczeniem spłaty kredytu pozostawały:

1/ hipoteka zwykła w kwocie 21.600 S. oraz hipoteka kaucyjna do kwoty 10.800 S. na nieruchomości położonej w A. przy (...);

2/ weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową;

3/ cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i zdarzeń losowych;

4/ ubezpieczenie spłaty kredytu na okres do momentu prawomocnego wpisu hipoteki do księgi wieczystej (§ 8 ust.1 i 3).

Okres spłaty kredytu wynosił 216 miesięcy (§ 9 ust. 1).

Kredyt miał być spłacany poprzez pobieranie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorców nr (...) (§ 9 ust. 7).

Kwota spłaty podlegała przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w chwili obciążenia rachunku, zgodnie z Tabelą kursów walut (...) SA ogłaszaną w siedzibie banku (§ 10 ust. 9).

Poprzednik prawny pozwanego posługiwał się wzorcem umowy. Kredytobiorcy nie zostali właściwie poinformowani przed zawarciem umowy kredytowej o ryzyku walutowym związanym z zaciąganiem zobowiązania denominowanego do waluty (...).

W okresie od dnia 2 stycznia 2003 r. do dnia 10 maja 2017 r. kredytobiorcy spłacili zobowiązanie kwotę łączną 97.916,87 zł. kredyt został spłacony w całości.

/dowód: wniosek kredytowy, k. 37-44v.; umowa kredytu z dnia 5.12.2002 r. z załącznikami, k. 27-36; regulamin, k. 45-46; zaświadczenie pozwanego o dacie wypłaty transz środków z kredytu oraz wysokości spłat rat, k. 60- 63; zeznania powodów, k181v-182v/.

W dniu 20 lutego 2004 r. T. L., U. F., V. L. oraz X. F. zawarli z Bankiem (...) S.A. w Z. umowę kredytu konsolidacyjnego nr (...)-(...).

Z wniosku kredytowego nie wynikała okoliczność, jakoby którekolwiek z kredytobiorców prowadziło działalność gospodarczą w dacie ubiegania się o kredyt.

Pozwany jest następcą prawnym kredytodawcy.

Pozwany udzielił kredytu w kwocie 33.691,59 (...) na warunkach określonych w umowie oraz Regulaminie kredytowania osób fizycznych w Banku (...) S.A. Kredytobiorcy zobowiązywali się do wykorzystania i zwrotu kredytu wraz z odsetkami zgodnie z warunkami umowy (§ 2 ust. 1).

Kredyt przeznaczony był na spłatę zobowiązania finansowego zaciągniętego w (...) S.A w ramach umowy kredytu nr (...) z dnia 21 listopada 2001 r. oraz na dowolny cel niezwiązany z działalnością gospodarczą (§ 2 ust. 3).

Kredytobiorcy zobligowani byli do uregulowania prowizji bankowej za udzielenie kredytu w kwocie 606,45 S.. Prowizja pobierana była jednorazowo i nie podlegała zwrotowi (§ 3 ust. 1 i 2).

Kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej. Oprocentowanie kredytu w dniu sporządzenia umowy wynosiło 5,8 %. Na jego wysokość składała się suma stawki LIBOR 6M oraz stałej marży banku. Oprocentowanie ulegało zmianie w zależności od zmiany stopy LIBOR (§ 4 ust. 1-2 i 6).

Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiły: hipoteka zwykła do kwoty 33.691,59 (...), hipoteka kaucyjna do kwoty 18.227 (...), cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości ognia i innych zdarzeń losowych, pełnomocnictwo do rachunku bankowego (§ 7 ust. 1 lit „a”-„c”).

Integralną część umowy kredytu z dnia 20 lutego 2004 r. stanowiły, m.in., postanowienia dotyczące kredytów walutowych wymienione w załączniku nr 7 (§ 23 pkt 7).

Zgodnie z § 15 ust. 2 umowy w przypadku kredytów walutowych zastosowanie mają dodatkowo postanowienia zawarte w Załączniku nr 7 do umowy kredytu.

W związku z zaciągnięciem kredytu walutowego kredytobiorcy oświadczyli, że znane jest im oraz wyjaśnione przez Bank ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnęli zobowiązanie i są świadomi ponoszenia przez siebie tego ryzyka (ust. 1 załącznika nr 7).

Jednocześnie kredytobiorcy przyjęli do wiadomości, że:

- kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w Banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie Banku (ust. 2 pkt 2 załącznika nr 7);

- kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku na koniec dnia dokonywania spłaty, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie Banku (ust. 2 pkt 4 załącznika nr 7).

Pozwany kapitał kredytu wypłacił w jednej transzy w dniu 26 lutego 2004 r. Pozwany przekazał kwotę 102.378,63 zł.

Kredytobiorcy nie mieli rzeczywistego wpływu na treść umowy kredytu. Kredytodawca posługiwał się wzorcem umowy. Poszczególne postanowienia umowy nie podlegały indywidualnym uzgodnieniom. Kredytobiorcy nie zostali właściwie poinformowani przed zawarciem umowy kredytowej o ryzyku walutowym związanym z zaciąganiem zobowiązania denominowanego do waluty (...). Nie prowadzili w niej działalności gospodarczej w kredytowanej nieruchomości. Nie była substratem umów najmu.

W okresie od dnia 25 marca 2004 r. do dnia 6 grudnia 2016 r. kredytobiorcy spłacili tytułem rat kapitałowo-odsetkowych kwotę 182.499,99 zł. Kredyt został spłacony w całości.

/dowód: wniosek kredytowy, k. 110-114v.; umowa kredytu z załącznikami, k. 50-57; regulamin kredytowania, k. 58-59; zaświadczenie pozwanego o wysokości kwoty wypłaconego kapitału kredytu oraz wysokość spłat zobowiązania, k. 47-49; zeznania powodów, k181v-182v/.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającym zakresie.

Stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd ustalił na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów zaoferowanych przez strony. Dowody te nie budziły wątpliwości co do ich wiarygodności. Sąd dał wiarę zeznaniom powodów złożonym w charakterze strony w zakresie, w jakim te korespondowały z resztą dostępnego w sprawie materiału dowodowego odnośnie okoliczności związanych z samym zawarciem umów kredytowych w dniach 5 grudnia 2002 r. oraz 20 lutego 2004 r., jak i jej całościowym wykonywaniem w obu przypadkach.

Nie zasługiwał na aprobatę zarzut pozwanego w zakresie braku legitymacji czynnej po stronie powodów do zainicjowania niniejszego procesu – korelowany przez pozwanego z faktem nie występowania po stronie powodowej jednego z kredytobiorców, tj. U. F., będącego stroną obu kontraktów. W przedmiotowej sprawie zostało dowiedzione przez powodów, że oba zobowiązania kredytowe zostały przez nich spłacone w całości, tym samym powodowie dochodzą od pozwanego roszczenia wyłącznie opartego na zapłacie kwot uregulowanych dotychczas w ramach wykonania zobowiązań, zaś sama ocena ważności umów kredytowych stanowi jedynie przesłankowy element kognicji Sądu w tej sprawie.

W sprawie o ustalenie nieważności umowy kredytu i o zwrot nienależnych świadczeń spełnionych na jej podstawie po stronie powodowej nie zachodzi współuczestnictwo konieczne kredytobiorców (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26.10.2023 r., III CZP 156/22, System Informacji Prawnej Lex nr (...)). Zarzut pozwanego w kontekście tego judykatu jawi się zatem jako nieusprawiedliwiony.

Oceniając w pierwszej kolejności charakter obu umów łączących strony wskazać należy, iż ich przedmiotem był każdorazowo kredyt denominowany do waluty (...). Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia kredytu walutowego, denominowanego czy indeksowanego w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. W chwili zawierania umowy kredytu jedynym więc punktem odniesienia w kwestii oceny zgodności umowy z prawem (w ramach zasady swobody umów) był art. 69 Prawa bankowego. Zaznaczyć należy, że wprowadzenie tzw. ustawy „antyspreadowej” nie miało żadnego znaczenia z punktu widzenia oceny ważności umowy, czy też abuzywności niektórych jej postanowień. Zmiana ta miała na celu jedynie doprowadzenie do sytuacji, w której kredytobiorca już na etapie zawierania umowy będzie szczegółowo poinformowany o kluczowych dla niego zasadach związanych ze spłatą kredytu, dzięki czemu banki będą konkurowały ze sobą wysokością spreadu. Uregulowanie to nie miało jednakże skutku „sanacyjnego” dla już istniejących umów, które ze względu na sprzeczność z prawem mogłyby być dotknięte sankcją nieważności czy abuzywności. Jedyny skutek, jaki nowelizacja ta miała względem umów zawartych wcześniej, polegał na zobligowaniu banków do wprowadzenia do umów postanowień, które usunęłyby z ich treści ewentualnie abuzywne regulacje. Odnośnie zaś oceny sposobu wykonywania umowy, wskazać należy, iż z punktu widzenia oceny abuzywności konkretnych postanowień umownych, nowelizacja ta nie mogła mieć żadnego wpływu na ich kwalifikację, gdyż badanie postanowień umownych zawartych we wzorcach – tak w wypadku kontroli abstrakcyjnej jak i indywidualnej – musi odbywać się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385 ² k.c.). Stwierdziwszy, iż wskazana nowelizacja nie ma skutku wstecznego, uznać należało, iż nie może ona mieć także znaczenia dla ustalenia ważności umów w rozumieniu zgodności ich zapisów z art. 69 Prawa bankowego. Wprowadzenie czytelniejszych zasad ustalania kursów kupna i sprzedaży waluty wymienialnej na przyszłość, nie mogłoby skutkować sanowaniem zdarzeń, jakie miały już miejsce, tj. przyjętych kursów przy ustalaniu kwot kredytów, przeznaczonych do wypłaty w PLN i ewentualnego badania jednoznaczności określenia tych kwot.

Zgodnie z treścią art. 69 Prawa bankowego (w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia analizowanej umowy) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu (ust. 1). Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Zatem niewątpliwie wysokość obu kredytów została wyrażona w (...), podobnie jak wysokość spłat kredytów wyrażona została w ratach w tej samej walucie. Powodowie uznali ten model finansowania. Niemniej postanowienia obu umów nie przewidywały możliwości wypłaty kredytów w (...) (faktyczna wypłata kapitału kredytu w kwocie 56.806,92 zł w ramach umowy nr (...) nastąpiła w dniu 9.12.2002 r., k. 60, zaś faktyczna wypłata kapitału kredytu w kwocie 102.378,63 zł w ramach umowy nr (...) nastąpiła w dniu 26.02.2004 r., k. 47), co przesądza o tym, że kredyty te nie mogły być uznane za kredyty walutowe, których istotą jest dostarczenie kredytobiorcy waluty obcej. W okolicznościach analizowanej sprawy oczywistym jest przy tym, iż celem powodów nie było uzyskanie środków w walucie kredytów, gdyż i tak musieliby je następnie wymienić na PLN, by zrealizować cel, dla którego zaciągane było zobowiązanie (zakup nieruchomości położonej w Polsce oraz refinansowanie spłaty innego zobowiązania kredytowego zaciągniętego w polskim banku).

W ocenie Sądu analizowane umowy należy zatem interpretować każdorazowo w ten sposób, że strony zawarły umowy kredytów z mechanizmem waloryzacyjnym w postaci kursu (...), ustalanego przez pozwany bank – których to jednak wytycznych pozwany bank w żadnym zakresie w obu przypadkach nie przedstawił w postanowieniach kontraktów ocenianych w ramach niniejszego procesu.

Szczególna ochrona prawna konsumenta jako strony umowy przewidziana jest w art. 385 ¹ k.c. Zgodnie z tym przepisem postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Dążąc do utrzymania umowy ustawodawca zastrzegł, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2).

Biorąc pod uwagę treść przywołanej normy, istotne dla oceny żądania jest to, czy powodowie zawarli umowy z pozwanym bankiem jako konsumenci.

Zgodnie z art. 22 ¹ k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W ocenie Sądu nie budziła wątpliwości okoliczność, że powodowie legitymowali się statusem konsumentów, skoro kredyty zostały zaciągnięte na realizację ich prywatnych celów mieszkaniowych i refinansowanie spłaty innego zobowiązania, niezwiązanych każdorazowo z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jak wykazało przeprowadzone postępowanie dowodowe, w datach tak składania wniosków kredytowych, jak też datach zawarcia obu umów, żadne z kredytobiorców takowej działalności nie wykonywało. Nieruchomość, na jakiej zakup E. F., T. F., X. F. i U. F. zaciągnęli kredyt w ramach umowy zawartej w dniu 5 grudnia 2002 r. i uzyskali środki z tego kredytu od pozwanego, służyła wyłącznie w celu zaspokajania prywatnych potrzeb mieszkaniowych, nigdy nie będąc przedmiotem umów najmu.

Skoro tak, to powodom każdorazowo przysługuje ochrona wynikająca z obowiązujących przepisów, w tym w szczególności z art. 385 ¹ i nast. k.c.

W toku postępowania przesłuchano powodów w charakterze strony. Jako wiarygodne Sąd ocenił ich zeznania w zakresie tego, że nie doszło do indywidualnego uzgodnienia warunków obu umów kredytu. Szczególna ochrona zasady swobody kształtowania treści i zawierania umów z konsumentem, oparta jest na domniemaniu braku indywidualnego uzgodnienia postanowień wzorca. Pozwany nie wykazał, że strona powodowa mogła wpływać na treść zakwestionowanych postanowień w obu umowach, w szczególności, aby negocjowano zapisy umów, zwłaszcza dotyczące sposobu ustalania kursów waluty zarówno w dacie wypłaty kapitałów z obu umów kredytu, jak i spłaty poszczególnych rat przy wykonywaniu obu kontraktów. Z zeznań powodów także nie wynika, aby mieli możliwość negocjacji jakichkolwiek postanowień obu umów. Z zawartych pomiędzy stronami umów nie wynikała możliwość spłaty zobowiązania bezpośrednio z rachunku walutowego lub technicznego w walucie (...), gdyż zgodnie z wcześniej przytoczonymi postanowieniami umów spłata zadłużenia miała każdorazowo następować w drodze potrącania przez kredytodawcę swoich wierzytelności z tytułu udzielonych kredytów z rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytów lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielone były kredyty, według obowiązującego w dniu wymagalności rat kursu sprzedaży dla (...).

Stosownie do art. 385 ¹ § 1 k.c., warunkiem niezwiązania konsumenta postanowieniami, które nie zostały indywidualnie uzgodnione jest stwierdzenie, że ukształtowanie jego praw i obowiązków dokonane zostało w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy. Ugruntowane zostało w orzecznictwie, że za sprzeczne z obyczajami należy uznać wprowadzenie do umowy klauzul godzących w równowagę kontraktową. Rażące naruszenie interesów konsumenta polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść. W szczególności za takie postanowienia można uznać te, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron stosunku, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami umowy. Właśnie brak równowagi kontraktowej jest najczęściej wskazywanym przejawem naruszenia dobrych obyczajów. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania wykorzystujące niewiedzę, naiwność czy brak doświadczenia konsumenta, naruszające zasadę równorzędności stron umowy, zmierzające do dezinformacji, wywołujące błędne przekonanie konsumenta. Chodzi więc o działania określane jako nieuczciwe, nierzetelne i odbiegające na niekorzyść konsumenta od przyjętych standardów postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, „Biuletyn SN” 2006, Nr 2, s. 86).

Powodowie powoływali, m.in., abuzywność zapisów zawartych w § 5 ust. 3 i § 10 ust. 9 umowy kredytu zawartej w dniu 5 grudnia 2002 r. oraz w ust. 2 pkt 2 i 4 Załącznika nr 7 do umowy kredytu z dnia 20 lutego 2004 r.

Zgodnie z treścią § 5 ust. 3 umowy kredytu z dnia 5 grudnia 2002 r. kwota kredytu wypłacana była w złotych po przeliczeniu zgodnie z kursem kupna waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu wypłaty, zgodnie z Tabelą kursów walut (...) SA ogłaszaną w siedzibie banku (§ 5 ust. 3). Zgodnie z treścią ust. 2 pkt. 2 Załącznika nr 7 do umowy kredytu z dnia 20 lutego 2004 r. kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w Banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie Banku

Wedle treści § 10 ust. 9 umowy kredytu z dnia 5 grudnia 2002 r. kwota spłaty podlegała przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w chwili obciążenia rachunku, zgodnie z Tabelą kursów walut (...) SA ogłaszaną w siedzibie banku. Wedle treści ust. 2 pkt. 4 Załącznika nr 7 do umowy kredytu z dnia 20 lutego 2004 r. kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku na koniec dnia dokonywania spłaty, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie Banku.

W/w zapisy obu umów są niejasne, a dodatkowo należy wziąć pod uwagę, że Bank każdorazowo w dwóch umowach odwołuje się do ustalonego przez siebie kursu waluty określonego w „Tabeli kursów” ogłoszonej w banku w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Jest przy tym oczywiste, że powodowie nie mogli mieć na kurs franka szwajcarskiego żadnego realnego wpływu. Nadto postanowienia umowne w zakresie mechanizmu przeliczania waluty nie zostały w obu przypadkach uzgodnione indywidualnie z kredytobiorcami i nie były przedmiotem negocjacji. Dla dokonania przesłankowej oceny nieważności umowy kluczowy jest sam moment zawarcia umowy kredytu, tj. stan postanowień umownych w tej dacie obowiązujących.

Wskazane wyżej klauzule określające wysokości wypłacanego kapitału kredytu oraz raty kredytowej w złotych polskich w oparciu o tabelę kursów, odpowiednio, kupna i sprzedaży ustalane przez bank, to „klasyczne” klauzule abuzywne, które Sąd Najwyższy omówił szczegółowo w wyroku z dnia 29 października 2019 r. (por. sygn. IV CSK 309/18, opublikowanym w Systemie Informacji Prawnej B. pod nr (...)). W tym wyroku Sąd Najwyższy zebrał dotychczasowe orzecznictwo i omówił szeroko celowość uznania takich klauzul za niedozwolone, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela te poglądy i nie ma potrzeby ich uzupełniania.

Nie znajdowało żadnego uzasadnienia to, że tylko kredytobiorcy mieli ponosić każdorazowo ryzyko zmiany kursu (...). Elementarne zasady uczciwości nakazywały rozłożyć to ryzyko po obu stronach każdej z ocenianych umów kredytowych. Natomiast przy uwzględnieniu pozycji dominującej kredytodawcy, zwłaszcza przy założeniu charakteru jego działalności i tym samym większej możliwości przewidywania zmiany kursów, to ryzyko, zdaniem Sądu, powinno w większym stopniu obciążać każdorazowo bank. Natomiast w przedmiotowych umowach całe ryzyko zmian kursowych zostało przerzucone na kredytobiorców.

Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt C-26/13 ((...)) – artykuł 4 ust. 2 dyrektywy nr 93/13 należy interpretować w ten sposób, że wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Analogiczne wnioski przedstawił Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygn. akt C-186/16. Kwestionowana klauzula, choć napisana językiem prostym, w żaden sposób nie próbuje nawet opisać mechanizmu wymiany waluty i jego wpływu na wysokość zobowiązania.

Sposób ustalenia wartości podawanych w „Tabeli kursów” banku nie został w żaden sposób w obu przypadkach określony, postanowienia te są zatem całkowicie niejednoznaczne i nieprzejrzyste. Definicja „Tabeli kursów” nie wynika nawet z treści umów ocenianych w ramach tego postępowania.

Nie wiadomo jaka jest wysokość stosowanego przez bank spreadu walutowego, a w konsekwencji, czy w kursie ustalonym przez Bank jest zawarty jedynie spread walutowy (koszt zabezpieczenia dostępu do (...) na rynku międzybankowym), czy także jakiegoś rodzaju dalsze świadczenie, np. marża za dokonanie wymiany waluty, czyli wynagrodzenie pozwanego. Należy przy tym pamiętać, że konstrukcja kredytu zgodnie z art. 69 Prawa bankowego wymaga precyzyjnego określenia wszystkich składników wynagrodzenia banku. Powodowie nie mogli mieć pewności, kiedy nastąpią zmiany kursów, a w konsekwencji czy w dacie zapłaty konkretnej raty kredytu korzystniejsze nie będzie zgodzenie się na kurs banku, czy też korzystniejsza byłaby spłata bezpośrednio w walucie (...), uzyskanej w innym miejscu, po niższej cenie. Ten stan rzeczy oznacza wyraźną nierówność kontraktową obu partnerów i w sposób zasadniczy wpływa niekorzystnie na sytuację konsumentów w stosunku kredytowym. Istotna pozostaje w tym zakresie jedynie chwila zawarcia umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 21 grudnia 2016 r., połączone sprawy C – 154/15, C-307/15 i C-308/15 (...), w szczególności teza 75 i 61, w której Trybunał wyraźnie stwierdza, że abuzywne postanowienia należy uważać za nigdy nieistniejące).

W konsekwencji stwierdzić więc przesłankowo należało, iż zakwestionowane postanowienia obu umów kredytu nie wiążą powodów. Stwierdzenie powyższe nakazywało rozważyć, jaki skutek okoliczność ta ma dla całych umów. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 385 ¹ § 2 k.c. jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. W tym kontekście rozważyć należało, czy dopuszczalne jest zastąpienie przez Sąd zakwestionowanych postanowień wzorców umów innymi uregulowaniami wynikającymi z przepisów prawa i w ten sposób zbadać, czy strony prawidłowo zrealizowały postanowienia obu umów, czy też zabieg taki jest wykluczony.

Przy ocenie tych skutków należało mieć na uwadze orzeczenie wydane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie I C 260-18. Istota tego orzeczenia sprowadza się do stwierdzenia, że artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. Powodowie zajęli jednoznaczne stanowisko w sprawie – uważali przede wszystkim, że umowy kredytu z dni 5 grudnia 2002 r. i 20 lutego 2004 r. zawarte między stronami są nieważne w całości, domagają się przesłankowo takowej konstatacji Sądu procedującego w zakresie oceny zgłoszonego żądania o zapłatę. Powyższa argumentacja przemawiająca za zakazem wprowadzania przez Sąd do umowy treści zastępujących klauzule abuzywne, wbrew woli konsumenta, jest przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podzielana.

W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25.04.2024 r., III CZP 25/22, opublikowana w Systemie Informacji Prawnej B. pod numerem (...)).

Przesłankowe wyeliminowanie określonej klauzuli umownej oznacza, że umowa jest nieważna w całości. Nie zasługuje na ochronę ta strona umowy, która wprowadza do umowy niedozwolone klauzule, bo postępuje nieuczciwie i korzysta ekonomicznie ze swej dominującej pozycji.

Skutkiem powyższego musi być uznanie, że wszelkie kwoty świadczone przez kredytobiorców stanowiły świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c.

Strona powodowa, w oparciu o treść zaświadczeń wygenerowanych z systemów informatycznych samego pozwanego, dowiodła, że:

- zobowiązanie zaciągnięte przez E. F., T. F., X. F. i U. F. w dniu 5 grudnia 2002 r. w ramach umowy kredytu nr (...), w okresie od dnia 2 stycznia 2003 r. do dnia 10 maja 2017 r., zostało spłacone w całości kwotą łączną 97.916,87 zł przekazaną pozwanemu w ramach wykonania tej umowy (k. 60-63);

- zobowiązanie zaciągnięte przez T. L., U. F., V. L. oraz X. F. w dniu 20 lutego 2024 r. w ramach umowy kredytu nr (...), w okresie od dnia 25 marca 2004 r. do dnia 6 grudnia 2016 r., zostało spłacone w całości kwotą łączną 182.499,99 zł, przekazaną pozwanemu w ramach wykonania tej umowy (k. 47-49).

Kierując się treścią zeznań powodów złożonych w sprawie w charakterze strony oraz nie tracąc z pola widzenia postawy pozwanego, który skutecznie nie zdołał końcowo zdeprecjonować stanowiska powodów na płaszczyźnie wskazanej przez nich metodologii rzutującej na sposób określenia w pozwie żądania zasądzenia skonkretyzowanych kwot spłaconych zobowiązań kredytowych na rzecz poszczególnych kredytobiorców – Sąd zasądził poszczególne kwoty dochodzone pozwem zgodnie z żądaniem powodów. Godzi się jedynie zasygnalizować, że z w/w zaświadczeń wystawionych przez pozwanego wynika, że oba zobowiązania kredytowe powodowie spłacili w całości, przekazując pozwanemu kwotę łączną 280.416,86 zł, zaś w pozwie łączne żądanie zapłaty zostało oszacowane na kwotę 280.416,96 zł – zatem o 0,10 zł więcej aniżeli wynika to z przedłożonych dowodów. Sąd zasądził na rzecz powódki X. F. kwotę 100.000 zł, na rzecz powodów E. F. i T. F. kwotę 97.916,87 zł (o 0,10 zł mniej od roszczenia żądanego pozwem) oraz na rzecz powodów V. L. i T. L. kwotę 82.499,99 zł.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek ustawowych za opóźnienie od każdej z w/w kwot stanowił art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 5 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty. Powodowie zażądali zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od żądanych kwot roszczenia głównego od ósmego dnia po dacie doręczenia odpisu pozwu pozwanemu – a ten, zgodnie z takim żądaniem, przypadał w sobotę 2 sierpnia 2025 r. Tym samym pozwany miał uprawnienie do spełnienia świadczenia bez opóźnienia do dnia 4 sierpnia 2025 r. włącznie.

Powództwo podlegało oddaleniu w zakresie kwoty 0,10 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 2 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie żądania zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 280.416,86 zł za okres od dnia 2 sierpnia 2025 r. do dnia 4 sierpnia 2025 r.

O kosztach procesu orzeczono stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik sprawy na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c., a także w oparciu o § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023, poz. 1964 t.j.). Kosztami tym obciążono w całości pozwanego. Na zasądzone koszty składały się: zwrot opłaty od pozwu (1.000 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów (10.800 zł) z opłatami skarbowymi od pełnomocnictw ( 85 zł) – łącznie 11.885 zł.